GOIRLE Rapport CULTUUR TELT aanbieding gemeenteraad 2025 07 08.pdf

GOIRLE CULTUUR TELT

Rapport Vastgesteld door RMB op 4 juli 2025

1

INHOUDSOPGAVE 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inleiding Beleidskader voor cultuurbeleid Goirle Subsidieverlening Ervaren rol van de gemeente Goirle door de culturele sector Conclusies en aanbevelingen Bestuurlijke reactie B&W

BIJLAGEN 1. Richtinggevende onderzoeksvragen 2. Overzicht onderzochte culturele instellingen 3. Subsidieverlening aan geselecteerde instellingen

2

Hoofdstuk 1. 1.1

Inleiding

Wat is de taak van de Rekenkamer?

De Rekenkamer in Midden-Brabant (hierna RMB) is ingesteld door de gemeenteraden van Dongen, Goirle, Hilvarenbeek en Loon op Zand. De RMB doet onderzoek ten behoeve van de gemeenteraden. De taak van de RMB is het toetsen van het door het gemeentebestuur gevoerde beleid op drie onderdelen: 1. Rechtmatigheid: voldoet de uitvoering aan de wettelijke kaders en regelgeving? 2. Doelmatigheid: is de voorbereiding en uitvoering van beleid kostenbewust verlopen? 3. Doeltreffendheid: zijn de beoogde effecten van het beleid ook daadwerkelijk behaald? Het doel van een onderzoek is om inzicht te bieden in de prestaties van de gemeente als geheel en het formuleren van aanbevelingen voor de toekomst. Meer informatie over ons vindt u op onze website: Rekenkamer in Midden-Brabant | Goed functionerende gemeente (r-mb.nl)

1.2

Cultuur, van waarde naar impact

In 2024 en 2025 heeft de Rekenkamer Midden-Brabant (RMB) een onderzoek uitgevoerd naar cultuur, genaamd ‘Cultuur telt’. De aanleiding voor dit onderzoek is de visie, van onder andere de provincie Noord-Brabant, dat cultuur bijdraagt aan de leefbaarheid en levendigheid van dorpen. De provincie wijst daarbij ook op de intrinsieke waarde van cultuur (zie onderstaand kader).

3

In onze documentenstudie en orienterende gesprekken bij de vier gemeenten (juniaugustus 2024) kwam naar voren dat men vindt dat cultuur bijdraagt aan de vorming van sterke gemeenschappen, ook wel genoemd de sociale basis. Juist die samenhang en het versterken van lokale gemeenschappen is in vrijwel alle Nederlandse gemeenten een onderdeel van het coalitieakkoord. Het ondersteunen van cultuur is daarmee belangrijk in het beleid van een gemeente om de leefbaarheid, sociale verbondenheid en vitaliteit van de gemeenschap te verbeteren. Men spreekt in dit verband wel van de impact van cultuur, ofte wel de veranderingen die het culturele aanbod in een gemeente teweeg kan brengen. Naast de genoemde effecten kan men ook denken aan de bijdrage van cultuur aan persoonlijke ontwikkeling, of talentontwikkeling. Een van de belangrijkste opgaven bij het bepalen van de waarde van cultuur in de gemeente is het meten van deze culturele impact. 1.3

Doel van het onderzoek

Het doel van dit onderzoek is drieledig. Allereerst draait het om de vraag: Welke rol wil de gemeente spelen bij lokale cultuur? Daarnaast is van belang: welke culturele impact levert de inzet van de gemeente op? En vanzelfsprekend: hoe meet en monitor je dit? Daarbij wordt subsidiebeleid nadrukkelijk gezien als instrument om gestelde doelen te bereiken. Daarnaast hopen we met dit onderzoek elkaar te inspireren, van elkaar te leren en bij te dragen aan de discussie over de lokale culturele infrastructuur, het gebruik van middelen en het bereiken van maatschappelijke doelen. 1.4

Vraagstelling van het onderzoek

Voor de gemeente is onderzocht hoe het cultuurbeleid is vormgegeven, hoe de subsidiemiddelen worden ingezet en wat de ervaringen van de culturele instellingen zijn. Dit onderzoek maakt deel uit van een bredere studie "Cultuur telt" waarin meerdere gemeenten zijn betrokken om inzicht te krijgen in het functioneren van het cultuurbeleid, de effecten ervan en de relatie tussen gemeenten en culturele instellingen. De hoofdvraag is: Welke rollen spelen de gemeenten Dongen, Goirle, Hilvarenbeek en Loon op Zand bij de ontwikkeling van de lokale culturele sector? De richtinggevende onderzoeksvragen staan in Bijlage 1, waarin de verdeling van de onderzoeksvragen over de hoofdstukken van dit rapport is aangegeven. 1.5

Afbakening van het onderzoek

Het onderzoek richt zich op de huidige bestuursperiode (2022-2026) en betreft de culturele instellingen die subsidie ontvangen van de gemeente Goirle. De selectie van deze instellingen staat in paragraaf 1.4. Wat we niet onderzoeken in dit onderzoek zijn: • Accommodaties, zoals wijkcentra • Verenigingsleven • Evenementen 4

• •

1.6

Erfgoed Dorpskernen

Selectie culturele instellingen

We onderzoeken de culturele instellingen die de hoogste subsidiebedragen ontvangen in Dongen, Goirle, Hilvarenbeek en Loon op Zand. Zie onderstaand kader. Dongen Stichting Donckhuys Bibliotheek Theek 5 KunstPodium. Goirle Jan van Besouw/S.C.A.G (Sociaal Culturele Accommodaties Goirle)1 Bibliotheek Goirle (onderdeel van BMB, Bibliotheek Midden-Brabant) Factorium (per 1-1-2025 is de subsidierelatie met de gemeente Goirle beeindigd) Hilvarenbeek Elckerlyc Bibliotheek Hilvarenbeek (onderdeel van de Bibliotheek Midden-Brabant, BMB) Cultuurschool Hilvarenbeek Loon op Zand Bibliotheek (onderdeel van BMB, Bibliotheek Midden-Brabant) Sophia’s Vereeniging Het Klavier

1.7

Aanpak van het onderzoek

Voor dit onderzoek zijn beleidsdocumenten bestudeerd. Daarnaast zijn interviews gehouden met beleidsmedewerkers en gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van culturele instellingen. Tot slot is per gemeente een focusgroep georganiseerd met de stakeholders om een breder perspectief te krijgen op het lokale cultuurbeleid.

Sociaal Culturele Accommodaties Riel (SCAR) is niet geselecteerd voor het subsidie-onderzoek, omdat het subsidiebedrag niet groot genoeg was. Sociaal Culturele Accommodaties Riel (SCAR) is wel geïnterviewd en heeft ook deelgenomen aan de focusgroep. Zie hoofdstuk 4 van dit rapport. 1

5

Werkwijze Deel 1: Subsidieverlening De RMB belicht in iedere gemeente de subsidieverlening aan de 3 grootste culturele instellingen dan wel de organisaties die culturele activiteiten uitvoeren (bv. in de multifunctionele accommodaties). Naast bestudering van begrotingen en andere financiële stukken is ook hier de visie open uitvoering van het lokale subsidieproces van belang. In de gesprekken is dan ook aandacht voor de effectiviteit en de monitoring van de resultaten. Werkwijze Deel 2: Ambities, doelen en rollen van de gemeente De RMB onderzoekt het lokale cultuurbeleid van onze gemeenten, uitgaande van de vastgestelde hogere ambities en concrete beleidsdoelen. Om een goed beeld te krijgen gaat de RMB niet alleen in gesprek met de wethouders en de beleidsmedewerkers van onze gemeenten, maar ook met de directeuren/vertegenwoordigers van de culturele instellingen. In de vorm van interviews en focusgroepen staat het delen van verkregen ervaring en kennis centraal. Dit maakt dat de conclusies en aanbevelingen van het rapport van de RMB in 2025 goed aansluiten op de lokale praktijk. 1.8

Leeswijzer

Dit rapport beschrijft in hoofdstuk 1 de aanleiding, het doel en de aanpak van het onderzoek. Hoofdstuk 2 geeft het formele beleidskader, waarbinnen de gemeente het cultuurbeleid vormgeeft en uitvoert. Hoofdstuk 3 beantwoordt de onderzoeksvragen voor wat betreft het onderzoek naar de subsidieverlening aan de drie grootste culturele instellingen. Hoofdstuk 4 geeft een beeld van hoe de culturele instellingen de rol van de gemeente ervaren. In hoofdstuk 5 staan de conclusies en aanbevelingen voor de gemeente Goirle.

