08 Bijlage - Definitief - Beleidsplan openbare verlichting gemeente Goirle.pdf
Tekst van het document
Armaturen In de afgelopen 10 jaar zijn bijna alle Nederlandse gemeenten overgestapt op het toepassen van LEDarmaturen. In principe worden er geen conventionele armaturen meer geplaatst. Een aantal jaren geleden waren de prijzen van dit type armaturen hoger dan de conventionele versies. Inmiddels is dit niet meer het geval, integendeel, led-armaturen zijn inmiddels goedkoper dan conventionele. Dit komt met name doordat de vraag en het aanbod van led-armaturen is toegenomen. Binnen het areaal bestaan nog enkele klassieke (antieke) armaturen. Bij onderhoud worden betreffende armaturen gerenoveerd en voorzien van moderne led-lichttechniek of vervangen door een gelijkwaardig led-armatuur. De gemeente Goirle plaatst dimbare LED-armaturen waarbij wordt uitgegaan van een technische levensduur van 25 jaar.
Lichtkleur Onderzoek wijst uit dat wit licht de toekomst heeft. Wit licht biedt duidelijk allerlei voordelen ten opzichte van bijvoorbeeld geel of oranje licht. Om te beginnen wordt de ruimte als helder en natuurlijk ervaren. Verschillende praktijkonderzoeken hebben aangetoond dat men in overgrote meerderheid wit licht prettiger vindt. Het natuurlijk en helder ervaren van de ruimte geeft ook een algemeen gevoel van veiligheid. Het eerder herkennen van gezichten en andere details kan misdadigers afschrikken en resulteert in duidelijkere opnamebeelden (bijvoorbeeld bij gebruik van bewakingscamera’s). Kleuren zijn bij het witte licht beter waarneembaar met als voordeel dat zaken in de openbare ruimte scherper te zien zijn. Wit licht gebruikt daarnaast minder energie en is dus duurzamer. Dat de kleur van kunstlicht invloed heeft op mens en dier is al langer bekend. Er is de laatste jaren veel onderzoek gedaan naar de invloed van lichtkleur op mens en dier. De opkomst van ledverlichting in haar verscheidende kleuren is hier mede aanleiding voor. Proeven tonen aan dat de invloed van kunstlicht Beleidsplan openbare verlichting gemeente Goirle 2024 t/m 2028
24
op fauna sterk verminderd kan worden door licht van een aangepast spectrum: minder blauw en ultraviolet licht, en meer amberkleurig licht zoals in vleermuisvriendelijke verlichting wordt toegepast. Hiermee kan worden voldaan aan de Wet natuurbescherming. De gemeente Goirle kiest vanwege verkeersveiligheid en gezichtsherkenning kiest de gemeente standaard voor de lichtkleur wit (4.000 Kelvin) voor alle wegcategorieën, tenzij er bijzondere omstandigheden zijn.
Aanstraling en lichtarchitectuur Een gebouw, kunstwerk of ander kenmerkend object in de openbare ruimte kan worden aangelicht. Het doel hiervan is om de openbare ruimte bij donkerte aantrekkelijker te maken voor de gebruiker. Bij aanstraling of illuminatie is licht het middel om het object zichtbaar te maken. Aanstraling is onderdeel van lichtarchitectuur. Lichtarchitectuur is echter breder, omdat hierbij licht zelf de kunstvorm is. Aanstraling en lichtarchitectuur dienen echter beiden hetzelfde doel: het aantrekkelijker en meer leefbaar maken van de buitenruimte. Met de komst van ledverlichting en connectiviteit op afstand is het nu mogelijk om nieuwe creatieve technische toepassingen te bedenken. De gemeente Goirle heeft nagenoeg geen locaties waar aanstraling en lichtarchitectuur van toepassing is. Mocht dit in de toekomst wel het geval zijn, dan wordt dit als (incidenteel) project opgepakt.
Integraal ontwerp Bij de aanpassing of aanleg van een weg zijn normaal gesproken eerst de verantwoordelijken van de ruimtelijke ordening en de verkeerskundigen aan zet. Pas als laatste stap wordt de OVL ingepland. Vaak kan dan alleen nog maar voor de gebruikelijke verlichting worden gekozen. Hiermee wordt vaak de kans gemist om tot andere oplossingen te komen. De verkeers- maar ook sociale veiligheid kan ook met bepaalde infrastructurele maatregelen worden verhoogd. Soms is er dan minder of geen OVL nodig. De gemeente Goirle zet in op integraal wegontwerp waarbij de discipline openbare verlichting al vanaf de start wordt betrokken.
Lichtmastreclame Er kan reclame aangebracht worden aan een lichtmast. Dit kan aan de bovenkant (lichtmastreclame, minstens 4,5 meter boven de grond) of aan de onderkant d.m.v. driehoekborden (onverlicht). Lichtmastreclame is wel verlicht. Commerciële exploitanten zorgen voor aanleg van de verlichting en exploitatie. De gemeente kan op deze manier inkomsten genereren met behulp van deze lichtmastreclame. In het kader van het Energieakkoord moet wel kritisch naar het verbruik van lichtmastreclame worden gekeken. De gemeente Goirle kiest er voor lichtmastreclame toe te staan. De gemeente stelt wel eisen aan het plaatsen van de lichtmastreclame. Deze eisen variëren per gebied en worden per situatie opgesteld.
