05 Grondstoffenbeleidsplan Goirle 2022-2027.pdf

Grondstoffenbeleidsplan Goirle 2022-2027 van afval naar grondstof voor een circulaire economie

4

Inhoudsopgave 1

Inleiding

6

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Aanleiding Doel van dit beleidskader Context en reikwijdte van dit beleid Afbakening Leeswijzer

6 6 6 6 6

2

Situatieschets

8

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

Ons consumptiegedrag is de grootste klimaatvervuiler Indirecte schade van afval vele malen groter Mondiaal beleid Europees en Nederlands beleid Nederlandse ambities Nederlandse beleidsinstrumenten Kostenstijging lijkt onontkoombaar

8 8 8 9 9 10 11

3

Situatie in Goirle

12

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7

Omgevingsvisie Goirle Bestuursakkoord Inzamelservice vrijwel ongewijzigd Restafval scherp gedaald Overige grondstofstromen verbeterd Dump en illegale stortingen buiten directe invloedssfeer Kosten beperkt

12 12 12 12 13 13 14

4

Ambitie van Goirle

15

4.1 4.2 4.3 4.4

Ambitie Vertrekpunten Doelstellingen Voorgestelde aanpak

15 15 16 16

5

Flankerende maatregelen

17

5.1 5.2 5.3

Monitoring Financiën Communicatie

17 17 18

6

Bijlage lijst van afkortingen, definities en termen

19

5

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

1.2

Doel van dit beleidskader

Een evaluatie van het grondstoffenbeleidsplan 2016-2021 is uw raad aangeboden op 13 april 2021. Uit deze evaluatie blijkt Goirle een goed resultaat te hebben bereikt in de omslag van afval naar grondstof. Van 194 kg restafval aan huis per inwoner in 2016 zijn we door het nemen van maatregelen zoals de inzet van de duocontainer, kleinere container voor restafval en lagere inzamelfrequentie, gedaald naar 95 kg restafval per inwoner aan huis in 2020. Ondanks dit fantastische resultaat is de oorspronkelijke doelstelling van 60 kg/p/j restafval per inwoner buiten bereik gebleven. Op Europees en nationaal niveau worden hoge ambities gelegd. Nieuw beleid is daarom nodig voor de komende jaren.

Doel van het beleidskader is een visie, koers, doelstellingen en vertrekpunten vast te stellen. Dat maakt voor inwoners, ondernemers, de gemeentelijke organisatie*, buurgemeenten, en overige organisaties als dienstverleners en afnemers duidelijk wat we gezamenlijk de komende jaren willen bereiken. Voor het behalen van deze doelen zijn maatregelen nodig. Dit beleidskader geeft daarvoor een aantal interessante best practices die primair bedoeld zijn ter inspiratie. Maatregelen die we willen nemen worden uitgewerkt in een nog op te stellen uitvoeringsplan.

* Onder de gemeentelijke organisatie verstaan we gemeenteraad, college van B&W en de ambtelijke organisatie.

1.3

Context en reikwijdte van dit beleid

Dit nieuw beleid “Van Afval Naar Grondstof” sluit aan op de omgevingsvisie van de gemeente. De financiële context hiervan wordt bepaald door de bekostiging van de inzameling en verwerking. Deze wordt in Goirle geheel gedekt uit verkoopopbrengsten van grondstoffen en de verkregen inkomsten conform de Verordening Afvalstoffenheffing. Het grondstoffenbeleid biedt de kaders voor plannen en besluiten, zoals de afvalstoffenverordening, de Dienstverleningsovereenkomst (DVO) met gemeente Tilburg, contracten met verwerkers, ruimtelijke plannen en beheer- en uitvoeringsplannen. Het grondstoffenbeleid gaat over preventie, (gescheiden) inzameling en zo hoogwaardig mogelijke verwerking van huishoudelijk afval. Huishoudelijk afval is het afval waarvoor de gemeente in het kader van de Wet milieubeheer een zorgplicht heeft. Huishoudelijk afval wordt gedefinieerd als ‘afval afkomstig van huishoudens’. Huishoudelijk afval bestaat uit verschillende deelgrondstofstromen zoals restafval (grofvuil en huisvuil), gft-afval, oud papier en karton, textiel, kunststof verpakkingsafval, glas, grof huishoudelijk afval en de afvalgrondstofstromen die bij de milieustraat kunnen worden gebracht. Maar in lijn met dit grondstoffenbeleidskader wordt voor Goirle verder gewerkt met de termen grondstof, grondstofstromen en restafval.

1.4

Afbakening

1.5

Leeswijzer

Dit beleidskader beperkt zich tot doelen, ambities en voorwaarden in samenhang met andere duurzaamheidsthema’s zoals vastgelegd in de Omgevingsvisie van Goirle. Naast dit beleidskader wordt in een later stadium een uitvoeringsplan aangeboden voor de periode 2022-2027. Dit uitvoeringsplan bevat maatregelen voor het realiseren van de in dit grondstoffenbeleidsplan opgenomen doelstellingen.