6

Hoofdstuk 2.

2.1

Beleidskader voor cultuurbeleid Goirle

Beleidsvrijheid gemeente

De beleidsvrijheid voor een gemeente is bij kunst en cultuur groot. Rijk en provincie hebben hiervoor weinig kaders bepaald. De provincie Noord-Brabant heeft het Beleidskader Levendig Brabant 2030 opgesteld. Provinciale Staten ziet dit als een integraal provinciaal beleidskader voor cultuur, erfgoed, sport en vrijetijd. De Omgevingsvisie is de basis van Levendig Brabant 2030. 2.2

Onderzoeksvragen

In dit hoofdstuk beantwoordt de RMB de onderzoeksvragen over het gemeentelijke beleidskader voor het cultuurbeleid (zie Rekenkamerbrief aan de gemeenteraden van Dongen, Goirle, Hilvarenbeek en Loon op Zand aangeboden op 25 september 2024 en bijlage 1 van dit rapport). Richtinggevende onderzoeksvragen: • Hoe ziet de lokale culturele sector eruit? En wat is de actuele situatie van de culturele sector? • Wat zijn de (door de gemeenteraad vastgestelde) concrete doelen van de gemeenten op het gebied van cultuur?

2.3

Bestuursakkoord 2022-2026

In de bestuursperiode 2022-2026 zijn twee bestuursakkoorden getekend. Cultureel Centrum Jan van Besouw had daarin een plek met de nadruk op kostenbeheersing, mogelijk gedeeltelijke verkoop en het gebruik door culturele en maatschappelijke activiteiten. Bestuursakkoord 2023-2026 Citaat: “Wij onderkennen het belang van het Cultureel Centrum Jan van Besouw als locatie voor

diverse culturele en maatschappelijke activiteiten. De kosten van exploitatie en onderhoud zijn echter te hoog en staan niet in de juiste verhouding tot het gebruik van de aanwezige capaciteit. Er moet worden onderzocht of:

7

• De jaarlijkse kosten (inclusief de benodigde aanpassingen voor verduurzaming) gehandhaafd of gereduceerd kunnen worden. Dit door efficiënter en geoptimaliseerd gebruik te maken van de aanwezige capaciteit. • Het gebouw gedeeltelijk verkocht kan worden. Daarbij moet gewaarborgd zijn dat het cultureel centrum geheel of gedeeltelijk in gebruik kan blijven voor culturele en maatschappelijke activiteiten. • Wat de kosten zijn van de verbouwing en de mogelijke financiële voordelen van een compacter gebruik. Uitgangspunt is dat gemeentelijke bijdrage aan het Cultureel Centrum Jan van Besouw gemaximeerd blijft tot het huidige bedrag, dat is opgenomen in de begroting 2023. De kosten die voortvloeien uit het toekomstige gebruik na eventuele verduurzaming en/of verbouwing van het pand moeten dus worden opgevangen binnen het budget, opgenomen in de huidige begroting.”

Bestuursakkoord 2025-2026 (vervanging van bovenstaand bestuursakkoord) Citaat: “We behouden de U-vleugel van het Cultureel Centrum Jan van Besouw. Deze is onontbeerlijk om de sociaal culturele functie voor Goirle te behouden en verder te ontwikkelen. In 2025 leggen we de (financiële) scenario’s (verduurzaming/verbouwing en inpassing gebruikers) ter realisatie daartoe voor aan de gemeenteraad. In deze bestuursperiode wordt aan de gemeenteraad een reële huurstelling voorgelegd voor onze sociaal culturele instellingen en de (sport)verenigingen.”

2.4

Kadernota Cultuur 2021

De gemeente Goirle beschikt over een specifieke Cultuurnota die de basis vormt voor het cultuurbeleid. Deze specifieke nota valt onder de bredere Beleidsvisie Sociaal Domein 2022-2026 (zie paragraaf 2.5). In de Cultuurnota worden de ambities voor het culturele veld in Goirle beschreven. In 2008 verscheen al de kadernota Kunst en Cultuur 2008 die werd opgevolgd door de Cultuurnota van 2021. De gemeente heeft dus een historie met het werken met kaderstellende beleidsnota’s voor cultuur. Samenvatting RMB van de Cultuurnota 2021 De cultuurnota van gemeente Goirle geeft een visie op cultuur met artistieke, economische en sociale waarden. De gemeente geeft binnen een ‘sterke culturele basisinfrastructuur’ aan het Cultureel Centrum Jan van Besouw een centrale plek. De nota benoemt vier speerpunten: 1) samenwerking tussen inwoners en gemeente via een platform, 2) vergroten van cultuurparticipatie met focus op jongeren en toegankelijkheid, 3) cultuur zichtbaar maken in de omgeving en stimuleren van cultureel ondernemerschap, en 4) cultuur integreren in het sociale welzijnsbeleid. De gemeente streeft naar een levendig en duurzaam cultureel klimaat dat voor iedereen toegankelijk is, met kernwaarden als inclusiviteit, verbinding, kwaliteit en innovatie. De cultuurnota was bedoeld als een dynamisch document dat periodiek herijkt kan worden.

De cultuurnota heeft als opvallende kenmerken: o Dynamisch document zonder vaste looptijd: De nota is bewust losgekoppeld van collegeperiodes om een langetermijnvisie te faciliteren. Het is een flexibel document dat periodiek kan worden herijkt. o Co-creatie met culturele veld: De nota is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met culturele instellingen en verenigingen, waarbij de gemeente een meer faciliterende rol aanneemt. 8

o Cultuur als graadmeter van sociaal welzijn: Een centrale gedachte is dat kunst en cultuur graadmeters zijn van het sociale welzijn in de gemeente. o Drie dimensies van cultuur: De nota beschrijft drie waarden van cultuur: • Maatschappelijke waarde (sociale cohesie, leefbaarheid, welzijn) • Economische waarde (aantrekkingskracht, toerisme, bedrijvigheid) • Artistieke waarde (culturele expressie, creativiteit, talentontwikkeling)

In de Cultuurnota 2021 was sprake van de oprichting van een ‘platform’. Het Cultuurplatform is in 2024 opgericht. Een voorloper hiervan was de ‘Commissie Kunst en Cultuur,’ die in 2017 was opgericht. In 2024 is een cultuuraanjager aangesteld en per 1 januari 2025 is een intermediair voor het onderwijs aangesteld. 2.5 Kadernota Sociaal Domein De gemeenteraad heeft in 2021 ook de Beleidsvisie Sociaal Domein 2022-2026 vastgesteld. Deze volgde op het gemeentelijk welzijns- en onderwijsbeleid Back to Basics 2.0 (2018-2021). Deze beleidsvisie benadrukt de verbinding tussen cultuur, onderwijs en welzijn. De kadernota Sociaal Domein 2022-2026 bevat dus ook een visie op cultuur (en evenzo op sport). Deze (bredere) kadernota plaatst het beleidsveld Cultuur in een breder maatschappelijk verband van het sociaal domein en een sterke gemeenschap, zoals blijkt uit onderstaand kader. Samenvatting RMB van Kadernota Sociaal Domein 2022-2026 v.w.b. cultuur De kadernota vermeldt dat het stimuleren van sport, bewegen en cultuur belangrijke prioriteiten zijn voor het voorkomen van gezondheidsproblemen, het bevorderen van sociale interactie en het versterken van het fundament van het "huis van ondersteuning".

In paragraaf 3.4.4 staat specifiek dat cultuur op verschillende manieren bijdraagt aan "goed toeven" in Goirle: • Cultuur vormt de culturele identiteit van de gemeenschap • Het vergroot sociale cohesie en participatie • Cultuur is goed voor het brein, helpt mensen te ontspannen, en bevordert het welzijn en de gezondheid • Het stimuleren van kunst en cultuur is onderdeel van de preventieve aanpak De kadernota merkt op dat cultuur nauw verweven is met hun algemene visie op het sociaal domein en verwijst naar de Cultuurnota 2021 van de gemeente Goirle. Deze cultuurvisie sluit aan bij hun bredere waarden die zijn vervat in het "Goirle GLANST" kader, dat zich richt op gezondheid als een verantwoordelijkheid van de gemeenschap, zelfregie bij inwoners, doen wat echt nodig is, voorkomen in plaats van genezen, en samen werken aan de toekomst.

