2020-724460 Rvs Stava aanleg Warmtenet Gildenwijk.pdf

Datum: 14 december 2020 Raadsvoorstel: Z/20/676656/D-724460 Onderwerp: Stand van zaken aanleg warmtenet Gildenwijk Portefeuillehouder: Eelke Kraaijeveld

I&O: 7 januari 2021 B&A / Raadsvergadering: 4 februari 2021 / 18 februari 2021 Opsteller: Toom, Bertus den Geeft voorstel begrotingswijziging: Ja/Nee

Onderwerp: Realisatie Warmtenet Gildenwijk en aansluiten stadhuis Voorstel: Wij stellen u voor: 1) Een toekomstbestendig warmtenet voor onze inwoners in de Gildenwijk te realiseren; 2) De gemeente in de 1e fase van het project als vliegwiel te laten functioneren door aansluiting van het stadhuis op het warmtenet; 3) De hiermee gepaard gaande kosten te dekken uit; a. De bij beleidsplan duurzaamheid gereserveerde middelen voor onderzoek naar een waterstofketel in het stadhuis ad. € 90.000; b. De reeds opgebouwde ruimte voor vervangingsinvesteringen in de huidige meerjarenonderhoudsbegroting ad. € 120.000; c. De per saldo resterende kosten ad. € 1,5 miljoen te dekken uit de reserve Duurzaamheid. Aanleiding: Wij willen onze inwoners helpen om te verduurzamen. Uiteindelijk zal heel Gorinchem in 2050 aardgasvrij moeten zijn, maar we beginnen als eerste bij een groep Gorcummers met de lagere inkomens. Met een warmtenet in de Gildenwijk worden huurders van Poort6 – veelal een groep inwoners die in een financieel en maatschappelijk moeilijkere positie verkeren – als één van de eersten ontzorgd met een voor hen betaalbare en zekere wijze van verduurzaming. De huurders gaan niet meer betalen dan anders en krijgen daar een duurzaam verwarmde en vaak beter geïsoleerde woning voor terug. In de eerste fase van het project gaat het om 961 woningen.

Ook voor andere woningen en gebouwen liggen hier grote kansen. Wij willen daarom het warmtenet Gildenwijk goed en toekomstgericht van start laten gaan door het aansluiten van het stadhuis. Om zo ook huurders in de 2e fase (ca. 1.100 woningen), particuliere woningeigenaren, het ziekenhuis of toekomstige nieuwbouwprojecten de kans te geven om aan te sluiten. In deze aanpak houden we voldoende ruimte voor innovaties zoals duurzaam opgewekte waterstof. Bij de opzet van het warmtenet zelf wordt door HVC rekening gehouden met meerdere duurzame bronnen. Gemeentelijke bijdrage Door ons stadhuis nu zelf ook aan te sluiten creëren wij als gemeente voldoende startvolume voor warmtenetaanbieder HVC. Hierdoor wordt een grotere capaciteit warmtenet aangelegd, zodat ook particuliere bewoners van bijvoorbeeld een rijtjeshuis of appartement, bedrijven, scholen of zorginstellingen op termijn kunnen aansluiten. Hier komen twee zaken mooi samen: Het verder verduurzamen van gemeentelijk vastgoed met het aardgasvrij maken (CO2 reductie) van het stadhuis en tegelijkertijd hiermee een vliegwiel te zijn voor de uitrol van een warmtenet in de stad. Over de overwegingen rond het stadhuis of eventuele alternatieven gaan wij in de argumenten en een bijgevoegd memo dieper in.