Een situatieschets van ontwikkelingen op dit thema is beschreven in hoofdstuk twee. Het derde hoofdstuk beschrijft op de situatie in Goirle. In het vierde hoofdstuk zijn de vertrekpunten en

6

ambitie van Goirle beschreven. Hoofdstuk 5 beschrijft flankerende maatregelen en een verklarende woordenlijst is als bijlage opgenomen in hoofdstuk 6.

7

2

Situatieschets

2.1

Ons consumptiegedrag is de grootste klimaatvervuiler

Consumptie is klimaatvervuiler “nummer 1” blijkt uit onderzoek van CE Delft naar de oorzaken van CO2uitstoot. Zowel direct in de vorm van gebruikt product en het afvalstadium daarvan in ons land als indirect in de vorm van roofbouw op natuurlijke reserves elders op de wereld. Denk bijvoorbeeld aan palmolieplantages die oerwouden vernietigen, waardoor diersoorten uitsterven. Inmiddels merken we dat ons klimaat verandert en dat sectoren als landbouw en waterbeheer steeds meer schade daarvan ondervinden. Figuur 1 toont aan dat vooral de (grijs gearceerde) consumptie van spullen (in het bijzonder elektronica en textiel), vlees, vis en zuivel een grote impact hebben op het klimaat. Figuur 1. Impact top 10 klimaatschade van de gemiddelde Nederlander (bron: CE Delft/Babette Porcelijn).

spullen vlees wonen auto plantaardig, vis en drinken vliegen kleding en textiel zuivel en eieren badkamer openbaar vervoer

illustratie uit De Verborgen Impact van Babette Porcelijn

spullen = alles wat we om ons heen hebben

2.2

Indirecte schade van afval vele malen groter

Naast de indirecte CO2-emissies veroorzaakt consumptie ook ontbossing, bodemerosie, verlies aan biodiversiteit en afval. Volgens het Plan Bureau voor de Leefomgeving kosten per huishouden kostte de klimaatvervuiling € 1.775 per Nederlander in 2018. Dat is omgerekend ± € 4.000 per huishouden. Deze schade kost ons twintigmaal Afvalbeheer: € 225 Klimaatschade: € 4.000 meer dan onze gemeentelijke afvalbeheerkosten in de afgelopen jaren. Het absolute aandeel van afval in de klimaatschade is beperkt (bron: PBL en www.exiobase.eu), maar ‘indirect’ is het effect groot op de productketens voor bouwmaterialen, metalen, plastics en textiel. Producthergebruik en hoogwaardige recycling beperken het ‘directe’ gebruik van primaire grondstoffen. Een extra ‘kleine’ inspanning voor uitstel van het afvalstadium helpt ‘grotere’ klimaatschade beperken. Daarom zijn preventie, hergebruik en recycling belangrijke instrumenten tegen klimaatschade.

2.3

Mondiaal beleid

In een bredere context heeft de Verenigde Naties Global Goals voor zeventien thema’s gedefinieerd (met tientallen subgoals) die verbetering vragen in de wereld. In het document “Bouwstenen Omgevingsvisie Goirle” zijn de Global Development Goals 3, 4, 7, 8, 10, 11 en 13 opgenomen voor Goirle. Deze zijn zwart omkaderd in figuur 2.

8

Figuur 2. Global Goals van de Verenigde Naties.

De omslag van afval naar grondstof heeft invloed op 7, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15 en 17.

2.4

Europees en Nederlands beleid

De EU-landen onderkennen hun afhankelijkheid van nieuwe grondstoffen. Dat maakt de geopolitieke positie van de Europese Unie kwetsbaar ten opzichte van de landen die belangrijke grondstoffen leveren. Dat zijn vooral landen buiten Europa, zoals Brazilië, China, Congo en (andere Afrikaanse landen) waar in veel gevallen de burgerrechten van etnische groepen en/of andere inwoners onder druk staan. Voor een sterkere eigen positie zet de EU zwaar in op klimaatactie met duurzame energie, kringlooplandbouw en circulaire economie als belangrijke deelthema’s: Europa klimaatneutraal in 2050. Het beleid bevindt zich in een overgangsfase van afval naar grondstoffen en circulaire economie. Daarvoor vormt de “R-ladder” de basis, zie figuur 3. Figuur 3. R-ladder als basis van Europees afvalbeleid. Rethink (ontwerp circulair) Refuse (voorkom) Reduce (verminder) Re-use (hergebruik) Repair (herstel) Refurbish (renoveer/reviseer) Remanufacture (restaureer) Repurpose (verander functie) Recycle (hergebruik grondstoffen) Recover (win energie terug)

Vanuit het afvalbeheer van gemeente Goirle zijn voornamelijk de laagste twee treden betreden. In de toekomst dienen we voor het afvalbeheer zoveel mogelijk de hoogste sporten van de R-ladder te betreden. Daarmee minimaliseren we het ‘concept afval’ en maximaliseren het ‘concept hergebruik’.