2.6 Subsidiekaders De gemeente Goirle heeft subsidiekaders vastgesteld in de Algemene Subsidie Verordening (ASV) uit 2017. Deze onderscheidt drie typen structurele subsidies met een looptijd van minimaal 1 jaar en maximaal 4 jaar: • Waarderingssubsidie • Exploitatiesubsidie • Uitvoeringssubsidie

9

De ASV onderscheidt verschillende beleidsterreinen waaronder kunst en cultuur, elk met een eigen subsidieplafond. Het college van B&W heeft nadere regels gesteld ter uitwerking van deze verordening via de beleidsregels voor subsidieverstrekking Sociaal Domein 2022. In deze beleidsregels wordt een onderscheid gemaakt tussen structurele (jaarlijkse) en incidentele subsidies, met verschillende procedures voor de aanvraag van verschillende typen subsidies. 2.7

Bibliotheekwet (landelijk kader van het Rijk)

Het Rijk heeft met de Bibliotheekwet van 2015 de rol van openbare bibliotheken in Nederland versterkt. Er komt een nieuwe wet (WSOB) die iedere gemeente de wettelijke taak geeft vanaf 2026 te zorgen dat haar inwoners toegang hebben tot een volwaardige bibliotheek, ondersteund door een tijdelijke (financiële) regeling die hen helpt zich voor te bereiden. 2.8

Bevindingen RMB over beleidskader • •

• •

•

•

Goirle heeft vanaf 2021 een overkoepelende cultuurnota. In de culturele infrastructuur van Goirle neemt het Cultureel Centrum Jan van Besouw een belangrijke plek in, als "huiskamer van Goirle" en waar de Bibliotheek Midden-Brabant is gehuisvest. De Beleidsvisie Sociaal Domein 2022-2026 erkent het belang van kunst en cultuur voor sociale cohesie en sterke gemeenschappen. De gemeente Goirle heeft subsidiekaders vastgesteld in de Algemene Subsidie Verordening (ASV) uit 2017. Het college van B&W heeft nadere regels gesteld ter uitwerking van deze verordening via de beleidsregels voor subsidieverstrekking Sociaal Domein 2022. Actuele ontwikkelingen zijn: oprichting Cultuurplatform (2024), de aanstelling van een cultuuraanjager (2024) en de aanstelling van een intermediair onderwijs (2025). In dat jaar heeft dus een intensivering plaatsgevonden van de inzet door de gemeente op cultuur. In november 2025 legt B&W over het Cultureel Centrum Jan van Besouw (financiële) scenario’s voor over de verduurzaming/verbouwing en inpassing gebruikers.

10

Hoofdstuk 3.

3.1

Subsidieverlening aan culturele instellingen door de gemeente Goirle

Inleiding

Het onderzoek naar de subsidieverlening aan de drie grootste culturele instellingen heeft de RMB in eigen beheer uitgevoerd. In dit hoofdstuk beantwoordt de RMB de onderzoeksvragen over de subsidieverlening (zie Rekenkamerbrief aan de gemeenteraden aangeboden op 25 september 2024 en bijlage 2 van dit rapport). Richtinggevende onderzoeksvragen: • Wat wil de gemeente(raad) bereiken door middel van subsidieverlening aan de culturele instellingencultuur? • Hoe is het subsidiebeleid vormgegeven? • Op welke andere manieren dan subsidieverlening ondersteunt de gemeente de culturele sector? • Hoe meet en monitort de gemeente de inzet van de middelen van de gemeente bij het cultuurbeleid (geld, personeel, kennis en andere ondersteuning)? • Op welke wijze legt B&W verantwoording af aan de gemeenteraad over de ambities en resultaten van de subsidieverlening?

3.2

Selectie culturele instellingen

De culturele instellingen die we in Goirle onderzoeken zijn: • Cultureel Centrum Jan van Besouw • Bibliotheek Goirle (onderdeel van de Bibliotheek Midden-Brabant, BMB) • Factorium Cultureel Centrum Jan van Besouw en Stichting Culturele Accommodaties Goirle (SCAG) Het Cultureel Centrum Jan van Besouw biedt een theaterprogramma op het gebied van podiumkunsten, film en literatuur. Het centrum wordt de "huiskamer van Goirle" genoemd, waar cultuur in de brede zin van het woord georganiseerd en gedeeld wordt. In 2023 waren er 230 voorstellingen geprogrammeerd in het theater, naast kapelconcerten, filmvertoningen, Jazz Podium en Fotografiecafé. 11

Het centrum heeft vaste huurders (waaronder Atelier '78), biedt zaal- en vergaderfaciliteiten voor incidentele verhuur aan het sociaal-culturele veld, en in de kapel worden uitvaartbijeenkomsten maar ook concerten en bruiloften gehouden. Het gebouw maakt onderdeel uit van de gemeentelijke geschiedenis. Bibliotheek Midden-Brabant De bibliotheek zet zich in voor een samenleving waarin mensen taal- en digitaal vaardig zijn, de weg weten in de informatiemaatschappij, zichzelf kunnen ontwikkelen en in staat zijn om hun creativiteit en innovatief vermogen optimaal te benutten. De bibliotheek biedt de inwoners van Goirle en Riel een collectie van kennis en verhalen en zet deze ook in om samen met lokale partners activiteiten te programmeren rondom relevante maatschappelijke thema's en het vergroten van de zelfredzaamheid van inwoners. De bibliotheek is daarnaast een partner voor educatieve en andere instellingen op het gebied van leesbevordering, vergroten van leesplezier en digitale geletterdheid. Factorium Podiumkunsten Factorium heeft zich in 2020 vanwege bezuinigingen op cultuur teruggetrokken als aanbieder van cultuuraanbod uit Goirle. Factorium is met de cultuurcoördinator wel uitvoerder en intermediair voor cultuureducatie in het basisonderwijs en verbindt in die rol de binnenschoolse cultuureducatie met het culturele veld in Goirle.

Cultuureducatie en doorgaande leerlijnen cultuureducatie zijn in het basisonderwijs (alle scholen in Goirle) ingebed. Daarnaast zijn de combinatiefunctionarissen cultuur in dienst van Factorium. Na het stoppen van de lesactiviteiten van Factorium zijn er vanaf 1 september 2020 drie initiatieven van zelfstandige docenten ontwikkeld: • F-Fact Dance Company (danslessen in diverse stijlen voor jong en oud) • MuziGo Muziekschool Goirle (muzieklessen, zowel individueel als ensembles en muzikale projecten) • Musical-Lab Per 1 januari 2025 is de subsidierelatie tussen de gemeente Goirle en Factorium geëindigd. 3.3

Doelen

In deze paragraaf geven we antwoord op de onderzoeksvragen over de doelen van de subsidieverlening. Welke doelen streeft de gemeente na met haar subsidieverlening? In hoofdstuk 2 is een beeld gegeven van de doelen van het cultuurbeleid. Daar heeft de RMB opgemerkt dat de doelen niet concreet en niet meetbaar zijn. Dit blijkt uit de volgende. De gemeente hanteert doelen, zoals: • Het bevorderen van ontplooiing van inwoners op cognitief, sociaal en creatief vlak • Het vergroten van differentiatie en samenhang in de samenleving 12

• • • •

Het bevorderen van samenwerking tussen cultuur, onderwijs en welzijn Het stimuleren van actieve en passieve cultuurparticipatie Het verbinden van mensen en het versterken van de sociale cohesie Het in stand houden van een adequate culturele infrastructuur

Specifiek voor de bibliotheek worden als aanvullende doelen genoemd: • Het tegengaan van taalachterstanden • Het bevorderen van de cognitieve ontwikkeling van alle inwoners De RMB merkt bij de doelen op: Wat wordt bedoeld met bijvoorbeeld ontplooiing, differentiatie (diversiteit?) en het versterken van sociale cohesie? Hoe wordt dit gemeten? En hoe wordt het goed meetbare begrip als ‘actieve cultuurparticipatie’ uitgewerkt, gemeten en verantwoord? Welke rol wil de gemeente spelen bij de lokale cultuur? Op basis van de bestudeerde documenten is de specifieke rol die de gemeente wil spelen bij de lokale cultuur niet expliciet beschreven. Wel blijkt dat de gemeente vooral een faciliterende rol inneemt door het verstrekken van subsidies aan culturele instellingen en het beschikbaar stellen van kaders voor subsidieverstrekking. 3.4

Middelen

In deze paragraaf geven we antwoord op de onderzoeksvragen over de middelen van de subsidieverlening. Op welke wijze ondersteunt de gemeente de culturele sector?