Parkeerterreinen Parkeerterreinen worden verlicht. Het gebruikelijk toe te passen dimregime in gemeente Goirle wordt gehanteerd. De keuze van de gemeente Goirle is dat zij parkeerterreinen het zelfde verlicht als omliggende straten. Hierbij worden dezelfde verlichtingsklasse en dimregime gehanteerd.
(Kosten)efficiëntie Regie en organisatie De gemeente is verantwoordelijk voor beleidsvorming en budgetbeheer met betrekking tot de OVL. Zij sluit overeenkomsten met derden voor projecten en onderhoud van de OVL. Daarnaast is de gemeente het kenniscentrum voor strategisch beheer en het verzorgen van ambtelijke en bestuurlijke communicatie. Beleidsplan openbare verlichting gemeente Goirle 2024 t/m 2028
25
De gemeente is op het gebied van OVL een regiegemeente en heeft de aanleg en het onderhoud ondergebracht bij derden op basis van hiertoe gesloten contracten en/of bestekken. De gemeente scheidt het operationeel beheer en onderhoud, waarbij de gemeentelijke beheerder de aannemer aanstuurt. Dit operationeel beheer bestaat uit storingsmanagement, areaalmutaties en kostencontrole. De keuze om het beheer en onderhoud te scheiden is ingegeven door de overtuiging dat het specialistische taken betreft, en dat een controlerende taak over de werkzaamheden nooit bij de uitvoerende partij thuishoort. De gemeente Goirle voert de regie, bijgestaan door marktpartijen. Het dagelijkse administratieve beheer is losgekoppeld van de onderhoudstaken van de aannemer. Aanvullend hierop vindt kostencontrole op de werkzaamheden van de aannemer plaats, en wordt steekproefsgewijs controle gedaan op de uitvoering.
Vervanging De OVL heeft een economische levensduur. De stalen masten worden economisch afgeschreven in 40 jaar, aluminium lichtmasten in 25 jaar en de armaturen in maximaal 25 jaar. Bij het werkelijke vervangen van de materialen wordt ook gekeken naar storingsintensiteit, energieverbruik en of het object aan de richtlijn voldoet, het zogenaamde risico-gestuurd asset beheer. Door dit te doen worden de kosten verminderd en nemen de risico’s af.
Ondergrondse netwerk en de netbeheerder Het ondergrondse netwerk dat de OVL van energie voorziet in de gemeente is het kabelnet van de netbeheerder Enexis. Het beheer van het net bestaat in hoofdlijnen uit de realisatie van aansluitingen, onderhouden van het net, oplossen van calamiteiten aan het net en het transporteren van energie. De storingen aan het ondergrondse netwerk van Enexis worden door Enexis opgelost. Voor het gebruik van het netwerk van Enexis (en oplossen van storingen) betaalt de gemeente als afnemer een bijdrage gerelateerd aan het aantal aansluitingen aan het netwerk. Het alternatief voor het gebruik van het OVL-net van Enexis is een eigen OVL-net. Voordeel van de aanleg en exploitatie van een eigen net is, dat de gemeente voor wat betreft kosten en doorlooptijden niet meer afhankelijk is van de netbeheerder, hetgeen de flexibiliteit vergroot. De gemeente bepaalt zelf waar en wanneer uitbreiding of aanpassing van het net plaatsvindt. In geval van kabelstoringen bepaalt de gemeente zelf de prioriteit. Nadeel is echter, dat de kosten voor aanleg en onderhoud volledig voor rekening van de gemeente komen. De ervaring bij andere gemeenten leert dat de exploitatiekosten van een eigen OVL net hoog zijn.
Daarnaast zijn de kosten, die gemoeid zijn met het optuigen en in stand houden van de (interne) organisatie (om te kunnen voldoen aan de wettelijke verplichtingen die voor een netbeheerder gelden), fors. De gemeente Goirle kiest ervoor om geen eigen ondergronds netwerk aan te leggen, maar om gebruik te blijven maken van de huidige netbeheerder.
Innovatie Smart lighting Nieuwe technologie verandert het beheer van de openbare verlichtingsinstallatie. Door connectiviteit via het internet is het mogelijk om op afstand de OVL te besturen. Dit maakt het mogelijk om vanachter een computer te communiceren met de lichtmast. Met behulp van deze technologie kan: Online het verlichtingsniveau worden gedimd, of dynamisch via sensoren, Het energieverbruik per lichtmast exact worden vastgesteld, en Storingen automatisch worden gesignaleerd.
Beleidsplan openbare verlichting gemeente Goirle 2024 t/m 2028
26
Met behulp van dergelijke systemen kan het energieverbruik verder naar beneden worden gebracht, omdat licht op maat geboden kan worden: de juiste hoeveelheid licht op het juiste moment. En daarmee ook minimale verlichting, dus minimaal verbruik, indien de situatie het toelaat. Doordat storingen online kunnen worden waargenomen, zijn schouwrondes niet meer nodig en kunnen deze snel worden verholpen. Gevolg is dat een groter deel van de installatie, dan nu het geval is, ook daadwerkelijk doet waarvoor zij is neergezet. Keerzijde van dergelijke dynamische systemen zijn de kosten. De besparing van energiekosten, weegt nog niet op tegen de investering die nodig is. Op dit moment is het echter nog zo dat, als er gekozen wordt voor dergelijke systemen, de aanvullende kwalitatieve voordelen de doorslag moeten geven. Deze kwalitatieve voordelen zijn: (1) maximale reductie energieverbruik en (2) online sturing op afstand. In gemeente Goirle zijn zes armaturen voorzien van een dynamisch systeem.
