2022-808367 - Accountantsverslag 2021 gemeente Gorinchem -WG.pdf

Accountantsverslag 2021 Gemeente Gorinchem

Aan de gemeenteraad van gemeente Gorinchem Postbus 108 4200 AC GORINCHEM

Geachte leden van de gemeenteraad,

Onderwerp Accountantsverslag 2021

Wij hebben de controle van de jaarrekening 2021 van uw gemeente afgerond. De jaarrekening van gemeente Gorinchem is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Met dit accountantsverslag informeren wij u over onze belangrijkste controlebevindingen. Op 16 mei 2022 hebben wij een aantal controlebevindingen reeds besproken met uw concerncontroller en uw teammanager Financiën. Op 17 mei 2022 zijn de controlebevindingen besproken met uw directie en met de wethouder met de portefeuille Financiën en op 2 juni 2022 hebben wij onze bevindingen toegelicht aan uw gemeenteraad

Datum 9 juni 2022

Bij de jaarrekening 2021 hebben wij op 9 juni 2022 een goedkeurende controleverklaring afgegeven voor het aspect getrouwheid en een verklaring met beperking voor het aspect rechtmatigheid.

Kenmerk 312019010.22.151

Ons accountantsverslag is bedoeld om u te ondersteunen in de beoordeling van de jaarrekening 2021. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit onze controlewerkzaamheden en diverse besprekingen die wij met uw medewerkers hebben gevoerd. Voor de goede orde vermelden wij dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole. Wij maken u erop attent dat voor dit accountantsverslag een beperkte verspreidingskring geldt. Het accountantsverslag is uitsluitend bestemd voor de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders. Wij geven u toestemming om dit accountantsverslag (zonder de persoonlijke handtekening) te publiceren via de agenda’s van de raadscommissies en de gemeenteraad.

Met vriendelijke groet, Publieke Sector Accountants B.V. ValidSigned door W. Kalkman RA op 09-06-2022 Was getekend: W. Kalkman RA

Publieke Sector Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Utrecht onder nummer 69411409.

Inhoudsopgave

Contact

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij ............ 1

De volgende personen kunnen benaderd worden bij vragen met betrekking tot dit accountantsverslag:

2. Financiële positie en resultaat .......................................6

Wouter Kalkman

3. Bevindingen eindejaarscontrole .................................. 10

Tel: 06 – 2127 2977

4. Interne beheersing ...................................................... 20

Amar Iqbal

5. Overige aangelegenheden ........................................... 25

Tel: 06 – 4003 1051

6. Bijlage: Verplichte tabel SiSa ....................................... 34

1.

Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij Reikwijdte van de controle

Met de opdrachtbevestiging van 19 juli 2021 (kenmerk 312019010.21.199) heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. De doelstelling van de controle is het afgeven van een controleverklaring bij de jaarrekening van gemeente Gorinchem. In dit accountantsverslag geven wij een toelichting op de bevindingen naar aanleiding van de controle. Onze controle wordt verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse Controlestandaarden en de beleidsregels toepassing Wet normering topinkomens (WNT). Tijdens de uitvoering van de oorspronkelijke controleplanning hebben zich geen wijzigingen van materieel belang in de reikwijdte voorgedaan. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2021 voldoende voor de doelstelling van onze controle.

Materialiteitsbepaling is overeenkomstig het vastgestelde controleprotocol

De wijze waarop wij de materialiteit bepaald hebben, sluit aan op de door de gemeenteraad op 18 november 2021 vastgestelde ”Controleprotocol, normenkader rechtmatigheid gemeente Gorinchem 2021”. De maximaal toe te passen marges voor de accountantscontrole zijn vastgelegd in het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (het Bado). De bij onze controle van de jaarrekening 2021 toegepaste goedkeuringstoleranties bedragen derhalve:

Bron: jaarrekening 2021 Goedkeuringsmaterialiteit

Fouten

Onzekerheden € 1.564.000

€ 4.692.000

De gemeenteraad heeft in het controleprotocol de rapporteringstolerantie vastgesteld op € 100.000.

312019010.22.151 - 1

Onze aanpak is gericht op risico’s

Voor de jaarrekeningcontrole 2021 onderkennen wij een aantal risico’s en aandachtspunten, die een verhoogd (bruto) risico met zich mee (kunnen) brengen op een materiële fout in uw jaarrekening en die een mogelijke impact op de bedrijfsvoering kunnen hebben. De risico’s en aandachtspunten zijn hieronder weergegeven. Opname van een risicogebied of aandachtspunt in deze opsomming betekent niet dat er sprake is van risico’s die zich daadwerkelijk voordoen, maar zijn enkel bedoeld om aan te geven dat wij hier tijdens onze controle (extra) aandacht aan hebben besteed. Risico’s voor deze jaarrekening  De naleving van de (Europese) aanbestedingsregels.  Bestaan en waardering van activa als gevolg van schattingselementen (inschatting van levensduur en restwaarden).  De waardering en risico inschatting met betrekking tot lopende grondexploitaties, inclusief de geldende regels rondom het tussentijds winstnemen.  Verwerking van reservemutaties als gevolg van wijzigingen in de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV in 2018.  De verantwoording en waardering van voorzieningen in relatie tot de aanwezigheid van actuele beheerplannen en/ of andere onderbouwingen.  “Management override of controls”. Dit betreft de mogelijkheid die het management heeft om specifieke controlemaatregelen te omzeilen, bijvoorbeeld door memoriaalboekingen of het schattingsproces.

De specifieke aandacht voor dit risico is voorgeschreven vanuit de controlerichtlijnen en is niet uniek voor Gorinchem.  Risico’s en onzekerheden in het sociaal domein, waaronder prestatielevering Wmo.  De actualiteit van de gevoerde administratie(s), gericht op de betrouwbaarheid van de (tussentijdse) informatievoorziening.  Uw fiscale positie in het kader van de vennootschapsbelasting (Vpb). Risico’s voor de komende jaarrekeningen  De voortgang en status van de (noodzakelijke en gewenste) verbeteringen met betrekking tot de kwaliteit van de interne beheersing in relatie tot de af te geven collegeverklaring rechtmatigheid (vanaf 2023).  De follow-up ten aanzien van eerder gerapporteerde aandachtspunten vanuit de interne en externe controle.  De kwaliteit van de IT-beheersomgeving. Het inschatten als significant risico is inherent aan deze posten en is niet direct een gevolg van verwachte leemten in de interne beheersing van uw gemeente. Ook is sprake van inschattingen van bruto risico’s, alvorens eventuele beheersmaatregelen zijn genomen. Ter voorkoming van een materiële fout in de jaarrekening heeft u voor bovenstaande risicogebieden beheersmaatregelen getroffen. Wij hebben ons bij de controle gericht op de opzet en het bestaan van de door u ingerichte beheersingsomgeving, die deze risico’s moeten verkleinen.

Voor een toelichting op een aantal onderkende risico’s en aandachtpunten verwijzen wij naar het hoofdstuk ‘belangrijke bevindingen’. Daarnaast verwijzen wij u naar onze bevindingen in het hoofdstuk ‘Interne beheersing’.