De gemeente Goirle ondersteunt de culturele sector primair door het verstrekken van structurele subsidies aan culturele instellingen. Dit gebeurt via drie typen subsidies: • Waarderingssubsidies, • Exploitatiesubsidies en • Uitvoeringssubsidies. Hoe wordt het subsidiebeleid ingezet als instrument om gestelde doelen te bereiken? Het subsidiebeleid wordt ingezet als instrument om maatschappelijke doelen te bereiken via de Algemene Subsidie Verordening (ASV) uit 2017 en de beleidsregels voor subsidieverstrekking Sociaal Domein 2022. De gemeente onderscheidt verschillende beleidsterreinen waaronder kunst en cultuur, elk met een eigen subsidieplafond. Voor de drie grote culturele instellingen (SCAG, bibliotheek en Factorium) zijn specifieke doelstellingen en subsidiabele activiteiten geformuleerd die aansluiten bij het gemeentelijk welzijns- en onderwijsbeleid Back to Basics 2.0 en de cultuurvisie. Welke geldstromen zijn er en hoe lopen deze? De belangrijkste geldstromen voor cultuur in Goirle lopen via directe structurele subsidies aan de grote culturele instellingen: 1. Stichting Culturele Accommodaties Goirle/ Cultureel Centrum Jan van Besouw: €360.446 2. Stichting Bibliotheek Midden-Brabant: €544.838 13

3. Factorium Podiumkunsten: €173.380 (met geplande afbouw, in 2023 met €150.000 verlaagd, na eerdere kortingen in 2021 en 2022) De subsidies worden verstrekt volgens de kaders van de ASV 2017 en de beleidsregels Sociaal Domein 2022. Welke voorwaarden worden aan de subsidies gesteld? Voor elke gesubsidieerde culturele instelling zijn specifieke doelstellingen en subsidiabele activiteiten geformuleerd: Cultureel Centrum Jan van Besouw: Activiteiten: • Beheer en exploitatie van een cultureel centrum in Goirle met drie functies: o Culturele ontmoetingsplek o Podium voor professionele (podium)kunsten o Presentatie van lokaal talent • Activiteiten die bijdragen aan gemeentelijke doelstellingen op het gebied van cultuur, zoals omschreven in Back to Basics 2.0 en het Bibliotheek Midden-Brabant: Activiteiten: • Beheer en exploitatie van de bibliotheekvoorziening in Goirle met vijf functies: o Warenhuis voor kennis en informatie o Centrum voor ontwikkeling en educatie o Encyclopedie van kunst en cultuur o Inspiratiebron van lezen en literatuur o Podium voor ontmoeting en debat • Activiteiten die bijdragen aan gemeentelijke doelstellingen op het gebied van cultuur (-educatie) en onderwijs, zoals beschreven in Back to Basics 2.0 en de Beleidsvisie Sociaal Domein 2022-2026 Factorium Podiumkunsten: De gemeente heeft voor 2024 twee subsidies verleend aan Factorium.

• De eerste betreft invulling van de combinatiefunctionaris cultuur en de coördinatie van deze functies. De tweede betreft de regeling 'Cultuureducatie met Kwaliteit in het primair onderwijs' (CmK). • Sinds 2012 ontvangt de Stichting Factorium Podiumkunsten middelen vanuit de Brede Regeling Combinatiefuncties ten behoeve van de combinatiefunctionarissen cultuur en de coördinatie van deze functies. NB: per 1 januari 2025 is de subsidierelatie tussen de gemeente Goirle en Factorium geëindigd. Factorium viel dus binnen de periode die de RMB heeft onderzocht. 3.5

Effecten

In deze paragraaf geven we antwoord op de onderzoeksvragen over de effecten van de subsidieverlening. Welke effecten wil de gemeente bereiken met het cultuurbeleid? De Cultuurnota 2021 beschrijft vier speerpunten (zie paragraaf 2.4): 1) samenwerking tussen inwoners en gemeente via een platform, 14

2) vergroten van cultuurparticipatie met focus op jongeren en toegankelijkheid, 3) cultuur zichtbaar maken in de omgeving en stimuleren van cultureel ondernemerschap, en 4) cultuur integreren in het sociale welzijnsbeleid. Specifiek voor de verschillende instellingen heeft de gemeente aparte effecten geformuleerd: Voor de bibliotheek: • Een hoger niveau van taal- en digitale vaardigheid onder inwoners • Verminderde taalachterstanden • Betere toegankelijkheid van literatuur, kennis en informatie voor een breed publiek Voor het Cultureel Centrum Jan van Besouw: • Een laagdrempelige culturele ontmoetingsplek • Een podium voor zowel professionele kunsten als lokaal talent In hoofdstuk 2 heeft de RMB al opgemerkt dat deze beoogde effecten niet concreet en niet meetbaar zijn. Hoe meet en monitort de gemeente de subsidieverlening? De aangeleverde documenten bevatten informatie over de subsidieverlening (zie bijlage 3). De culturele instellingen dienen jaarverslagen in als verantwoording aan de gemeente over 2023, maar specifieke indicatoren, methoden of processen voor het meten en monitoren van de resultaten van de subsidieverlening worden bij de gemeente niet beschreven. Hoe beoordeelt de gemeente de prestaties van de gesubsidieerde instellingen? Uit de beschikbare documenten blijkt niet hoe de gemeente de prestaties van de gesubsidieerde instellingen beoordeelt.

Er wordt wel verwezen naar verantwoordingen over 2023, maar de specifieke beoordelingscriteria of -processen worden niet beschreven. Hieronder (paragraaf 3.6) volgt een opsomming van de prestaties waarover de gesubsidieerde culturele instellingen verantwoording moeten afleggen aan de gemeente Goirle. Zie ook Bijlage 3 bij dit rapport. 3.6

Verantwoording

In deze paragraaf geven we antwoord op de onderzoeksvragen over de verantwoording over de subsidieverlening. Hoe is de verantwoording van subsidies door de instellingen aan de gemeente ingericht? Voor alle drie de instellingen geldt dat de verantwoording over de subsidie voor 1 mei 2025 moet worden ingediend via een aanvraag tot vaststelling. Hieronder volgt een overzicht van de punten waarover de instellingen aan de gemeente verantwoording moeten afleggen. Cultureel Centrum Jan van Besouw (SCAG) • Beheer en exploitatie van het cultureel centrum • Functioneren als culturele ontmoetingsplek • Aanbieden van podium voor professionele podiumkunsten • Presentatie van lokaal talent • Huisvesting bieden aan verenigingen en activiteiten 15

•

Instandhouding van de theaterfunctie

Bibliotheek Midden-Brabant (BMB) • Beheer en exploitatie van de bibliotheekvoorziening in Goirle • Uitvoering van de vijf wettelijke functies uit de WSOB: o Ter beschikking stellen van kennis en informatie o Ontwikkeling en educatie faciliteren o Bevorderen van lezen en literatuur o Organiseren van ontmoeting en debat o Kennismaking met kunst en cultuur • Activiteiten die bijdragen aan de gemeentelijke doelstellingen voor cultuureducatie en onderwijs Factorium Podiumkunsten • Inzet van combinatiefunctionarissen cultuur als verbindende schakel • Organisatie van culturele programma's op en rond scholen • Coördinatie van de regeling 'Cultuureducatie met Kwaliteit' (CmK) • Zorgen voor goede vormgeving van cultuureducatie • Verstevigen van verbinding tussen binnen- en buitenschoolse cultuureducatie • Uitvoering van het basisprogramma voor alle kinderen van 0-13 jaar

De RMB merkt op dat deze onderwerpen, waarover verantwoording moet worden afgelegd op een vrij hoog abstractieniveau liggen. Van de zes concrete elementen uit de Cultuurnota 2021 (zie kader in paragraaf 2.3) is alleen de voortzetting van de combinatiefunctionarissen cultuur duidelijk terug te zien in de huidige subsidieverlening 2. Op welke wijze legt B&W verantwoording af aan de gemeenteraad over de ambities en resultaten van het subsidiebeleid? De documenten bevatten geen expliciete informatie over de wijze waarop B&W verantwoording aflegt aan de gemeenteraad over het cultuurbeleid. Er wordt alleen verwezen naar B&W-besluiten over subsidieverlening aan culturele instellingen, maar het proces van verantwoording van B&W aan de gemeenteraad wordt niet beschreven.

3.7

Bevindingen RMB over subsidieverlening

De RMB heeft het volgende beeld gekregen bij de subsidieverlening aan de drie onderzochte culturele instellingen (Cultureel Centrum Jan van Besouw, Bibliotheek Midden-Brabant en Factorium): • •

De beleidsdoelen van het cultuurbeleid komen terug bij de effecten die de gesubsidieerde instellingen moeten aantonen aan de gemeente Goirle. De beoogde effecten voor de subsidieverlening zijn op een vrij hoog abstractieniveau geformuleerd en hierdoor niet concreet en niet goed meetbaar.