Via smart lighting naar smart city Nieuwe technologie brengt nieuwe mogelijkheden met zich mee, die de functie van de mast nog verder zullen oprekken. Doordat technologie steeds compacter wordt kunnen bestaande functies geïntegreerd worden in het armatuur of de lichtmast. De lichtmast staat er immers toch al. Er hoeft bijvoorbeeld geen aparte mast met camera te worden geplaatst, maar een camera kan nu geïntegreerd worden in het armatuur. Of waar nu een aparte installatie is geplaatst voor verkeerstellingen, kan dit nu geïntegreerd worden in de lichtmast. Het voordeel hiervan is dat er minder objecten in de openbare ruimte geplaatst kunnen worden. Door deze combinatie van functies gaat de buitenruimte er aantrekkelijker uitzien en nemen de kosten voor het onderhoud af. Door de compactheid van deze technieken kunnen ze breder worden ingezet, maar misschien nog wel meer omdat de kosten hiervan nu lager zijn en waarschijnlijk nog verder zullen dalen. Het feit dat de verlichting verbonden is met het internet biedt, naast de smart lighting voordelen, bovendien een aantal aanvullende smart city mogelijkheden. Op afstand kan bijvoorbeeld via sensoren andere informatie verkregen worden of informatie via digitale billboards worden aangedragen.
De connected lichtmast Waar de lichtmast de drager van het licht was, zien wij een hele reeks nieuwe technieken en toepassingen ontstaan die de komende jaren het gebruik van de buitenruimte gaan beïnvloeden. Nieuwe toepassingen op basis van online technologie zullen ervoor zorgen dat de buitenruimte veiliger, duurzamer en prettiger wordt voor haar gebruikers. Het ligt voor de hand om de lichtmast hiervoor te gaan gebruiken. Naast de vraag welke toepassingen in de praktijk succesvol zullen zijn en de investeringen die daar mee gemoeid zijn, zijn er ook belangrijke juridische bezwaren die opgelost moeten worden. Welke data mogen verzameld worden en door wie en worden deze op de juiste manier bewaard en gebruikt. De gemeente zal ervoor moeten zorgdragen dat privacy en het voldoen aan Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) op de juiste manier wordt geborgd.
Regeren is vooruitzien Investeringen in de openbare ruimte worden voor langere periodes gedaan. Dit is ook het geval met OVL. Lichtmasten staan er 40 jaar en armaturen moeten 20 jaar meegaan. Dit betekent dat beslissingen die nu genomen worden belangrijke consequenties hebben voor de toekomst. Wil de gemeente op termijn zijn voordeel doen van deze nieuwe technologieën, dan zal zij willen voorkomen dat er op dat moment een geheel nieuwe ondergrondse- en bovengrondse infrastructuur moet worden aangelegd. Regeren is immers vooruitzien. De gemeente kan bij nieuwbouw of renovatie van bestaande infrastructuur voorzieningen treffen, zodat op termijn inpassing van smart city technieken mogelijk is en daarmee aanzienlijke additionele investeringen worden voorkomen. Als gemeente Goirle gelooft in deze nieuwe technieken dan kan zij nu al keuzes maken voor de toekomst, waardoor herinvestering wordt voorkomen. Vanuit bedrijventerreinenbeleid is de wens geformuleerd om dynamische verlichting te plaatsen en daarmee de basis te leggen voor “slimme” bedrijventerreinen. Door een deel van de lantaarnpalen aan te sluiten op het glasvezelnetwerk en te voorzien van Wifi, kunnen aanvullende diensten worden Beleidsplan openbare verlichting gemeente Goirle 2024 t/m 2028
27
aangeboden (monitoring verkeersstromen, koppeling met laadvoorzieningen, communicatie, verbetering van de veiligheid, meten van fijnstof, monitoring van zwerfvuil en onderhoud). Voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld Strijp S in Eindhoven en BT Seingraaf in Duiven. De gemeente Goirle zal met connectiviteitsproeven de voordelen en nadelen van Smart-City systemen gaan ervaren. Indien connectiviteit met de mast mogelijk is, kunnen er ook vervolgstappen genomen worden met andere smart city toepassing. De gemeente zal vanuit andere beleidsterreinen bepalen welke stappen zij op dit gebied wil gaan zetten. Op deze manier kan de gemeente invulling geven aan haar innovatieve ambitie. Aangezien de gecombineerde functie lichtmast en laadpaal nog in de kinderschoenen staat, kiest de gemeente Goirle er nu niet voor om dit toe te gaan passen.
Zhaga connector Bij de vervanging van bestaande armaturen kan de gemeente ervoor kiezen dat de armaturen worden voorzien van een zogenaamde Zhaga D4i connector. Dit is een door alle leveranciers toepasbare universele aansluitvoorziening en communicatieprotocol, waarmee later het armatuur alsnog kan worden voorzien van een connector en er dus connectiviteit tot stand kan worden gebracht. De gemeente hoeft dan niet het armatuur in zijn geheel te vervangen. Het lijkt erop dat leveranciers zich conformeren aan deze standaard en dat dit op lange termijn de standaard zal worden. De gemeente Goirle kiest ervoor dat armaturen bij nieuwbouw en vervanging niet standaard worden voorzien van een Zhaga D4i connector.
