2023-861150 Bijlage Projectopdracht Administratieve Leegstand versie 22 maart 2023.pdf

Projectopdracht Bestuurlijk opdrachtgever Ambtelijk opdrachtgever Beoogd projectleider Werktitel / (concept-)projectnaam Datum Status Zaaknummer Join

Attie Mager Arjan Versluis – Team Dienstverlening Nader te bepalen BRP op orde – administratieve leegstand 22 maart 2023 Initiatieffase Z/23/751118

1. Aanleiding Wat is de aanleiding van dit project? Vanuit steekproef-controles op leegstand (18 adressen) blijkt dat er ondanks dat de panden die op papier leeg staan, deze toch (in 16 gevallen) feitelijk structureel bewoond zijn. Het gaat dan om 2-6 personen per (administratief leegstaand) pand. Het gaat in een aantal gevallen om tijdelijke buitenlandse werknemers die voor een langere periode woonachtig zijn in Gorinchem (geen seizoensarbeid). Uit deze steekproef komen ook een aantal uitzendbureaus in beeld waarbij de ingeleende mensen afhankelijk zijn van het uitzendbureau voor hun huisvesting. Een snelle analyse van de BRP kent Gorinchem meer dan 350 leegstaande panden (op papier). Door de controles op de leegstand treffen we ook allerlei andere signalen aan van personen in kwetsbare situaties. Niet (kunnen) inschrijven in de BRP ontneemt bewoners ook een aantal (sociale) rechten. 2. Strategische overwegingen / urgentie Waarom dient dit project nu uitgevoerd te worden? Welke alternatieven zijn er? Gemeenten beheren persoonsgegevens van inwoners van Nederland in de Basisregistratie Personen (BRP). De BRP dient juist en actueel te zijn. Inwoners van Nederland zijn verplicht om veranderingen in hun persoonsgegevens door te geven aan de gemeente waar ze wonen. Een BRP die niet (meer volledige) op orde is heeft vele neveneffecten (zie onderdeel 3).

Het is nodig om naast de werkzaamheden die reeds worden uitgevoerd deze inhaalslag te maken. In 2021 voerde de gemeente Gorinchem 91 onderzoeken uit in het kader van Landelijke Adres Kwaliteit en in 2022 72 onderzoeken. Alleen inzetten op de LAA is niet voldoende gebleken om deze specifieke problematiek te weren. Ook de 200 adresonderzoeken die we uit eigen initiatief (regulier) uitvoerden (weliswaar aan de hand van meldingen van burgerzaken, Poort6, of burgers) in 2021 of de 270 onderzoeken in 2022 zijn niet toereikend gebleken om de BRP op niveau te houden. Door te investeren krijgt de gemeente eventueel ook kennis van andere zaken die van belang zijn. Bijvoorbeeld illegale kamerverhuur of (onveilig) gesplitste woningen. 3. Gewenste effecten / doelen Wat merkt de maatschappij ervan? Waar draagt het aan bij? Het kan voorkomen dat een pand op papier leegstaat, maar in de praktijk wel in gebruik is. Dit kan komen door bijvoorbeeld onderhuur of doordat de woning in bezit is van iemand met meerdere

woningen. Daarnaast kan het zo zijn dat mensen zich niet inschrijven omdat ze onder de radar willen blijven. Ook kan het geval zijn dat de woning wordt gebruikt met een andere bestemming. Een object staat administratief leeg als bij het BAG-vastgoedobject volgens de Basisregistratie personen (BRP) geen persoon staat ingeschreven, én als er volgens de WOZ geen gebruiker is én als er geen sprake is van inschrijving als bedrijf in het Handelsregister. Door feitelijke bewoning na te gaan slaat de gemeente twee vliegen in een klap: (meer) woningaanbod op de woningmarkt én de basisregistraties beter op orde (en daarmee de gemeentelijke processen). Het tegengaan van administratieve leegstand en een verbetering op de BRP ken daarnaast de volgende effecten: - Voorkomen van onnodige slachtoffers bij calamiteiten; Wanneer een basisregistratie persoonsgegevens (BRP) niet of onvoldoende op orde is, dan brengt dit grote risico’s met zich mee. Zo maken onze hulpdiensten gebruik van de BRP om bij calamiteiten (denk aan woningbranden) vast te stellen of panden bewoond zijn en hoeveel mensen er op dat moment in het pand aanwezig kunnen zijn. - Personen uit een kwetsbare positie halen; Er is een aanzienlijk risico van suboptimale woonomstandigheden, waarbij tevens de veiligheid van de bewoners in het geding is.

