03 Perspectiefnota 2022.pdf

Perspectiefnota 2022 van de gemeente Goirle

1

Inleiding Met de bespreking van de Perspectiefnota start een nieuwe planning-, control en verantwoordingscyclus. Deze nota vormt de opstap naar de Begroting 2022, de laatste die in deze collegeperiode aan uw gemeenteraad ter vaststelling wordt aangeboden. In het voorjaar van 2022 zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Dat betekent dat bij de jaarstukken 2022 een nieuw college verantwoording aflegt aan een nieuwe raad. Coronacrisis We constateerden het al eerder: we besturen momenteel in onzekerheid. Een voorspelling doen over de impact van de coronacrisis op het jaar 2022, en de jaren erna, is op dit moment koffiedik kijken. Sterker nog: zelfs voor 2021 is het verloop van de crisis en het effect ervan nog erg onzeker. Op dit moment (april 2021) is er hoop en verwachting dat de pandemie kort na de zomer snel voorbij is. Nu nog bevinden we ons in de derde golf en vertoont het vaccinatieprogramma in Nederland een grillig verloop op. Daardoor moet het zicht op de einddatum van de pandemie steeds worden bijgesteld. En ook áls de pandemie voorbij is, verwachten we dat op verschillende plaatsen in de begroting de nadelige maatschappelijke effecten terug te zien zijn: op een aantal terreinen werken de gevolgen van lockdown-periodes nog door. Op het gebied van onderwijs zijn bij sommige leerlingen achterstanden ontstaan. Het onderwijs krijgt van het Rijk middelen om daar wat aan te doen.

Voor Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) zijn wij als gemeente zelf verantwoordelijk. In 2021 zetten wij daar al extra op in. Waar nodig blijven we dat in 2022 doen. Nu nog lijkt dit binnen de budgetten te passen. Het duurt nog lang voordat de bedrijven die nu getroffen zijn door de lockdown de schade hebben ingehaald. Wij sluiten dan ook niet uit dat wij ook in 2022 nog aanvullende maatregelen moeten nemen, zoals het kwijtschelden van precario. In de begroting 2022 verwachten wij een betere inschatting te kunnen maken van de herstelopgave waarvoor wij als samenleving, en ieders rol daarin, staan. Financiële positie De afgelopen jaren hebben we fors bezuinigd om steeds weer een sluitende begroting aan de Provincie te kunnen aanbieden. We hebben onze beïnvloedbare inkomsten verhoogd (o.a. door verhoging van de OZB-tarieven), we zijn efficiënter gaan werken en hebben onze kosten verlaagd en beter beheersbaar gemaakt. We hebben ook ambities naar beneden bijgesteld of getemporiseerd. Toch blijven onze rekeningresultaten steeds weer een tekort vertonen. Herverdeling Gemeentefonds We hielden in onze voorgaande meerjarenramingen al rekening met een forse korting op de algemene uitkering uit het Gemeentefonds. Sinds december weten we de voorlopige omvang van de financiële effecten van de herverdeling.

Voor Goirle betekent het een korting van € 87 per inwoner per jaar, gefaseerd ingevoerd, maar oplopend tot een nadeel van ruim € 2 miljoen na 2026. De herverdeling heeft grote effecten op veel gemeenten. De minister heeft daarom in december aangekondigd de herverdeling pas vanaf 2023 in te voeren. Er loopt nu een nader onderzoek naar de effecten. De Raad voor Openbaar Bestuur (ROB) wordt om advies gevraagd. In juni buigt de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) zich over de herverdeling. Het nog te formeren nieuwe kabinet neemt er uiteindelijk een besluit over. Vanuit Goirle hebben we diverse acties in gang gezet om het forse nadelige effect, ook in relatie tot de last die we kunnen dragen, zoveel mogelijk te beperken. Naast interne consultatie participeren we ook nadrukkelijk in (regionale) lobbytrajecten richting o.a. de Raad voor het Openbaar Bestuur, de VNG en het ministerie. Daarnaast spelen nog een aantal andere, majeure financiële onzekerheden op landelijk niveau. Zo is het ook nog onzeker of, en zo ja, met welke structurele compensatie het Rijk komt voor de tekorten 2

op het gebied van jeugd en Wmo (landelijk € 1,7 mlrd). Het uitblijven daarvan leidt overigens bij alle gemeenten in Nederland jaarlijks tot forse financiële problemen die niet langer zijn op te vangen. Noodzaak tot strategische heroriëntatie Het feit dat onze rekeningresultaten steeds weer nadelig blijven uitpakken in combinatie met het vooruitzicht van een forse terugloop op de inkomstenstroom vanuit het Rijk hebben ons al eerder het besef gebracht dat herhaaldelijke jaarlijkse bezuinigingsrondes, van welke omvang dan ook, in Goirle niet meer kunnen zorgen voor een reëel en structureel evenwichtig meerjarenperspectief. De raad, en ook het college, heeft behoefte aan grip op en stabiliteit in de financiën van Goirle. Dat maakt noodzaak tot een strategische heroriëntatie hoog. Daarin willen we in beeld krijgen of we -gegeven onze huidige en toekomstige inkomensstromen- nog wel de gemeente kunnen zijn die we willen zijn. Op dit moment zijn de werkelijke effecten van een aantal majeure componenten in onze toekomstige inkomensstromen nog onzeker: een besluit over de definitieve herverdeling van het gemeentefonds, maar ook of, en de wijze waarop, compensatie voor de tekorten in de jeugdzorg kan worden verwacht, wordt pas door het nieuwe kabinet genomen. Dat nieuwe kabinet laat nog op zich wachten; aangekondigd is uitgebreid de tijd te nemen voor de formatie.

