06d- Bijlage 2 Landschappelijke inpassing.pdf

Zonnepark Abcoven LANDSCHAPPELIJK INPASSINGSPLAN

1

+31 88 348 20 00 telefoon +31 33 463 36 52 fax info@rhdhv.com e-mail royalhaskoningdhv.com internet Laan 1914 no.35 3818 EX AMERSFOORT Transport & Planning Trade register number: 56515154

Landschappelijk inpassingsplan Titel document Zonnepark Abcoven Final 4.0 Status 21 april 2021 Datum BH2833 Projectnummer Kelly Hartholt Auteur(s) Nienke van der Smissen Linda Wortel Luc Jenniskens Kelly Hartholt Opgesteld door Luc Jenniskens Gecontroleerd en Thijs Sommers goedgekeurd door 22/04/21 TS Datum/Initialen

Disclaimer: No part of these specifications/printed matter may be reproduced and/or published by print, photocopy, microfilm or by any other means, without the prior written permission of HaskoningDHV Nederland B.V.; nor may they be used, without such permission, for any purposes other than that for which they were produced. HaskoningDHV Nederland B.V. accepts no responsibility or liability for these specifications/printed matter to any party other than the persons by whom it was commissioned and as concluded under that Appointment. The integrated QHSE management system of HaskoningDHV Nederland B.V. has been certified in accordance with ISO 9001:2015, ISO 14001:2015 and OHSAS 18001:2007.

2

Inhoudsopgave 01 /

Het plangebied

4

02 /

Het landschap

5

03 /

Beleidsvisie

9

04 /

Ontwerp

12

1 Het plangebied Het plangebied betreft een kavel aan de Abcovensedijk in de gemeente Goirle. Het L-vormig perceel ligt in het landelijk gebied, ten oosten van de dorpskern en woonwijken. Het ligt aan de rand van het lager gelegen beekdal van de (Oude en Nieuwe)Leij en op steenworp afstand van het bosrijke Safaripark De Beekse Bergen. Op dit moment ligt de kavel onbebouwd in het landschap en worden er verschillende gewassen op geteeld zoals mais en aardappelen. Aan de zuidzijde zijn twee grootschalige agrarische (veeteelt) bedrijven gevestigd. De Abcovensedijk is een rustige, luwe weg die vooral wordt gebruikt door bestemmingsverkeer en wandelaars.

Factsheet plangebied • • •

Oppervlakte Omtrek Ligging

Afbeelding 1: situering plangebied

4

Het plangebied is door de gemeente op kaart gemarkeerd als een geschikte locatie voor de realisatie van een zonnepark. De eigenaar is bijzonder gemotiveerd om zijn grond ter beschikking te stellen en een ware pionier: vier jaar geleden was hij de eerste die zich bij de gemeente heeft aangemeld om een bijdrage te leveren aan de lokale energietransitie.

29.744 m2 (2,97 ha) 1.062 m Goirle-Oost, Noord-Brabant

2 Het landschap Ontstaansgeschiedenis Het buurtschap Abcoven (Abkoven) is van een aantal straten in 1950 uitgegroeid tot onderdeel van Goirle. In de jaren ‘80 is de buurtschap volledig opgeslokt door de Goirlse nieuwbouwwijken en werd het onderdeel van het dorp. Het natuurgebied van Abcoven bestaat uit een aantal smalle graslanden omzoomd door knotwilgen. Ook zijn er elzenbroekbossen te vinden in de omgeving. In de historische kaart van 1850 zie je de smalle percelen al onstaan en in de kaart van 1900 zie je duidelijk de omzoming van bomenrijen en bosjes in het 1850

Afbeelding 2: Historisch beeld van 1850. (Bron: Topotijdreis)

gebied. De strepenarcering in de kaart geven aan dat het een nat moerasgebied is ten opzichte van het drogere heidegebied in het oosten(rode stippelarcering). Dit komt omdat het een beekdal is met een natte ondergrond. De natte ondergrond maakt de bodem ongeschikt voor landbouw. Men heeft in de loop der tijd veel sloten gegraven om de grond geschikter (droog genoeg) te krijgen voor landbouw. Deze ontwateringsmethode is nog steeds in het landschap te zien aan de typische, smalle perceleringen. 1900