2.5

Nederlandse ambities

Voor alle overheden, bedrijven en organisaties is de R-ladder leidend in de omslag van afval naar grondstof. Daarvoor heeft de Rijksoverheid de volgende ambities gesteld: 2050: 100% circulaire economie 2030: 50% gebruik van secundaire grondstoffen (omslag van afval naar grondstof) 2025: maximaal 30 kg/p/j huishoudelijk restafval 2020: maximaal 100 kg/p/j huishoudelijk restafval

9

2.6

Nederlandse beleidsinstrumenten

De Rijksoverheid heeft een breed instrumentarium ontwikkeld voor het behalen van de eigen ambities. Voor gemeenten worden hier de meest relevante maatregelen vermeld. • Een afvalstoffenbelasting ter stimulering van hergebruik door afvalscheiding (€ 33,15 per ton te betalen aan de fiscus in 2021, wat neerkomt op € 11 hogere kosten per huishouden in Goirle). • Een CO2-heffing voor alle sectoren met een prijs van € 65 per ton restafval te betalen aan de fiscus in 2025 (wat zal neerkomen op een extra € 20 hogere kosten per huishouden voor 2025 in Goirle). • Producentenverantwoordelijkheid voor nieuwe productgroepen (momenteel ondermeer voor elektronica en verpakkingen, binnenkort ook voor textiel en matrassen). • Het icoonproject Circulair Ambachtscentrum; een samenvoeging/samenwerking van: • kringloop; o milieustraat (hergebruik & recycling); o repaircafé; o onderwijs; o dagbesteding; o sociaal werkbedrijf. De kenmerken van deze beleidsinstrumenten worden hieronder kort toegelicht. De afvalstoffenbelasting en vooral CO2-heffing zijn van toepassing op restafval. Gemeenten met veel restafval zullen daardoor grote financiële gevolgen ondervinden. Dit wordt verduidelijkt in figuur 4. Figuur 4. Goirle: effect van afvalstoffenbelasting en CO2-heffing bij ongewijzigd beleid op restafval 2021-2030.

kosten verbranding restafval per ton €335 per ton €261 per ton

€187 per ton

€167 per ton

€104 per huishouden

€81 per huishouden €52 per huishouden

2021

2022

2023

kosten restafval per huishouden

€58 per huishouden

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Uit figuur 4 kan worden afgeleid dat de verbrandingskosten alsook de verwijderingskosten per huishouden in tien jaar tijd zullen verdubbelen indien geen maatregelen worden genomen voor minder restafval. Deze kosten vormen een deel van de totale afvalstoffenheffing die wordt doorberekend aan de huishoudens in Goirle. Met producentenverantwoordelijkheid stimuleert de Rijksoverheid ketenoptimalisatie voor minder milieuschade op korte termijn en circulariteit op langere termijn binnen deze productketens. Het effect daarvan op gemeenten is afhankelijk van de productgroep, maar naar verwachting relatief beperkt voor gemeenten. Zo wordt voor gemeenten vanaf 1 januari 2022 de ketenaansprakelijkheid voor verpakkingen ingewisseld voor een vergoeding voor gemeentelijke inzameling van pmd-verpakkingen. Voor verpakkingen wordt hierdoor het financieel risico voor gemeenten beperkt tot de inzameling van voldoende zuiver pmd, terwijl sinds 2015 het financieel risico ook moest worden genomen voor de gehele keten richting eindverbruikers. De kwaliteit van ons pmd wordt momenteel onderzocht. De op handen zijnde producentenverantwoordelijkheid voor beton, gips, matrassen en textiel zal zich waarschijnlijk beperken tot kleine aanvullende maatregelen bij de kringloop en de milieustraat. Daar volgt een financiële vergoeding uit voor dienstverlening aan de betreffende productketens.

Het icoonproject Circulair Ambachtscentrum (figuur 5) is een vervlochten benadering van meerdere maatschappelijke opgaves waarin de omslag van afval naar grondstof ‘als middel’ wordt ingezet. In dit 10

project wordt ingezet op hergebruik van producten en minder verspilling van grondstoffen als afval door deze omslag op structurele wijze als werk in te zeten voor dagbesteding, beschut werk en onderwijs. Figuur 5. Icoonproject Rijksoverheid: Circulair Ambachtscentrum.

Hergebruik & Recycling

Reparatie & Kringloop

Ambacht & Onderwijs

Sociale cohesie & Werkvoorziening

De contouren van een huis wekken de suggestie dat alles onder één dak wordt gehuisvest. In de praktijk zal het waarschijnlijk eerder een collectief zijn dat vanuit meerdere locaties samen de grondgedachte tot uitvoering brengt binnen een gemeente of regio.

2.7

Kostenstijging lijkt onontkoombaar

In een circulaire economie vormen de kringloop- en recyclingsector een belangrijke basis. In deze sectoren zal moeten worden geïnvesteerd in innovatie die de omslag van een lineaire naar circulaire economie vergt. Deze innovatie zal zijn gericht op het opwaarderen van hergebruik en recycling naar een niveau die eerstehands goederen en primaire grondstoffen verdringt. China sloot haar grenzen voor buitenlands afval in het najaar van 2017. Door het wegvallen van de afzet naar China in combinatie met een gebrek aan afzetmogelijkheden in Europa en andere welvarende gebieden in de wereld, zijn de afzetkosten voor veel grondstofstromen sterk gestegen. Het opbouwen van een Europese afzetstructuur voor veel grondstofstromen vergt een termijn van vijf tot tien jaar. Als gevolg van de coronacrisis zijn vele productketens ontregeld. Het gevolg daarvan is een achterblijvend aanbod van grondstoffen en halfproducten bij een sterk herstelde vraag. Dit heeft een gunstig effect voor een aantal productgrondstofstromen. Hierdoor heeft de prijs voor ingezameld papier en textiel zich momenteel weer goed hersteld. De vraag is of dit blijvend zal zijn zodra alle productketens weer goed zijn ingeregeld. Naast mondiaal ontregelde productketens speelt momenteel een personeelstekort in nagenoeg alle Nederlandse sectoren.