2 Sinds 2012 ontvangt de Stichting Factorium Podiumkunsten middelen vanuit de Brede Regeling

Combinatiefuncties ten behoeve van de combinatiefunctionarissen cultuur en de coordinatie van deze functies.

16

• •

Zie bijvoorbeeld de begrippen ontplooiing, differentiatie en het versterken van sociale cohesie. De prestaties waarover de gesubsidieerde culturele instellingen aan de gemeente verantwoording moeten afleggen, blijven ook op een redelijk hoog abstractieniveau. De gemeente heeft geen beschrijving van specifieke beoordelingscriteria of processen voor de beoordeling van de prestaties van de gesubsidieerde instellingen. Het proces van verantwoording van B&W aan de gemeenteraad wordt niet beschreven.

17

Hoofdstuk 4

Wat is de ervaren rol van de gemeente Goirle m.b.t. de culturele sector?

4.1 Inleiding Het onderzoek naar de relatie tussen de gemeente en de drie geselecteerde culturele instellingen heeft de RMB uitbesteed aan een extern bureau, dat het onderzoek heeft uitgevoerd aan de hand van onderstaande visualiseringen. In dit hoofdstuk beantwoordt de RMB de onderzoeksvragen over de ervaringen van de geselecteerde culturele instellingen met de gemeente. Deze onderzoeksvragen stonden in de Rekenkamerbrief aan de gemeenteraden (aangeboden op 25 september 2024) en bijlage 1 van dit rapport. Richtinggevende onderzoeksvragen: • Welke rol(len) speelt de gemeente? = ervaren rollen • Welke rol(len) zou de gemeente willen spelen? • Welke rol(len) verwacht de culturele sector van de gemeente? • Welke verbetermogelijkheden zien de culturele instellingen bij de rol vervulling door de gemeente?

4.2

Aanpak onderzoek met interviews en focusgroep

Om antwoord te krijgen op de vraag naar de ervaren rollen van de gemeente Goirle zijn interviews gehouden met vertegenwoordigers van vier culturele instellingen.3 Daarna hebben de geïnterviewden op 15 mei 2025 een focusgroep gevormd om te reflecteren op de voorlopige beelden, die uit de interviews waren voortgevloeid. De beleidsmedewerkers van de gemeente hebben ook deelgenomen aan de focusgroep. In dit hoofdstuk volgt een weerslag van de interviews en de focusgroep. De RMB merkt bij dit hoofdstuk op, dat de instellingen niet allemaal hetzelfde denken over de verhouding met de gemeente. In dit hoofdstuk gaat het om hun ervaringen en percepties. Zij zijn belangrijk om een beeld te krijgen van de relaties. Het kan dus gebeuren dat de vermelde ervaringen en percepties onderling van elkaar afwijken of zelfs tegenstrijdig zijn.

Jan van Besouw/S.C.A.G (Sociaal Culturele Accommodaties Goirle), Bibliotheek Goirle (onderdeel van BMB, Bibliotheek Midden-Brabant), Factorium en S.C.A.R. (Sociaal Culturele Accommodaties Riel) 3

18

4.3

Welke rol(len) ervaren de culturele instellingen van de gemeente Goirle?

De culturele instellingen ervaren de volgende rollen van de gemeente Goirle:

4.4

•

Strategische partner in sociale domeinintegratie: Er is een integratie van cultuur binnen het sociaal domein, wat als zeer waardevol en logisch wordt gezien. Culturele instellingen kennen en refereren naar het beleid en de speerpunten hierin. De gemeente positioneert zich als strategische verbinder tussen culturele en het sociale domein.

•

Beleidsbepaler met flexibel kader: De cultuurnota 2021 en de beleidsvisie Sociaal Domein geven richting, maar geen strak kader. De gemeente baseert haar vragen en beoordeling van activiteiten op de kaders van de cultuurnota en laat de invulling vervolgens grotendeels aan de instelling.

•

Financiële verstrekker met veranderende prioriteiten: Verschillende organisaties geven aan dat er niet voldoende naar de lange termijn gekeken wordt als het gaat om de bezuinigingen die de afgelopen jaren zijn gemaakt en sinds 2025 zijn doorgevoerd. De organisaties ervaren de subsidieverlening als redelijk flexibel en informeel, waarbij vooral gekeken wordt naar wat zij doen en betekenen voor de gemeenschap.

•

Communicatie facilitator: Er is afgelopen tijd veel ingezet op verbinding, netwerken en afstemming tussen allerlei culturele initiatieven en organisaties binnen de gemeente Goirle. Er wordt gebouwd aan en voortgebouwd op vertrouwen. De gemeente is goed bereikbaar voor culturele instellingen en er is een goede relatie tussen de beleidsmedewerkers en de culturele sector.

•

Personele versterking: Intern bij de gemeente is gezien dat meer aandacht voor cultuur nodig is, met name vanuit het snijvlak cultuur en sociaal domein. Hiervoor zijn in 2024 een nieuwe beleidsmedewerker en ook een cultuuraanjager aangesteld om verbinding te brengen tussen alle ontwikkelingen op cultuurgebied. Zij zoeken ook verbinding met het sociale domein. Deze cultuuraanjager wordt breed gewaardeerd vanwege de verbindende rol en wordt gezien als belangrijke vernieuwing.

•

Accommodatie beheer: Het Cultureel Centrum Jan van Besouw is een MFA (multifunctionele accommodatie) in de kern Goirle, zoals de Leybron dit is in de kern Riel. Zij worden gezien als ontmoetingsplekken en bieden mogelijkheden voor bredere programmering. De gemeente ondersteunt deze culturele ruimten.

Welke verbetermogelijkheden zien de culturele instellingen bij de rolvervulling door de gemeente?

De instellingen zien verschillende verbetermogelijkheden voor de gemeentelijke rolvervulling. De belangrijkste bevindingen uit de interviews en focusgroep zijn: 19

•

Toekomst van het Cultureel Centrum Jan van Besouw: Er zijn politieke ontwikkelingen rondom deze accommodatie. Dit heeft invloed op het werk van de culturele instellingen, omdat ze hierdoor niet weten waar ze écht aan toe zijn op de lange termijn en of huidige investeringen in tijd en het netwerk ertoe doen. Er wordt gesproken over mogelijke verkoop van een deel van het Cultureel Centrum Jan van Besouw, wat spanning veroorzaakt.

•

Prioriteit voor cultuur: Het is de culturele instellingen niet duidelijk welke mate van prioriteit de gemeente hecht aan cultuur. Voor de lange termijn is dit niet voor iedereen duidelijk, kijkend naar de bestuursperiode 2026-2030 (of liever langer). De culturele instellingen signaleren wel dat de gemeente meer op strategisch niveau over de inhoud is gaan praten in de afgelopen jaren. Dit wordt als positief ervaren.

•

Verbetering van langetermijnvisie en -planning: Er is behoefte aan duidelijker langetermijndenken vanuit de gemeente en een betere planning. Er is een wens om te werken met een meerjarige verantwoording, met jaarlijkse korte updates. Het huidige cultuurbeleid wordt als te abstract en weinig richtinggevend ervaren.

•

Verdieping van cultuur in het sociaal domein en onderwijs: Cultuur zou nog meer verweven mogen worden met het sociale domein en onderwijs; en ook meer inzetten op maatschappelijke meerwaarde. Het is belangrijk om activiteiten en instellingen te verbinden, zodat er bijvoorbeeld doorstroming is van cultureel onderwijs naar vrijetijdsbesteding.

•

Ondersteuning bij personele uitdagingen: De instellingen wensen betere ondersteuning bij vrijwilligersorganisatie (zoals de Sociaal Culturele Accommodaties Riel, SCAR), waardoor de kwetsbaarheid bij personele wisselingen kan worden beperkt. De cultuuraanjager wordt gezien als belangrijke vernieuwing hierin, maar deze moet goed worden gepositioneerd.

•

Zoeken naar nieuwe balans tussen culturele impact en meetbare resultaten: Er is behoefte aan een evenwicht tussen culturele impact maken en het meten van KPI's. Impact wordt als belangrijk ervaren, maar "moet geen containerbegrip worden." Cultuur mag er ook zijn "zonder dat er iets tegenover moet staan." Het denken in cijfers moet deels losgelaten worden.