312019010.22.151 - 2

De baten en lasten, alsmede Op basis van uw controleprotocol en normenkader hebben wij de naleving van het financieel rechtmatigheidskader voor uw gemeente gecontroleerd. Hierbij zijn geen materiële bijzonderheden geconstateerd. Op het programma VROSV is sprake van een balansmutaties, zijn niet overschrijding van de begroting (lasten). Deze begrotingsrechtmatigheidsfouten werken niet door in ons rechtmatigheidsoordeel. volledig rechtmatig Tevens is sprake van overschrijdingen op 6 investeringskredieten die voor het grootste deel ook niet meewegen in ons oordeel. Het totaal aan kredietoverschrijdingen bedraagt € 363.000, hiervan weegt € 57.000 mee in ons oordeel. Voorts hebben wij onrechtmatigheden geïdentificeerd bij de naleving van de aanbestedingswet. Deze onrechtmatigheden zijn grotendeels ook intern gesignaleerd. Wij gaan hier elders in dit verslag nader op in.

Onze conclusie is derhalve dat de baten en lasten, alsmede de balansmutaties, rechtmatig zijn weergegeven in de jaarrekening 2021, met uitzondering van rechtmatigheidsfouten bij het onderdeel Europese aanbesteding voor een bedrag van € 3.156.000, onjuist verantwoorde lasten voor een bedrag van € 378.000 en kredietoverschrijdingen voor een bedrag van € 57.000. De totale rechtmatigheidsfout bedraagt derhalve € 3.591.000 en is daarmee hoger dan de goedkeuringsmaterialiteit van € 1.564.000.

De jaarrekening voldoet aan Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de baten en lasten van gemeente Gorinchem. Daarnaast vereisen zij van het college van burgemeester en wethouders het toepassen van het BBV oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, die vaak – vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken – inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van gemeente Gorinchem zijn uiteengezet in de jaarstukken 2021 in het onderdeel ‘Waarderingsgrondslagen’. Wij hebben het door het college van burgemeester en wethouders toegepaste proces voor belangrijke verslaggevingsgrondslagen geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving beoordeeld. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsgrondslagen en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent zijn gebruikt: de jaarstukken voldoen aan het BBV (Besluit begroting en verantwoording).

Geïdentificeerde materiële fouten en tekortkomingen in de jaarstukken

Naar aanleiding van onze jaarrekeningcontrole resteren enkele ongecorrigeerde afwijkingen. Door ons gerapporteerde bevindingen zijn niet materieel (en hebben dus geen invloed op de strekking getrouwheid van onze controleverklaring). De overige bevindingen zijn naar onze mening van belang voor uw beoordeling van de jaarstukken en de verdere kwaliteitsverbetering van de administratieve organisatie en interne beheersing. Voor de fouten en tekortkomingen in de jaarstukken verwijzen wij u naar de diverse onderdelen van dit rapport.

312019010.22.151 - 3

Controleverklaring voor getrouwheid en controleverklaring met beperking voor rechtmatigheid

Wij zijn van oordeel dat de jaarrekening 2021 van gemeente Gorinchem een getrouw beeld geeft van het eigen vermogen op 31 december 2021 en het resultaat over 2021. Voorts zijn wij van oordeel dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties over 2021 niet in alle van materieel belang zijnde aspecten tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader zoals vastgesteld door de gemeenteraad op 18 november 2021, gezien de rechtmatigheidsfouten bij het onderdeel Europese aanbesteding voor een bedrag van € 3.156.000, onjuist verantwoorde lasten voor een bedrag van € 378.000 en kredietoverschrijdingen voor een bedrag van € 57.000. Hierbij geldt als voorwaarde dat de door ons gecontroleerde jaarrekening ongewijzigd door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Wij verzoeken u derhalve ons een door voorzitter en de griffier ondertekend besluit van de vastgestelde jaarrekening te verstrekken. Mochten nog wijzigingen worden aangebracht in de definitieve versie van de jaarrekening dan dienen wij deze te beoordelen alvorens onze controleverklaring hierbij mag worden opgenomen.

312019010.22.151 - 4

2.

Financiële positie en resultaat

312019010.22.151 - 5

2. Financiële positie en resultaat De vermogenspositie van uw gemeente neemt in absolute zin toe

In het Bbv, de verslaggevingsregels voor gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen (dat bestaat uit de algemene reserve en de bestemmingsreserves) worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten in 2021 bedraagt € 9,1 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 0,5 miljoen onttrokken aan de reserves, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2021 € 9,6 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.

Eigen vermogen (in € 1.000)

2021

2020

2019

2018

Eigen vermogen per 1 januari

86.054

52.460

52.469

60.000

Tussentijdse resultaatbestemming

-/- 442

26.098

-/- 200

-/- 12.204

Gerealiseerd resultaat

9.551

7.496

191

4.673

Totaal (‘gerealiseerd saldo van baten en lasten’)

9.110

33.594

-/- 9

-/- 7.531

Eigen vermogen per 31 december

95.164

86.054

52.460

52.469

De tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de stortingen in en onttrekkingen uit de reserves, in overeenstemming met de besluiten van uw gemeenteraad. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2021 40% van het balanstotaal (op 1 januari 2021: 35% van het balanstotaal). In de toelichting op balans bij het onderdeel eigen vermogen van de jaarrekening geeft het college een nadere toelichting op de mutaties in het eigen vermogen over het jaar 2021. Wij verwijzen u naar deze toelichting.

312019010.22.151 - 6

Als signaalwaarde voor de solvabiliteitsratio geldt volgens de VNG een percentage van 20%. Bij een solvabiliteitsratio lager dan 20% bevindt de gemeente zich op glad ijs. In de begroting 2021 heeft de gemeenteraad de solvabiliteit bepaald op 30%. De solvabiliteit in de jaarrekening 2021 komt uit op 40% en is derhalve 10 procentpunten hoger dan begroot. Ter vergelijking hebben wij de solvabiliteit van een aantal gemeenten opgenomen. Daaruit blijkt dat de solvabiliteit van uw gemeente per 31 december 2020 (33%) net onder het gemiddelde van Nederland ligt. In 2021 is de solvabiliteit met 5 procentpunten gestegen. Ter vergelijking over 2020: Gemeente Nederland Zuid-Holland 25.000 tot 50.000 inwoners (gemiddeld) Molenlanden Hardinxveld-Giessendam Papendrecht Alblasserdam Krimpenerwaard

Solvabiliteit 2020 37% 45% 35% 65% 48% 38% 39% 42%

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl

Resultaat 2021 is beïnvloed door reservemutatie(s)

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van de door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de bestuurlijke besluitvorming. Concreet betekent dit voor uw gemeente het volgende: De exploitatie over 2021 laat een voordelig gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten van € 9,1 miljoen zien, ten opzichte van een begroot (na wijziging) nadelig saldo van € 2,7 miljoen. Dit is een voordeel van € 11,8 miljoen. Tussentijds is voor circa € 0,4 miljoen onttrokken aan de reserves wat per saldo leidt tot een gerealiseerd resultaat van circa € 9,6 miljoen. Het gerealiseerde voordelig resultaat ad € 9,6 miljoen is afzonderlijk op de balans onder het eigen vermogen opgenomen. In de jaarstukken wordt op diverse plaatsen een nadere toelichting gegeven op de totstandkoming van het resultaat en worden de verschillen tussen de begroting (na wijziging) en de gerealiseerde baten en lasten verklaard.