Dat brengt ons de vraag of een strategische heroriëntatie op basis van dergelijke grote onzekerheden van majeure bouwstenen voor die strategische heroriëntatie op dit moment zinvol is. De behoefte aan zekerheid, ook over onze gemeentelijke financiën en de mogelijkheden die deze bieden om onze ambities waar te maken, is onverminderd groot. Uiteindelijk beogen we met elkaar zo voortvarend mogelijk grip te krijgen op onze financiën en daarmee ook meerjarig stabiliteit te bewerkstelligen. De in januari jl. aan het audit comité gepresenteerde globale aanpak in twee stappen om niet alleen de begroting 2022, maar ook het meerjarenperspectief structureel en reëel in evenwicht te brengen, is nog steeds zinvol. Wel zorgt de door het kabinet uitgestelde zekerheid over onze toekomstige inkomensstromen ervoor dat het niet het juiste momentum is de strategische discussie over de toekomst van Goirle nu te voeren. Een heroriëntatie op de mogelijkheden voor de toekomst van Goirle doe je immers één keer goed als grip en meerjarige financiële stabiliteit de doelstelling is. Dat geeft ruimte om ook intern de aandacht in Goirle op het meerjarenperspectief te richten. De afgelopen jaren zijn steeds gericht geweest op het structureel sluitend krijgen van het eerstkomende jaar.

Dat kon ook, omdat de financiële consequenties van autonome ontwikkelingen behapbaar waren en in geval van nood konden worden opgevangen door een riante reservepositie. Die situatie is veranderd en vergt een andere blik op onze begrotingssystematiek waarbij vastgestelde beleidsplannen ook direct meerjarig financieel vertaald worden. In maart 2022 zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Het college beoogt de scenario's voor een solide meerjarenraming over te dragen aan een volgend college en raad. Op basis daarvan moet de strategische heroriëntatie kunnen plaatsvinden als basis voor de jaren 2023 en verder. We benutten, in afwachting van de besluiten van een nieuw kabinet, dit jaar om met deze ervaren raad een hele goede voorbereiding te doen zodat de nieuwe raad met een zo zeker en compleet mogelijk beeld de strategische discussie kan voeren. Op dit moment voorzien we -indien alle beleidsvoornemens tot toekenning van extra middelen zouden leiden- voor 2022 een tekort van bijna € 0,7 miljoen, oplopend naar bijna € 1,7 miljoen in 2025. Met daarbij de kanttekening dat de korting op het gemeentefonds ook na 2025 (het laatste jaar in het gepresenteerde meerjarenperspectief) nog verder zal oplopen en de langjarige ramingen vanwege de begrotingssystematiek nog actualisatie behoeven.

In het hoofdstuk Strategische route doen we een procesvoorstel voor de aanpak om samen met de raad tot de strategische heroriëntatie te komen. Het uitgangspunt voor 2022 daarbij is behoud van bestuurlijke zelfstandigheid.

3

Inhoudsopgave

Inleiding ................................................................................................................................................... 2 Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 4 Leeswijzer ................................................................................................................................................ 5 Strategische route ................................................................................................................................... 6 ................................................................................................................................................................. 6 Programma 1 Inwoner........................................................................................................................... 11 Samenvatting beleid per programma ........................................................................................... 12 Thema 1.1 Preventie ..................................................................................................................... 12 Thema 1.2 Onderwijs ....................................................................................................................

14 Thema 1.3 Zorg en activering ........................................................................................................ 16 Programma 2 Leefomgeving ................................................................................................................. 19 Samenvatting beleid per programma ........................................................................................... 20 Thema 2.1 Slim omgaan met ruimtegebruik ................................................................................. 20 Thema 2.2 Verstandig omgaan met natuurlijke bronnen ............................................................. 22 Thema 2.3 Zorg voor veilige leefomgeving ................................................................................... 24 Programma 3 Bedrijvigheid ................................................................................................................... 25 Samenvatting beleid per programma ........................................................................................... 25 Thema 3.1 Bedrijvigheid ................................................................................................................ 26 Programma 4 Bestuur en organisatie....................................................................................................

27 Samenvatting beleid per programma ........................................................................................... 28 Thema 4.1 Bestuur ........................................................................................................................ 28 Thema 4.2 Dienstverlening............................................................................................................ 29 Algemene dekkingsmiddelen en Overhead .......................................................................................... 31 Samenvatting beleid per programma ........................................................................................... 32 Thema 5.1 Algemene dekkingsmiddelen ...................................................................................... 32 Thema 5.2 Overhead ..................................................................................................................... 33 ....................................................................................................................................................... 33 Financiën ............................................................................................................................................... 37 Prognose meerjarenperspectief ....................................................................................................

37 Financiële gevolgen autonome ontwikkelingen ............................................................................ 37 Detailinformatie beleid per programma ....................................................................................... 38 Follow up bezuinigingen ................................................................................................................ 41 Uitgangspunten begroting 2022 ........................................................................................................... 43 ............................................................................................................................................................... 43

4

Leeswijzer Met de vaststelling van de Perspectiefnota worden de kaders bepaald voor de uitwerking in de begroting 2022 en de meerjarenraming 2023-2025. Bij het vaststellen van de begroting 2020 en 2021 is het repressief toezicht van de Provincie behouden mede dankzij een tweetal forse bezuinigingsoperaties. Daarmee zijn onze financiële zorgen niet van de baan. We zien een structureel nadelig financieel perspectief voor de jaren 2023-2025 en zelfs daarna. Daarom moeten we ons gedegen voorbereiden op een strategische heroriëntatie waarin we mogelijk onze ambities moeten aanpassen om op de lange termijn ook financieel gezond te kunnen blijven. De coronacrisis en het langzaam verlopende proces van de kabinetsformatie leiden er toe dat we ook op dit moment nog moeten besturen in onzekerheid. Deze voorjaarsnota geeft u inzicht in de koers die we in 2022 willen en kunnen varen, op basis van wat we weten en in de wetenschap dat er ook zaken zijn die we (nog) niet weten. In de inleiding zijn de hoofdlijnen van de belangrijkste ontwikkelingen weergegeven. De strategische route is het pad dat wij samen met uw raad willen bewandelen om enerzijds een sluitende programmabegroting 2022 te kunnen opstellen en ons daarnaast voor te bereiden op het maken van weloverwogen keuzes na de discussie over de strategische heroriëntatie.