De genoemde marktontwikkelingen resulteren in een waarschijnlijk onontkoombare stijging van ondermeer kosten voor inzamelmiddelen, de inzameling zelf en de afzet. Naar verwachting zal de stijging zodanig groot zijn dat extra maatregelen (minder restafval, meer grondstoffen) hooguit een stijging van de afvalstoffenheffing kunnen afzwakken.

11

3

Situatie in Goirle

3.1

Omgevingsvisie Goirle

Alle Europese ambities en Nationale projecten voor de circulaire economie vormen een grote uitdaging voor onze gemeente. Vanuit een samenhangende visie is het noodzakelijk doelen en maatregelen te prioriteren. Een goed hulpmiddel daarbij is de Omgevingsvisie van Goirle waarin vele thema’s op integrale wijze een plaats krijgen. De integrale omgevingsvisie is gebaseerd op de volgende drie centrale waarden: • Doenerig dorp; we zijn een (innovatieve) samenleving die meegaat met haar tijd en inspeelt op (maatschappelijke) trends die op ons afkomen. Dit inspelen moet in samenhang met de andere twee centrale waarden. • Prachtlandschap van de Toekomst; de kwaliteit van het landschap dient als centrale waarde in het oog te worden gehouden. • Goed toeven; een leefomgeving waarin iedereen kan en mag meedoen. Bij de beleidsanalyse van de omgevingsvisie is verwezen naar het huidige grondstoffenbeleidsplan dat in 2021 afloopt. Het voorliggende beleidsplan is in lijn gebracht met de centrale waarden van de Omgevingsvisie.

3.2

Bestuursakkoord

In het bestuursakkoord 2018-2022 zijn de volgende ambities voor afval opgenomen: Ook onze ambities ten aanzien van het grondstoffenbeleid zijn hoog. Wij willen de circulaire economie ondersteunen maar vooral ook goed afvalscheidingsgedrag van inwoners belonen, bijvoorbeeld door het inbouwen van financiële prikkels of door het makkelijker te maken of op nog andere innovatieve manieren. Het vergroten van het bewustzijn van inwoners rondom hun eigen gedrag en het geven van voorlichting aan bijvoorbeeld sportverenigingen en op scholen kunnen ook bijdragen aan een betere afvalscheiding. Het bestuursakkoord is op hoofdlijn gericht op twee doelen: • Circulaire economie ondersteunen. • Goed afvalscheidingsgedrag belonen.

3.3

Inzamelservice vrijwel ongewijzigd

3.4

Restafval scherp gedaald

In de afgelopen beleidsperiode is alleen de service voor pmd, papier en restafval gewijzigd. Uit de evaluatie van deze ‘beperkte’ wijziging blijkt Goirle van 194 kg restafval (aan huis) per inwoner in 2016 te zijn gedaald naar 95 kg restafval per inwoner in 2020. Daarbij zijn er aanzienlijk meer grondstoffen ingezameld; een verschuiving heeft plaatsgevonden vanuit de restafvalcontainer naar de grondstofcontainers voor gft, pmd en papier.

In 2016 bevond Goirle zich op hetzelfde niveau als Alphen-Chaam. De sindsdien genomen stappen in het veranderen van de inzamelservice voor restafval hebben geleid tot een verhoudingsgewijs zeer goed resultaat. Het resultaat voor 2020 is aanzienlijk afgezwakt als gevolg van de coronacrisis. Zie figuur 6. Figuur 6. Goirle, omliggende en overige NL-gemeenten: restafval in kg/p/j in 2019. 700

250

exclusief grof restafval milieustraat Alphen-Chaam

600

400 300 200 100 0

200

mediaan

500

Goirle: 2020

150

Goirle: 2019

Tilburg Hilvarenbeek Oisterwijk Gilze en Rijen Reusel-De Mierden

100

gemeenten gerangschikt naar

50

kg/p/j restafval (CBS, 2019) 0

12

Als op ‘systeemniveau’ wordt gekeken naar het resultaat van Goirle, dan blijken we als een van de beste Tarieven) wordt inmiddels in 42% van alle Nederlandse gemeenten toegepast als onderdeel van de gemeenten te hebben gepresteerd de aan groep met hetzelfdevan tariefsysteem. wordt verduidelijkt totale inzamelservice voor gft, pmd enbinnen restafval huis. Afhankelijk deze ‘totale Dit inzamelservice’ aan hand vantotfiguur 7. geeftde dat goede gemiddelde resultaten. Dat wordt verduidelijkt in figuur 2. Figuur 7. Nederland: Nederland:bandbreedte bandbreedte prestaties tariefsystemen inzameling in kg/p/j restafval aan2019. huis 2019. Figuur 1. prestaties tariefsystemen inzameling in kg/p/j restafval aan huis tariefzak en aantal en personen (n=6) tariefzak aantal personen (n=6) tariefzak (n=10) tariefzak (n=10)