•

Ruimte voor samenwerking: De gemeente en de culturele instellingen willen de bestaande samenwerking verder verdiepen. Een inhoudelijk thema is bijvoorbeeld het uitwerken van ' culturele impact'. Dit begrip wordt nu nog gezien als een wenkend perspectief. Gemeente en culturele instellingen kunnen hierbij -- als partners - van elkaar leren. Continuïteit van subsidieverlening: Alle partijen willen zo min mogelijk rompslomp en graag meerjarige subsidies. Voor de Leybron geldt zelfs dat ze per activiteit moeten aanvragen. Dit kost te veel tijd en levert te weinig op, waardoor vaak niet gewerkt wordt met subsidies.

•

•

Evaluatie van eerdere bezuinigingen: Factorium is vertrokken uit Goirle als direct gevolg van bezuinigingen op het educatiedeel. Er is behoefte om stil te 20

staan bij de effecten van bezuinigingen en wat dat betekent op de lange termijn, ook over ambtstermijnen heen. 4.5

Bevindingen RMB over ervaren rollen

Opvallend is dat tijdens de individuele interviews vooral positieve punten naar voren kwamen, terwijl in de focusgroep meer pijnpunten werden benoemd. Dit lijkt afhankelijk te zijn van de onderlinge samenhang tussen de aanwezigen en wat ze samen boven tafel wilden krijgen. De RMB heeft de uitkomsten van de interviews en de focusgroep verwerkt in hoofdstuk 5, waarin de RMB haar conclusies trekt en verbetermogelijkheden voor de gemeente aanwijst.

21

Hoofdstuk 5

5.1

Conclusies en aanbevelingen

Inleiding

In de periode november 2024 – mei 2025 heeft de RMB een onderzoek gedaan naar het cultuurbeleid in Goirle. In dit hoofdstuk trekken we conclusies en doen we ook aanbevelingen. 5.2

Conclusies

De hoofdvraag van dit onderzoek van de RMB is: “Welke rollen spelen de gemeenten Dongen, Goirle, Hilvarenbeek en Loon op Zand bij de ontwikkeling van de lokale culturele sector?” Hieronder trekken we conclusies voor de gemeente Goirle op basis van dit onderzoek. Algemeen • • • •

De gemeente heeft een beleidsvisie op cultuur vastgelegd in de Cultuurnota 2021. Hieraan is in 2020/2021 een participatietraject voorafgegaan met het culturele veld. De Cultuurnota 2021 onderscheidt drie dimensies: maatschappelijke, economische en artistieke waarde. De cultuurnota heeft vanaf 2021 visie en richting gegeven. De cultuurvisie is in 2025 aan herijking toe.

Financiën/subsidieverlening •

• •

•

De gemeente heeft doelstellingen voor de gesubsidieerde instellingen. De doelen, beoogde effecten en verwachte prestaties zijn op een vrij hoog abstractieniveau geformuleerd en hierdoor niet concreet en niet goed meetbaar. Kenmerkend is het flexibele beleidskader dat richting geeft zonder strikte KPI's. De gemeente monitort (ambtelijk) de subsidieverlening via de BCF-cyclus met halfjaarlijkse voortgangsrapportages en jaarrapportages van de gesubsidieerde instellingen, maar er zijn geen specifieke methoden en processen voor het meten en monitoren van de resultaten van de subsidieverlening. Er is geen verantwoording aan de gemeenteraad over de subsidieverlening aan de hand van de vraag: welke culturele impact levert de inzet van de gemeente op? 22

Culturele impact/Waarde van cultuur • •

Op bestuurlijk niveau staat (in de beleidsdocumenten) weinig over de waarde van cultuur en de culturele impact voor de gemeenschap. De culturele instellingen en de gemeente kunnen – als partners van elkaar leren over het definiëren van culturele impact en vervolgens – als sluitstuk – hiermee de verantwoording aan de gemeenteraad versterken.

Borging in sociaal domein • •

De Beleidsvisie Sociaal Domein 2022-2026 erkent het belang van kunst en cultuur voor sociale cohesie en sterke gemeenschappen. Voor de Bibliotheek en het Cultureel Centrum Jan van Besouw/SCAG zijn doelen vastgesteld die aansluiten bij het bredere welzijnsbeleid in de Beleidsvisie Sociaal Domein 20222026.

Accommodatie •

• •

Kenmerkend is de centrale rol in het cultuurbeleid voor culturele ontmoetingsplekken zoals het Cultureel Centrum Jan van Besouw in Goirle en de Leybron in Riel. Het Cultureel Centrum Jan van Besouw neemt een belangrijke plek in, als "huiskamer van Goirle" en het gebouw waar de Bibliotheek Midden-Brabant is gehuisvest. In november 2025 doet B&W voorstellen aan de gemeenteraad over de bekostiging van het Cultureel Centrum Jan van Besouw.

Communicatie en afstemming • •

•

•

Ontwikkelingen in het cultuurbeleid zijn: oprichting Cultuurplatform (2024), aanstelling van een cultuuraanjager (2024) en aanstelling van een intermediair onderwijs (2025). De recente aanstelling van een cultuuraanjager wordt door culturele instellingen als een vooruitgang gezien. Deze professional fungeert als centraal aanspreekpunt, investeert in relaties en stimuleert samenwerkingsverbanden. De gemeente is goed bereikbaar voor culturele instellingen. Uit de interviews blijkt dat er een lage drempel is om contact te leggen met de gemeente en dat er over het algemeen een goede relatie bestaat tussen de beleidsmedewerkers en de culturele sector. Er is een betrokkenheid vanuit de culturele sector zelf. De culturele instellingen tonen initiatief om elkaar op te zoeken, zoals blijkt uit de samenwerking tussen het Cultureel Centrum Jan van Besouw en diverse culturele partners.

23

5.3

Aanbevelingen aan de gemeenteraad

De RMB doet aanbevelingen om het handelingsperspectief van de gemeenteraad van Goirle te verbeteren bij het cultuurbeleid. Aanbeveling 1: Verzoek B&W de huidige Cultuurnota 2021 te herijken. Toelichting: De huidige cultuurnota is na vier jaar aan een herijking toe vanwege veranderingen en nieuwe inzichten. De RMB heeft tijdens het onderzoek vernomen dat een herijking in gang is gezet. De RMB ziet geen reden om de doelen van het cultuurbeleid te wijzigen. Wel kan worden gezocht naar een nieuwe balans tussen culturele impact en meetbare resultaten, zonder de verantwoordingsdruk voor de culturele instellingen te verhogen. Aanbeveling 2: Vraag B&W om - bij de herijking van de cultuurnota (zie aanbeveling 1) - in samenspraak met de culturele instellingen de meting van culturele impact (waarde van cultuur) concreet te maken. Een verbetermogelijkheid voor de gemeente zou zijn om met de instellingen de mogelijkheden tot het meten van culturele impact te verkennen, in de aanloop naar een nieuwe cultuurnota. Gemeente en culturele instellingen kunnen hierbij – als partners van elkaar leren. Binnen de audits voor bibliotheek is er al aandacht voor culturele impact, in het kader van de certificering. Deze resultaten kunnen op onderdelen ook voor de gemeente interessant zijn.

In het onderzoek heeft de RMB vastgesteld: De prestaties waarover de gesubsidieerde culturele instellingen aan de gemeente verantwoording moeten afleggen, blijven ook op een redelijk hoog abstractieniveau. Er kan dus een slag worden gemaakt naar concretisering. De RMB denkt dan vooral aan cultuurparticipatie (in kwantitatieve zin) en de bijdrage aan sociale cohesie (in kwalitatieve zin, met een koppeling aan het sociaal domein). Aanbeveling 3: Verzoek B&W de verantwoording aan de gemeenteraad te verbeteren door jaarlijks een raadsinformatiebrief (RIB) over de subsidieverlening aan culturele instellingen te sturen. Verzoek B&W om jaarlijks een RIB aan de gemeenteraad te sturen, na afronding van de jaarlijkse cyclus (vaststelling tot en met verslag) bij de subsidieverlening: langs deze weg houdt de gemeenteraad zicht op de subsidiekaders en de toepassing ervan. Dan wordt ook expliciet verantwoording afgelegd over de ‘waarde van cultuur’ voor de gemeenschap. De RMB geeft in overweging om deze RIB niet slechts ‘ter kennisname’ op de agenda van de gemeenteraad te plaatsen, maar te benutten om de voortgang bij de geconstateerde verbetermogelijkheden (zie de aanbeveling 5) te bespreken.

