04 Discussienotitie Transitievise Warmte Goirle definitief 20210527.pdf

TvW – DISCUSSIENOTITIE Goirle, beeldvormende raadsvergadering 15 juni 2021 Inleiding Het Rijk heeft gemeenten gevraagd om voor 2022 een Transitievisie warmte (TvW) op te stellen waarin uitgewerkt is waar, wanneer en hoe gemeenten van het aardgas af gaan. Omdat Goirle, Hilvarenbeek en Oisterwijk op hetzelfde moment voor een soortgelijke opdracht staan, is besloten dit traject zoveel mogelijk gezamenlijk op te pakken. Op woensdag 24 februari hebben we in een digitale bijeenkomst de gemeenteraden van Oisterwijk, Hilvarenbeek en Goirle geïnformeerd over het proces dat we volgen om te komen tot een TvW. Ook interne en externe stakeholders zijn geïnformeerd en betrokken bij de analyses die zijn gedaan. Inmiddels begint de TvW voor iedere gemeente vorm te krijgen.

Doel van de beeldvormende vergadering Graag brengen we de gemeenteraad van Goirle op de hoogte van de vorderingen in het proces tot nu toe, en voeren we met hen een inhoudelijke discussie over de keuzes die te maken zijn. Op deze manier kunnen we ons een beeld vormen van de gevoelens en meningen die er bij de raad leven op dit onderwerp en dit meenemen bij de uitwerking van de TvW. Om voor 2022 een TvW gereed te hebben, is het belangrijk dat deze bijeenkomst voor de zomer plaats kan vinden. Het verzoek is dan ook om de gemeenteraad op 15 juni 2021 in een beeldvormende vergadering hierover bijpraten.

Voorstel voor het programma Het programma voor deze avond zal ongeveer 1 tot 1,5 uur duren en uit twee delen bestaan: A. Een inleidende presentatie Waarin we de gemeenteraad bijpraten over wat we tot nu toe hebben gedaan om te komen tot een Transitievisie warmte en hoe het vervolg traject eruit ziet. B. Een inhoudelijke discussie over de keuzes die gemaakt kunnen worden in de TvW. Aanwezigen kunnen met behulp van de mentimeter per vraag hun reactie geven en hebben daarna de gelegenheid hun antwoord toe te lichten. Onderstaand worden de beide delen van het programma inhoudelijk verder toegelicht.

TvW – DISCUSSIENOTITIE Goirle, beeldvormende raadsvergadering 15 juni 2021 A. Inleidende presentatie Presentatie door Het Energiebureau over wat we tot nu toe hebben gedaan om te komen tot een Transitievisie warmte en hoe het vervolg traject eruit ziet. In de Transitievisie Warmte (TvW) brengen we in beeld waar, hoe en wanneer we in onze gemeente van het aardgas af gaan. De meest kansrijke wijken of buurten zijn daarbij als eerste aan de beurt, mogelijk al voor 2030. Iedere gemeente in Nederland moet voor het eind van 2021 een warmtevisie hebben vastgesteld. Op woensdag 24 februari hebben we uw raad geïnformeerd over het proces dat we volgen om te komen tot een TvW voor Goirle. In onderstaande afbeelding ziet u het warmte-DNA van Goirle dat wordt gebruikt als leidraad in dit proces.

Afbeelding: het Warmte-DNA van Goirle

Op 15 juni 2021 willen graag met uw raad in discussie over de keuzes die gemaakt kunnen worden in de TvW. De voorliggende discussienota dient als voorbereiding hierop. Op 30 november 2021 is de oordeelsvormende raad over de TvW gepland, om op 21 december 2021 een besluit hierover te kunnen nemen. Na vaststelling van de TvW is het wijkuitvoeringsplan (WUP) een belangrijke vervolgstap. Daarin werkt de gemeente nóg meer samen met inwoners en andere betrokkenen als woningcorporaties, netbeheerder en bedrijfsleven om nauwkeuriger te bepalen welke woningen we wanneer met welke techniek gaan verwarmen. Welke technieken en warmtebronnen het uiteindelijk gaan worden is nog lang niet duidelijk. Maar we kunnen al wel aangeven welke mogelijke technieken er zijn: • All-electric: individuele, elektrische alternatieven. Dit zijn onder andere de elektrische warmtepomp (met de bodem of de buitenlucht als bron), de elektrische cv-ketel, infraroodpanelen en de hybride warmtepomp. Deze laatste wordt vaak gezien als tussenoplossing op weg naar een volledig aardgasvrije samenleving; • Collectieve warmtenetten: op basis van restwarmte, zonthermie, aquathermie (TEO), asfaltthermie, biomassa (alleen als transitiebron) en/of bodemwarmte (waaronder geothermie); • Hernieuwbaar gas: o.a. groen gas, biogas, micro-WKK en waterstof.