Huidige landschapsomschrijving Tegenwoordig is de loop van de Leij(Nieuwe Leij) naar boven verplaatst richting de wijk. De loop van de Oude Leij is nog enkel zichtbaar in het landschap als een bredere sloot. Het plangebied ligt net ten zuidoosten van de beek, op de grens van het beekdal naar de hogere gronden. Ten noorden van de Oude Leij kan men nog goed het beekdalkarakter herkennen, typerend door de smalle percelen, slootjes met bomenrijen, vochtige hooilanden en drassig moerasgebieden. heden

Afbeelding 3: Historisch beeld van 1900. (Bron: Topotijdreis)

5

Afbeelding 4: Huidig beeld. (Bron: Topotijdreis)

Afbeelding 5: Ligging van Buitengebied Goirle-Oost volgens de Structuurvisie Goirle 2010

Gebiedsanalyse ruimtelijke kenmerken Buitengebied Goirle-Oost Het buitengebied in Goirle-Oost ligt tussen de bebouwde kom en bebossing van landgoed Gorp en Roovert in de zuidoostzijde in. Het landschap is overwegend agrarisch van aard en wordt doorsneden met verschillende beken. De belangrijkste beken die door dit gebied stromen zijn de als ecologisch verbindingszone gebied aangeduidde Rovertsche Leij en de Nieuwe Leij.

Abcovensedijk De ruimtelijke kenmerken van dit gebied worden ookwel een coulissenlandschap genoemd: diverse landschappelijke bossen, bosschages, lanen en singels wisselen elkaar af. Daartussen liggen open agrarische percelen en erven met erfbeplanting eromheen. De wegenstructuur in het gebied is eenvoudig van opzet en het meerendeel van de wegen is onverhard. De naast het plangebied gelegen percelen worden begrensd door sloten en/of bomensingels. De percelen ten noorden van het plangebied zijn agrarisch van aard maar worden de komende jaren omgevormd naar natuur. Ze worden onderdeel van het NNB: het NatuurNetwerk Brabant. Ook dragen ze bij aan het landelijke NatuurNetwerk Nederland. Door de aansluiting op deze regionale- en nationale groene dooradering van het landschap kunnen kleine ingrepen in het landschap grote effecten hebben.

Buitengebied Goirle-Oost

Er liggen dus veel kansen om hier met de landschappelijke inpassing van het zonnepark op in te spelen.

6

1 2

3 1

2 Afbeelding 6: Fotos van de randen van het plangebied.

Afbeelding 7: Ruimtelijke analyse van het perceel en de directe omgeving

7

3 Afbeelding 8: Beeldende landschapsanalyse van directe omgeving plangebied

8

3 Beleidsvisie In deze Landschappelijke Inpassing wordt ingegaan op het beleid van de gemeente (Structuurvisie Goirle) en het Landschapsbeleidsplan. Meer informatie over het beleid rondom Zonnepark Abcoven is te lezen in de “Ruimtelijke Onderbouwing Zonnepark Abcoven”.

Structuurvisie Goirle De Structuurvisie Goirle is vastgesteld op 2007-2010. De ambitie in de structuurvisie is gericht op een ‘groen’ en ‘sociaal’ Goirle. Deze toekomstvisie voor Goirle formuleert een doorkijk naar Goirle in het huidig jaar, 2020, en beschrijft het buitengebied daarbij als

mooi, rustig en schoon, waarbij (recreatieve) ontwikkelingen in het buitengebied de huidige kwaliteiten respecteert. De omvang en kwaliteit van de natuur in het buitengebied moet daarnaast, in 2020, zijn toegenomen, en de beekdalen moeten meer ruimte krijgen om water te bergen. Daarnaast kunnen gronden van agrarische bedrijven worden ingezet voor de ontwikkeling van natuur en landschap. In gebieden waar voor agrarische bedrijven geen perspectief aanwezig is, is medewerking verleend om verandering of verbreding van de bedrijfsvoering door te voeren, of de verplaatsing of beëindiging van het agrarisch bedrijf. Op het gebied van bodem en water dient in dit gebied een betere balans gevonden te worden tussen hydrologie, ecologie, natuur, landschap en landbouw.