Onze opgave en ambities Vanuit ambities in de vastgestelde concept-Regionale Energie Strategie, de visie GO2032, het Gorcums Akkoord, het landelijke Klimaatakkoord en niet onbelangrijk de energie in de stad werken wij hard aan het behalen van concrete duurzaamheidsresultaten voor onze inwoners. In het Gorcums Akkoord “Mensen maken de stad” staat de ambitie als volgt beschreven:

Stadhuisplein 1 Postbus 108 4200AC Gorinchem

T 140183 F 0183-630540

E gemeente@gorinchem.nl I www.gorinchem.nl

”In 2025 voorziet Gorinchem verregaand in zijn eigen energiebehoefte door besparing, hergebruik, inzet van zonnepanelen, e.d. Alles wordt uit de kast gehaald om dit doel te verwezenlijken. Dus ook gefaseerde invoering van duurzame straatverlichting, 'smart grids', warmte/krachtkoppeling en een warmtenet. Zeker is, dat dit tot innovatieve bedrijvigheid leidt en werkgelegenheid oplevert. Openbare gebouwen zoals schoolgebouwen mogen voorop lopen met groene voorzieningen zoals zonnepanelen of warmtepompen. De gemeente faciliteert.”. Door de verkoop van de aandelen Eneco is er extra investeringsruimte ontstaan om mede via de realisatie van een duurzaam warmtenet in de Gildenwijk inhoud te geven aan deze ambitie. Het doel is om uiteindelijk toe te werken naar een duurzaam verwarmde wijk met zo min mogelijk CO2 uitstoot en zoveel mogelijk wooncomfort. Immers volgens het landelijke klimaatakkoord moet Nederland en dus ook Gorinchem in 2030 de CO2-uitstoot al met 49% hebben gereduceerd. Om die CO2 reductie na te streven komen wij, net als alle gemeenten in Nederland, in 2021 ook met een Transitievisie Warmte waarin wij per wijk aangeven hoe deze het beste aardgasvrij kan worden. Warmtenet Gildenwijk is de voorloper op de uitvoering van de transitievisie warmte.

Hier kunnen wij ervaring opdoen die wij in andere wijken kunnen gebruiken, net zoals wij de kennis vanuit Hoog Dalem (all electric) hebben benut. Voortgang op het project Sinds 21 januari 2019 werken wij vanuit de intentieovereenkomst “Gildenwijk op duurzame warmte” met de partners Poort6, HVC, Stedin, Provincie Zuid-Holland en het Waterschap Rivierenland aan de realisatie van een warmtenet in Gorinchem. In de hieraan voorafgaande initiatieffase van het project is eerst op hoofdlijnen verkend of en zo ja waar een warmtenet de best mogelijke optie zou kunnen zijn voor een aardgasvrije wijk. Onder meer qua schaalgrootte, aanwezige warmtebronnen, verscheidenheid aan vastgoed en sociaaleconomische samenstelling (zicht verkregen vanuit de Woon-en Transformatievisie) kwam de Gildenwijk naar voren als perspectiefrijk. Poort6 heeft een duurzaamheidsopgave voor zijn woningvoorraad en is daarmee de drager van het project. Poort6 heeft HVC gevraagd een aanbod te doen voor een warmtenet. De startpositie van de gemeente daarbij was vooral de rol van aanjager. Met de noodzaak voor het aansluiten stadhuis verschuift de rol van louter procesaanjager naar mede-mogelijkmaker door het inbrengen/garanderen van voldoende startvolume.

Op basis van de intentieovereenkomst is met HVC, Poort6, Stedin, Waterschap en Provincie begin 2020 een gezamenlijk werkplan opgesteld om het initiatief uit te werken richting een ‘business case’. Dat wil zeggen; een voor HVC en Poort6 haalbare opstelling. De hoofdlijnen hiervan zijn op 11 juni 2020 gepresenteerd in een I&O en ook opgenomen in de raadsinformatiebrief nr. 2020-713518 uit oktober; “Stand van zaken aanleg warmtenet Gildenwijk”. Afgelopen maanden zijn er flinke vorderingen in het project gemaakt. Hieronder zetten we de belangrijkste ontwikkelingen voor u op een rij: •

De projectstructuur is geformaliseerd; hierdoor kon het project versnellen. In diverse werkgroepen zijn kwesties inhoudelijk-technisch nader uitgewerkt en voorbereid voor bestuurlijke besluitvorming. Op bestuurlijk niveau heeft een ‘boardgroep’ (tussen)besluiten kunnen nemen en voorgelegd aan de eigen achterban.