Daarna moet het meerjarenperspectief met ingang van 2023 een reëel en structureel evenwicht vertonen. In het daarop volgende hoofdstuk wordt op programma- en themaniveau het perspectief verder toegelicht. Uitgangspunt voor het college is de strategische visie die het heeft vastgelegd in de Uitvoeringsagenda en die gebaseerd is op het Bestuursakkoord en de Global Goals. Per programma halen we op die manier terug wat we bij het aantreden in 2018 voor ogen hadden. Koers en ontwikkelingen brengen vervolgens noodzakelijke en wenselijke beleidsvoornemens met zich mee. Deze worden per thema nader toegelicht. Onder noodzakelijk beleid verstaan we de beleidsvoornemens die onvermijdelijk, onvoorzienbaar en onuitstelbaar zijn (bijvoorbeeld omdat er een wettelijke verplichting aan ten grondslag ligt). Voor de beleidswensen geldt uiteraard ook dat deze bijdragen aan de doelstellingen uit de uitvoeringsagenda en ten gunste komen van onze inwoners. Voor zowel noodzakelijk als wenselijk beleid worden de kosten per thema in beeld gebracht. Noodzakelijk en wenselijk beleid presenteren we in deze Perspectiefnota binnen het programma/thema waar het maatschappelijk effect het best bij aansluit. Vanwege BBV-technische eisen of de indeling van het rekeningschema is het mogelijk dat geraamde bedragen in de programmabegroting 2022 binnen een ander programma of thema moeten worden gepresenteerd.

In het hoofdstuk Financiën laten we u tot slot zien wat de financiële uitgangspositie is voor deze Perspectiefnota voor de jaren 2022 en volgend. Indien de raad besluit tot toekenning van extra middelen voor alle beleidsvoornemens (noodzakelijk en wenselijk beleid), vertonen alle jaren een tekort. De raad stelt echter de beleids- en financiële kaders op themaniveau vast, het besluit over de activiteiten die daaraan het best bijdragen is een bevoegdheid van het college. Dat betekent ook dat het college de mogelijk heeft om -ook in het geval geen extra middelen ter beschikking worden gesteldbinnen een thema de uitvoering van activiteiten die samenhangen met beleidsvoornemens ter hand te kunnen nemen indien deze méér bijdragen aan het beoogde maatschappelijk effect dan de activiteiten doen. Dat biedt -in het geval geen extra middelen beschikbaar zijn- de mogelijkheid tot uitruil en optimalisatie van elke bestede euro. De beleids- en financiële kaders bepalen is nodig om richting te geven keuzes; keuzes voor de korte termijn, om de begroting 2022 sluitend te maken, en daarnaast om ons voor te bereiden op de strategische heroriëntatie. We lichten in dit hoofdstuk ook de vastgestelde, ingeboekte, maar nog niet gerealiseerde bezuinigingen toe. Deze hebben mogelijk impact op het meerjarenperspectief.

Tenslotte zijn de uitgangspunten voor de begroting 2022 en de meerjarenraming opgenomen. 5

Strategische route In de inleiding hebben wij geschetst waardoor de financiële positie van de gemeente Goirle onder druk staat. Dat maakt dat we, gebaseerd op de programmabegroting 2021, de navolgende uitgangspositie voor de Perspectiefnota hebben: Perspectief 2022 en meerjarenramingen 2023-2025

A. Uitkomst begroting 2021 en meerjarenraming * Dekkingsvoorstel 1e wijziging 2021 Aanvullende structurele dekking n.a.v. Provincie Terugdraaien opgenomen herverdeling vanaf 2022 Inboeken herverdeling gemeentefonds vanaf 2023 B. Uitgangspositie voor Perspectiefnota 2022

Bedragen x € 1.000

2022 -1.962 1.873 80 600 0 591

2023 -2.681 1.873 80 1.200 -360 112

2024 -2.979 1.873 80 1.200 -720 -546

2025 -3.000 1.873 80 1.200 -1.080 -927

Een eerste beeld laat een minder nadelig beeld zien dan bij de programmabegroting 2021 gepresenteerd. Voor 2022 en 2023 vertoont de uitgangspositie zelfs 'zwarte cijfers'. Nadere beschouwing levert op dat dit beeld volledig te danken is aan uitstel van de herverdeling van het gemeentefonds. En bovendien is het slechts van korte duur: ook na 2025 verwachten we nog een verder nadeel van € 1 mio per jaar van de herverdeling. Verder moeten we ons realiseren dat de scope van onze begrotingssystematiek van kortjarig naar langjarig wijzigt: dat betekent dat de ramingen voor 2023 tot en met 2025 mogelijk nog actualisatie behoeven in afstemming op vastgestelde of nog vast te stellen uitvoeringsprogramma's en meerjarenplannen (o.a. voor onze kapitaalgoederen). Tot slot bevatten de gepresenteerde saldi nog een aantal bezuinigingen waarvoor geldt dat realisatie nog niet verzekerd is. Zolang dat het geval is vormen ze een risico voor het meerjarenperspectief. Kortom: we staan er minder goed voor dan bovenstaand beeld doet vermoeden. We realiseren ons al langer dat we onze inkomsten en uitgaven met elkaar in balans moeten brengen. Zeker nu we ook de omvangrijke financiële effecten van autonome ontwikkelingen niet meer kunnen opvangen. Dat is precies de reden waarom we ons voorbereiden op een strategische heroriëntatie.

Intussen draait de wereld gewoon door: dat betekent dat we ook nu verder moeten met noodzakelijk beleid en waar mogelijk met wenselijk beleid om de ambities uit de Uitvoeringsagenda 2018-2022 zoveel mogelijk te realiseren. Dat levert ook een dilemma op: want structurele keuzes van vandaag beïnvloeden ook de financiën van morgen. Voor 2022 biedt de begroting nog in beperkte mate tijdelijke ruimte om uitvoering te geven aan aanvullend beleid. Vanaf 2023 is die ruimte nog minimaal, om daarna te verdwijnen. Om, gegeven de ontwikkelingen, onze koers in 2022 te kunnen vervolgen worden in deze Perspectiefnota noodzakelijke en wenselijke beleidsvoornemens toegelicht die kosten met zich meebrengen. Een eerste gedachte kan zijn dat uitvoering van die activiteiten niet mogelijk is omdat er immers nauwelijks geld beschikbaar is. Dat zou echter te kort door de bocht zijn en zou voorbij gaan aan het mandaat van het college en de raad. Die laatste bepaalt immers de financiële kaders op themaniveau. Het college is bevoegd (en gehouden) om binnen ieder thema de middelen zo optimaal mogelijk in te zetten ten behoeve van de beoogde maatschappelijke effecten. Dat betekent dat er binnen kaders een keuzevrijheid bestaat die uitruil van nieuw (wenselijke) beleid met bestaand beleid binnen thema's mogelijk maakt, zonder dat het de structurele financiële positie verslechtert.