TvW – DISCUSSIENOTITIE Goirle, beeldvormende raadsvergadering 15 juni 2021 B. Inhoudelijke discussie over de keuzes die gemaakt kunnen worden in de TvW. Aanwezigen kunnen m.b.v. de mentimeter per vraag hun reactie geven en hebben daarna de gelegenheid hun antwoord toe te lichten. Met onderstaande vragen brengen we de discussie op gang over welke richting we in de warmtevisie op gaan. De vragen gaan over het ambitieniveau, over in welke wijken we zouden moeten starten met de warmtetransitie en met welke bronnen/technieken. Per vraag geven we in rood de tegenargumenten, de andere kant van het verhaal weer. Afweging en positiebepaling binnen de stellingen is in een aantal gevallen een politieke keuze, in sommige gevallen is meer onderzoek nodig. Vervolgonderzoeken zijn ook een keuze, deze kunnen een plaats krijgen in het vervolgtraject. WELKE AMBITIE 1. Focussen we veel meer op besparen of hoe dan ook een wijk van het aardgas voor 2030? Door de eerstkomende jaren vooral in te zetten op energiebesparing starten we enerzijds ambitieus met de route naar aardgasvrij en kopen we anderzijds tijd. De technieken om op een duurzame manier de woningen en bedrijven in Goirle van warmte (en koude) te voorzien, liggen vooralsnog niet voor het oprapen.

Over pakweg 10 jaar zijn de technieken om op een duurzame manier huizen te verwarmen (én te koelen!) ongetwijfeld verder uitontwikkeld én betaalbaarder. Tot die tijd luidt de strategie: volle kracht vooruit met maatregelen waar we geen spijt van zullen krijgen (‘no regretters’): isoleren, elektrisch koken en daken volleggen met zonnepanelen. Aan de andere kant is het niet in alle gevallen wenselijk om alle huizen maximaal te isoleren vanwege de vaak hoge kosten. Denk bijvoorbeeld aan het hoge kostenplaatje bij de vervanging van het glas van oude, jaren ’30 woningen. In andere gevallen kan het zo zijn dat het esthetisch niet wenselijk is (monumenten/beeldbepalende woningen in het oude centrum van Goirle) om gevels aan te pakken. Het is mogelijk dat er nieuwe, technologische oplossingen komen, waarbij het niet nodig is dat oude woningen ook goed geïsoleerd zijn. Een eerste buurt aardgasvrij maken kan daarnaast een aanjager zijn voor de overige buurten. Nú niet van start gaan met aardgasvrije oplossingen vertraagt de warmtetransitie in onze gemeente. De ervaringen die we opdoen in de startwijken zijn goud waard in de overige wijken.

WELKE WIJKEN 2.a Starten we de warmtetransitie1 in de minder draagkrachtige wijken? Uiteindelijk gaat het over betaalbaarheid! Door de mensen in de minder kapitaalkrachtige wijken te ontzorgen én een goede financieringsoplossing aan te bieden (bijvoorbeeld middels zgn. esco’s2, of de landelijke energiebespaarhypotheek), pakken we tegelijkertijd de (vaak latente) energie-armoede aan. Daarnaast zorgen we zo voor een koppeling van de warmtetransitie aan de bredere doelstellingen van ons als gemeente, zoals het welzijn van mensen en de leefbaarheid in buurten. Onderzoek geeft aan dat de meeste fiscale en financiële maatregelen ronde de energietransitie gebruikt worden door hogere inkomens. Door juist nu te focussen op de minder kapitaalkrachtige wijken doorbreek je dit. Aan de andere kant valt er ook iets voor te zeggen om juist in de wijken of buurten te starten met de warmtetransitie waar de financiële draagkracht groter is. Dit maakt dat de markt (isolatie- en installatiesector) zich kan ontwikkelen en kan komen tot beter betaalbare oplossingen over pakweg tien jaar. In de aanpak kan eventueel ook ondersteuning komen vanuit de overheid, maar vooral samen met inwoners kunnen we daar grotere slagen maken. Als we in de eerste wijken succesvol de aardgaskraan hebben dichtgedraaid, zal het voor andere wijken straks ook eenvoudiger zijn.