•

De Raden van Commissarissen van zowel HVC als Poort6 hebben -zij het onder voorwaardeninmiddels ingestemd met de onderliggende business case. De te benoemen voorwaarden: Toekenning aan Poort6 van subsidie aardgasvrije huurwoningen (SAH) en het aansluiten van het stadhuis aan het warmtenet.

•

Deze business case is extern gevalideerd door onafhankelijk adviesbureau Fakton en heeft als uitkomst dat de opgenomen tarieven voor levering van warmte (de terugkerende kosten voor de bewoner) alsook de aansluitkosten (eenmalige kosten voor de vastgoedeigenaar) als marktconform kunnen worden gezien. Deze is tevens intern getoetst door afdeling financiën.

•

De aangevraagde EU ELENA-subsidie is toegekend voor € 300.000.

•

De aangevraagde Proeftuin Aardgasvrije Wijkensubsidie ad. € 4,6 miljoen is door het ministerie van BZK afgewezen. De afwijzing van de PAW subsidie heeft tweeledig effecten.

1e; Poort6 ontvangt geen € 2,1 miljoen als ondersteuning voor de aansluiting huurwoningen. De RVC van Poort6 heeft besloten toch door te willen met de eerste fase, en samen met de partners zich in te spannen om een 3e ronde PAW en andere subsidies binnen te gaan halen. 2e; Binnen de proeftuin was een bijdrage begroot om met € 2,3 miljoen zo’n150 tot 200 particuliere woningbezitters te ondersteunen om aangesloten te worden op het warmtenet. Nu de subsidie is afgewezen loopt dit traject vertraging op. Een nieuw subsidieaanvraag PAW en de aanvraag van nieuw in ontwikkeling zijnde subsidies bieden in de toekomst instrumenten om op termijn toch aan te sluiten. De particulieren zijn geen onderdeel van de huidige businesscase en hebben daarmee geen directe invloed op de vraag van HVC om voldoende startvolume zeker te stellen. Voor het gemeentehuis was geen PAW subsidie opgenomen, vanuit de argumentatie om zo veel mogelijk particulieren aan te kunnen sluiten met de beschikbare PAW subsidie. •

Nu de 2e ronde PAW subsidie voor de Gildenwijk is afgewezen wordt er door het projectteam hard gewerkt om aanvullende subsidies te verwerven om daarmee de kosten voor het aansluiten van huur- en koopwoningen te verlagen. De inzet is om een nieuwe PAW aanvraag te doen bij de 3 e ronde (verwacht voorjaar 2021). Daarnaast wordt onderzocht om via aanvullende subsidies de algemene bijdrage aansluitkosten te verlagen. Per 1 februari kan via de provincie een REACT-EU subsidie worden aangevraagd via subsidieloket “kansen voor West 2”. In deze aanvraag worden de bijdrage aansluitkosten van het stadhuis betrokken.

Beoogd effect: •

Inwoners in de Gildenwijk helpen te verduurzamen op een haalbare en betaalbare wijze

•

CO2 reductie in de gemeente, ook met oog op de doelstellingen uit de Regionale Energie Strategie. Onder andere door hergebruik van duurzame restwarmte uit afvalwater en oppervlaktewater

•

Poort6 in staat stellen om niet alleen nu 961 woningen te verduurzamen, maar door onze inbreng en daarmee de aanleg van een toekomstbestendig warmtenet, ook de volgende fase met ca. 1100 woningen

•

Met dit raadsvoorstel komt via Poort6 en HVC een investering van ca. 20 miljoen Euro in onze stad los.

•

Koppeling met het onderwijs waaronder het Gilde en de Regionale Beroepen en Innovatie Campus.