13x 26x 13x 26x

€ per inworp (volume) (n=28) (n=28) per inworp (volume)

mediaan

onbeperk t 13x 26x

per volume envolume aanbieding (n=72) € (n=72) per en aanbieding per kg, aanbieding en aantal en personen (n=12) €(n=12) per kg, aanbieding aantal personen €

13x

per kg en per aanbieding (n=9) € (n=9) kg en aanbieding

26x 26x

per kg (n=3) per kg € (n=3)

26x

containermaat (n=16) (n=16) containermaat

26x

vastrecht vastrecht (n=20) (n=20)

13x

aantal personen (n=153) (n=153) aantal personen bron: CBS/MetPieter

0

Goirle 2020: 95

26x

26x

52x

50 0100 50 150 100 200 150 250 200 300 250 350 300 400 350

400

Figuur 7 dient als volgt te worden gelezen. Het tariefsysteem “tariefzak en aantal personen (n=6)” is een methode die in 6 gemeenten wordt toegepast in Nederland. Dit wordt gedaan met zakken van 30 of 60 liter inhoud. Enkele gemeenten hebben een inzamelfrequentie van 13x en de overige 26x/j. Het lichtgrijze deel van de balk zijn gemeenten die minder restafval maken dan de mediaan. Het donkergrijze deel heeft meer restafval dan de mediaan. Uit de blauwe verticale lijn in figuur 7 kan worden afgeleid dat Goirle als een van de besten presteert in het betreffende tariefsysteem “vastrecht” met 20 gemeenten, maar ook dat Goirle zeer gunstig presteert ten opzichte van de meeste andere systemen. Het huidige systeem met minicontainers aan huis wordt daarom onveranderd voortgezet.

3.5

Overige grondstofstromen verbeterd

3.6

Dump en illegale stortingen buiten directe invloedssfeer

De stand van zaken van alle grondstofstromen is beschreven in de Evaluatie grondstoffenbeleidsplan 2016-2021. Voor de meeste overige grondstofstromen zijn positieve ontwikkelingen geconstateerd. Ook de kwaliteit van de overige grondstofstromen geeft geen aanleiding tot nieuw beleid. De huidige service voor alle overige grondstofstromen (glas, luiers, papier, textiel, etc.) wordt daarom onverminderd voortgezet.

Uit CBS-onderzoek blijken dump en illegale stortingen een groot probleem in met name de grensgemeenten. In Goirle zijn drie gebieden aan te wijzen als ‘hotspots’: grensgebied met België, de veldwegen in en rondom het natuurgebied Regte Heide en het gebied langs de Hoge en Lage Wal. Van de laatste twee gebieden blijkt uit onderzoek van BOA’s dat veel dump afkomstig is uit de wijk Broekhoven in Tilburg. De voor restafval genomen maatregelen hebben geen effect gehad op het aantal dumpingen. Ook de eerste lockdown in maart, april en mei van 2020 gaf geen extra dump. Daarmee lijkt het er sterk op dat Goirle last heeft van dump dat voornamelijk afkomstig is van buitenaf. Zie figuur 8 voor een indruk van dump per maand sinds maart 2016 tot en met december 2020. meldingen te hebben gegeven ten opzichte van diezelfde periode in 2018 en 2019. Figuur 8. Goirle: meldingen dump en illegale stortingen 2016-2020. van 26x/jr naar 13x/jr

1e lockdown

20 16 20 3 16 20 6 16 20 -9 16 -1 20 2 17 20 3 17 20 6 17 20 -9 17 -1 20 2 18 20 3 18 20 6 18 20 -9 18 -1 20 2 19 20 3 19 20 6 19 20 -9 19 -1 20 2 20 20 3 20 20 6 20 20 -9 20 -1 2

meldingen

Figuur 1. Goirle: meldingen dump en illegale stortingen 2016-2020. 60 van 240 naar 140L containers 50 40 30 20 10 0

Uit een locatie- en omgevingsanalyse van de meldingen blijkt Goirle voornamelijk last te hebben