2.b Of moeten we de warmtetransitie juist starten in de jongste wijken? De kosten om de stap naar aardgasvrij te zetten zijn het laagst waar de woningen het best geïsoleerd zijn en waar de warmteafgifte systemen (radiatoren vs vloerverwarming) al kunnen werken met de aanvoer van lagere temperaturen. Een soort ‘2 voor de prijs van 1’, zeg maar…! Tegen de laagste kosten is daarmee het snelst een 1 Warmtetransitie: het proces om van het aardgas af te gaan en onze woningen op een duurzame manier te verwarmen 2 Esco’s zijn zgn. energiedienstenbedrijven die bewoners technisch en financieel ontzorgen in het verduurzamen van hun

woningen.

TvW – DISCUSSIENOTITIE Goirle, beeldvormende raadsvergadering 15 juni 2021 wijk van het aardgas af te krijgen. Met zo’n eerste aardgasvrije wijk als goede voorbeeld is de toon gezet en zal het in andere – minder goed geïsoleerde wijken – misschien ook lukken. Ook geven we de technologie de kans zich verder door te ontwikkelen. In Goirle hebben we het dan bijvoorbeeld over de wijk Boschkens. Aan de andere kant valt de meeste CO2-winst te boeken bij de oude, minst geïsoleerde wijken. En dat is waar we het uiteindelijk allemaal voor doen. Daarnaast is het win-win-win omdat je niet alleen meer CO₂ bespaart, maar ook het comfort in de woningen stijgt, de waarde van de woningen verbetert en energierekeningen van huishoudens zullen dalen. Starten in de minst geïsoleerde wijken werkt als een dieselmotor. Dit omdat het begin traag zal verlopen. De opgave is groot en er moet nog kennis worden opgebouwd. Daarna echter, zul je met de kennis en ervaring die is opgedaan, in een stroomversnelling komen wanneer steeds betere buurten worden aangepakt. 2.c Is draagvlak essentieel voor de warmtetransitie? Ja, draagvlak is essentieel. We kunnen (en willen) de mensen immers niet dwingen. De warmtetransitie leeft nog beperkt bij inwoners. Daar moeten we nog aan werken, want de warmtetransitie gaat vooral over bestaande bouw: de woningen van onze inwoners en bedrijfspanden.

Het Rijk heeft ons gevraagd een Transitievisie Warmte te maken waarin we moeten aangeven wáár we voor 2030 in onze gemeente aan de slag gaan. Daarom focussen we ons vooral op bestaande initiatieven, projecten en gebieden waar al enige vorm van draagvlak is. Denk bijvoorbeeld aan de Hoge wal in Goirle. Wel moeten we beseffen dat 100% draagvlak een mission impossible is. Aan de andere kant, ook al willen de inwoners nog zo graag, de techniek moet het mogelijk maken. Het is dus belangrijk om éérst te kijken waar technisch de beste kansen liggen. Als daar toevallig een goed initiatief gaande is, ontstaat er een koppelkans die mogelijk tot synergie leidt. Is er geen initiatief, maar zijn er wel technische kansen, dan kan geprobeerd worden draagvlak te verkrijgen bij de inwoners. In de basis is de techniek leidend, als het technisch niet haalbaar is om aardgasvrij te worden, hoef je er niet aan te beginnen. TECHNIEKEN 3. Warmtenetten voor Goirle. Maar van welke bronnen dan? Met warmtenetten wordt warm water van een warmtebron naar de woningen gebracht. De warmte kan van diverse bronnen afkomstig zijn, bijvoorbeeld van restwarmte uit de industrie, van biomassa, maar ook uit de bodem (aardwarmte), of rechtstreeks van de zon (zonthermie). Bij de ene bron is de warmte van het water hoog (HT), bijvoorbeeld bij industriële restwarmte en biomassa, de andere keer laag (LT).