•

Particuliere huiseigenaren de komende jaren, op basis van een individuele keuze, de kans geven ook aan te sluiten

•

Met dit project uitvoering gegeven aan de ambities in het Gorcums Akkoord op het gebied van duurzaamheid (beperken CO2 uitstoot) en energievoorziening (In 2025 verregaand in eigen energie voorzien)

•

Het stadhuis aardgasvrij maken. En hierbij door het deels naar voren halen van- en combineren met onderhoud ook een kostbaar vervangingsvraagstuk rond de verwarmingsinstallatie in de nabije toekomst (5-10 jaar) naar voren halen.

•

Kennis en ervaring opdoen. Dit project is een voorloper van de landelijke opdracht om via een nog op te stellen Transitievisie Warmte, met een forse eerste stap richting 2030, uiteindelijk in 2050 heel Gorinchem aardgasvrij te hebben.

Argumenten: •

Dit voorstel levert een stevige bijdrage aan een haalbare en betaalbare energietransitie voor minimaal 961 huishoudens in de Gildenwijk. De Gildenwijk is niet alleen de wijk die vanuit technisch oogpunt goed geschikt is voor een warmtenet, maar ook wijk waar 70% van woningen een sociale huurwoning is. De bewoners wordt met aanleg van het warmtenet ontzorgd qua energietransitie.

•

Landelijk is de doelstelling uit het klimaatakkoord 49% CO2 reductie in 2030. Lokaal is in het Gorkums Akkoord en het beleidsplan duurzaamheid de ambitie opgenomen om 2025 al forse stappen gezet te hebben met CO2 reductie. Aanleg van een duurzaam, voor het overgrote deel met restwarmte gevoed, warmtenet in de Gildenwijk draagt hier flink aan bij.

•

Het mogelijk maken van een warmtenet in de Gildenwijk en gemeentelijk vastgoed duurzaamheidsvraagstuk in de nabij toekomst komen hier mooi samen; het stadhuis heeft milieulabel A, maar kent desondanks een hoge CO2 uitstoot doordat het niet duurzaam wordt verwarmd. Door het stadhuis aan te sluiten functioneert de gemeente als vliegwiel om huurders en

mogelijk ook particulieren aan te sluiten op een toekomst robuust warmtenet (haalbaar en betaalbaar). •

Het alternatief: kiezen voor een gemeentelijke garantstelling en de keuze rond het stadhuis naar voren schuiven in de tijd is vanuit duurzaamheid gezien niet echt een reëel alternatief. De beschikbare alternatieve warmtetechnieken zijn voor 2025 grofweg hetzelfde, de kosten idem en voor eind 2024 (als de daadwerkelijke aansluiting gaat plaatsvinden en HVC uitsluitsel moet hebben rond het stadhuis) voldoende andere warmte-afnemers in het plangebied organiseren lijkt niet haalbaar.

•

Nu is een keuze moment voor de aan te leggen capaciteit door HVC. Later alsnog aansluiten kan niet of tegen fors hogere kosten. Aanleg van de aansluiting kost tijd, het stadhuis kan rond 2025 daadwerkelijk aangesloten. Daarnaast het lijkt het niet reëel dat innovaties of alternatieven binnen enkele jaren beschikbaar én financieel gunstiger zijn.

•

Financieel gezien lijkt aansluiten van het stadhuis op korte termijn een minder logische keuze, de terugverdientijd gehele investering lang en nog niet alle bestaand installaties zijn afgeschreven. Inhoudelijk en op langere termijn bezien is het perspectief positief. Andere alternatieven voor duurzame warmtevoorziening stadhuis, zoals een Warmte/Koude-Opslag, duurzame waterstof vallen veel duurder uit door fors hogere investeringen in bestaande installaties (i.v.m. laag temperatuur trajecten) of zijn niet in voldoende mate beschikbaar (groen gas)

•

Doordat de gemeente als vliegwiel functioneert biedt dit ook kansen voor een duurzame herontwikkeling van de Schelluinsestraat. De daar in de toekomst mogelijk te ontwikkelen woningen kunnen te zijner tijd ook worden aangesloten op het warmtenet. Mede omdat door het aansluiten van het stadhuis een grotere capaciteit warmtenet wordt aangelegd.