Afbeelding 9: Overzichtskaart (Structuurvisie Goirle, 2010)

9

Landschapsbeleidsplan Goirle Het Landschapsbeleidsplan heeft als doel de kwaliteiten van het buitengebied van Goirle te versterken, en de schoonheid te vergroten. Hoofduitgangspunten • Het handhaven en versterken van contrasten in identiteiten van de verschillende landschapseenheden en het garanderen van de specifiek ruimtelijke kwaliteit per landschapseenheid; • Landschap binnen de gemeente Goirle duurzaam en robuust inrichten, zodat dit landschap de toekomstige veranderingen en uitdagingen kan opvangen; • Het onderkennen en het versterken van de waarden van natuur, biodiversiteit en de beleving van het landschap; • Ingrepen in het landschap leveren altijd een win-win situatie op voor meerdere belangen en dat het landschap vanuit het gebruik te beheren is; • Het robuust maken van een groen raamwerk in het buitengebied, waardoor de opnamecapaciteit van elementen in het landschap vergroot wordt.

Beeksystemen Op de kaart is te zien dat het plangebied aan de rand van een beekdal ligt. Leijstromen zijn een bijzonder stelsel van beken, deels gegraven, deels natuurlijk en deels doorgestoken in een moerasachtig gebied. Natuurnetwerk Het beekstelsel van de Leijen is onderdeel van de Ecologische Hoofdstructuur. Het plangebied valt net buiten de Ecologische Hoofdstructuur. Het v v valt in de beschermingszone. Spelregels: Beekdalranden aan de zijde van de bebouwing verdichten met afwisselende

beplanting. In beekdalen beplantingstructuur aanbrengen op twee manieren: Bij de beemden lijnvormige houtwallen, loodrecht op de beek of parallel aan de kavelgrenzen. Bij de moerassige laagtes en waterbergingen beek begeleidend bos laten ontwikkelen. Flanken van de beekdalen duurzaam inrichten door middel van coulissen. Agrarische bedrijven, recreatiebedrijven en overige functies worden landschappelijk ingepast.

Rond het deelgebied ligt het accent op kleinschalig landschap, natuur water en extensieve recreatie. Afbeelding 10: Beeksystemen (Landsch. beleidspl. Goirle, 2017)

10

Afbeelding 11: EHS/EVZ (Landsch. beleidspl. Goirle, 2017)

parallel aan de beekdalen.’ Spelregels: Doorlopende paden langs de beek, liefst een hoge en lage variant. Dichter netwerk van paden rondom de nederzettingen en de dorpen. Connecties tussen deze twee systemen via landschapselementen. Paden uitgevoerd als gras- zand en halfverharde paden.

De rand van Goirle Rondom Goirle zijn vele zachte overgangen naar het landschap aanwezig, die vaak gevormd worden naar bosplantsoen, kleinschalige landschapselementen of bomenrijen. Deze randen zullen gekoesterd worden omdat ze de omgevingskwaliteit van de twee kernen bepalen. Goirle is op een evenwichtige manier ingebed in het omringende landschap. Nieuwe ontwikkelingen aan de randen moeten altijd getoetst worden op de ruimtelijke effecten van de zichtbaarheid van de kernen vanaf het buitengebied. Spelregels: Inbedden van de twee kernen

in het landschap betekent zeer zorgvuldig omgaan met de randen. Dit is maatwerk en altijd onderdeel van planvoming aan de randen. Belangrijk is de verhouding tussen groen en bebouwd, de afweging tussen zichtbaarheid van de kernen en het groene dorpse karakter.