Wij verwijzen u naar deze toelichtingen.

312019010.22.151 - 7

Exploitatieresultaat (in € 1.000) Totale baten

152.714

Totale lasten

143.604

Gerealiseerde saldo van baten en lasten voordelig

9.110

Af: stortingen in reserves

12.798

Bij: onttrekkingen aan reserves

13.240

Saldo mutaties reserves, per saldo onttrekking Gerealiseerd resultaat (voordelig)

442 9.551

Het voordelige exploitatieresultaat 2021 (vóór bestemming) is mede ontstaan na een aantal incidentele baten en lasten. Door het effect van de incidentele baten en lasten buiten beschouwing te laten, ontstaat meer inzicht in de reguliere baten en lasten. Het inzicht in de reguliere baten en lasten is van belang, omdat het een betere indicatie geeft van de toekomstige baten en lasten, overigens zonder rekening te houden met beleidswijzigingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten is eveneens inzicht in de incidentele baten en lasten gegeven. Deze bedragen circa € 3 miljoen voordeel, waarmee het structurele resultaat circa € 6,6 miljoen voordeel bedraagt. Kortheidshalve verwijzen wij u naar deze uiteenzetting. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit Het college van vanwege ingeschatte risico’s. De beschikbare weerstandscapaciteit heeft het college bepaald op € 38,8 miljoen. In de paragraaf burgemeester en weerstandsvermogen en risicobeheersing heeft het college een opsomming gegeven van ingeschatte risico’s. Deze cumuleren voor wethouders kwalificeert het 2021 tot een bedrag van € 15,4 miljoen. De verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandsvermogen als weerstandscapaciteit in de jaarrekening is 2,5.

Dit is hoger dan de gestelde bandbreedte voor “ruim voldoende” (van 1,4 tot 2,0). goed

Wij verwijzen u voor de onderkende risico’s en de kwantificering daarvan naar de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Overigens merken wij hierbij op dat deze cijfers niet aan accountantscontrole of een beoordelingsopdracht zijn onderworpen. Voor meer gedetailleerde informatie over uw weerstandspositie verwijzen wij u naar paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing van uw jaarstukken 2021. 312019010.22.151 - 8

3.

Bevindingen eindejaarscontrole

312019010.22.151 - 9

3. Bevindingen eindejaarscontrole Oplevering was op onderdelen beter dan voorgaand jaar, maar op onderdelen voor verbetering vatbaar

Bij de start van de controle zijn de jaarstukken 2021 volledig aangeleverd en is de oplevering in hoofdlijnen verbeterd ten opzichte van voorgaand jaar. Tegelijkertijd waren mede in onderling overleg enkele werkafspraken op meerdere onderdelen nog niet in voldoende mate gereed (tijdigheid) en is gebleken tijdens de controle dat ook de kwaliteit van een aantal onderdelen verder moest worden verbeterd. Deze onderwerpen zijn in het balansdossier gedurende het controleproces afgewikkeld en opgeleverd. Wij hebben bij de controle van de jaarrekening de volledige en constructieve medewerking van uw organisatie gehad. Wij vragen voor de toekomst uw aandacht voor kwalitatieve en tijdige voorbereiding van de overige onderdelen van het accountantsdossier. Wij zullen onze bevindingen in een gezamenlijke evaluatie met uw gemeente bespreken.

Europese aanbestedingen: rechtmatigheidsfouten van € 3.156.000 en een onzekerheid van € 968.000

In het kader van de verbijzonderde interne controle heeft uw organisatie een grondige analyse van de opdrachtverleningen uitgevoerd, met als doel om vast te stellen of uw gemeente aan de richtlijnen rondom Europese aanbesteding heeft voldaan. Wij hebben vooraf met uw medewerkers afspraken gemaakt op welke wijze de spendanalyse dient te worden geanalyseerd. De commissie BBV beveelt aan om meerjarige inkoopcontracten, die zouden moeten voldoen aan Europese aanbestedingsregels maar dat niet doen, in de toelichting op de jaarrekening op te nemen bij de ‘niet in de balans opgenomen verplichtingen’ voor het volledige bedrag waarover het contract is afgesloten. Uw gemeente heeft ervoor gekozen om dit niet te doen. Wij hebben de verplichtingen dan ook niet meegewogen in ons oordeel. Het nadeel hiervan is dat de bedragen van de betreffende overeenkomsten gedurende de looptijd nog meetellen in de beoordeling van latere jaarrekeningen. Het totaal aan onrechtmatigheden bedraagt € 3.156.000 en komen grotendeels voort uit financiële beheershandelingen van voor 2021 (44 dossiers). De omvang van de rechtmatigheidsfouten is hoger dan de goedkeuringsmaterialiteit en heeft daarom invloed op de strekking van de controleverklaring. Het betreft de volgende inkopen:

312019010.22.151 - 10

Soort

Overige dienstverlening Vastgoed, waaronder schoonmaak ICT Verhardingen Riolering Groen Inhuur Bodem en grondwateronderzoek Verzekeringen Speeltoestellen en straatmeubilair TOTAAL

Rechtmatigheidsfout

€ 1.543.000 € 600.000 € 428.000 € 257.000 € 139.000 € 81.000 € 40.000 € 31.000 € 24.000 € 13.000 € 3.156.000

Wij hebben uw college in onze managementletter geadviseerd over de stappen die u kunt zetten in het proces rondom de rechtmatigheid van aanbestedingen. Zie ook het onderdeel aandachtspunten van de raad in dit accountantsverslag. Bij de interimcontrole 2022 zullen wij u informeren over de voortgang hiervan. Op basis van onze werkzaamheden bij de jaarrekening hebben wij nog een enkel advies ter verbetering van de huidige analyse en gebruiksvriendelijkheid ten behoeve van de controle.  



Grondexploitaties: een aantal aandachtspunten bij de onderbouwing van uw schattingen

Stem bijzonderheden in de spendanalyse tijdig met ons af. Door in een eerder stadium met elkaar de discussie te voeren zorgt dit voor een beter jaarrekeningcontroletraject. Draag zorg voor een zo volledig mogelijke vastlegging van het analyse formulier per crediteur(EU-formats). Deze formulieren gaan meerdere jaren mee en dienen als een oplegger voor de accountantscontrole. Nu worden de meeste formulieren nog niet geheel ingevuld. Uw gemeente heeft de keuze gemaakt om voor alle Wmo-crediteuren enkel 1 crediteur aan te maken in de financiële administratie. Wij verzoek u om bij de spendanalyse 2022 een separate analyse te maken voor de Wmo en hierbij tevens de analyse formulieren te hanteren zoals dit bij andere crediteuren het geval is.