Ook kan er sprake zijn van te hoge huren, wat kan duiden op uitbuiting van kwetsbare mensen die geen alternatieven hebben op de woningmarkt. Daarnaast werkt het anoniem kunnen verblijven in Gorinchem allerlei vormen van (ondermijnende) criminaliteit in de hand en kan er op grote schaal sprake zijn van fraude. We brengen als gemeente Gorinchem door de blinde vlekken in de BRP, mensen in de anonimiteit en daarmee kwetsbare personen in een mogelijk nog kwetsbaardere positie. - Meer eigenaarschap, sociale cohesie en participatie in de wijk(en); - Tegengaan verloedering van het straatbeeld; Uiteindelijk is een onvolledige of onjuiste BRP ook van invloed op de leefbaarheid en sociale cohesie van een wijk. Mensen voelen zich niet verbonden met Gorinchem of investeren in hun woning (verkrotting). Verpaupering van leegstaande woningen is van grote invloed op het aangezicht van de straat, wijk, stad. - Verbeteren aantrekkelijkheid; Straten worden minder aantrekkelijk als er ‘gaten’ vallen door leegstand. Het heeft daarnaast ook directe invloed op de aantrekkingskracht als gemeente voor nieuwe inwoners en bezoekers. - Leerbaarheid en veiligheid behouden en verbeteren; - Minder klachten die het gevolg zijn van over-bewoning en ad hoc reacties; - Meer doorstroom in het (huur)aanbod en bescherming van de woningvoorraad; Er is een grote vraag is naar (huur)woningen in Gorinchem.

Gelet op de druk op de woningmarkt is leegstand van woningen maatschappelijk onaanvaardbaar. Het kan daarmee leiden tot maatschappelijke onrust; - Meer integratie van tijdelijke buitenlandse werknemers; Ook buitenlandse werknemers die langer in Nederland verblijven moeten volwaardig kunnen deelnemen aan de Nederlandse samenleving. Geen stabiele woonruimte zorgt ervoor dat de buitenlandse werknemers niet kunnen participeren. - De juiste informatie is van belang voor andere (overheids-)partners en processen; Verschillende organisaties zijn verplicht om voor hun taakuitvoering gebruik te maken van

persoonsgegevens in de BRP. Daarmee zijn zij afhankelijk van de juistheid van onze BRP. Denk aan diensten zoals de Belastingdienst, het UWV, de Sociale Verzekeringsbank en de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Maar ook binnen onze eigen gemeentelijke processen wordt de BRP gebruikt. Bijvoorbeeld om te weten wie mag stemmen bij verkiezingen, om uitkeringen te verstrekken en om gemeentelijke belastingen te heffen - Meer inkomsten voor de gemeente en minder achterstallige (gemeentelijke) betalingen; Zoals het er nu naar uit ziet, kent Gorinchem een groot aantal spookinwoners. Door het niet registeren van deze inwoners loopt de gemeente Gorinchem ook financieel kansen mis. 4. Voorwaarden / kaders Welke voorwaarden en kaders zijn er? Denk aan: - Politiek/bestuurlijk: is een startnotitie gewenst? - Financieel: wat zijn de kosten, waar bestaat dit globaal uit? - Organisatorisch: wat vraagt dit project qua ambtelijke capaciteit? - Andere onderwerpen, namelijk: Concept-planning Fase 0 (Maand 1 t/m 3) – Voorbereidingsfase: Analyse en strategie bepalen: Start Projectleider. Het op orde brengen van het juridisch instrumentarium en beleid i.c.m. het raadplegen van beschikbare (informatie)bronnen: - Via het ruimtelijk beleid kan de gemeente het beoogde gebruik van woningen reguleren door bestemming vast te leggen. Er is verschil tussen de verschillende bestemmingsplannen in Gorinchem.