Daarnaast heeft het college de mogelijkheid de raad voor te stellen de financiële kaders van de thema's 6

(budgetneutraal) te herschikken, dan wel over te gaan tot temporisering van beleidsvoornemens om zo het financieel perspectief niet verder te verslechteren en toch de noodzakelijke beleidsuitvoering te vervolgen. Benodigde middelen voor beleidsvoornemens Noodzakelijk beleid (structureel) Noodzakelijk beleid (incidenteel) Totaal noodzakelijk beleid Beleidswensen (structureel) Beleidswensen (incidenteel) Totaal beleidswensen Totaal beleidsvoornemens bij Perspectievennota 2022

Bedragen x € 1.000

-448 -185 -633 -520 -177 -697 -1.330

-364 -50 -414 -537 0 -537 -951

-364 -90 -454 -527 0 -527 -981

-314 0 -314 -452 0 -452 -766

Het is dus aan de raad om de beleids- en financiële kaders te stellen voor de begroting 2022. Op korte termijn kunnen nauwelijks extra inkomsten worden gegeneerd. Indien uitruil, al dan niet binnen thema's, noch temporisering van bovenvermelde beleidsvoornemens mogelijk is, volgt zonder meer een nadelig rekeningresultaat voor 2022. Het tekort loopt dan in de jaren erna verder op. Stappenplan De urgentie is daarom onverminderd hoog om met een strategische heroriëntatie richting te geven om structurele baten en lasten langjarig met elkaar in evenwicht te brengen en daarmee Goirle een realistisch, gezond en solide financieel perspectief te bieden. Daarnaast bereiden we ons ook voor op het aanbieden van een sluitende begroting 2022 waarbij we ons meerjarenperspectief -in aanloop naar die heroriëntatie- zo min mogelijk willen verslechteren. Om beide doelen in een parallel proces te realiseren hebben we de eerder voorgestelde aanpak op hoofdlijnen vertaald in een stappenplan en aangevuld en geactualiseerd: Stap 0: Actualisatie en analyse van de meerjarenramingen De begrotingscyclus van de gemeente Goirle was de afgelopen jaren steeds gericht op het structureel sluitend maken van het komende begrotingsjaar. Het financiële perspectief voor jaar t werd steeds in het jaar t-1 geactualiseerd bij de Voorjaarsnota.

Voor een gedegen strategische heroriëntatie is het nodig om ook een realistische langjarige vertaling te maken van actuele meerjarenplannen en vastgestelde uitvoeringsprogramma's in het financiële meerjarenperspectief. Dat geeft een beter inzicht in het structurele 'gat' is dat we met elkaar hebben te dichten en is nodig voor een antwoord op de vraag of we nog de gemeente kunnen zijn die we willen zijn. En waarbij 'kunnen' bepaald wordt door het maximaal haalbare financiële kader in combinatie met inzicht in wettelijke/niet-wettelijke taken en beïnvloedbare en niet-beïnvloedbare posten. Stap 1: Keuzes voor de begroting 2022 In aanloop naar de begroting 2022 moet een oplossing worden gevonden voor het voorziene tekort, zeker waar dat tekort structureel is. Bij die oplossing voor de korte termijn willen we voorkomen dat daaruit nadelige, langjarige maatschappelijke effecten ontstaan die vooruitlopen op de strategische heroriëntatie.

7

Het college adviseert de raad daarom in het raadsvoorstel bij deze Perspectiefnota om als uitgangspunten voor de begroting 2022 het volgende te hanteren: • alleen extra middelen te ramen voor de thema's met noodzakelijk beleid; • noodzakelijk incidenteel beleid -voor zover niet uit te ruilen binnen een thema- te dekken uit de Algemene Weerstand Reserve (AWR); • nieuwe beleidswensen (meerdere combinaties mogelijk) a. door het college te laten uitruilen tegen bestaand beleid binnen de mogelijkheden binnen hetzelfde thema en/of b. door de raad te laten uitruilen tegen bestaand beleid buiten de thema's maar binnen het programma en/of c. een jaar te temporiseren en daarmee onderdeel te maken van de strategische heroriëntatie. Het college doet u bij de begroting 2022 een voorstel dat zoveel mogelijk gebaseerd is op deze uitgangspunten. Daarbij worden ook de eventuele gevolgen voor het uitvoeren van voornemens uit het bestuursakkoord inzichtelijk gemaakt. Stap 2: Heroriëntatie voor 2023 en volgende jaren We verwachten in de loop van dit jaar meer duidelijkheid en zekerheid over de financiële impact van een aantal majeure onderwerpen. Denk daarbij aan de bijgestelde effecten van de herverdeling van het gemeentefonds, het woonplaatsbeginsel en de coronacrisis.

En mogelijk ook de positieve risico's in het kader van de nieuwe strategische inkoop binnen het sociaal domein en mogelijk meer compensatie van het Rijk voor de tekorten van de jeugdzorg. Het voeren van een (eenmalige) discussie over strategische heroriëntatie vergt duidelijkheid over zaken met grote financiële impact. die duidelijkheid is er op dit moment (nog) niet en laat naar verwachting tenminste nog enige maanden op zich wachten. Zodra die duidelijkheid er wel is, is een strategische discussie zinvol. Stap 3: Keuzes voor de begroting 2023 en volgende jaren De uitkomsten van de strategische heroriëntatie worden met de begroting 2023 realistisch beleidsmatig en financieel vertaald en ter besluitvorming voorgelegd. Tijdshorizon Uitgangspunt is zoveel mogelijk samen met raad en inwoners op te trekken in de voorbereidings-, discussie- en besluitvormingsfase. We gaan op korte termijn met (een vertegenwoordiging van) de raad in gesprek om af te stemmen welke rol wie op welk moment het beste past. Een realistische, voorlopige planning op hoofdlijnen voor dit proces ziet er als volgt uit: april - december 2021

juli - oktober 2021 januari - maart 2022

april - juli 2022

augustus - oktober 2022

Ambtelijke voorbereiding in samenspraak met (afvaardiging) raad Actualisatie en analyse van de meerjarenramingen door analyse financiële situatie, wettelijk/niet wettelijk, beïnvloedbaar/niet beïnvloedbaar, zero based budgetting (optioneel), formatie-analyse, visievorming, actualisatie planvorming, inventarisatie bestaande beleidskeuzes, enzovoorts. Realiseren van een structureel sluitende begroting 2022 Scenario-ontwikkeling voor de heroriëntatie Heldere scenario’s waarin keuzes staan inclusief relaties / gevolgen en randvoorwaarden. Neutrale, technische discussie met de raad over de scenario’s: zijn ze helder, duidelijk en compleet inclusief gevolgen Oordeelsvorming en politiek debat door de nieuwe raad over de verschillende scenario’s inclusief strategische keuzes als solide basis voor 2023 en volgende jaren Uitwerken keuzes heroriëntatie voor de begroting 2023 8