Een belangrijke post in de jaarrekening van de gemeente Gorinchem is de voorraad grondexploitaties. Door de invloed van parameters (o.a. indexering, fasering, rente, prijs), die bepalend zijn voor toekomstige kosten en opbrengsten, hebben wij tijdens de controle bijzondere aandacht besteed aan de grondexploitaties. De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot de zogenoemde vijf P’s:

312019010.22.151 - 11

 



 

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in woningbehoefte en vraag naar bedrijventerrein. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van aanbod van bedrijventerrein en woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen zijn momenteel enorm hoog. Hoe vertaalt dit zich in grondprijzen en wat zijn de verwachtingen op de (middel-)lange termijn, bijvoorbeeld door ontwikkelingen in de hypotheekrente(aftrek) en de COVID19 crisis. Plankosten: zijn de geraamde kosten die voor de grondexploitaties gemaakt moeten worden realistisch. U kunt hierbij denken aan de totstandkoming van de ramingen van bijvoorbeeld civieltechnische werken en interne plankosten. Parameters: zijn de gehanteerde kosten- en opbrengstenindexaties in lijn met de actuele marktontwikkelingen en zijn de renteparameter en disconteringsvoet in overeenstemming met de voorschriften in het BBV.

De onzekerheden die met de resultaten van grondexploitaties samenhangen ontstaan doordat de waardering (en daarmee de te nemen winsten en verliezen) gebaseerd zijn op schattingen. De omvang van de in de toekomst nog te realiseren opbrengsten en kosten is hier een belangrijk factor in. Gedurende de controle hebben wij deze risico’s met uw medewerkers besproken. Tijdens deze gesprekken hebben wij uw medewerkers kritisch bevraagd over de uitgangspunten. De grondexploitaties zijn door uw gemeente voor de jaarrekening 2021 met deze uitgangspunten opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn door uw college de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. Hieronder onze belangrijkste bevindingen hierbij. 



Ten aanzien van de renteberekening voor de actualisatie grondexploitaties per 1-1-2021 kiest de gemeente Gorinchem ervoor om deze berekening te baseren op de perspectiefnota 2021. Dit past dan ook binnen de gestelde kaders van de Commissie BBV. Echter gezien de lange looptijd van het project Groote Haar en de gevoeligheid van het eindresultaat voor schommelingen in het rentepercentage, verzoeken wij uw college voor de komende jaren blijvend de renteberekening bij de perspectief nota te onderbouwen en ter toetsing aan te beiden aan Concerncontrol. Ondanks onze adviezen rondom het laten toetsen van de renteberekening door de interne controle, is het uw organisatie niet gelukt om dit voor 2021 te doen. Op basis van een gevoeligheidsanalyse bij project Grote Haar blijkt dat 0,5 procentpunt rentestijging leidt tot een toename van het verlies met € 3,7 miljoen. Wij adviseren u om in de komende jaren dergelijke analyses te blijven uitvoeren en bij de waardering van de grondexploitaties hiermee rekening te houden en dit mee te nemen in de weging van de betreffende post.

312019010.22.151 - 12

Voorziening riolering

Uw gemeente heeft vanaf 2021 een nieuw GRP (Gemeentelijk Rioleringsplan). Hierin wordt inzicht geboden in de toekomstige vervangingsinvesteringen en onderhoud. Op basis van onze controlewerkzaamheden blijkt dat u een voorziening ‘door derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden aan Rioolheffing’ heeft verantwoord en dat de wijze van verantwoording ongewijzigd is gebleven ten opzichte van voorgaand jaar (dotatie/ onttrekking van het saldo op het product Riool). De huidige voorziening kan alleen middelen bevatten die te maken hebben met uitgesteld werk. Eventuele efficiencyvoordelen op activiteiten kunnen geen onderdeel vormen van deze voorziening. Dit dient vrij te vallen ten gunste van het resultaat en kan door de gemeenteraad via resultaatbestemming worden opgenomen in een hiervoor op te richten bestemmingsreserve Riool. Hiervoor is echter inzicht nodig in de huidige voorziening die is gevormd. In uw jaarrekening wordt naar onze mening niet in zijn geheel voldaan aan de regels in het Bbv rondom riolering. Wij adviseren u om in 2022 hierop verbetering te realiseren. Wij zullen na afronding van de controle van de jaarrekening 2021 hierover met uw gemeente in overleg gaan. Eén van de risico’s die u loopt is dat bij vervangingsinvesteringen de oude activa niet afgewaardeerd worden en u met ‘dubbele’ lasten te maken krijgt in uw komende begrotingen.

Implementatie programma “basis op orde” loopt; ITomgeving (nog) niet beoordeeld

De IT-omgeving en een adequate opzet en werking daarvan nemen een steeds dominantere plaats in binnen uw organisatie voor een betrouwbare geautomatiseerde gegevensverwerking. Daarmee krijgt de IT ook een dominantere positie in uw en onze controleaanpak en -uitvoering. In de rapportages van uw voorgaande accountant is gerapporteerd over aandachtspunten op het gebied van logische toegangsbeveiliging, wijzigingsbeheer en continuïteit. De integrale toetsing van de betrouwbaarheid van het systeem van geautomatiseerde (financiële) gegevensverwerking is in het verleden geen onderdeel van uw interne beheersing geweest. Daarmee bestaat nog geen integraal inzicht of uw geautomatiseerde gegevensverwerking voldoet aan de eraan te stellen eisen in het kader van de interne en externe controle. Zie voor onze gedetailleerde bevindingen en adviezen de managementletter 2021. Zolang aan belangrijke randvoorwaarden om te kunnen steunen op de geautomatiseerde gegevensverwerking niet geheel wordt voldaan, loopt u in opzet mogelijk risico’s. Zonder de beoordeling van de IT General controls kan in feite geen conclusie worden getrokken of de functiescheidingen en autorisaties juist zijn gewaarborgd binnen de IT-systemen en blijft ook de volgende stap naar systeemgericht controleren niet mogelijk. Derhalve adviseren wij om de beoordeling van de IT general controls op te nemen in de scope van de VIC.

Op basis van de conclusies kan vervolgens de impact op de verder uit te voeren controles bepaald worden.

Bankrekeningen bij Bunq onterecht niet opgenomen in financiële administratie

Wij hebben vastgesteld dat een tweetal bankrekeningen Bunq die in 2021 zijn geopend niet zij opgenomen in de in de financiële administratie. Op basis van ontvangen mutatieoverzichten en jaaroverzichten hebben wij vastgesteld dat de storting van een initieel bedrag van € 150, mutaties van € 126 en een saldo van € 24 per 31 december 2021 niet is opgenomen in de financiële administratie.

312019010.22.151 - 13

Voor de jaarrekeningcontrole 2021 hebben wij een bevestiging van de Teammanager Financiën dat er geen andere bankrekeningen zijn geopend buiten bovenstaande rekeningen. Wij verzoeken uw dringend om het proces rondom het openen van bankrekeningen en het tijdig administreren hiervan te evalueren.

312019010.22.151 - 14

Uw overzicht met financiële kengetallen in de paragraaf weerstandsvermogen voldoet niet geheel aan de voorschriften

Op basis van de “Regeling vaststelling wijze waarop kengetallen worden vastgesteld en opgenomen in begroting en jaarverslag provincies en gemeenten” blijkt onder andere wat een gemeente dient op te nemen qua kengetallen in de paragraaf weerstandsvermogen in het jaarverslag. Hierbij dient voor het jaarverslag als vergelijkende cijfers de cijfers van het voorgaande jaar (jaar t-1), de begroting van het huidige jaar (Begr jaar t) en de werkelijke cijfers van het huidige boekjaar (jaar t) opgenomen te worden. Wij hebben vastgesteld dat uw gemeente in het overzicht met kengetallen niet de begrotingscijfers van het huidige jaar opneemt. Hiermee voldoet u niet geheel aan de geldende voorschriften rondom de financiële kengetallen.