Afbeelding 12: NNB (Landsch. beleidspl. Goirle, 2017)

Afbeelding 13: Rand van Goirle (Landsch. beleidspl. Goirle, 2017) Afbeelding 14: Wandelnetwerk(Landsch. beleidspl. Goirle, 2017)

Recreatienetwerk Om het landschap beleefbaar te maken is een van de onderleggers van dit groene raamwerk een netwerk van routes, zowel wandel,- fietsals ruiterroutes. Nieuwe verbindingen in het netwerk van wandelpaden: ‘Ontbrekende hoge routes

11

4 Ontwerp 7.1 ALGEMEEN Het ontwerp van het zonnepark is in twee onderdelen te omschrijven: het zonneveld en de landschappelijke inpassing. Voor het zonneveld is ca. 1,49 hectare grond gereserveerd, en de overblijvende grond wordt benut voor landschappelijke inpassingselementen die zorgen voor integratie in de omgeving. Ontwerp Zonneveld Het zonneveld is geplaatst aan de oostzijde van het terrein. Dit is gekozen omdat dat gedeelte van het perceel het meest uit het zicht ligt, zo ver mogelijk van de bebouwing en de Abcovensedijk zodat het minder impact heeft op de ruimtelijkheid. Het transformatorhuis ligt aan de noordelijke zijde van het zonneveld en is daarmee uit het zicht onttrokken voor voorbijgangers op de Abcovensedijk en makkelijk toegankelijk voor onderhoud via het zandpad. Ook de schaduwval van het transformatorhuis zal de zonnepanelen niet belemmeren op deze locatie.

Landschappelijke inpassing De ruimte buiten het zonneveld staat volledig in het teken van de landschappelijke inpassing. Rondom het zonneveld is een omzoming van groen aanwezig. In het westelijke gedeelte van het terrein t.h.v. de Abcovensedijk is de volledige ruimte gewijd aan landschapsintegratie, wat de natuurwaarde en de uitstraling van het gebied ten goede komt. Recreatieve rustplaats De Abcovensedijk is onderdeel van het landelijke routenetwerk voor fietsers en

12

voetgangers. Met dit zonnepark kunnen we de voorbijgangers een recreatieve rustplek bieden waar ze onderweg kunnen picnicken. De rustplek wordt ingericht met een picnickbank, fruitbomen en eetbare vruchtdragende heestersoorten en een informatievoorziening over het zonnepark en de natuurontwikkeling die daarbij hoort. Naast een goede landschappelijke inpassing van het zonnepark in dit gebied, kan draagvlak in de omgeving voor de acceptatie van het zonnepark voor lokale- en regionale voorbijgangers en bewoners van het gebied vergroot worden.

Omheining Voorgesteld wordt om de omheining van het zonnepark niet traditioneel rondom de volledige perceelsgrenzen te plaatsen, maar alleen waar het écht noodzakelijk is: rondom het zonneveld, tussen de struweelhagen en de zonnepanelen in. Het hekwerk wordt op een afstand van tien centimeter ten opzichte van het maaiveld geplaatst. Dit zorgt ervoor dat kleinere diersoorten onder het hekwerk kunnen migreren en gebruik kunnen maken van het grasland onder en naast de zonnepanelen. Op deze manier zal het zonnepark geen barrière vormen voor de aanwezige fauna. Zichtlijnen Bij de landschappelijke inpassing aan de westzijde van het perceel is nadrukkelijk rekening gehouden met het landschap in de omgeving. De noordelijke perceelsgrens is gemarkeerd met een knotwilgensingel die voldoende ruimte openlaat om het doorzicht op het achterliggende landschap te behouden. Ook de groene bufferzoom aan de Abcovensedijk is gefragmenteerd toegepast zodat het zicht behouden blijft.

Afbeelding 15: Ontwerpuitgangspunten Zonnepark Abcoven

13

Natuur De landschappelijke inpassing van Zonnepark Abcoven is gericht op de versterking van de lokale biotoop en biodiversiteit.

de zelfde struwelen gepland, maar dan mét toevoeging van bomen. Dit draagt bij aan de biodiversiteit van het gebied en sluit aan op de beplantte randen van de percelen in de omgeving.

Het is niet alleen fraai, maar verhoogt de aantrekkingskracht voor insecten en versterkt de natuurwaarde van het gebied.

Groene bufferzoom In de groene bufferzoom aan de noordzijde van het zonneveld en aan de zuidrand van het natuurlijke gedeelte in het westen zijn

Kruidenrijk grasland Het overgebleven deel van het terrein wordt ingezaaid met een kruidenrijk grasmengsel.