Parallel aan het proces om te komen tot inhoudelijke keuzes voor een realistisch en solide meerjarenperspectief voor de gemeente Goirle is er ook aandacht voor de gewenste kwaliteitsverbetering van de P&C cyclus. Het gaat daarbij over: • de sturingsmechanismen die passen bij de diverse rollen • het versterken van de relatie tussen maatschappelijke effecten, doelen, activiteiten en inzet van middelen • de rol van indicatoren • zichtbare verbetering van de samenhang tussen beleidsplannen en de P&C cyclus Deze kwaliteitsverbetering is een doorlopend proces en loopt dus langer door dan het proces van de strategische heroriëntatie. Het is vooral belangrijk om te beginnen. Vanaf medio 2021 betrekken we daarbij het audit-comité. In samenspraak met de griffie en raad trekken we samen op ten behoeve van het schetsen van een compleet meerjarig plan van aanpak en het bepalen van de momenten waarop rollen het best kunnen worden ingevuld. Strategische 'knoppen' om aan te draaien Met het doorlopen van het hierboven beschreven stappenplan beogen we stabiliteit en grip op onze financiën te krijgen. Om die vervolgens te vergelijken met dat wat we willen zijn. We doen dat aan de hand van een aantal ‘knoppen’ waaraan we, in samenhang, kunnen ‘draaien’. Deze laten zich als volgt omschrijven: 1.

Strategische knop: Inkomsten verhogen De mogelijkheden van een gemeente om eigen inkomsten te verwerven zijn beperkt. Naast de algemene uitkering uit het gemeentefonds (het Rijk) ontvangen we ook integratie-uitkeringen en decentralisatie-uitkeringen. Daarnaast zorgen de Onroerende Zaakbelasting, retributies (bijvoorbeeld leges, marktgelden) en overige belastingen (de 'lokale heffingen') voor een inkomstenstroom. De gemeentewet somt de heffingsmogelijkheden limitatief op en voor verschillende heffingen geldt dat zij niet meer dan kostendekkend mogen zijn. De inkomsten uit belastingheffing bedragen ongeveer 20.7% van het totaal van de gemeentelijke inkomsten. Deze opbrengsten kunnen worden ingezet voor ‘autonoom gemeentelijk beleid’. De raad kan in vrijheid over de bestemming van extra opbrengsten beslissen. De inkomsten kunnen dus worden ingezet om het tekort op de begroting te dekken, en daarmee een belangrijk deel van de gemeentelijke voorzieningen in stand te houden. Alle inwoners en bedrijven betalen daaraan mee. Voor inwoners met een minimum inkomen bestaat de mogelijkheid om voor kwijtschelding in aanmerking te komen.

Aan deze strategische knop kan Goirle nog draaien, bijvoorbeeld door het verder verhogen van de OZB tot het niveau van artikel 12 Financiële Verhoudingswet (extra opbrengst ca.€ 300.000), het verder verhogen van kostendekkendheid van de leges, behoud hondenbelasting, toepassen profijtbeginsel en overwegingen over het invoeren van parkeerbelasting, forensenbelasting, baatbelasting, reclamebelasting. 2. Strategische knop: Uitgaven verlagen: beheersen én terugdringen van kostenoverschrijdingen Het is duidelijk dat de tekorten van de afgelopen jaren en ook in het meerjarenperspectief zijn veroorzaakt door de enorme kostenstijging bij uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en bij uitvoering van de Jeugdwet. Onderzocht moet worden waar we in de uitvoering van Wmo en Jeugdwet kunnen besparen. De taakstelling voor het Lokaal Opgave Team - waartoe bij het dekkingsvoorstel bij de begroting 2021 is besloten - is daarvoor een eerste aanzet. Dat heeft onvermijdelijk ook gevolgen voor de verstrekking van voorzieningen in de jeugdzorg en bij Wmo.

9

3. Strategische knop: Ambities bijstellen: de terugtredende overheid Met deze knop voorkomen we verdere verhoging van lasten voor inwoners en bedrijven. We richten ons dan vooral op de uitvoering van wettelijke taken. Bij niet-wettelijke taken zoals sport, cultuur, economie, enzovoorts nemen we een afwachtende, hooguit faciliterende houding aan. De beleidscapaciteit om niet-wettelijke taken uit te voeren wordt vervolgens afgebouwd. De besparingen die dit oplevert, zijn afhankelijk van de mate waarin de ambities (moeten) worden bijgesteld. Naast dekking van het tekort op de meerjarenbegroting kan misschien zelfs ruimte ontstaan voor lastenverlaging voor inwoners en bedrijven. Niet-wettelijke taken laten we in het meest vergaande geval aan de markt over. Wij zijn dan in de kern een uitvoeringsorganisatie voor rijksbeleid. De gevolgen van deze knop liggen vooral op het vlak van sport, cultuur, economie, volkshuisvesting, duurzaamheid en stedenbouw. 4. Strategische knop: Meer met minder: optimalisatie initiatieven binnen bestaande kaders Onze financiële positie dwingt ons om keuzes te maken in de hoeveelheid en aard van de initiatieven om Goirle mooier, leefbaarder, socialer, duurzamer, enzovoorts te maken. Daarom is het belangrijk de scope te verleggen van maximaal naar optimaal: we zorgen dat elke euro optimaal bijdraagt aan het maatschappelijk effect waarvoor ze wordt ingezet.