Begrotingsrechtmatigheid is Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. adequaat toegelicht in de jaarrekening De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikel 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet door de gemeenteraad zelf nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet.

Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de gemeenteraad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota van de Commissie BBV. Een belangrijk uitgangspunt is dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel. Essentieel is dat de gemeenteraad nadere regels kan stellen wanneer kostenoverschrijdingen die worden gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten (1), kostenoverschrijdingen passend binnen het beleid (2) en kostenoverschrijdingen bij openeinderegelingen (3) moeten meewegen bij het oordeel van de accountant. In die gevallen dat de gemeenteraad geen nader beleid stelt, geldt het uitgangspunt dat deze kostenoverschrijdingen door de accountant niet worden betrokken bij de beslissing of al dan niet een goedkeurende controleverklaring kan worden afgegeven.

Deze kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen. Daarnaast moet de accountant deze kostenoverschrijdingen, waarvan het college in de jaarrekening moet aangeven dat de gemeenteraad deze nog dient te autoriseren, in het verslag van bevindingen aan de orde stellen. Extra lasten die zijn gemaakt omdat extra opbrengsten daarvoor de ruimte bieden, terwijl deze extra lasten niet direct zijn gerelateerd aan de extra opbrengsten en waarbij de gemeenteraad nog geen besluit heeft genomen over de aanwending van deze extra opbrengsten, zijn onrechtmatig en tellen mee in het oordeel van de accountant. Dit is bij uw gemeente overigens niet aan de orde.

312019010.22.151 - 15

Begrotingsafwijkingen werken niet door in de controleverklaring, met uitzondering van enkele kredietoverschrijdingen In totaal heeft uw gemeente € 155,6 miljoen aan lasten begroot na wijziging (excl. reservemutaties), tegenover € 143,6 miljoen aan werkelijke lasten in 2021. Dit is in totaal een onderschrijding van € 12,0 miljoen (circa 8%). Aan baten had uw gemeente een bedrag van € 153,0 miljoen begroot na wijziging, tegenover € 152,7 miljoen aan werkelijke baten in 2021. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten komt daarmee op € 9,1 miljoen voordelig. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen op het niveau waarop de gemeenteraad de begroting autoriseert. In uw geval is dat op programmaniveau, waarbij er sprake is van hogere lasten op het programma VROSV ad € 996.000. Deze begrotingsafwijking werkt niet door in de controleverklaring, omdat tegenover de hoger lasten ook direct gerelateerde hoger baten staan. Naast overschrijdingen van lasten op dit programma, zijn ook op onderdelen meer baten gerealiseerd dan begroot. Over de baten rapporteren wij in deze paragraaf niet, omdat dit geen onderdeel uitmaakt van het criterium begrotingsrechtmatigheid zoals de richtlijnen voorschrijven. De overschrijdingen op de lasten zijn onrechtmatig, maar tellen niet mee in het oordeel van de accountant.

De begrotingsrechtmatigheid omvat ook de overschrijdingen op investeringskredieten. Deze hebben zich in 2021 voorgedaan bij zes investeringen ad € 363.000, hiervan tellen voor € 57.000 aan kredietoverschrijding mee voor het oordeel. Wij verwijzen voor een inhoudelijke en meer specifieke analyse van de begrotingsafwijkingen naar de toelichtingen die zijn opgenomen in de jaarrekening en in paragraaf Bedrijfsvoering, waarin een analyse van de (begrotings-)afwijkingen en de begrotingsrechtmatigheid 2021 is opgenomen.

Te betalen vennootschapsbelasting

Uitgangspunt in uw jaarrekening is dat in beperkte mate sprake is van activiteiten die onder de vennootschapsbelastingplicht vallen. De aangifte over 2018 is inmiddels door u ingediend (nihil). Het college verwacht dat dit ook voor de jaren 2019 en 2020 het geval zal zijn. Op basis van uw belastingdeskundige blijkt dat de gemeente Gorinchem enkel niet-ondernemingsactiviteiten en vrijgestelde activiteiten verricht. Totdat duidelijk is wat het standpunt van de belastingdienst is ten aanzien van uw aangiften, bestaat het risico dat u alsnog wordt geconfronteerd met een vennootschapsbelastinglast. Naar uw (en onze) verwachting zal dit geen materiële last zijn. Overigens wijzen wij u erop dat u bij nieuwe en gewijzigde activiteiten dit standpunt moet blijven actualiseren.

312019010.22.151 - 16

Wet normering topinkomens (WNT)

De Wet normering topinkomens (WNT) is in werking getreden met ingang van 1 januari 2013. De WNT regelt niet alleen de openbaarmaking van topinkomens in de publieke en semipublieke sector, maar stelt ook maxima aan de hoogte van de bezoldiging van topfunctionarissen en tevens aan de ontslagvergoedingen. Met ingang van 1 januari 2013 is bij wet vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd beloningen van topfunctionarissen openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging over € 209.000 niet te boven gaat. Daarnaast dienen gemeenten het salaris openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. In 2021 is voor geen van de topfunctionarissen en overige medewerkers sprake van een overschrijding van de grensbedragen. Ten aanzien van de WNT-verantwoording in uw jaarrekening 2021 hebben wij via onze managementletter uw aandacht gevraagd voor een adequate voorbereiding.

Op basis van onze controle op de WNT-verantwoording 2021 vragen wij voor het jaar 2022 opnieuw aandacht voor onderstaande onderwerpen:  Interne controle/finale check op het WNT-dossier qua volledigheid en nauwkeurigheid.  Zichtbare vastlegging van verwijzingen en berekeningen en de koppeling naar de WNT-verantwoording.  Onderscheid tussen belaste salariscomponenten en onbelaste componenten. Maak hiervoor gebruik van de aangeleverde controleberekeningen 2021 In het kader van de WNT attenderen wij u erop dat u de plicht heeft om uiterlijk 1 juli 2022 uw WNT-verantwoording over het kalenderjaar 2021 via internet op een algemeen toegankelijke wijze openbaar te maken. Indien op grond van andere op de verantwoordelijke van toepassing zijnde regelgeving of een besluit een later tijdstip waarop het financieel verslaggevingsdocument openbaar moet worden gemaakt geldt, is die latere datum de uiterlijke datum van openbaarmaking.

Geen fouten en onzekerheden met betrekking tot de SiSabijlage

Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2021 onder SiSa vallen. Wij doen dit met een tabel, die ook opgenomen moet worden als er geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Per regeling is hierin aangegeven of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Wij hebben deze tabel in de bijlage opgenomen. Wij merken op dat wij geen fouten of onzekerheden hebben geconstateerd die groter zijn dan € 125.000 (of groter dan de rapporteringsgrens) zoals voorgeschreven via de nota verwachtingen accountantscontrole (en het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol).