13

3.7

Kosten beperkt

De totale afvalbeheerkosten (kan afwijken van de hoogte van de afvalstoffenheffing) van gemeenten is voor 2019 weergegeven in figuur 9. Goirle heeft een besparing gerealiseerd van € 45 per huishouden in 2020 door de sterke daling van het restafval aan huis in combinatie met meer grondstoffen. De kostprijs van Goirle ligt circa € 75 hoger dan de goedkoopste gemeente en circa € 125 lager dan de duurste gemeenten. De verschillen tussen gemeenten kunnen liggen aan vele factoren: inkoopvoordeel, service, opbrengsten uit grondstoffen, lage of hogere doorberekening van perceptiekosten, de inzet van een egalisatiereserve, et cetera. Een vergelijking valt dus moeilijk te maken op basis van een ‘getotaliseerd’ bedrag. Figuur Waar 9. Goirle, we omliggende en overige NL-gemeenten: (CBS, 2019). staan in kosten (CBSafvalbeheerkosten 2019) € 400

inclusief milieustraat

€ 350

€ 350

Goirle 2020 Tilburg

€ 300

€ 250

Reusel-DM € 200

O’wijk

mediaan € 216

Alphen-Ch

Goirle 2019

€ 300 € 250

Gilze&R

€ 200

H’beek € 150

€ 150

€ 100

€100

€ 50

€ 50

gemeenten gerangschikt naar afvalbeheerskosten (CBS, 2019) €0

14

€0

4

Ambitie van Goirle

4.1

Ambitie

De ambitie voor de periode 2022-2027 kan als volgt worden omschreven. De gemeente Goirle stimuleert de circulaire economie door inwoners te belonen voor goede afvalscheiding. Het huishoudelijk afval wordt verder verminderd ten gunste van meer hergebruik. Daarvoor communiceert de gemeente naar inwoners, verenigingen en scholen voor de wenselijke gedragsverandering. Deze ambitie is een directe afspiegeling van het Bestuursakkoord (zie § 3.2). Met deze ambitie gaan vele factoren gemoeid, zoals (niet uitputtend): bewustwording, preventie, communicatie, educatie, service, waardering (beloning), faciliteren van en/of samenwerken met lokale organisaties.

4.2

Vertrekpunten

De in hoofdstuk 3 beschreven situatieschets is van grote invloed op de ambitie. Daarvoor zijn de volgende vertrekpunten opgenomen in dit beleidskader. Maatschappij: • De inwoner ‘als gebruiker’ wordt als vertrekpunt genomen; de inzamelservice (aan huis en op de milieustraat) moet zoveel mogelijk aansluiten op de behoefte van de gebruikers in plaats van andersom, bijvoorbeeld door het achterlaten van afval op de milieustraat te vereenvoudigen. • We stimuleren verenigingen en scholen hun afvalscheiding te verbeteren, bijvoorbeeld door voorlichting over afvalscheiding aan te bieden. • We zullen de omslag van afval naar grondstof ‘als middel’ inzetten bij het invullen van de Global Goals (in het bijzonder 7, 8, 9, 11, 12, 13, 14, 15 en 17) van de Verenigde Naties. • Vertrekpunten van de omgevingsvisie. Circulaire economie (en milieu): 1. We streven naar economisch zo hoogwaardig mogelijk toepasbare ingezamelde grondstoffen. 2. We nemen bronscheiding als basis voor meer hergebruik en de beste kwaliteit grondstoffen. 3. Nascheiding en alternatieve afzetmogelijkheden zien we als aanvulling op bronscheiding. Strategie: • Het omslagproces ‘Van Afval Naar Grondstof’ leggen we in samenhang af met thema’s als mobiliteit, werk en inkomen, duurzaamheid, et cetera voor een zo groot mogelijke bijdrage aan de lokale gemeenschap. • We stimuleren service op hergebruik en minder afval.

• De inzamelservice dient negatieve neveneffecten als bijzet en dump te verminderen. Communicatie en participatie: • We organiseren inspraak door en samenwerking mét alle betrokkenen (participatie) voor een optimale omslag (in het geval we besluiten tot het uitvoeren van inzamelproeven, dan testen we samen met de inwoners nieuwe inzamelmethoden in hun proefgebied). • We streven naar een groter bewustzijn over de noodzaak tot afvalscheiding, bijvoorbeeld door het communiceren over de samenhang van consumentisme en klimaatschade. • We nemen als gemeente onze eigen verantwoordelijkheid door ook binnen onze organisatie het afval allereerst te voorkomen door duurzame inkoop en vervolgens het afval zo goed mogelijk te scheiden tot grondstoffen in al onze activiteiten. De goede behandeling van grondstoffen binnen de gemeentelijke organisatie heeft daarbij een communicatieve meerwaarde die we zullen benutten; Kosten: • Effectief en efficiënt zoeken we naar een duurzame balans tussen milieu, service en kosten. Daarbij leggen we de inwoners uit waarom kosten stijgen en hoe deze kosten kunnen worden beperkt. • We onderzoeken de financiële (on)mogelijkheden voor het belonen van onze inwoners wanneer zij goed herbruikbare producten en hoogwaardig toepasbare grondstoffen aanbieden.