Bij elke afweging van nieuwe ten opzichte van bestaande initiatieven moet dit worden meegenomen. Daarbij is het belangrijk te omschrijven en te bewaken wanneer een effect in voldoende mate is bereikt. Daardoor kunnen middelen misschien voor een ander effect worden ingezet. Het is de uitdaging om in samenhang aan de hierboven beschreven knoppen te draaien. Zodra we daarmee balans brengen in een gezond en solide meerjarenperspectief rest ons de vraag of we daarmee nog de gemeente zijn die we willen zijn. Zolang dat het geval is, kan het uitgangspunt van bestuurlijke zelfstandigheid onverminderd van kracht blijven.

10

Programma 1 Inwoner Visie uit de Uitvoeringsagenda 2018-2022 “Wij hebben de indruk dat de zorg en ondersteuning die we leveren aan de jeugd onder de 18 jaar goed is. Mocht het nodig zijn, dan willen we die zorg en ondersteuning ook voor de jeugd van 18 tot 23 jaar aanbieden. Wij vinden het belangrijk om de rust te bewaren en willen geen radicale koerswijziging. Een samenleving is duurzaam als inwoners zoveel als mogelijk zelfstandig hun leven kunnen leiden en dat zij in staat en bereid zijn om anderen daarbij te helpen. Pas wanneer inwoners er zelf of samen met elkaar niet meer uitkomen, hebben wij de verantwoordelijkheid om hen te ondersteunen. Wij willen bereiken dat iedereen mee kan doen. Niet alleen omdat wij hier een taak in hebben op grond van wetgeving en het VN-verdrag, maar vooral omdat wij onze samenleving pas duurzaam vinden wanneer ook senioren, nieuwe inwoners en inwoners met een beperking hun kwaliteiten ten goede kunnen laten komen aan die samenleving.” Strategische koers voor 2022 e.v. De druk op het sociaal domein neemt nog steeds toe. Op alle niveaus van de samenleving staan we voor uitdagingen en veranderingen zoals globalisering, informatisering, individualisering en klimaatverandering. Tegelijkertijd zien we ook een toenemende behoefte om deel te nemen aan gemeenschappen en is er veel aandacht voor inclusie, positieve gezondheid en duurzaamheid.

Naast deze grotere onderwerpen vragen in Goirle onderwerpen als vergrijzing, eenzaamheid en jongeren met gedragsproblemen speciale aandacht. Deze aspecten nemen we mee in de nieuwe visie op het sociaal domein. De raad heeft hiervoor de uitgangspunten meegegeven. Met deze visie werken we vanaf 2022 naar een situatie waarin onze inwoners het maximale uit zichzelf kunnen halen. Hierdoor kunnen zij zo zelfstandig en zo volwaardig mogelijk meedoen aan de maatschappij en anderen helpen om mee te doen. Met inwoners die niet zelf of met hulp van anderen mee kunnen doen zoeken wij naar een passende oplossing. Hierbij doen wij alleen wat écht nodig is en leveren we maatwerk. Voor het realiseren van deze missie zijn Positieve Gezondheid, normalisatie en preventie de basis. Ook haken we direct aan bij de uitgangspunten van de omgevingsvisie “Goed toeven” en "Doenerig dorp”. In tegenstelling tot de brede kaders van Back 2 Basic zal de sociale koers van Goirle zich richten het uitvoeren van de wettelijke taken en daarnaast een aantal thema’s die prioriteit krijgen en waarop we extra inzetten omdat deze bijdragen aan het versterken van zelf en samenredzaamheid. Voor de realisatie van de doelen uit de visie wordt gebruik gemaakt van een uitvoeringsagenda.

11

Samenvatting beleid per programma

1. Inwoner 1.1 Preventie B: Beleidswensen 1.2 Onderwijs A: Noodzakelijk beleid 1.3 Zorg en activering A: Noodzakelijk beleid B: Beleidswensen Eindtotaal

Investering -

2022 45 45 27 27 85 85 157

2023 8 8 27 27 10 10 45

Bedragen x € 1.000 2024 2025 8 8 8 8 27 27 27 27 10 10 10 10 45 45

Thema 1.1 Preventie Ontwikkelingen: wat komt er op ons af? Preventieve activiteiten De doelen voor het sociaal domein zijn gebaseerd op het uitgangspunt van preventie waarbij we ons in het bijzonder richten op meer kwetsbare inwoners. Hiervoor voeren we diverse activiteiten uit. Dit zetten we in 2022 voort. De activiteiten zijn gericht op een continue proces van verbetering. De vraag naar zorg binnen deze kwetsbare doelgroepen zal niet afnemen en blijft dus een punt van aandacht. Normalisering en verwijzing naar het voorliggend veld is een beweging die we graag verder in gang zetten. Hierbij is het inrichten van collectieve voorzieningen een manier om kosten beter te beheersen. Doorontwikkeling Loket We willen inwoners via de toegang ('t Loket) snel en efficiënt helpen bij hun hulpvraag. Het doel hiervan is zelfredzaamheid te bevorderen en snel passende ondersteuning te bieden. Het is noodzakelijk om ten aanzien van de nieuwe regionale inkoop én de inkoop voorliggend veld de nieuwe rol van de toegang te blijven door ontwikkelen. Inkoop voorliggend veld (algemene voorzieningen) De huidige contracten met aanbieders van algemene voorzieningen lopen af op 31 december 2021. Deze algemene voorzieningen moeten daarom opnieuw ingekocht worden.

De huidige manier van contracteren geeft onvoldoende inzicht in de kwaliteit van de geleverde zorg en dienstverlening en heeft onvoldoende mogelijkheden om de zorg te verbeteren. Ook is er niet genoeg inzicht in de resultaten en zijn er te weinig mogelijkheden voor kostenbesparingen. In de nieuwe inkoop zal meer aandacht zijn voor inzicht in kwaliteit en verbetermogelijkheden en daarnaast aandacht voor inzicht in resultaat en uiteraard mogelijkheden voor kostenbesparingen. Preventie en samenwerken is hierbij een focus. Personen met verward gedrag In 2020 hebben we ingezet op een procesregie. De procesregisseur heeft inwoners in beeld met (dreigende) verwardheid en volgt deze inwoners (monitoring). Deze regisseur is de schakel tussen zorg en veiligheid. Hierdoor hebben we inwoner met dreigend verward gedrag in beeld en kunnen we beter anticiperen. Dit draagt bij aan één van de doelen om deze personen vroegtijdig in beeld te hebben. Daarnaast zijn we gestart met het verzorgen van MHFA-trainingen (Mental Health First Aid). Deze trainingen worden gegeven aan inwoners, vrijwilligers, ondernemers en professionals. In deze training 12