Glasvezel Voor het transport van een grote hoeveelheid data vanuit de mast via het internet, volstaat een simpele (draadloze) verbinding niet. Hiervoor is een zwaardere voorziening nodig, bijvoorbeeld via glasvezel. Als een gemeente bijvoorbeeld cameratoezicht wil verbinden dan is een glasvezelvoorziening nodig om deze beelden goed te kunnen waarnemen. De lichtmasten moeten geschikt gemaakt worden, omdat het overdrachtspunt van glasvezelkabel naar databekabeling via een apart serviceluik bereikbaar moet zijn. Het aanleggen van een glasvezelnet en het toepassen van hiervoor geschikte lichtmasten is vanwege de hoge investeringskosten op dit moment nog niet rendabel. De gemeente Goirle kiest er – op dit moment – niet voor om masten te gaan verbinden via glasvezel. De gemeente volgt de marktontwikkelingen op dit gebied.
Beleidsplan openbare verlichting gemeente Goirle 2024 t/m 2028
28
5
Basisbeleid en scenario’s Basisbeleid Aan de hand van de evaluatie van het huidige beleid en de beschreven gewenste situatie, visie en beleidskeuzes is een basisbeleid geformuleerd. De basis van het beleid bestaat uit de voortzetting van de huidige uitgangspunten, zoals deze al werden gehanteerd in de gemeente en toevoegingen van voorgestelde beleidskeuzes. Het basisbeleid van de gemeente Goirle kent de volgende hoofduitgangspunten: Bij nieuw te plaatsen OVL (uitbreiding en vervanging) wordt standaard dimbare LED-verlichting met standaard statisch dimprotocol toegepast; Nieuwe OVL wordt op basis van de NPR ontworpen. In bestaande situaties en bij vervanging kan de gemeente maximaal 10% afwijken van de NPR; De gemeentelijke wegcategorisering conform het verkeersstructuurplan en de functies van de weg (verkeer of verblijf), zijn leidend voor de verlichtingsklasse van de OVL; Het Politie Keurmerk Veilig Wonen (PKVW) wordt alleen voorgeschreven indien van toepassing; De gemeente Goirle streeft energiebesparing na. In het beleidsplan zijn de doelstellingen vanuit het Energieakkoord als ambitie opgenomen; Standaard wordt ledverlichting in witte (4000K) lichtkleur voorgeschreven voor alle wegcategorieën; De gemeente verlicht alleen waar en wanneer dat nodig is.
De gemeente probeert lichtvervuiling, strooilicht en lichthinder te voorkomen; De gemeente Goirle verlicht vanwege veiligheid vrij liggende voet- en fietspaden alléén indien geen verlichte alternatieve route beschikbaar is. Indien bij deze paden tóch verlichting aangebracht wordt, zal bij het lichtontwerp rekening gehouden worden met het voorkomen van schijnveiligheid. Stalen lichtmasten worden in 40 jaar afgeschreven; Bij vervanging worden uitsluitend stalen masten toegepast; De armaturen worden in 25 jaar afgeschreven; Nieuw toe te passen producten (lichtmasten en armaturen) voldoen aan het landelijk criterium voor duurzaam inkopen en hebben een CE-keurmerk. De OVL-installatie dient wat betreft installatietechnische veiligheid te voldoen aan de NEN 1010 en NEN 3140
Scenario 1: Vervanging op basis van economische levensduur Lichtmasten Van 139 lichtmasten is de technische- en economische levensduur in 2024 verstreken. Deze achterstand wordt in gelijke aantallen verspreid over vier jaar vervangen. Van 72 masten is de leeftijd onbekend. Deze lichtmasten worden beschouw als achterstand in de berekeningen en worden in gelijke aantallen verspreid over vier jaar vervangen. De overige lichtmasten worden vervangen op basis van economische levensduur (40 jaar). Scenario 1 Aantal masten obv leeftijd Investering masten
2024 €
58 30.825
2025 €
72 42.301
beleidsperiode 2026 55 € 29.553 €
2027 61 34.057
€
2028 101 77.072
€
2029 151 111.472
€
doorkijk 2030 2031 202 164 153.879 € 131.288
2032 €
93 64.538
Armaturen Armaturen waarvan de technische- en economische levensduur al is verstreken worden vanwege de omvang en benodigde investering (546 armaturen) in de periode tot en met 2027 vervangen in gelijke aantallen. Van 75 armaturen is de leeftijd onbekend. Deze armaturen worden in de berekeningen beschouwd als achterstand. Jaarlijks betreft dit 169 armaturen.