Wilgensingel Aan de noordelijke perceelsgrens van het westelijk gelegen natuurlijke gedeelte komt een rij wilgenbomen. Vanuit historisch perspectief komen er veel knotwilgenrijen voor in dit natte gebied. Zij zorgen voor een visuele afbakening van de agrarische percelen en geven structuur aan het gebied. Vogels, vleermuizen en insecten gebruiken de bomen als schuilplaats en vliegroute-afbakening. De wilgenrij zal hier en daar onderbroken worden waardoor er ruimte ontstaat voor zichtlijnen naar het achterliggend landschap.

Afbeelding 16: Voorbeeld Amfibieënpoel

Afbeelding 17: Voorbeeld Knotwilgensingel met doorzichten

Afbeelding 18: Voorbeeld bijenhotel

Struweelhaag Aan de oostzijde van het zonneveld zijn struweelhagen toegevoegd aan de rand van het perceel om het zonneveld uit het zicht te onttrekken. In de rand zijn zo min mogelijk bomen toegevoegd, zodat er geen schaduw valt op de zonnepanelen.

Groene bufferzoom XL De groene bufferzoom XL is toegepast aan de zuidelijke zichtzijde van het zonneveld. Een extra brede strook van struweel zorgt er voor dat het zonnepark volledig aan het zicht onttrokken is en het een mooie groene uitstraling heeft vanaf de Abcovensedijk.

14

Amfibieënpoel Op het laagste deel van het terrein, het meest westelijke punt, is een amfibieënpoel voorgesteld. Deze poel zal niet in verbinding staan met de sloten rondom het perceel. Ook is er bewust geen beplanting rondom de poel gepland i.v.m. de bezonning, en krijgt de noordoever een flauwer talud ten opzichte van de zuidoever. Insectenhoek In de luwte van de meest noordwestelijke hoek is ruimte gereserveerd voor het vergroten van de insectendiversiteit. Snoeiafval van de knotwilgen worden in de takkenril opgestapeld rondom de vijver en creeëren een luwe ruimte voor een professioneel

uitgevoerd bijenhotel. Dit zorgt voor een extra aantrekkingskracht naast de in de rest van het plangebied aangrbrachte elementen zoals het bloemrijk grasland en de struwelen. Omgeving De meest dichtbijzijnde woning ligt circa 50 meter van het zonneveld vandaan. De zonnepanelen liggen verborgen achter struweelhagen en worden uit het zicht onttrokken voor de omgeving. Meervoudig ruimtegebruik De volgende twee onderdelen zien wij geschikt als meekoppelkans om meervoudig ruimtegebruik te benutten op dit perceel: Waterberging Omdat het perceel aan de rand van een beekdal ligt en dichtbij de Leij is het benoemd tot onderdeel van de Groenblauwe Mantel: een systeem waar groenblauwe structuren samenkomen en elkaar versterken. Het perceel kan bijdragen aan de versterking van het lokaleen regionale watersysteem in de omgeving door ruimte te bieden voor waterberging. Het zonnepark heeft geen last van vernatting van plangebied, dus als in de toekomst aangrenzende gronden niet meer landbouwkundig worden gebruikt en

Afbeelding 19: Voorbeeld schapenbegrazing

15

waterstanden worden verhoogd is dit voor het zonnepark geen probleem. De amfibieënpoel heeft een waterbergende functie en draagt bij aan de versterking van de groenblauwe structuren. Ook is het mogelijk om delen van de aanwezige sloten in te dammen waardoor het water lokaal kan worden vastgehouden in perioden met veel regenval. Omdat de sloten op de perceelsgrens liggen dient het afgestemd te worden met de aangrenzende grondeigenaar(en). In tijden van droogte kan op het plangebied (bloem- of kruidenrijk) grasland groeien en is het onderdeel van de groene structuur. Schapenbegrazing De eigenaar kan het terrein zelf beheren of kiezen voor schapenbegrazing. Het terrein wordt dan extensief beheerd door een schapenkudde. Dit is een natuurlijke vorm van begrazen, waarbij lokale schaapsherders een bijdrage kunnen leveren aan het beheer van dit perceel. Hierbij is het van belang om het maar enkele weken toe te staan: drie a vier weken per jaar. Op deze manier wordt het gras kort gehouden, maar krijgen bloemenen kruiden wel de kans om te ontwikkelen en een bijdrage te leveren aan de insecten en vogels in het gebied.