leer je hoe je het gesprek kunt aangaan met iemand die (beginnende) psychische problemen heeft. Ook leer je hoe je kunt handelen wanneer iemand in een crisis verkeert. Daardoor zorgen we dat de omgeving weet hoe zij signalen van verwardheid kunnen herkennen en waar zij hun zorgen kunnen melden. Door de komst van corona hebben niet alle trainingen door kunnen gaan. De trainingen worden in 2021 en 2022 voortgezet. Effectiviteitsslag in onafhankelijke cliëntondersteuning Onafhankelijke cliëntondersteuning is vanaf de transitie in 2015 gepositioneerd bij de gemeenten en is hiermee een wettelijke taak. De essentie is dat door cliëntondersteuning inwoners sneller de informatie en advies krijgen die ze nodig hebben om hun hulpvraag concreet te maken. En ze vervolgens de ondersteuning te bieden om ze op weg te helpen bij het beantwoorden van die vraag. Dit draagt bij aan zelfredzaamheid van onze inwoners. De praktijk wijst echter uit dat de bekendheid van onafhankelijke cliëntondersteuning laag is. Er wordt daardoor relatief weinig gebruik van gemaakt. Hier willen we graag iets aan doen omdat mensen vroegtijdig helpen vaak voorkomt dat de zorgvraag zwaarder wordt. We zijn in 2021 gestart met het project “koplopergemeente onafhankelijke cliëntondersteuning” (tot september 2022). We hebben hiervoor subsidie gekregen van het ministerie van VWS.

De subsidie dekt de volledige kosten van het project. Het beoogde effect van dit project is dat de hulpvraag van inwoners die gebruik maken van de cliënt ondersteuning eerder wordt beantwoord. Daarmee blijven zij zelfredzaam. Jeugd en Jongerenwerk We zien een toename in de hoeveelheid en de zwaarte van de hulpvragen die leven onder jongeren. Om verschil te maken voor de kwetsbare jongeren leggen we in Goirle de focus van het jongerenwerk op deze doelgroep. We gaan het jongerenwerk vragen specifiek voor deze doelgroep activiteiten te organiseren. Uitgangspunt is dat alle jongeren meedoen waarin er specifieke aandacht is voor de kwetsbare jongeren. Dit draagt bij aan het doel dat we kinderen preventief ondersteunen om hun gezondheid, veiligheid en ontwikkeling te bevorderen. Cultuur In 2022 en verder wordt er uitvoering gegeven aan de uitvoeringsagenda horend bij de Cultuurnota die in maart 2021 is vastgesteld door de raad. We streven naar een levendig en duurzaam cultureel klimaat waarbij we voor iedereen kunst en cultuur ten volle laten zien en inzetten en iedereen die dit wil kan meedoen. Als inwoners kunnen deelnemen aan culturele activiteiten zal er meer sprake zijn van een sociale cohesie. Dit werkt preventief aan de mogelijke aanspraak op zorg en vergroot de samenredzaamheid van de gemeenschap.

Juist in deze periode is deze inzet extra belangrijk; de coronacrisis heeft een grote impact (gehad) op de cultuursector. Cultuurinstellingen waren een tijdlang gesloten of voor beperkte activiteiten geopend, inwoners hebben lange tijd geen deel kunnen nemen aan culturele activiteiten en voor kinderen had de crisis effect op de cultuureducatie. Sport Gedurende 2022 wordt er – samen met partijen in de gemeente - uitvoering gegeven aan het lokale sportakkoord 'Lekker gezond Goirle'. Sport en bewegen zijn belangrijk. Mensen blijven langer gezond, het zorgt voor plezier en het brengt mensen samen. Bovendien houdt het de sportverenigingen en beide dorpen vitaal. Samen met ambassadeurs zijn we op zoek gegaan naar gezamenlijke dromen en ambities. Deze zijn vertaald in een concreet sportakkoord om sport en bewegen beter op de kaart te zetten. We willen dat onze inwoners lekker gezond kunnen bewegen, lekker gezond kunnen opgroeien en dat er ruimte is voor gezond verenigen. Als inwoners kunnen deelnemen aan sportactiviteiten zal er meer sprake zijn van een sociale cohesie. Dit werkt preventief aan de mogelijke aanspraak op zorg en vergroot de samenredzaamheid van de gemeenschap. Juist in deze periode is deze inzet extra belangrijk; de coronacrisis heeft een grote impact (gehad) op de sportsector.

Sportaanbieders waren een tijdlang gesloten of voor beperkte activiteiten geopend en inwoners hebben lange tijd geen 13

gebruik kunnen maken van sportfaciliteiten. We zijn dan ook blij met de aanwezigheid van een verenigingsondersteuner en combinatiefunctionaris sport.

A. Toelichting op noodzakelijk beleid Het college voorziet voor dit thema geen noodzakelijk beleid waarvoor extra middelen benodigd zijn. B. Toelichting op beleidswensen Schuldhulpverlening In het voorjaar van 2021 geven we uitvoering aan een nieuwe taak op grond van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Op basis van de theorie en praktijk weten we dat het inwoners moeite kost om tijdig hulp in te roepen bij (dreigende) financiële problemen. Deze kunnen leiden tot gezondheidsklachten, sociale uitsluiting, werkloosheid etcetera. Door inwoners in een vroeg stadium proactief en daarmee preventief te benaderen verwachten wij grotere problemen en kosten te voorkomen. Het hele kalenderjaar 2021 is als ontwikkeljaar bedacht voor het opdoen van ervaring met vroegsignalering. Daarvoor is ook financiering gevonden, voor een deel in structurele middelen, voor een deel in incidentele middelen. Doordat het langer duurt om geschikt personeel te vinden voor de vroegsignalering loopt de implementatie vertraging op. Door incidenteel € 36.500 te ramen in 2022 kunnen wij de pilot tot 1 januari 2023 uitvoeren. In het 3e kwartaal van 2022 kunnen we middels een evaluatie de effecten afzetten tegen de ingezette middelen en capaciteit. De verwachting is dat ook het Rijk in 2022 op basis van de eerste evaluatie vroegsignalering een uitvoeringsbudget ter beschikking stelt.