Beleidsplan openbare verlichting gemeente Goirle 2024 t/m 2028
29
De overige armaturen worden op basis van leeftijd (technische- en economische levensduur) vervangen. Scenario 1 Aantal te vervangen armaturen Investering armaturen
€
2024 224 88.722
€
2025 317 125.557
beleidsperiode 2026 327 € 129.518 €
2027 302 119.616
2028 €
41 16.239
2029 €
62 24.557
€
doorkijk 2030 2031 183 119 72.482 € 47.133
€
2032 164 64.957
Effect op doelstellingen Toelichting op deze score: Doelstelling Veilig Duurzaam Kostenefficiënt Kwaliteit
Effect scenario 2
Veilig: De huidige situatie wordt structureel verbeterd. Lichtmasten en armaturen worden planmatig vervangen en onderhouden, en hiervoor wordt voldoende budget beschikbaar gesteld. Lichtmasten waarvan de economische levensduur is overschreden of de plaatsingsdatum onbekend is worden binnen vier jaar vervangen. Armaturen waarvan de economische levensduur is overschreden of het plaatsingsjaar onbekend is worden binnen 4 jaar vervangen. Met planmatige instandhouding wordt voldaan aan alle relevante normen en richtlijnen. Het risico op schade en uitval wordt beperkt, hetgeen een positieve invloed heeft op de verkeersveiligheid en sociale veiligheid, maar omdat het tempo van de armatuurvervangingen iets lager ligt dan bij scenario 2 zal het aantal storingen iets minder snel verminderen, en is de score op “veiligheid” iets lager dan de score van scenario 2. Duurzaam: Dimbare LED-verlichting wordt toegepast en armaturen worden op basis van economische levensduur vervangen. Er vindt geen kapitaalvernietiging plaats door vervroegde vervanging. Het tempo van armatuurvervanging bepaalt ook het tempo waarmee op energieverbruik wordt bespaard. Vanwege de leeftijdsopbouw van het armaturenareaal wordt de maximale besparing pas in 2044 bereikt, hetgeen de score beperkt.
Kosten efficiënt: Het aantal storingen neemt af, omdat de uitval van LED-lichtbronnen minder is dan bij conventionele lichtbronnen. Omdat het tempo van de armatuurvervangingen lager ligt (vervanging o.b.v. economische levensduur) zal het aantal storingen langzamer dan bij scenario 2 verminderen. De onderhoudskosten nemen uiteindelijk fors af, met name omdat LED-verlichting geen groepsremplace kent zoals bij conventionele lichtbronnen gebruikelijk is. De energiekosten nemen in hetzelfde tempo af, (dimbare) LED-verlichting verbruikt aanzienlijk minder energie dan conventionele verlichting. Om de vervanging te realiseren wordt geïnvesteerd volgens een beheersbaar ritme van planmatige efficiënte voorbereiding en uitvoering, én hierdoor kan gebruik gemaakt worden van de jaarlijkse verbetering (prijs, kwaliteit, efficiëntie) van toe te passen materialen. De armaturen worden op basis van economische levensduur vervangen, er vindt geen kapitaalvernietiging plaats. Kwaliteit: De algemene verlichtingskwaliteit, de kwaliteit van de technische installatie en de beeldkwaliteit van de openbare ruimte gaat erop vooruit door het planmatig uitvoeren van onderhoud en vervanging. Achterstand in mast- en armatuurvervanging wordt in de periode 2024 tot en met 2027 ingelopen.
De inwoner ervaart verbetering van leefbaarheid en veiligheid in de openbare ruimte, maar in een iets lager tempo dan bij scenario 2.
Beleidsplan openbare verlichting gemeente Goirle 2024 t/m 2028
30
Scenario 2: Volledig LED in 2027 Lichtmasten Van 139 lichtmasten is de economische levensduur in 2024 verstreken. Deze achterstand wordt in gelijke aantallen verspreid over vier jaar vervangen. Van 72 masten is de leeftijd onbekend. Deze lichtmasten worden beschouw als achterstand in de berekeningen en worden in gelijke aantallen verspreid over vier jaar vervangen. De overige lichtmasten worden vervangen op basis van economische levensduur (40 jaar). Scenario 2 Aantal masten obv leeftijd Investering masten
2024 €
58 30.825
beleidsperiode 2026 72 55 42.301 € 29.553 €
2025 €
2027 61 34.057
€
2028 101 77.072
€
2029 151 111.472
€
doorkijk 2030 2031 202 164 153.879 € 131.288
2032 €
93 64.538
Armaturen Alle conventionele armaturen worden in de periode 2024 tot en met 2027 vervangen, zodat vanaf 2028 het volledige areaal voorzien is van energiezuinige LED verlichting. Armaturen waarvan de economische levensduur al is verstreken worden vanwege de omvang en benodigde investering (546 armaturen) in de periode tot en met 2027 vervangen in gelijke aantallen. Van 75 armaturen is de leeftijd onbekend. Deze armaturen worden in de berekeningen beschouwd als achterstand. Jaarlijks betreft dit 169 armaturen. De overige armaturen worden op basis van economische levensduur vervangen. Vanaf 2028 beginnen de reguliere LED-vervangingen op basis van economische levensduur. Armaturen waarvan de economische levensduur ná 2027 verstrijkt (1029 stuks) worden uiterlijk in 2027 vervangen. In de aankomende periode 2024 tot en met 2027 worden ongeveer 550 armaturen per jaar vervangen (raming € 217.800 per jaar). Scenario 2 Aantal te vervangen armaturen Investering armaturen