Dit geeft verschillen in de wijze van handhaving en hoe ingewikkeld de handhaving is/verloopt. Er is een analyse nodig van de verschillende bestemmingsplannen, waarbij aandacht is voor de handhavingsaspecten; waar is het splitsen van een woning en/of het kamergewijs verhuren toegestaan en waar kunnen we handhaven. Op basis hiervan voorstel maken met: - Mogelijkheden c.q. inzet op handhaving; en/of - Mogelijke (aanvullende) alternatieven (zoals paraplu-bestemmingsplan, Beleid voor huisvesting van tijdelijke werknemers (welke bijna gereed), huisvestingsverordening invoering opkoopbescherming en/of splitsingsvergunning) (Teams Stadsontwikkeling). -

-

-

Binnen zes maanden na invoering van de Wet Goed Verhuurderschap dient de gemeente een meldpunt in te richten waar een ieder terecht kan met klachten over ongewenst verhuurgedrag (het wetsvoorstel ligt bij de 2e kamer, datum van invoering nog niet bekend). In deze wet krijgen gemeenten tevens de bevoegdheid om via een gebiedsgerichte verhuurvergunning strengere eisen te stellen aan verhuurders. Ook geeft het mogelijkheden om overbewoning te voorkomen. Ondanks het feit dat deze wet nog niet is ingevoerd, zullen we in het voorstel rekening moeten houden met de invoering hiervan. Bij alle instrumenten die worden ingezet (bestemmingsplan, Huisvestingsverordening, wet goed verhuurderschap), zal – na invoering – handhaving van belang zijn (Teams Stadsontwikkeling). Verkennen van de mogelijkheden van een verhuurdersvergunning op basis van de APV. De gemeente Schiedam draait met subsidie van het Rijk nu een pilot met deze

-

Verhuurdersvergunning (Teams Stadsontwikkeling). De BAG is een aanvullende bron van informatie en ook de invorderingsambtenaar beschikt nog over mogelijke informatie (Team Financiën). We plaatsen (meer) informatie op de website over ‘Woonoverlast’ (Team Veiligheid en Toezicht en Team Advies), hetgeen wellicht meer meldingen van overlast-gevende woonsituaties meebrengt (Team V&T).

Fase 1 (Maand 4 t/m 19) – Uitvoering: controles aan de hand van de analyse op administratieve leegstand: - Veel signalen komen uit de BRP zelf. Burgerzaken haalt signalen op en verwerkt bevindingen naar aanleiding van de controles. De analyse op administratieve leegstand wordt gedurende het project geactualiseerd. - Daarnaast zijn de contactpersonen voor de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit. Voornoemde signalen komen niet naar voren uit de signalen van het LAA. Dit voorstel is complementair zijn aan wat het LAA doet, derhalve is een check op de verwerkersovereenkomst met het LAA gewenst en moet deze wellicht worden aangepast (Team Dienstverlening). - Het Uitvoeren van controles BRP moet gebeuren door aangewezen toezichthouders voor de BRP ex. 4.2 wet BRP (Team Veiligheid en Toezicht). Zij gaan op huisbezoek om de feitelijke woonsituatie te toetsen en dat doen zij met hun bevoegdheden voortvloeiend uit de Awb. - Wanneer er signalen zijn van illegale splitsing van woningen en/of illegale kamerverhuur zijn aanvullende controles Wabo / Woningwet / Bouwbesluit noodzakelijk (actie Team Stadsontwikkeling). Fase 2 (Maand 5 t/m 22) – Uitvoering: Juridische opvolging en handhaving: - Daadwerkelijke in- en uitschrijvingen in de BRP.

De uitkomst van de controle(s) kan mogelijk aanleiding kan zijn tot een ambtshalve wijziging van gegevens in de BRP; - Legaliseren of opheffen van illegale situaties door juridische handhaving of legalisering (bijvoorbeeld middels vergunningverlening). Fase 4 (Maand 22 t/m 24) – Nafase: - Wanneer de inhaalslag is afgerond moeten de signalen van administratieve leegstand (zo veel mogelijk) worden ingebed binnen de reguliere gemeentelijke processen. - Om in de toekomst meer zicht te krijgen op de meldingen die we als gemeenten (zouden moeten) ontvangen rondom deze problematiek, onderzoeken we de mogelijkheden van Fixi (Team Dienstverlening). - We evalueren niet alleen tussentijds, maar ook ná afronding van het project gedurende de implementatie in de reguliere gemeentelijke processen. Conceptbegroting We beogen een project van 2 jaar (april 2023 – maart 2025) waarin inhaalslagen worden gemaakt. Om opvolging te kunnen geven aan al deze zaken is er tijdelijk (aanvullende) capaciteit nodig: niet alleen voor het uitvoeren van de controles en het op orde brengen van een aantal beleidsdocumenten aan de voorkant van dit project, maar zeker ook voor de opvolging ervan in de (juridische) handhaving en nacontroles. Het is niet voldoende om dit vanuit het reguliere inhuurbudget te bekostigen en is een additioneel budget noodzakelijk.