15

4.3

Doelstellingen

De doelstelling van maximaal 60 kg/p/j restafval (aan huis ingezameld) in het Grondstoffenbeleidsplan 2016-2021 is buiten bereik gebleven. Deze doelstelling was met de voorgestelde maatregelen te kwalificeren als onrealistisch. In dit grondstoffenbeleidsplan 2022-2027 zijn drie (tussen)doelstellingen opgenomen die vanuit de huidige uitgangssituatie van Goirle mogelijk moeten kunnen zijn: 1) Maximaal 10 kg/p/j huishoudelijk grof restafval in 2026 (op de milieustraat). 2) Minimaal 15 kg/p/j verkochte kringloopgoederen (via de winkelketen van La Poubelle) in 2026. 3) Maximaal 60 kg/p/j huishoudelijk fijn en grof restafval totaal in 2026. Deze drie doelstellingen in combinatie met de vertrekpunten in § 3.2 bieden het kader waarbinnen de omslag van afval naar grondstof zal moeten plaatsvinden in Goirle. Hieronder volgt een korte toelichting op het realiteitsgehalte van elke doelstelling. 1) In 2019 waren er 17 gemeenten met minder dan 10 kg/p/j restafval (op de milieustraat). Hiervan lijkt een aantal gemeenten onvolledige cijfers te hebben verstrekt. Er waren 22 gemeenten (11 in NoordBrabant) met 10 tot 15 kg/p/j grof restafval. Door beter sorteren en vervolgens ontmantelen van samengestelde producten (vb. meubelen) is 10 kg/p/j of minder mogelijk op onze milieustraat.

2) Een aantal Nederlandse kringloopbedrijven levert omgerekend meer dan 20 kg/p/j verkochte producten uit de ‘theoretisch’ circa beschikbare 65 kg/p/j producten (20 kg textiel, 30 kg elektronica, 15 kg overig). La Poubelle verkoopt momenteel ± 7 kg/p/j herbruikbare producten. Kringloop wordt populairder. Door samenwerking met ateliers kan kringloop en een breder aanbod verder worden bevorderd. 3) In 2019 waren er 16 gemeenten (8 in Noord-Brabant) met minder dan 60 kg/p/j restafval (aan huis en op de milieustraat). Dit is een gemiddeld resultaat waarbij voor de hoogbouw dit streefcijfer doorgaans buiten bereik blijft. Daarvoor zullen verdere maatregelen noodzakelijk zijn voor de inzamelservice aan huis, zie figuur 7 (p12) voor een indruk daarvan.

4.4

Voorgestelde aanpak

Voor de nieuwe ambities is een andere aanpak noodzakelijk; bestaande werkwijzen dienen stapsgewijs te worden bijgesteld en op enkele vlakken zelfs te worden vervangen door nieuwe procedures. De nieuwe aanpak voor grondstoffen is niet meer gericht op een verbeterd afvalbeheer, maar wordt gebouwd op pijlers voor het slaan van een brug naar een circulaire economie: • Stuur op grondstoffen (minimaliseer restafval). Een focus op grondstoffenbeheer geeft een ander resultaat dan een focus op afvalbeheer. • Verweef grondstoffen met andere thema’s. Vb. een circulair ambachtscentrum waarin de omslag van afval naar grondstof als een middel wordt ingezet voor sociaal werk en ambachtsscholen én andersom. • Benut snelle winstpakkers (laaghangend fruit). Vb. samenwerken met regiogemeenten en bedrijfsleven voor een regionaal dekkend netwerk van voorzieningen. • Co-creëer met maatschappelijke participatie. De inwoner maakt het verschil... • Communiceer voor een gewenste bewustwording. Naast de gangbare instructieve communicatie zal de omslag van afval naar grondstof worden ingebed in een bredere communicatiestrategie gericht op duurzaamheid. Al deze pijlers worden nader uitgewerkt in uitvoeringsplannen die na dit beleidskader zullen worden opgesteld.

16

5

Flankerende maatregelen

5.1

Monitoring

Over de realisatie van het grondstoffenbeleidskader verschijnt jaarlijks een beknopte evaluatie ten behoeve van publiek en gemeenteraad. Hierbij wordt gerapporteerd over de realisatie van doelen en maatregelen. Zo nodig worden maatregelen aangevuld in het licht van nieuwe ontwikkelingen. Onderscheiden prestatie-indicatoren voor het grondstoffenbeleid zijn: • Hoeveelheid restafval (uitgedrukt in kg/p/j). o Samenstelling restafval (per afvalstroom in % van restafval). o Respons (uitgedrukt percentage “afvalscheiding”). • Kwaliteit grondstoffen: % ongewenst materiaal van gft en pmd. • Service: tevredenheid inwoners (algemeen en over wijzigingen) via korte vragenlijsten. • Afvalstoffenheffing: kosten uitgesplitst in gescheiden grondstoffen en (ongescheiden) restafval. • Proces: o Uitgevoerde communicatiemaatregelen. o Uitgevoerde overige maatregelen. De prestatie-indicatoren als hierboven vermeld vormen de voornaamste bestuurlijke meetlat voor de huidige en toekomstige resultaten die ingezet worden vanuit het grondstoffenplan. De indicatoren “kg/p/j restafval” en “kwaliteit grondstoffen” vormen bovendien de operationele ‘continue’ indicatoren die de behoefte aan eventuele tussentijdse sturing inzichtelijk maken.