€
2024 550 217.844
€
2025 550 217.844
beleidsperiode 2026 550 € 217.844 €
2027 550 217.844
2028 €
9 3.565
2029 €
11 4.357
€
doorkijk 2030 2031 120 22 47.530 € 8.714
2032 €
40 15.843
Effect op doelstellingen In onderstaande overzicht zijn de effecten van het scenario op de doelstellingen weergegeven. Doelstelling Veilig Duurzaam Kostenefficiënt Kwaliteit
Effect scenario 1
Toelichting op deze score: Veilig: De huidige situatie wordt structureel verbeterd. Lichtmasten en armaturen worden planmatig vervangen en onderhouden, en hiervoor wordt voldoende budget beschikbaar gesteld. Lichtmasten waarvan de economische levensduur is overschreden worden beproefd op stabiliteit en zodoende verantwoord in stand gehouden. Afgekeurde lichtmasten worden vervangen. Armaturen waarvan de economische levensduur is overschreden worden binnen 4 jaar vervangen. Met planmatige instandhouding wordt voldaan aan alle relevante normen en richtlijnen. Het risico op schade en uitval wordt beperkt, hetgeen een positieve invloed heeft op de verkeersveiligheid en sociale veiligheid. Omdat het tempo van de armatuurvervangingen hoger ligt dan bij scenario 1 zal het aantal storingen sneller verminderen, en is de score op “veiligheid” iets hoger dan de score van scenario 1. Duurzaam: Dimbare LED-verlichting wordt toegepast en armaturen worden versneld vervangen om in 2027 de maximale besparing op energieverbruik te realiseren. Transport en Beleidsplan openbare verlichting gemeente Goirle 2024 t/m 2028
31
vervoer van monteurs vanwege storingen en groepsremplace zal iets sneller afnemen dan bij scenario 1. Deze positieve invloeden op de score worden (deels) tenietgedaan omdat een deel van het areaal vervroegd wordt vervangen, hetgeen de score op duurzaamheid beperkt. De score is daarom gelijk aan de score van scenario 1. Kosten efficiënt: Het aantal storingen neemt af, omdat de uitval van LED-lichtbronnen minder is dan bij conventionele lichtbronnen. Omdat het tempo van de armatuurvervangingen hoger ligt (vervanging conventionele armaturen uiterlijk in 2027, ongeacht de leeftijd) zal het aantal storingen sneller dan bij scenario 1 verminderen. De onderhoudskosten nemen uiteindelijk fors af, met name omdat LED-verlichting geen groepsremplace kent zoals bij conventionele lichtbronnen gebruikelijk is. De energiekosten nemen in hetzelfde tempo af, (dimbare) LEDverlichting verbruikt aanzienlijk minder energie dan conventionele verlichting. Door de benodigde investeringen gelijkmatig te verdelen wordt in de periode 2024-2027 een beheersbaar ritme gecreëerd voor planmatige efficiënte voorbereiding en uitvoering, én kan gebruik gemaakt worden van de jaarlijkse verbetering (prijs, kwaliteit, efficiëntie) van toe te passen materialen. Een deel van de armaturen wordt vervangen vóór het verstrijken van de economische levensduur.
Vanwege deze kapitaalvernietiging wordt de score iets beperkt, en is de score iets lager dan bij scenario 1. Kwaliteit: De algemene verlichtingskwaliteit, de kwaliteit van de technische installatie en de beeldkwaliteit van de openbare ruimte gaat erop vooruit door het planmatig uitvoeren van onderhoud en vervanging. Achterstand in mast- en armatuurvervanging wordt in de komende periode 2024 tot en met 2027 ingelopen. De inwoner ervaart verbetering van leefbaarheid en veiligheid in de openbare ruimte, in een iets hoger tempo dan bij scenario 1 en daarom is de score iets hoger dan bij scenario 1.
Financiën In de onderstaande tabel is het financiële effect van de scenario’s weergegeven. Voor de kapitaallasten is gerekend met 1,5% rente, afschrijving lichtmasten in 46 jaar en afschrijving armaturen in 23 jaar. Voor de te verwachten energiekosten is gerekend met het voorlopige tarief dat door energieleverancier DVEP is gecommuniceerd voor 2023: € 0,152 (piek) en € 0,126 (dal) inclusief opslag. Ook is rekening gehouden met de (voorlopige) netbeheerkosten van Enexis voor 2023.
Scenario 1: Vervangen op basis van economische levensduur Scenario 1 Investeringen Aantal masten obv leeftijd Investering masten Aantal te vervangen armaturen Investering armaturen
€
€
2024 119.547 58 30.825 224 88.722
Exploitatiekosten Beheer- en Onderhoudskosten Beheerkosten Correctief onderhoud Incidentele werkopdrachten Schilderen Reinigen Inspecties Energie- en netwerkkosten Energiekosten Energiebelasting Netbeheerkosten (Enexis)
€ € € € € € € € € € € €
275.155 93.574 28.555 32.733 5.000 17.286 5.000 5.000 181.581 98.981 29.627 52.973
Energiebesparing t.o.v. 2013
€
37%
€
2025 167.858 72 42.301 317 125.557
€ € € € € € € € € € € €
270.418 93.201 28.555 32.360 5.000 17.286 5.000 5.000 177.217 95.530 28.713 52.973
€ €
beleidsperiode 2026 € 159.071 € 55 € 29.553 € 327 € 129.518 €
39%
€ € € € € € € € € € € €
263.964 92.693 28.555 31.852 5.000 17.286 5.000 5.000 171.271 90.829 27.468 52.973 42%
€ € € € € € € € € € € €