Inhuren van een projectleider Inhuren van 2 toezichthouders BRP (voor controle èn nacontroles) Juridische capaciteit voor de voor- en nafase Inhuren medewerker back-office BRP (ambtshalve inschrijven, etc.) Communicatie (advies + ontwikkelen van middelen) Implementatie Spookbewoningtool Onvoorziene kosten Totaal

Kosten 2023 €45.000 (bij start in juni)

Kosten 2024* €85.000

Kosten 2025* €45.000

€40.000 (1 uit bestaande bezetting tijdelijk)

€100.000

€50.000

€50.000

€90.000

€50.000

€20.000

€60.000

€30.000

€25.000

€25.000

€5.000

In beginsel wordt een reactieve communicatiestrategie opgesteld. En/of voor opstellen voorlichtingsmaterialen

€5.000

€5.000

€5.000

De TNO-tool helpt gemeenten (conform AGV) in beeld te brengen welke woningen leegstaan in BRP

€20.000

€20.000

€385.000

€250.000

€185.000

Toelichting Een projectleider is niet aanwezig binnen de betrokken teams en moet (domein overstijgend) gevonden worden of ingehuurd worden. 2 dagen per week. Toezichthouders moeten in duo’s werken voor de BRP. In beginsel uitgaande van 2 toezichthouders 2 dagen per week.

Voor drie jaar: €820.000

* Waarbij opgemerkt dat het project tussentijds geëvalueerd wordt en moet worden bijgesteld waar nodig. Bij grote onvoorzienbare zaken wordt het college opnieuw betrokken in de besluitvorming.

Aanvullende zaken die van invloed zijn op het proces: - In het geval we verder in het project verdere signalen krijgen van de uitzendbureaus uit de omgeving van Gorinchem, dan investeren we in voorlichting en het tegengaan van uitbuiting (Team V&T). - Een nadere samenwerking in dit project kan ook nog worden gezocht met partners zoals Avres (uitkeringsfraude), Poort6 (woonfraude), Waardlanden (afvalstromen) en Stedin (energie). 5. Beoogde projectresultaten Wat wordt er concreet opgeleverd? - Beleid en gemeentelijke instrumenten zijn waar nodig geactualiseerd en op orde gebracht (omgevingsplan, huisvestingsverordening, etc.) (Fase 0) - Waarbij we (ook) de mogelijkheid van de inzet van een vergunning voor woningverhuur en woningbemiddeling verkennen (Fase 0) - Meer inschrijvingen in de BRP (verminderen spookbewoning) (Fase 2-3) - Inbedden van de projectonderdelen in de reguliere werkprocessen, maar wellicht met (meer) thematische eigenaren (Fase 4). Omdat het een project meerdere teams en portefeuilles aangaat, wordt gewerkt met een stuurgroep. De stuurgroep wordt geformeerd tussen de ambtelijk opdrachtgever en de andere teammanagers van de teams die een aanzienlijke bijdrage leveren aan dit project.

NB. Mocht deze projectopzet leiden tot de gewenste resultaten en duurzaam ingebed kunnen worden in de reguliere processen, dan zou dezelfde werkwijze kunnen worden toegepast op aanverwante problematiek: - Naast de (administratieve leegstand) vormen bijvoorbeeld ook de schijnverlaters nog een (andere doch) bijzondere categorie. Het betreft bijvoorbeeld de (net) meerderjarigen die zich uitschrijven vanwege de eigen studiefinanciering of uitkeringen van ouders/verzorgers. - De kans is aanwezig dat de bedrijfspanden in Gorinchem ook onrechtmatig als woning gebruikt worden (bijvoorbeeld door de grote krapte op de woningmarkt);