5.2

Financiën

Het huishoudelijk afvalbeheer kost jaarlijks ruim twee miljoen Euro. Na aftrek van opbrengsten en vergoedingen voor waardevolle grondstoffen komen de resterende kosten neer op circa € 225 per huishouden per jaar. Dit restant wordt via de afvalstoffenheffing in rekening gebracht bij elk huishouden. Uit figuur 9 (p14) blijken zowel gemeenten tot € 75 goedkoper als € 125 duurder te zijn dan Goirle. De verschillen zijn verklaarbaar aan de hand van de volgende factoren: • serviceniveau (vb. wekelijks inzamelen is veel duurder dan tweewekelijks inzamelen) • systeemonderdelen (vb. ondergrondse afvalcontainers zijn duurder dan minicontainers) • bijdragen vanuit de afvalstoffenheffing aan kosten voor straatreiniging of andere gemeentelijke taken • mate van doorberekening van gemeentelijke apparaatskosten (overhead) • aandeel hoogbouw zie 2e punt • aandeel buitengebied (inzamelen is duurder door veel kilometers voor weinig woningen) • tariefbeleid op de milieustraat (alles of deels gratis acceptatie) Een vergelijking valt dus moeilijk te maken op basis van een ‘getotaliseerd’ bedrag. Op grond van figuur 4 (p10) zullen de kosten bovengemiddeld sterk stijgen zonder maatregelen. Dat zal vooral het geval zijn voor gemeenten die teveel restafval blijven overhouden.

We kunnen het alsmaar duurder wordende restafval beteugelen door het ombuigen van restafval naar zo veel mogelijk renderende grondstoffen. Ook verweving met andere thema’s kan kostenbesparing opleveren voor de betreffende thema’s.

17

5.3

Communicatie

Uit wetenschappelijk onderzoek is duidelijk geworden dat communicatie mensen nauwelijks bereikt in het geval zij ‘vastzitten’ in hun routine. Daarmee is hun focus op ‘afval’ zeer hardnekkig en dienen we deze focus op vernieuwende wijze te verleggen naar ‘grondstoffen’.

In het uitvoeringsplan wordt communicatie als wezenlijk onderdeel opgenomen. Daarin vertellen we duidelijk waar we heen willen en wat de spelregels zijn. Op deze wijze trachten we ook het deel van de bevolking te verleiden dat normaliter geen aandacht (wil) schenken aan (nieuwe) maatregelen.

18

6

Bijlage lijst van afkortingen, definities en termen

Verklarende afkortingen, definities1,2 en termen: Kg/p/j Afvalscheiding Bronscheiding Nascheiding Recycling

AVI stedelijk afval Huish. Afval Luiers gft gf t-stroom papier pmd fijn restafval

Huisvuil grof restafval

Grofvuil

kilogram per persoon per jaar. het zoveel mogelijk aan de bron scheiden, gescheiden houden en gescheiden afgeven van afvalstoffen. het apart houden van afvalstoffen op de plaats waar deze ontstaan, bijvoorbeeld het huishouden of in het bedrijf. het scheiden van componenten uit integraal ingezameld afval voordat genoemd afval verbrand of gestort wordt (bij de AVI ook wel voorscheiden genoemd). Nuttige toepassing waardoor afvalstoffen opnieuw worden bewerkt tot producten, materialen of stoffen, voor het oorspronkelijke doel of voor een ander doel, met inbegrip van het opnieuw verwerken van organische afvalstoffen, en met uitsluiting van energieterugwinning en het opnieuw verwerken tot materialen die bestemd zijn om te worden gebruikt als brandstof of als opvulmateriaal. afvalverbrandingsinstallatie die primair is opgericht voor het verbranden van vast stedelijk afval. afval - niet zijnde waterig afval - dat is ingezameld door en/of in opdracht van gemeenten; voor Nederland is dit met name huishoudelijk afval en grof huishoudelijk afval. afvalstoffen afkomstig uit particuliere huishoudens, behoudens voor zover het ingezamelde bestanddelen van die afvalstoffen betreft, die zijn aangewezen als gevaarlijke afvalstoffen. incontinentie- en luierafval.

Groente-, Fruit- en Tuinafval Groente-, Fruitafval (etensresten) Tuinafval Oud Papier en Karton in de vorm van gedrukte media of verpakkingen. Plastic verpakkingen, Metalen verpakkingen (blik) en Drankpakken. Huishoudelijk restafval; een mengsel van naar aard en samenstelling verschillende onderdelen van huishoudelijk afval dat ontstaat nadat afzonderlijke deelstromen (gftafval, papier/karton, glas, enz.) periodiek gescheiden zijn gehouden en gescheiden worden ingezameld aan huis. Zie fijn restafval Huishoudelijk restafval; een mengsel van naar aard en samenstelling verschillende onderdelen van huishoudelijk afval dat ontstaat nadat afzonderlijke deelstromen (voornamelijk bouwproducten, goederen en meubilair) dat kan worden achtergelaten op een milieustraat of op afroep wordt opgehaald aan huis. zie grof restafval

Zonder geautoriseerd definitie is de term grondstofstromen in dit beleidskader gebruikt voor een ‘vereenvoudigde’ verzamelnaam voor alle gescheiden materiaal- en productstromen (gft, papier, bankstellen, kringloop, puin, enz.)

1 2

Bron: Landelijk Afvalbeheer Plan 3, sectorplan 01 Huishoudelijk restafval (fijn en grof) Bron: Wet milieubeheer 19