2027 153.673 61 34.057 302 119.616 259.444 92.337 28.555 31.496 5.000 17.286 5.000 5.000 167.107 87.537 26.596 52.973 44%
€
2028 93.311 101 77.072 41 16.239
€ € € € € € € € € € € €
258.813 92.288 28.555 31.447 5.000 17.286 5.000 5.000 166.525 87.077 26.475 52.973
€ €
44%
Beleidsplan openbare verlichting gemeente Goirle 2024 t/m 2028
32
€
2029 136.029 151 111.472 62 24.557
€ € € € € € € € € € € €
257.806 92.209 28.555 31.368 5.000 17.286 5.000 5.000 165.598 86.344 26.280 52.973
€ €
45%
€
doorkijk 2030 2031 226.361 € 178.422 202 164 153.879 € 131.288 183 119 72.482 € 47.133
€ € € € € € € € € € € €
256.563 92.111 28.555 31.270 5.000 17.286 5.000 5.000 164.452 85.438 26.041 52.973
€ €
45%
€ € € € € € € € € € € €
254.648 91.960 28.555 31.119 5.000 17.286 5.000 5.000 162.688 84.044 25.671 52.973 46%
€
2032 129.495 93 64.538 164 64.957
€ € € € € € € € € € € €
252.201 91.767 28.555 30.926 5.000 17.286 5.000 5.000 160.433 82.261 25.199 52.973
€ €
47%
Scenario 2: Volledig LED in 2027 Scenario 2 Investeringen Aantal masten obv leeftijd Investering masten Aantal te vervangen armaturen Investering armaturen
€
€
2024 248.669 58 30.825 550 217.844
Exploitatiekosten Beheer- en Onderhoudskosten Beheerkosten Correctief onderhoud Incidentele werkopdrachten Schilderen Reinigen Inspecties Energie- en netwerkkosten Energiekosten Energiebelasting Netbeheerkosten (Enexis)
€ € € € € € € € € € € €
268.721 93.068 28.555 32.227 5.000 17.286 5.000 5.000 175.653 94.294 28.386 52.973
Energiebesparing t.o.v. 2013
€
€
2025 260.144 72 42.301 550 217.844
€ € € € € € € € € € € €
259.385 92.333 28.555 31.492 5.000 17.286 5.000 5.000 167.052 87.494 26.585 52.973
€ €
40%
beleidsperiode 2026 € 247.397 € 55 € 29.553 € 550 € 217.844 €
44%
€ € € € € € € € € € € €
248.529 91.478 28.555 30.637 5.000 17.286 5.000 5.000 157.051 79.587 24.491 52.973 49%
€ € € € € € € € € € € €
2027 251.901 61 34.057 550 217.844 239.115 90.737 28.555 29.896 5.000 17.286 5.000 5.000 148.377 72.730 22.675 52.973 53%
€
2028 80.636 101 77.072 9 3.565
€ € € € € € € € € € € €
239.115 90.737 28.555 29.896 5.000 17.286 5.000 5.000 148.377 72.730 22.675 52.973
€ €
53%
€
2029 115.829 151 111.472 11 4.357
€ € € € € € € € € € € €
239.115 90.737 28.555 29.896 5.000 17.286 5.000 5.000 148.377 72.730 22.675 52.973
€ €
53%
€
doorkijk 2030 2031 201.408 € 140.002 202 164 153.879 € 131.288 120 22 47.530 € 8.714
€ € € € € € € € € € € €
239.115 90.737 28.555 29.896 5.000 17.286 5.000 5.000 148.377 72.730 22.675 52.973
€ €
53%
€ € € € € € € € € € € €
239.115 90.737 28.555 29.896 5.000 17.286 5.000 5.000 148.377 72.730 22.675 52.973 53%
€
2032 80.381 93 64.538 40 15.843
€ € € € € € € € € € € €
239.115 90.737 28.555 29.896 5.000 17.286 5.000 5.000 148.377 72.730 22.675 52.973
€ €
53%
Risicoparagraaf Schaarste Ten tijde van het opstellen van dit beleidsplan (najaar 2023) zijn de prijzen voor energie en grondstoffen (mede vanwege schaarste op de markt) sterk gestegen. Dit heeft effect op diverse facetten van de exploitatie van Openbare Verlichting: De energiekosten zijn in een jaar tijd meer dan verdubbeld; De tarieven van de onderhoudsaannemer voor inzet van personeel en materieel stijgen door sterke inflatie; De kosten voor aanschaf van materialen stijgen en de beschikbaarheid is fors afgenomen. Met name stalen lichtmasten zijn fors duurder geworden en levertijden lopen op; De kosten van netbeheerder Enexis voor het instandhouden van het voedingsnet zijn in 2023 met ongeveer 30% verhoogd ten opzichte van 2022; Aanpassing, uitbreiding en herstel van kabelstoringen in het Enexis voedingsnet kent langere doorlooptijden vanwege beperkte beschikbaarheid van koperkabel, gekwalificeerd personeel en specialistisch materieel. Omdat er geen duidelijkheid bestaat over het tijdelijke of blijvende karakter van deze prijsstijgingen en de effecten hiervan op de prijzen van arbeid, materiaal en materieel, is gekozen om het beleidsplan uit te werken op basis van het huidige prijspeil (2023) en geen voorspelling voor jaarlijkse indexeringen of prijswijzigingen op te nemen.
Uitzondering hierop zijn de voor 2023 vastgestelde tarieven voor de netbeheerkosten en energiebelasting. De gevolgen van bovengenoemde effecten zijn echter dagelijks merkbaar: De doorlooptijd voor herstel van (met name) schade is momenteel langer dan in het onderhoudscontract is vastgelegd; Beschikbare budgetten staan onder druk. Met de beschikbare middelen kan minder uitgevoerd worden, waardoor de vervangingsopgave vertraging op kan lopen; Het realiseren van uitbreidingen van openbare verlichting bij (her-) inrichting van de openbare ruimte loopt vertraging op, en vergt continu afstemming en bijstelling van planningen. De invloed van de gemeente, maar ook van haar onderhoudsaannemer en netbeheerder, op deze gevolgen is zeer beperkt. De gemeente zoekt samen met haar onderhoudsaannemer en netbeheerder steeds naar passende en realistische oplossingen.