Risico’s: •

Onvoorziene omstandigheden waardoor aanleg warmtenet vertraging op loopt. Dit risico ligt primair bij de warmtenet exploitant HVC en vraagt goede afstemming met de gemeente als beheerder van de openbare ruimte.

•

Indien er geen nieuwe subsidies en financieringsmogelijkheden komen vanuit de Rijksoverheid is de drempel voor particuliere woningbezitters om ook aan te sluiten te hoog. Voor huurders heeft dit geen impact, zij betalen ‘niet meer dan anders’

•

Meerkosten bij de noodzakelijke werkzaamheden aan het stadhuis zelf. Er is een gedegen doorrekening gemaakt van de kosten en noodzakelijke werkzaamheden. Aanbesteding van de werkzaamheden vinden echter plaats op een later tijdstip plaats waardoor er risico bestaat op prijsstijgingen of een mislukte aanbesteding.

•

Het vrijwel theoretische risico is dat u door het voorliggende besluit om het stadhuis aan te sluiten in de toekomst, lees ultimo 2024, niet alsnog kunt kiezen voor een te zijner tijd gunstiger alternatief voor het stadhuis.

•

Meekoppelkansen tijdens de aanleg, zoals het aanpakken van riolering, bestrating of klimaatadaptatie, vragen vaak om extra financiële en ambtelijke inzet en maken geen onderdeel uit van het projectbudget.

•

Aanleg van het warmtenet zelf gebeurt op rekening en risico van HVC en wordt contractueel vastgelegd (wij zijn hierin afnemer). Het risico bestaat dat door tegenvallers bij werkzaamheden de gemeente wordt aangesproken op vertraging of eventuele overlast.

•

De nu te voorziene technische en financiële risico’s zijn bij de gemeente door de rolneming in de uitvoering van het project beheersbaar. Wij maken als gemeente geen onderdeel uit van de aanleg zelf, noch participeren met geld direct in de aanleg of exploitatie.

•

De afhankelijkheid van Poort6 om het project van HVC te laten slagen. Hoewel alle partners zich maximaal inspannen ligt het primaat om aan te sluiten in geval van Poort6 bij de huurdersraden. Per flat/wooncomplex moet steeds 70% van het stemgewicht instemmen. De huurdersraad en de diverse bewonerscommissies zijn betrokken, goed geïnformeerd over het project en heeft zich positief uitgesproken over deze ontwikkeling. Indien uiteindelijk minder dan 70% zou instemmen, komt de realisatie van het warmtenet in huidige opzet mogelijk alsnog ter discussie. In dat geval komt ook de keuze om het stadhuis aan te sluiten mogelijk ook in een ander daglicht te staan, alhoewel hier in dat geval contractuele afspraken met HVC onder liggen kan het wel leiden tot vertraging cq. politiek-

maatschappelijke onrust. Financiën: De kosten voor het project Warmtenet Gildenwijk en aansluiting van het stadhuis bestaan grofweg uit 3 delen; 1. Projectmanagement/ambtelijk kosten 2021/2022 ad € 236.000 2. Eenmalige bijdrage aansluitkosten warmtenet aan HVC ad € 667.000 3. Aanpassingen stadhuis ad € 838.940 Dit is voor de aansluiting zelf en het naar voren halen van toekomstig onderhoud. Wat leidt tot enerzijds een desinvestering op de bestaande installatie en anderzijds voorkomt dat de gemeente in de toekomst alsnog een nieuwe duurzame verwarming moet aanleggen. Per saldo is sprake van een investering van € 1,5 miljoen. Die verdient zich grotendeels terug buiten de horizon van de meerjaren onderhoudsbegroting (>10 jaar), daarom is een onttrekking aan de reserve duurzaamheid noodzakelijk. Door aansluiten van het stadhuis op het warmtenet ontstaan ook besparingen. Onder andere zijn te benoemen; Onderhoud aan de gasketelinstallaties komen te vervallen, er ontstaat een inkoopvoordeel op de inkoop van warmte ten opzichte van inkoop van aardgas. Jaarlijkse besparingen bedragen circa € 19.000. Indien het rendement van het warmtenet Gildenwijk voor HVC hoger uitvalt dan contractueel vastgelegd, wordt het voordeel ingezet om de bijdrage aansluitkosten voor de volgende fasen te verlagen. De gemeente spant zich in om mogelijke subsidies op landelijk of EU-niveau te verkrijgen.