312019010.22.151 - 17

M&O-beleid inzake TOZO: geen formeel vastgesteld M&O-beleid wel intern controleplan Avres 2021

De uitvoering van de regeling Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (TOZO) is belegd bij de gemeenschappelijke regeling Avres middels delegatie. Bij de uitvoering in delegatie geldt in principe dat het M&O-beleid van de gemeenschappelijke regeling van toepassing is. Op basis van gesprekken met uw medewerkers en het accountantsverslag van de accountant van de gemeenschappelijke regeling stellen wij vast dat geen sprake is van specifiek en vastgesteld beleid op het gebied van M&O. De accountant van Avres heeft vastgesteld dat de gemeenschappelijk regeling maatregelen heeft getroffen op het gebied van M&O en dat de gemeenschappelijke regeling beschikt over een ‘intern controleplan Avres 2021’. Onderdeel hiervan is het werkprogramma interne controle sociaal domein (W&I). De gemeenschappelijke regeling Avres verwerkt maandelijks de IB-signalen van het inlichtingenbureau.

Addendum kadernota rechtmatigheid 2021

Met ingang van de jaarrekening 2023 wordt de verantwoordelijkheid van het college voor de rechtmatigheid benadrukt doordat het college een verantwoording van rechtmatigheid af moet gaan geven in plaats van de accountant. De commissie BBV heeft besloten om voor het boekjaar 2021 op onderdelen een addendum op de kadernota rechtmatigheid 2018 te publiceren. In het addendum Kadernota rechtmatigheid 2021 zijn een aantal aanbevelingen gedaan. Op basis van de controle op de jaarrekening blijkt dat u aan de volgende aanbevelingen nog geen opvolging heeft kunnen geven: 

De commissie BBV adviseert om kaders op te nemen in de financiële verordening, ex artikel 212 Gemeentewet, indien specifieke budgetten bij onderuitputting op jaareinde in bestemmingsreserves worden opgenomen.

Wij adviseren u om in 2022 uw financiële verordening te actualiseren op bovenstaande aanbevelingen.

Controleprotocol en normenkader 2022 vast laten stellen door de gemeenteraad

In de kadernota rechtmatigheid 2022 is bepaald dat gemeenten met ingang van 2022 het normenkader moeten laten vaststellen door de gemeenteraad. Ook over 2021 is het controleprotocol en het normenkader door uw gemeenteraad vastgesteld. Wij adviseren u om ook in de komende jaren het controleprotocol en het normenkader te laten vaststellen door uw gemeenteraad.

312019010.22.151 - 18

4.

Interne beheersing

312019010.22.151 - 19

4. Interne beheersing Kernboodschappen interim- Naar aanleiding van de interim-controle hebben wij een managementletter uitgebracht. Deze managementletter is besproken met uw directeur en uw controller. Hieronder treft u de managementsamenvatting aan. controle

312019010.22.151 - 20

Rechtmatigheidsverantwoording

In de meicirculaire 2018 heeft het ministerie van BZK aangegeven dat met ingang van het boekjaar 2023 het college van burgemeester en wethouders (hierna: het college) zelf een rechtmatigheidsverantwoording bij de jaarrekening moet afgeven. Tot en met de jaarrekening 2022 geeft de accountant bij de jaarrekening van uw gemeente een controleverklaring af, met daarin een oordeel over de getrouwheid en rechtmatigheid. Dat tweede oordeel, over de rechtmatigheid, verdwijnt naar verwachting vanaf de jaarrekening 2022. Het ministerie van BZK heeft via de nieuwsbrief IBI (nummer 103, juni 2021) aangegeven dat de introductie van de rechtmatigheidsverantwoording uitgesteld wordt tot in ieder geval de jaarrekening 2023. Dit betekent dat vanaf dan onze controleverklaring alleen een oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening (inclusief de rechtmatigheidsverantwoording die door het college in de jaarrekening wordt opgenomen) bevat. In onze managementletter zijn wij ingegaan op wat dit allemaal voor uw gemeente betekent. De belangrijkste punten hebben wij hierna samengevat en, waar noodzakelijk, aangevuld met recente ontwikkelingen: 

Vanaf het verslagjaar 2023 moet het college zichzelf over rechtmatigheid verantwoorden. In de jaarrekening dient daartoe de rechtmatigheidsverantwoording te worden opgenomen. In de paragraaf bedrijfsvoering kan een uitgebreidere toelichting op rechtmatigheidsbevindingen door het college worden gegeven: o Voor de rechtmatigheidsverantwoording heeft de commissie BBV een modeltekst ontwikkeld. Met dit verplichte model moet het college zich verantwoorden over de rechtmatigheid, eventuele afwijkingen en onduidelijkheden. Relevant hiervoor is de “verantwoordingsgrens”. Dit is het bedrag, dat ligt tussen 0% en 3% van de lasten, inclusief toevoegingen aan reserves, waarboven afwijkingen in de rechtmatigheidsverantwoording moeten worden gerapporteerd door het college. Fouten en onduidelijkheden (zie verderop in dit onderdeel) worden niet bij elkaar opgesteld. o In de paragraaf Bedrijfsvoering moet vervolgens een toelichting worden gegeven op de afwijkingen en de maatregelen die het college neemt om deze in de toekomst te voorkomen. Een rapporteringsgrens kan gebruikt worden om geconstateerde fouten die onder de verantwoordingsgrens vallen toch inzichtelijk te maken voor de gemeenteraad. De gemeenteraad zou bijvoorbeeld kunnen bepalen dat deze afwijkingen door het college moeten worden vermeld in de paragraaf Bedrijfsvoering.

Door deze laatste afwijkingen in de paragraaf Bedrijfsvoering te rapporteren, informeert het college de gemeenteraad over de kwaliteit van de interne beheersing en de uitkomsten daarvan. Meer hierover kunt u ook lezen in de Notitie Bedrijfsvoering van de commissie BBV. Wij hebben vastgesteld dat de gemeenteraad d.d. 18 november 2021 de verantwoordingsgrens en een rapporteringsgrens heeft vastgesteld.



Een belangrijke wijziging met betrekking tot het normenkader is dat vanaf 2022, wanneer de wetswijziging wordt aangenomen, het normenkader expliciet door de gemeenteraad moet worden vastgesteld. Wij adviseren u daar rekening mee te houden. Ook over 2021 heeft uw gemeente dit al gedaan.



De Commissie BBV heeft inmiddels de herziene kadernota uitgebracht (Kadernota rechtmatigheid 2022), waarin zij haar visie geeft over de invulling van het begrip rechtmatigheid in de rechtmatigheidsverantwoording. Het doel is uiteindelijk dat uw gemeente 312019010.22.151 - 21

zelfstandig de in de Kadernota rechtmatigheid 2022 benoemde rechtmatigheidscriteria (het begrotingscriterium, het M&Ocriterium en het voorwaardencriterium) afdekt. De Kadernota rechtmatigheid 2022 is daarmee vooral een belangrijk document voor de gemeenteraad en het college van decentrale overheden geworden. In paragraaf 1.4 van de kadernota is een tiental stellige uitspraken gedaan en zijn zeven aanbevelingen gedaan. Deze worden in de kadernota verder uitgewerkt. Deze stellige uitspraken en aanbevelingen kunnen u helpen bij de verdere implementatie van de rechtmatigheidsverantwoording binnen uw gemeente. Een aantal van deze stellige uitspraken en aanbevelingen willen wij graag onder de aandacht brengen: o De kadernota 2022 introduceert het begrip ‘onduidelijkheden’. Dit begrip geeft aan dat er situaties zijn waarin het ook voor het college niet duidelijk is of er rechtmatig gehandeld is. Deze moeten dan worden toegelicht en worden gewogen door het college. o In de Kadernota wordt ook ingegaan op de toepassing van tolerantiegrenzen, afwijkingen en de weging hiervan. Deze begrippen zijn vooral van belang voor uw intern controleplan. o De commissie adviseert ook fraude door eigen medewerkers toe te lichten in de paragraaf Bedrijfsvoering. Hierover heeft de commissie BBV in de Notitie Bedrijfsvoering meer geschreven.