Uitfasering fluorescentielampen Vanaf februari 2023 geldt een Europees productieverbod op PL- en TL-lampen, vanwege de aanwezigheid van kwik in dit type lampen. Ook de import van deze lampen is vanaf dat moment verboden. Dit verbod heeft gevolgen voor de beschikbaarheid van PL- en TL-lampen. Voor de korte termijn is er nog een beperkte voorraad lampen beschikbaar bij de onderhoudsaannemer. Op langere termijn zal de beschikbaarheid afnemen. Het is niet ondenkbaar dat de prijs van deze lampen gaat stijgen, hetzelfde hebben we gezien na de uitfasering van SOX lampen.
Beleidsplan openbare verlichting gemeente Goirle 2024 t/m 2028
33
Een effect kan óók zijn, dat herstel van lampuitval langer gaat duren, omdat de onderhoudsaannemer geen (of weinig) voorraad van dit type lampen heeft. De verwachting is dat vanaf 2027 dit zelfde gaat gelden voor alle andere typen conventionele verlichting. Uiteindelijk komt er een moment dat defecten aan verlichting met deze lampen niet meer verholpen kan worden. De kosten en doorlooptijd van deze oplossing zullen hoger zijn dan bij het normale storingsherstel. Hierdoor is het versneld overstappen naar LED raadzaam.
Doelstellingen Scenario 1 en scenario 2 hebben voldoende positieve effecten op de doelstellingen van dit beleidsplan. Scenario 2 scoort iets beter op veiligheid, omdat in dezelfde periode een iets groter deel van het areaal verbeterd wordt, hetgeen ook de kwaliteit ten goede komt. Hierdoor zal in een groter deel van de gemeente de veiligheid verbeteren. De energiebesparing in scenario 2 gaat sneller, omdat de conventionele armaturen eerder dan in scenario 1 worden vervangen. Het vroegtijdig vervangen van armaturen beperkt echter de score, waardoor scenario 1 en scenario 2 even goed scoren op duurzaamheid. Scenario 1 heeft een betere score op kostenefficiëntie. Investeringen liggen lager en het vroegtijdig vervangen van armaturen wordt beperkt. Doelstelling Veilig Duurzaam Kostenefficiënt Kwaliteit
Effect scenario 1
Effect scenario 2
Advies Hoewel de extra investeringen van scenario 2 zorgen voor een snellere afname van de exploitatiekosten, betekent dit óók dat investeringen vervroegd moeten worden en een deel van de armaturen vroegtijdig vervangen wordt. De keuze voor scenario 2 is uit oogpunt van kostenefficiënte instandhouding op dit moment niet logisch en kapitaalvernietiging is niet verantwoord. Door (voorlopig) vast te houden aan het ritme van scenario 1 worden materialen pas vervangen aan het einde van de economische levensduur. De investeringen zijn fors lager dan in scenario 2, waardoor het effect van eventuele kostenstijgingen op de benodigde investeringskredieten in scenario 1 minder groot zal zijn. In de onderstaande grafieken is te zien dat de investeringen van scenario 1 aanzienlijk lager liggen dan deze in scenario 2. Het cumulatieve verschil in investeringen tot en met 2028 is ongeveer €395.000. In scenario 2 worden de exploitatie kosten jaarlijks aanzienlijk minder; cumulatief tot en met 2028 is dit €72.000. Dit weegt echter niet op tegen de aanvullende investeringen die worden gedaan.
Beleidsplan openbare verlichting gemeente Goirle 2024 t/m 2028
34
Geadviseerd wordt te kiezen voor scenario 1: Vervangen op basis van economische levensduur. Daarnaast wordt geadviseerd om in 2028 het beleidsplan te actualiseren, en indien nodig bij te sturen op basis van actuele inzichten en ontwikkelingen. Hierbij geeft het de mogelijkheid om een het beperkte aantal overgebleven conventionele armaturen versneld te vervangen.
Uitvoeringsplan Na vaststelling van het beleidsplan vormt het gekozen scenario de basis voor het uitvoeringsplan. In het uitvoeringsplan wordt met een projectmatige aanpak de verlichtingsplannen op straatniveau uitgewerkt. Deze uitvoeringsplannen zijn dus een nadere uitwerking van het beleidsplan, maar maakt geen deel uit van het beleidsplan. In de uitvoeringsplannen wordt er op staatsniveau beoordeeld op welke wijze vervanging door led kan plaatsvinden (technische specificatie) waarbij het verlichtingsniveau wordt getoetst aan het beleid. Bij vervanging van masten wordt gekeken naar uniformiteit, plaats en lengte in relatie tot lichtbehoefte en straatbeeld. Bij de uitvoering wordt er gestreefd naar het integraal uit voeren van de werkzaamheden met de overige disciplines in de openbare ruimte
Beleidsplan openbare verlichting gemeente Goirle 2024 t/m 2028
35
6
Bijlagen
Bijlage 1: Determineertabellen en verlichtingsklassen afkomstig uit de NPR
Beleidsplan openbare verlichting gemeente Goirle 2024 t/m 2028
36
Beleidsplan openbare verlichting gemeente Goirle 2024 t/m 2028
37