24

Aanbeveling 4: Ga - als gemeenteraad – bij de raadsinformatiebrief (zie aanbeveling 4) met B&W in gesprek over de realisatie van de verbetermogelijkheden. Toelichting: Het onderzoek laat zien dat er – naast tevredenheid – verbeteringen mogelijk zijn. De RMB stelt voor om bij deze aanbeveling de volgende thema’s mee te nemen: •

•

•

•

Verdieping van de partnerrelatie met een subsidiecyclus van 4 jaar: de gemeente en de culturele instellingen willen de bestaande samenwerking verder verdiepen. Dit kan door de jaarlijkse cyclus te verlengen naar 4 jaar. De RMB beseft dat de gemeentelijke begroting jaarlijks wordt vastgesteld en dat hierbij keuzen gemaakt kunnen worden (budgetrecht gemeenteraad). Toekomst van Cultureel Centrum Jan van Besouw: Er zijn politieke ontwikkelingen rondom deze accommodatie. Dit heeft invloed op het werk van de culturele instellingen, omdat ze hierdoor niet goed weten waar ze écht aan toe zijn op de lange termijn en of huidige investeringen in tijd en het netwerk ertoe zullen doen. Strategie en governance: De culturele instellingen signaleren dat de gemeente meer op strategisch niveau over de inhoud is gaan praten in de afgelopen jaren. Dit wordt als positief ervaren. Niettemin is er ook behoefte aan een betere planning; en een wens om te werken met een meerjarige verantwoording, met jaarlijkse korte updates. Ondersteuning bij personele uitdagingen: de instellingen wensen betere ondersteuning bij vrijwilligersorganisatie (zoals de Sociaal Culturele Accommodaties Riel, SCAR), waardoor de kwetsbaarheid bij personele wisselingen kan worden beperkt. De cultuuraanjager wordt gezien als belangrijke vernieuwing hierin, maar deze moet goed worden gepositioneerd.

Aanbeveling 5: Verbeter de zichtbaarheid van de culturele instellingen voor de gemeenteraad. Toelichting: De instellingen hebben de wens om hun resultaten aan de raad te tonen. Zij geven aan het belangrijk te vinden om samen trots op Goirle te zijn. Zij vernieuwen zich en willen hun visies en activiteiten bekendmaken bij het gemeentebestuur. Tegelijkertijd hebben de instellingen het gevoel te leven in onzekere tijden. De RMB beveelt de gemeenteraad aan om in te gaan op deze behoefte en vervolgens wegen te vinden om de (ervaren) afstand tussen gemeenteraad en culturele instellingen te verkleinen (zoals werkbezoek, aanwezigheid en deelname aan activiteiten). Tot slot De zesde en laatste aanbeveling is eigenlijk gericht aan de volgende gemeenteraad. Het is een verzoek aan de gemeenteraad om in de komende bestuursperiode (2026-2030) de waarde van cultuur verder te verankeren. De huidige gemeenteraad kan uitspreken dat er behoefte is aan continuïteit.

25

Aanbeveling 6: Kom tegemoet aan de behoefte aan continuïteit en leg de waarde van cultuur voor de komende bestuursperiode 2026-2030 vast. Toelichting: Het is de culturele instellingen niet helemaal duidelijk welke mate van prioriteit de gemeente hecht aan cultuur. Voor de langere termijn is dit niet voor iedereen duidelijk, vooral kijkend naar de bestuursperiode 2026-2030. De continuïteit kan bijvoorbeeld vormkrijgen in: • • • •

Bestuursakkoord 2026-2030 met de bestuurlijke afspraak dat cultuur een intrinsiek waardevolle en onmisbare hoeksteen is van een sterke gemeenschap; Cultuurnota 2026-2030, als herijkt en richtinggevend kader voor gemeente en culturele instellingen; Cultuurplatform, als bewaker van de nieuwe (herijkte) cultuurnota 2026-2030; Subsidiecyclus van 4 jaar om de continuïteit van de culturele infrastructuur te waarborgen (vanzelfsprekend met respect voor het budgetrecht van de gemeenteraad in de jaarlijkse gemeentelijke begrotingscyclus).

26

Hoofdstuk 6.

Bestuurlijke reactie B&W Goirle

De bestuurlijke reactie van het college van B&W wordt rechtstreeks op de agenda van de gemeenteraad geplaatst.

27

Bijlage 1

Richtinggevende onderzoeksvragen

De RMB heeft de onderzoeksopzet met een Rekenkamerbrief op 25 september 2024 aangeboden aan de gemeenteraden van Dongen, Goirle, Hilvarenbeek en Loon op Zand. De richtinggevende onderzoeksvragen in deze Rekenkamerbrief zijn: • Hoe ziet de lokale culturele sector eruit? En wat is de actuele situatie van de culturele sector? • Wat zijn de hogere ambities van de gemeenten op het gebied van cultuur? • Wat zijn de (door de gemeenteraad vastgestelde) concrete doelen van de gemeenten op het gebied van cultuur? • Welke rol(len) speelt de gemeente? Welke rol(len) zou de gemeente willen spelen? En welke rol(len) verwacht de culturele sector van de gemeente? • Wat wil de gemeente(raad) bereiken door middel van subsidieverlening aan de culturele instellingencultuur? Hoe is het subsidiebeleid vormgegeven? • Op welke andere manieren dan subsidieverlening ondersteunt de gemeente de culturele sector? • Hoe meet en monitort de gemeente de inzet van de middelen van de gemeente bij het cultuurbeleid (geld, personeel, kennis en andere ondersteuning)? • Op welke wijze legt B&W verantwoording af aan de gemeenteraad over de ambities en resultaten van het cultuurbeleid? • Welke verbetermogelijkheden ziet de RMB bij de invulling en uitvoering van het lokale cultuurbeleid?

Verdeling onderzoeksvragen over hoofdstukken Hieronder geeft de RMB aan hoe de onderzoeksvragen zijn verdeeld over de hoofdstukken van dit rapport. Hoofdstuk 2 • Hoe ziet de lokale culturele sector eruit? En wat is de actuele situatie van de culturele sector? Zie hoofdstuk 2 • Wat zijn de (door de gemeenteraad vastgestelde) concrete doelen van de gemeenten op het gebied van cultuur? -> zie hoofdstuk 2, par. 2.5. Hoofdstuk 3 • Wat wil de gemeente(raad) bereiken door middel van subsidieverlening aan de culturele instellingencultuur? • Hoe is het subsidiebeleid vormgegeven? • Op welke andere manieren dan subsidieverlening ondersteunt de gemeente de culturele sector? • Hoe meet en monitort de gemeente de inzet van de middelen van de gemeente bij het cultuurbeleid (geld, personeel, kennis en andere ondersteuning)? • Op welke wijze legt B&W verantwoording af aan de gemeenteraad over de ambities en resultaten van het cultuurbeleid? Hoofdstuk 4 • Wat zijn de hogere ambities van de gemeenten op het gebied van cultuur? • Welke rol(len) speelt de gemeente? • Welke rol(len) zou de gemeente willen spelen? • En welke rol(len) verwacht de culturele sector van de gemeente? • Welke verbetermogelijkheden ziet de RMB bij de invulling en uitvoering van het lokale cultuurbeleid?

28

BIJLAGE 2 OVERZICHT ONDERZOCHTE CULTURELE INSTELLINGEN IN DONGEN, GOIRLE, HILVARENBEEK EN LOON OP ZAND Dongen De culturele instellingen die we onderzochten zijn: • • •

Stichting Donckhuys Bibliotheek Theek 5 KunstPodium.