o De invoering betekent eveneens dat de verordeningen 212, 213 en het normenkader moeten worden geactualiseerd. Ook moeten afspraken worden gemaakt of herzien met de accountant. Hierbij moet u vooral denken aan de scope van de interne controle (getrouwheid versus rechtmatigheid), de documentatie van de uitgevoerde interne controles en de planning van de interne controle. U beschikt over een uitvoeringsprogramma Intern Controleplan. Het intern uitvoeringsprogramma, de daarin opgenomen risicoanalyse en de tijdige uitvoering van de geplande interne controles, zijn belangrijke randvoorwaarden om in 2023 een rechtmatigheidsverantwoording op te kunnen stellen met betrekking tot boekjaar 2023. o Bij aan derden uitbestede werkzaamheden is het belangrijk als gemeente zelf zekerheid te krijgen over de rechtmatigheid. De wijze waarop dat kan is in de Kadernota uitgewerkt. Uw gemeente heeft overigens in dit verband geen werkzaamheden aan derden uitbesteed. Wij adviseren u overigens om (voor zover u dit nog niet heeft gedaan) kennis te nemen van de Kadernota rechtmatigheid 2022. Deze kadernota kan ondersteunend zijn aan het verder vormgeven aan de invulling van de rol van verschillende actoren binnen uw gemeente. Het college heeft hierin de eerste stappen inmiddels gezet.

Wij zien de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording als een uitgelezen kans om de interne beheersing daarmee op een nog hoger niveau te krijgen. Een goede onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording is ons gedeeld belang. De accountant moet straks immers verklaren dat de door het college afgegeven rechtmatigheidsverantwoording getrouw is. Wij zijn als uw accountant dus in belangrijke mate afhankelijk van de (interne controle) werkzaamheden van het college. Uiteraard maken wij hier graag gebruik van en willen wij graag samen optrekken om tot een goede invulling van de rechtmatigheidsverantwoording te komen. De jaarlijkse beoordeling van het uitvoeringsprogramma interne controle van het college, de door haar uitgevoerde risicoanalyse en de beoogde interne controle aanpak zullen wij diepgaand met elkaar bespreken. Een belangrijke verandering ten opzichte van voorgaande jaren 312019010.22.151 - 22

is, dat wij dit vooral vroegtijdig, meer concreet in het eerste of tweede kwartaal willen doen. Het doel is uiteindelijk dat uw gemeente geheel zelfstandig de 3 rechtmatigheidscriteria, begrotingscriterium, M&O-criterium en voorwaardencriterium, afdekt en dat wij door goede afspraken aan de voorkant kunnen volstaan met een marginale review achteraf. Dan is het in onze optiek logisch dat wij vroeg in het jaar met elkaar in gesprek zijn. De manier waarop u nu de interne controle uitvoert, biedt hiervoor een goede basis. Wij adviseren u de noodzakelijk vervolgstappen te zetten. In dit kader hebben wij eerder de volgende elementen benoemd: besluitvorming gemeenteraad (verantwoordingsgrens, rapporteringsgrens, tolerantie en normenkader) voorbereiden; uitwerking rechtmatigheidscriteria, in kaart brengen relevante wet- en regelgeving, uitvoeren risicoanalyse (wat kan er misgaan en wat is de impact hiervan), relevante beheersmaatregelen identificeren en het bepalen van gegevensgerichte detailcontroles (afdekken restrisico), nadere aandacht voor de rol van IT in uw beheersomgeving en opstellen van werkprogramma’s en eindrapportages waar nodig. Zie ook onze opmerkingen bij de aandachtspunten van de raad over dit onderwerp in dit accountantsverslag in hoofdstuk 5.

312019010.22.151 - 23

5.

Overige aangelegenheden

312019010.22.151 - 24

5. Overige aangelegenheden Aandachtspunten gemeenteraad

In de vergadering I&O van uw gemeenteraad op 28 oktober 2021 stonden de algemene aandachtspunten vanuit de gemeenteraad bij de controle 2021 op de agenda. In dit overleg zijn tevens specifieke aandachtspunten meegegeven voor de controle van de jaarrekening. Deze specifieke aandachtspunten zijn tevens opgenomen in de dienstverleningsovereenkomst 2021. De onderwerpen betreffen: rechtmatigheidsverantwoording, EU-aanbestedingsregels bij nieuwe contracten en de IT-omgeving. Status invoering rechtmatigheidsverantwoording in 2022 Op basis van onze managementletter 2021 van 13 januari 2022 blijkt dat u qua invoering van de rechtmatigheidsverantwoording in 2022 nog de volgende stappen aan het zetten bent en derhalve goed op weg bent.    

Het zichtbaar operationaliseren van relevante wet- en regelgeving naar een toetsingskader. Uitbreiden risicoanalyse (wat kan er misgaan en wat is de impact hiervan). Relevante beheersmaatregelen identificeren en bepalen waar systeemgerichte werkzaamheden mogelijk zijn. Bepalen van gegevensgerichte detailcontroles (afdekken restrisico) en bijwerken van uw werkprogramma’s.

Op basis van navraag bij het college blijkt dat er inmiddels gestart is met het operationaliseren van het normenkader naar een toetsingskader. In 2022 wordt de frauderisicoanalyse geactualiseerd voor het identificeren van risico’s, voor het treffen van beheersmaatregelen en de interne controle daarop. Na de actualisatie van de frauderisico-analyse zal deze analyse verder uitgebreid worden. Waarborgen voldoen aan EU-aanbestedingsregels bij nieuwe contracten Op basis van onze werkzaamheden hebben wij geen nieuwe contracten aangetroffen die in 2021 zijn aanbesteed en niet voldoen aan de EU-aanbestedingsregels. De onrechtmatig aanbestede dossiers (44) betreffen bestaande contracten uit eerdere jaren. Welke stappen onderneemt het college om aan te tonen dat sprake is van een betrouwbare IT-omgeving? Er is een college-onderzoek naar de IT-omgeving die momenteel in de afrondende fase is. Deze rapportage is ambtelijk besproken en geaccordeerd, en gaat nu het bestuurlijke traject in. Op basis van het rapport blijkt er een aantal aandachtspunten te zijn. Wij vertrouwen erop dat het college de uitkomsten met u deelt, zoals dat bij u gebruikelijk is bij een college-onderzoek. Naar aanleiding van het rapport wordt straks een actieplan opgesteld, waaruit de de actiepunten weer via de AO/IC-lijst gevolgd gaan worden.

312019010.22.151 - 25

Geen meningsverschil met het college van burgemeester en wethouders

Er zijn geen meningsverschillen met het college van burgemeester en wethouders geweest en er waren geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door het college en de medewerkers van uw gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.