Indien subsidies voor het stadhuis toegekend worden, dan worden deze benut om het beroep op de duurzaamheidsreserve te verminderen. De kosten voor aansluiting van het stadhuis zelf worden pas betaald bij de daadwerkelijke aansluiting in 2025. Participatie: •

Huurdersraad Poort6 en bewonerscommissies zijn door Poort6 betrokken. In de vervolgfase moet 70% van hun huurders per complex instemmen.

•

Brede projectgroep met Poort6, HVC, Stedin, Waterschap Rivierenland, Provincie Zuid-Holland

•

In de concept-Regionale Energie Strategie is warmtenet Gildenwijk in de participatie opgenomen als één van de concrete projecten waar aan wordt gewerkt.

Communicatie: Rond het raadsbesluit wordt een persbericht voorbereid. Duurzaamheid: Door dit voorstel wordt een duurzaam gevoed en toekomstbestendig warmtenet in de Gildenwijk mogelijk gemaakt. In de eerste fase kunnen 961 huurders van Poort 6, bij een voor hen gelijkblijvende huur, overgaan op een duurzame verwarming. Hiermee wordt tevens invulling gegeven aan de sociale duurzaamheid. Het warmtenet wordt vanaf 2025 grotendeels verwarmd door restwarmte uit afvalwater (Thermische Energie uit Afvalwater, TEA) en deels door uit onttrekking van warmte aan oppervlaktewater uit het kanaal van Stenenhoek (Thermische Energie uit Oppervlaktewater, TEA). Hiermee ontstaat een daadwerkelijk duurzaam warmtenet dat bijdraagt aan het verminderen van de CO2 uitstoot. Bij de opstart van het warmtenet (vanaf 2022) wordt in eerste instantie een centraal gestookte aardgas installatie ingezet om de eerste woningen te verwarmen. Nadat voldoende afname capaciteit beschikbaar is, wordt stapsgewijs de duurzame bronnen geactiveerd. Het stadhuis heeft al een milieulabel A, maar wordt nu nog door aardgas verwarmd. Door het stadhuis aan te sluiten op het warmtenet blijft het milieulabel weliswaar hetzelfde, maar verminderen wij daadwerkelijk onze

CO2-voetafdruk. Het als alternatief gebruiken van groene (=duurzaam opgewekte) waterstof om het stadhuis te verwarmen is bleek geen reële optie gebleken vóór 2030, biogas is ook onvoldoende voor handen. Vervolgproces:

Bijlagen: •

PowerPoint I&O 7 januari 2021

•

Memo met achtergrondinformatie bij de overwegingen om over te gaan tot het aansluiten van het stadhuis.

Raadsbesluit De gemeenteraad van Gorinchem, Gelet op het raadsvoorstel van het college d.d. 15 december 2020. Gelet op de wettelijke bepalingen

Besluit: 1) Een toekomstbestendig warmtenet voor onze inwoners in de Gildenwijk te realiseren; 2) De gemeente in de 1e fase van het project als vliegwiel te laten functioneren door aansluiting van het stadhuis op het warmtenet; 3) De hiermee gepaard gaande kosten te dekken uit; a. De bij beleidsplan duurzaamheid gereserveerde middelen voor onderzoek naar een waterstofketel in het stadhuis ad. € 90.000; b. De reeds opgebouwde ruimte voor vervangingsinvesteringen in de huidige meerjarenonderhoudsbegroting ad. € 120.000; De per saldo resterende kosten ad. € 1,5 miljoen te dekken uit de reserve Duurzaamheid. Aldus besloten in de raadsvergadering van 18 februari 2021

Griffier,

Voorzitter,