Goirle De culturele instellingen die we onderzochten zijn: • • •

Jan van Besouw/S.C.A.G (Sociaal Culturele Accommodaties Goirle) Bibliotheek Goirle (onderdeel van BMB, Bibliotheek Midden-Brabant) Factorium

Hilvarenbeek De culturele instellingen die we onderzochten zijn: • • •

Elckerlyc Bibliotheek Hilvarenbeek (onderdeel van de Bibliotheek Midden-Brabant, BMB) Cultuurschool Hilvarenbeek

Loon op Zand De grootste subsidies binnen cultuur zijn: • • •

Bibliotheek (onderdeel van BMB, Bibliotheek Midden-Brabant) Sophia’s Vereeniging Het Klavier

29

Bijlage 3

Subsidieverstrekking aan culturele instellingen in Goirle

Gemeente Goirle (algemeen) Goirle beschikt naast enkele inhoudelijke kaders (zoals de Beleidsvisie Sociaal Domein 2022-2026 en de Cultuurnota gemeente Goirle) ook over enkele kaderstellende documenten op het gebied van subsidieverstrekking. Ten eerste betreft dit de algemene subsidie verordening (ASV) uit 2017. Hierin is bepaald dat er 3 typen structurele subsidies (minimaal voor 1 jaar en maximaal voor 4 jaren) bestaan: • Waarderingssubsidie • Exploitatiesubsidie • Uitvoeringssubsidie De subsidieverordening onderscheidt voor de subsidies verschillende beleidsterreinen, waaronder kunst en cultuur. Elk cluster heeft een eigen subsidieplafond. Het college van B&W kan nadere regels stellen ter uitwerking van deze verordening en heeft dat gedaan via de beleidsregels voor subsidieverstrekking Sociaal Domein 2022. In de beleidsregels wordt een onderscheid gemaakt tussen structurele (jaarlijkse) en incidentele subsidies. Voor de aanvraag van verschillende typen subsidies bestaan verschillende procedures. Er worden diverse beleidsterreinen onderscheiden waarop subsidieverstrekking aan de orde kan zijn. Dit betreft onder andere (kunst &) cultuur.

In de beleidsregels 2022 erkent de gemeente “het belang van activiteiten op het vlak van cultuur, amateurkunst en de kunstzinnige vorming, vanwege de positieve bijdrage aan het welzijn van mensen en het bevorderen van de creativiteitsontwikkeling van degenen die actief meedoen, opluistering van gemeentelijke evenementen en de verbinding van de deelnemers”. Onder het thema Cultuur (onderdeel cultuureducatie) vallen de uitvoeringssubsidies4 met een structureel karakter voor: • Cultureel Centrum Jan van Besouw (Stichting Culturele Accommodaties Goirle) • Bibliotheekwerk: Bibliotheek Midden-Brabant (BMB) • Centrum voor de kunsten (Factorium Podiumkunsten) 1. Cultureel centrum Jan van Besouw Het Cultureel Centrum Jan van Besouw staat als iconische plek symbool voor kunst en cultuur in Goirle. Met een uitgebreid en gevarieerd theaterprogramma op het gebied van alle podiumkunsten, film en literatuur gaan genres en disciplines hier vloeiend in elkaar over. Het Cultureel Centrum Jan van Besouw functioneert als huiskamer van Goirle waar cultuur in de brede zin van het woord georganiseerd en gedeeld kan worden.

Doelstellingen: • Bevorderen van ontplooiing van de inwoners van de gemeente Goirle op cognitief, sociaal en creatief vlak; • Vergroten van de differentiatie en samenhang in de samenleving; • Het bevorderen van samenwerking en verbindingen tussen cultuur, onderwijs en welzijn; • Het bevorderen van actieve en passieve cultuurparticipatie;

4

Sociaal Culturele Accommodaties Riel (SCAR) ontvangt van de gemeente Goirle activiteitensubsidies.

30

• •

Verbinden van mensen en het versterken van de sociale cohesie in de gemeente Goirle; In stand houden van een adequate culturele infrastructuur.

Subsidiabele activiteiten: • Beheer en exploitatie van een cultureel centrum in Goirle met de volgende functies: o Culturele ontmoetingsplek; o Podium voor professionele (podium)kunsten; o Presentatie van lokaal talent; • Activiteiten die bijdragen aan gemeentelijke doelstellingen op het gebied van cultuur, zoals omschreven in het gemeentelijk welzijns- en onderwijsbeleid Back to Basics 2.0. Subsidie aanvraag Naast het ingevulde digitale aanvraagformulier heeft de Stichting Culturele Accommodaties Goirle (SCAG) ook een beknopte begroting aangeleverd. De subsidie wordt aangevraagd voor de exploitatie van het Cultureel Centrum Jan van Besouw met haar sociaal culturele activiteiten waaronder het in stand houden van de verenigingen die gehuisvest worden, de theaterfunctie, de horeca, de kapel en de korte en lange termijn verhuringen zoals de bibliotheek en Plan C+. SCAG biedt, naar eigen zeggen, een locatie voor culturele creatie, educatie, ontmoeting en ontspanning en is er voor ieders welzijn. Uitgangspunt is het kunnen garanderen van de continuïteit voor al deze groepen en initiatieven die bijdragen aan de synergie van en in de gemeente Goirle. Besluitvorming gemeente De gemeente heeft (in maart 2024) per brief aan de Stichting Culturele Accommodaties Goirle (SCAG) laten weten om voor 2024 een exploitatiesubsidie beschikbaar te stellen.

Deze subsidie wordt verstrekt als tegemoetkoming in de exploitatiekosten van het Cultureel Centrum Jan van Besouw, waar tal van activiteiten plaatsvinden die waardevol zijn in het kader van de doelstellingen van het gemeentelijk beleid in het sociaal domein. De verantwoording over de subsidie dient voor 1 mei 2025 (via een aanvraag tot vaststelling) worden ingediend. In de brief is uiteengezet waaraan deze aanvraag moet voldoen. De toekenningsbrief gaat vergezeld van een uitvoeringsovereenkomst, waarin de subsidievoorwaarden (voor 2024) nader zijn omschreven. Genomen besluit B&W: 1. Voor 2024 een subsidie te verlenen aan Stichting Culturele Accommodaties Goirle van €360.446 (inclusief indexering). 2. Bibliotheek De bibliotheek zet zich in voor een samenleving waarin mensen taal en digitaal vaardig zijn, de weg weten in de informatiemaatschappij, zichzelf kunnen ontwikkelen en in staat zijn om hun creativiteit en innovatief vermogen optimaal te benutten. De bibliotheek biedt de inwoners van Goirle en Riel een grote, aansprekende collectie van kennis en verhalen en zet deze ook in om samen met lokale partners veel activiteiten te programmeren rondom relevante maatschappelijke thema’s en het vergroten van de zelfredzaamheid van inwoners.

31

De bibliotheek is daarnaast een structurele partner voor educatieve en andere instellingen op het gebied van leesbevordering, vergroten van leesplezier en digitale geletterdheid. Zo is er sinds 2018 een Boekstartcoach wekelijks actief op het consultatiebureau om met ouders het gesprek te voeren over het belang van (voor)lezen. Doelstellingen: • Het bevorderen van de (cognitieve) ontwikkeling van alle inwoners van de gemeente Goirle; • Het tegengaan van taalachterstanden; • De bibliotheek maakt voor een breed publiek literatuur, kennis en informatie bereikbaar; • Het bevorderen van samenwerking en verbindingen tussen cultuur, onderwijs en welzijn; • Het bevorderen van actieve en passieve cultuureducatie; • Verbinden van mensen en het versterken van de sociale cohesie in de gemeente Goirle; • In stand houden van een adequate culturele infrastructuur. Subsidiabele activiteiten: • Beheer en exploitatie van de bibliotheekvoorziening in Goirle met de volgende functies: o Warenhuis voor kennis en informatie; o Centrum voor ontwikkeling en educatie; o Encyclopedie van kunst en cultuur; o Inspiratiebron van lezen en literatuur; o Podium voor ontmoeting en debat. • Activiteiten die bijdragen aan gemeentelijke doelstellingen op het gebied van cultuur(educatie) en onderwijs, zoals beschreven in het gemeentelijk welzijns- en onderwijsbeleid Back to Basics 2.0.

Subsidie aanvraag Naast het ingevulde digitale aanvraagformulier heeft BMB ook een begroting en uitgewerkt subsidieverzoek aangeleverd. Hierin merkt BMB op dat de subsidie voor Bibliotheekwerk door de Gemeente Goirle is aangemerkt als uitvoeringssubsidie binnen de cluster ‘Cultuur’. Uitvoeringssubsidies zijn bedoeld voor de uitvoering van gemeentelijke taken waarvan de uitvoering geschiedt door professionele organisaties. De Gemeente Goirle onderkent de waarde van deze duurzame subsidierelaties door uitvoeringssubsidies in principe voor 4 jaar vast te stellen (onder begrotingsvoorbehoud t.a.v. het subsidieplafond). Een belangrijk kader voor het BMB-beleid vormt de Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorziening (WSOB) die sinds 2015 van kracht is. Hierin wordt gesteld dat een voor eenieder toegankelijke bibliotheekvoorziening in ieder geval de volgende functies omvat, die bijdragen aan de persoonlijke ontwikkeling en verbetering van de maatschappelijke kansen van het algemene publiek: • Ter beschikking stellen van kennis en informatie; • Bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie; • Bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur; • Organiseren van ontmoeting en debat; • Laten kennismaken met kunst en cultuur; 32