Bevestigingen van het college van burgemeester en wethouders ontvangen

Wij hebben namens het college van burgemeester en wethouders een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen d.d. 9 juni 2022.

Naleving van wet- en regelgeving

Wij hebben geen kennis van te rapporteren omstandigheden in verband met het niet-naleven van wet- en regelgeving met uitzondering van de bevindingen die elders in het rapport zijn opgenomen ten aanzien van met name EU-aanbestedingen.

Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving

Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts die onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen. Uit de door ons uitgevoerde werkzaamheden zijn geen bijzonderheden gebleken waarop wij u via deze rapportage willen attenderen.

Geen aanwijzingen van fraude

In Nederland is de accountant wettelijk verplicht om alle ontdekte fraudegevallen te rapporteren aan het management van de organisatie. Wij merken op dat onze controle niet specifiek is ingericht op het ontdekken van fraude. De accountant is wel verantwoordelijk voor het betrekken van frauderisico’s in de planning en uitvoering van zijn controleopdracht. Wij hebben een fraudediscussie gevoerd met het controleteam en met het financieel management en de directie van de gemeente Gorinchem, waarbij wij de nadruk hebben gelegd op de vermoedens van materiële onjuistheden als gevolg van fraude in de jaarstukken. Van het management en directie hebben wij de bevestiging ontvangen dat er geen onregelmatigheden zijn geconstateerd waarbij het management of werknemers die een belangrijke rol spelen bij de maatregelen van interne beheersing of anderen in het geval dat de fraude van materieel belang kan zijn op de jaarrekening, zijn betrokken.

312019010.22.151 - 26

Tevens hebben wij zelfstandig werkzaamheden uitgevoerd die gericht waren op het risico van het ‘omzeilen’ van de interne beheersingsmaatregelen door het management te detecteren. Wij hebben specifieke controles uitgevoerd op memoriaalboekingen en schattingen en hebben middels gegevensanalyses onderzocht of sprake is van significante en ongebruikelijke transacties. Hoewel wij op grond van de controle- en overige standaarden een kritische houding moeten hebben ten opzichte van risico’s van fraude in de jaarrekening, merken wij op dat onze controle niet specifiek is gericht op het ontdekken hiervan. Tijdens de uitvoering van onze controle van de jaarrekening 2021 hebben wij geen aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest van fraude. Tot slot merken wij op dat het college nog niet beschikt over een geactualiseerde en geformaliseerde frauderisicoanalyse. Wel hebben wij inmiddels een plan van aanpak hiervoor ontvangen dat inmiddels in uitvoering is genomen. Wij adviseren de frauderisicoanalyse verder in procedure te brengen.

Inzicht in onze tijdsbesteding

In het rapport “In het publieke belang” van de NBA, de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountant, zijn maatregelen opgenomen die de kwaliteit en onafhankelijkheid van de controlerend accountant moeten waarborgen of verbeteren. Op basis van één van de maatregelen rapporteren wij de bestede uren van onze controlewerkzaamheden aan u. Hieronder treft u de opgave van onze tijdsbesteding aan., inclusief een schatting van nog te besteden uren voor de afronding van de jaarrekeningcontrole (waaronder het voeren van besprekingen en het archiveren van ons dossier).

Uren geraamd

Uren realisatie

Tekenend accountant

108

94

Overige teamleden

535

684

Het hogere aantal bestede uren wordt voor een belangrijk deel verklaard doordat het aantal SiSa-regelingen, waarover u met de jaarrekening 2021 verantwoording moet afleggen, significant is gestegen. Met onze brief van 26 januari 2022 hebben wij u daarover geïnformeerd. In de “geraamde tijdsbesteding” zijn hiervoor geen uren geraamd. Daarnaast zijn er bijzondere onderwerpen zoals WNT, Europese aanbestedingen, lokale heffingen en voorzieningen waar meer tijd aan besteed is dan begroot.

Bevestiging onafhankelijkheid

Bevestiging onafhankelijkheid

312019010.22.151 - 27

In overeenstemming met Nederlandse wet- en regelgeving, waaronder de Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO) van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA), dient de externe accountant mogelijke conflicten met betrekking tot zijn onafhankelijkheid, zowel in wezen als in schijn, onder de aandacht te brengen van het college en de gemeenteraad. Wij bevestigen dat onze onafhankelijke positie ten opzichte van gemeente Gorinchem in overeenstemming met de Nederlandse wettelijke en beroepsvoorschriften is gewaarborgd. Wij zijn van mening dat onze objectiviteit gedurende het afgelopen jaar niet is aangetast. Stelsel van waarborgen om onafhankelijke positie te waarborgen Publieke Sector Accountants beschikt over een stelsel van maatregelen om onze onafhankelijke positie bij controlecliënten te waarborgen. Het stelsel van maatregelen is een integraal onderdeel van de bestuurlijke organisatie en van het voor de gehele organisatie van toepassing zijnde stelsel van kwaliteitsbeheersingsmaatregelen. Bijgaande niet-limitatieve opsomming geeft u een indruk van de maatregelen die bijdragen aan het waarborgen van onze onafhankelijke positie:  Schriftelijke onafhankelijkheidsbepalingen waarin alle bestaande onafhankelijkheidsvereisten en de risico’s ten aanzien van de bedreiging van de onafhankelijkheid en de daaraan gerelateerde waarborgen zijn verwerkt.

 Procedures voor tijdige bekendmaking van de voorschriften en de daarin aangebrachte wijzigingen aan alle partners en werknemers bij Publieke Sector Accountants.  Procedures voor de organisatie van periodieke training inzake de toepassing van de onafhankelijkheidsvoorschriften.  Procedures die erop gericht zijn dat onze gevolmachtigden en werknemers in specifieke casussen en omstandigheden de onafhankelijkheidsvoorschriften naleven.  De benoeming van professionals op seniorniveau die verantwoordelijk zijn voor het continu actualiseren van de procedures en voorschriften, de tijdige bekendmaking ervan en het adequaat functioneren van het gehele stelsel van waarborgen.  Procedures voor een schriftelijke rapportage per controlecliënt waarin is vastgelegd of sprake is van omstandigheden die de onafhankelijkheid van de accountant die de controleopdracht uitvoert bedreigen, op welke wijze met potentiële bedreigingen is omgegaan en indien er bedreigingen zijn gesignaleerd, welke maatregelen dan zijn genomen om deze bedreiging voor de onafhankelijkheid weg te nemen. De vastlegging van deze beoordeling inclusief een gemotiveerde conclusie (de zogenoemde onafhankelijkheidsevaluatie) wordt in het dossier opgenomen.

 Procedures die vereisen dat een daartoe geëigende afdeling binnen Publieke Sector Accountants wordt geconsulteerd, als sprake is van een mogelijke aantasting van de onafhankelijkheid in relatie tot een specifieke cliënt. Wij zullen dan ook overwegen de gemeenteraad of de auditcommissie te raadplegen.  Procedures voor het interne toezicht in relatie tot de toetsing en bewaking van de naleving van de onafhankelijkheidsvoorschriften. De opzet en werking van ons stelsel van maatregelen worden periodiek door de externe toezichthouder getoetst. Interne roulatie 312019010.22.151 - 28