HT-warmte zet je bij voorkeur in voor de minst goed te isoleren woningen. De goed geïsoleerde woningen hebben genoeg aan LTwarmte. De warmte van de Amercentrale lijkt voor Goirle onhaalbaar te zijn. Ook warmte uit de bodem kent voor onze gemeente voorlopig nog veel beperkingen (onder andere vanuit de omgevingsverordening). Wat dan wel?! De verwachtingen van thermische energie uit oppervlaktewater (afgekort TEO, warmte uit water) in den lande zijn hooggespannen. Het is duurzaam, tast het landschap niet aan en is in grote hoeveelheden beschikbaar. We hebben er in onze gemeente bovendien al ervaring mee. Ook met de warmte van de biomassacentrale in Goirle hebben we ervaring. Daarmee wordt op dit moment het verzorgingstehuis Thebe van warmte voorzien. We zetten dan ook in op vervolgonderzoek (haalbaarheid) en in het warmtetransitiepad houden we rekening met deze warmtebronnen én met eventuele warmtebronnen buiten onze gemeentegrenzen. Aan de andere kant vol, inzetten op TEO heeft ook nadelen. De techniek is nog niet volledig uitontwikkeld. We weten nog niet precies wat het rendement zal zijn, hoeveel woningen er aangesloten kunnen worden en wat de kosten zijn. Dit vraagt om meer onderzoek. Ook heeft deze techniek seizoensopslag3 nodig. Immers: in de zomer wordt het oppervlaktewater warm en bufferen we deze warmte (in de grond).

In de winter halen we de gebufferde warmte weer uit de grond om deze in te zetten in de woningen. De buffering vraagt ruimte en in enkele gevallen diepteboringen. Welke vorm van buffering voor Goirle geschikt en haalbaar is, moet blijken uit 3 Het opslagsysteem kan verschillende configuraties hebben:

- Bovengrondse tank/buffervat. Vanwege de grote ruimtevraag wordt dit in de praktijk gebruikt voor dag/nachtopslag. Deze variant is voor seizoensopslag nog niet economisch rendabel. - Ondergronds buffervat of geïsoleerde vijver. Ook deze variant heeft een grote ruimtevraag. - Opslag in de bodem (WKO).

TvW – DISCUSSIENOTITIE Goirle, beeldvormende raadsvergadering 15 juni 2021 onderzoek. Hierbij moet opgemerkt worden dat de maximale diepte van de boringen onder druk staat wegens een verordening van de provincie ter bescherming van het drinkwater. 4. Groengas voor onze woningen? Is het realistisch om hoge verwachtingen te hebben van groengas in de gebouwde omgeving als andere sectoren, zoals de industrie of de vervoerssector eerst aan bod lijken te komen? Daarvoor zijn de duurzame alternatieven immers nog schaarser. Bovendien is de herkomst van het gas in veel gevallen helemaal niet zo duurzaam. Groengas afkomstig van RWZI's, GFT of bermmaaisel is namelijk duurzamer dan vanuit de intensieve veehouderij, terwijl de hoeveelheden uit die laatste sector vele malen groter zijn. En hoeveel gas kan er überhaupt geleverd worden uit de regio? Binnen de REKS wordt hiervoor momenteel overigens een onderzoek opgestart. Aan de andere kant is het toepassen van groengas zeer aantrekkelijk. Woningen hoeven namelijk niet of nauwelijks aangepast te worden, omdat het gas gewoon door dezelfde gasleidingen blijft stromen. Dit komt de betaalbaarheid voor de eindgebruikers/bewoners ten goede.

5.

Moeten we ons niet meer richten op koelte in de warmtevisie? / Is koeling in alle situaties een harde voorwaarde voor de te kiezen oplossing? Het klimaat verandert. En dat merken we onder andere aan het toenemend aantal hittegolven. Afgelopen zomers passeerde het kwik met enige regelmaat de 35 gradengrens. En waar we onze huizen steeds beter beschermen tegen de winterse kou, daar komt de warmte in de zomer nog steeds makkelijk de woningen binnen. Daardoor slapen we slechter, hebben we meer last van concentratieproblemen, neemt de kans op hittestress toe en bestellen we massaal airco’s die ons stroomverbruik vervolgens tot grote hoogte stuwen. Op die momenten is het prettig als je je huis ook op een duurzame manier kan koelen. Zomercomfort is dus belangrijk. Inmiddels wordt voor de nieuwbouw ook al gewerkt met de term TO-Juli: de maximale thermische overschrijding in de maand juli. Maar voor bestaande woningen is dit uiteraard net zo goed relevant. Verschillende duurzame verwarmingstechnieken bieden ook de mogelijkheid om te koelen, zoals warmtenetten in combinatie met WKO (warmtekoude-opslag) en de warmtepompen. Aan de andere kant zal het inzetten op isolatie ook een verkoelend effect hebben. Door hierop in te zetten, neemt de vraag naar koelinstallaties binnen woningen af. Dat duurzame verwarmingstechnieken ook een koelfunctie hebben, is mooi meegenomen.