7.2 OPSTELLING ZONNEPANELEN Hellingshoek en richting De zonnepanelen worden geplaatst in op zuid gerichte rijen op stellages, in een hellingshoek van 15º. Er worden maximaal twee zonnepanelen boven elkaar geplaatst op de stellages in liggende opstelling. Hoogte van de panelen Het onderste paneel wordt geplaatst op ca. 80 cm boven maaiveld. Het bovenste paneel (hoogste punt) komt hiermee 1,5 meter boven maaiveld. Afstand De afstand tussen de panelenrijen bedraagt ten minste drie meter in verband met schaduwval.

7.3 BEPLANTING EN BEHEER Zie ook het seperate beheerplan. Struweelhaag + Groene bufferzone Type Mix van inheemse struweelsoorten zoals de meidoorn, vlier en sporkenhout. Beplanting van de groene bufferzone heeft ook els en wilg tussen het struweel staan. Bijdrage aan biodiversiteit Algemene zoogdiersoorten als konijnen en kleine marterachtigen vinden er een rustgebied en de egel kan het struweel als veilige migratieroute gebruiken. Tevens worden deze beplantingssoorten veelvuldig bezocht door insecten en bieden ze een goede nestgelegenheid voor vogels. Beheermethode Gefaseerde periodieke afzetting van het struweel bij circa vier meter hoogte (niet

DWP A Afbeelding 18: Dwarsprofielen van het gebied

16

jaarlijks). Afmetingen: vier meter hoog, vijf tot zeven meter breed. Bomen in de groene buferzone periodiek snoeien wanneer nodig. Bloemrijk grasland Type Bloemenmengsel (zonder grassen) voor ruderale gebieden (bijvoorbeeld ruderaal mengsel B1 van de Cruydthoeck). Dit mengsel is geschikt voor matig tot zeer voedselrijke gronden (bijv. percelen met een agrarisch verleden) en bevat veel verschillende soorten bloemen. Bijdrage aan biodiversiteit De bloemen trekken verschillende soorten insecten aan zoals solitaire bijen en vlinders. Voldoende insecten zijn van groot belang voor het overleven van weidevogels, en kan bijdragen aan natuurlijke gewassenbescherming. Daarnaast profiteren zoogdieren zoals konijnen, hazen en egels van deze bloemenstroken als foerageergebied.

Beheermethode Extensief beheer d.m.v. schapenbegrazing (drie tot vier weken per jaar) danwel beheer door eigenaar. Knotwilgen Type Bomenrij van Salix Alba met onderlinge afstand van minimaal drie meter. Dient op twee willekeurige plaatsen onderbroken te zijn i.v.m. doorzicht op het landschap. Bijdrage aan biodiversiteit De bomen trekken insecten, vogels en vleermuizen aan en kunnen als schuilplaats voor kleine zoogdieren dienen. Beheermethode Eens in de vijf-zes jaar knotten. De geknotte wilgentenen worden in een takkenril verzameld en in lengterichting opeengestapeld.

Monitoring De initiatiefnemer verplicht zich tot monitoring van de ontwikkeling van de natuurwaarden in relatie tot het zonnepark. Hierbij zal gebruik worden gemaakt van landelijke protocollen zoals die momenteel (september 2019) worden ontwikkeld door o.a. TNO en WUR in het kader van het landelijke consortium-project ‘Zon in Landschap’. Bij de uitvoering zullen professionele onderzoekers van WUR worden betrokken. De monitoring zal plaatsvinden door een nulmeting uit te voeren voordat de voorbereidingen voor de bouw van het zonnepark starten, gevolgd door extra meetrondes na bv. 2, 5, 10, 15 en 20 jaar na realisatie van het zonnepark. De resultaten van de metingen worden gedeeld met externe partijen en ook intern gebruikt voor het zo nodig bijsturen van het

DWP B

17

DWP B

DWP A

Afbeelding 19: Locatieaanduiding van de dwarsprofielen

beheer ter optimalisatie van de ontwikkeling van de natuurwaarden. Tijdens de metingen zal aandacht uitgaan naar zowel vegetatie, als vogels, bijen en vlinders op en rond het zonnepark.

18

19