Wij hebben dan tijdig voor het opstellen van de begroting 2023 een beeld van de noodzakelijke structurele middelen en beoogde en behaalde effecten. Jeugdwerkloosheid De aanpak van jeugdwerkloosheid is sinds een aantal jaren speerpunt in de regionale samenwerking en ook in onze gemeente. De reden hiervoor is dat investeren in jongeren voorkomt dat ze in een uitkering terecht komen of daarbij ook nog zorg nodig hebben. De focus ligt op terug naar school of richting werk. Aanpak jeugdwerkloosheid draagt hierdoor bij aan twee doelen uit de uitvoeringsagenda: 'Inwoners krijgen snel passende ondersteuning bij hun hulpvraag en de zelfredzaamheid wordt gestimuleerd' en 'Kinderen (en hun ouders) worden preventief ondersteund om hun gezondheid, veiligheid en ontwikkeling te bevorderen'. Vanaf 2021 verloopt de financiering ook via de gemeente. Het regionaal programmabureau is in 2021 nog uit incidentele regionale middelen gedekt. Vanaf 2022 worden de kosten van het regionaal programmabureau ook door de samenwerkende gemeenten gedragen. Het effect van aanpak jeugdwerkloosheid is dat de jongeren betere kansen krijgen in hun ontwikkeling en op de arbeidsmarkt. Daarmee blijven ze zelfredzaam.

Thema 1.2 Onderwijs Ontwikkelingen: wat komt er op ons af? Onderwijs Binnen het programma onderwijs voert de gemeente wettelijke taken uit, zoals Voor- en vroegschoolse educatie (VVE), onderwijsachterstandenbeleid en Leerplicht. In 2021 zijn we gestart met de voorbereidingen van een nieuw inkoop aanbod VVE vanaf 2022, de inzet VVE wordt volledig gedekt uit rijksmiddelen die we hiervoor krijgen. Per 2022 wordt uitvoering gegeven aan de thema's behorende bij de kadernota Lokale Educatieve Agenda (LEA) 2022-2026. Hierin wordt beschreven wat we de komende vier jaar willen bereiken voor 14

de Goirlese jeugd 0-18 jaar. De kadernota LEA zal najaar 2021 worden voorgelegd aan uw gemeenteraad, zodat in 2022 gestart kan worden met de uitvoering hiervan. De verwachting is dat voor de realisatie van de ambities een deel van de middelen voor onderwijsachterstandsbestrijding (OAB) ingezet kunnen worden. dit zijn geoormerkte gelden vanuit het RIjk, hiervoor bestemd. Daarnaast hebben kinderopvangorganisaties en onderwijsorganisaties allereerst hun eigen financieringsbronnen voor het realiseren van de gezamenlijke ambities. Het streven is de realisatie van de ambities binnen de begrote budgetten waar te maken. Herhuisvesting van het Mill Hill College wordt langs twee scenario's uitgewerkt: volledig vervangende nieuwbouw aan de zuidzijde van het huidige schoolgebouw of gedeeltelijke vervangende nieuwbouw in combinatie met renovatie. Het schoolbestuur en de directie hebben hun nadrukkelijke voorkeur uitgesproken voor de realisering van volledig vervangende nieuwbouw. Beoogd wordt in de loop van 2021 alle relevante aspecten en de haalbaarheid van de beide scenario’s met het schoolbestuur en de gemeente nader te verkennen en te bespreken. Het resultaat van het overleg moet uitmonden in een definitieve keuze voor een scenario, waarover zowel gemeentelijke- als schoolbestuurlijke besluitvorming moet plaats vinden.

Ondersteuningsstructuur 0-13 jaar In Goirle werken we aan de intensivering van de ondersteuningsstructuur voor kinderen van 0-13 jaar binnen kindcentra. Daarom zijn we in maart 2020 gestart met twee proeftuinen kansenteams op de Frankische Driehoek en kindcentrum Grobbendock. Bestaande middelen (onderwijs en preventief jeugdbeleid) worden hiervoor ingezet. Door corona hebben de proeftuinen grotendeels niet kunnen plaatsvinden. Inmiddels zijn deze weer opgestart. In het 3e kwartaal 2021 verwachten we de eerste resultaten, de verwachting is dat bij de begroting 2022 de resultaten en een eventueel vervolg meegenomen worden. A. Toelichting op noodzakelijk beleid Regionale samenwerking leerplicht In overleg met de regiogemeenten is er een onderzoek geweest naar samenwerking op het terrein van leerplicht in de regio Hart van Brabant. Het scenario "één team, één taak" vanuit het regionaal werkende team Leerplicht/RMC in Tilburg is verkozen tot het meest haalbare scenario. Per 1 augustus 2021 start de regionale samenwerking leerplicht Hart van Brabant. Naast het primair onderwijs, wordt ook voortgezet onderwijs meegenomen. Met name daar is de mogelijke uitval het grootst. Door te werken vanuit een regionaal team is er altijd up-to-date kennis aanwezig, minder kwetsbaarheid bij ziekte en / of vakanties en kan er een professionaliseringsslag plaatsvinden.

Dit is niet haalbaar door leerplicht lokaal of subregionaal te organiseren. Dit alles draagt bij aan betere ontwikkelkansen voor kinderen wat o.a. leidt tot minder problematiek op latere leeftijd. Goirle betaalt nu niet mee aan Tilburg voor de huidige dienstverlening leerplicht. In de gemeentebegroting is een bedrag van € 42.007 begroot voor leerplicht (primair onderwijs). De totale kosten voor de regionale samenwerking leerplicht bedragen € 68.346. Voor Goirle verwachten we daarmee een toename van de kosten. Daar tegenover staat een toename van kwaliteit, passende inzet fte, professionalisering en verbetering op het gebied van continuïteit en beschikbaarheid. Voor 2022 en verder ontbreekt er nog een structureel bedrag van € 26.339. Dit bedrag is noodzakelijk om te komen tot een goede regionale inkoop van Leerplicht. B. Toelichting op beleidswensen Het college voorziet voor dit thema geen wenselijk beleid waarvoor extra middelen benodigd zijn.

15

Thema 1.3 Zorg en activering Ontwikkelingen: wat komt er op ons af? Inkoop Vanaf 2022 is een groot deel van de contracten in het sociaal domein opnieuw ingekocht binnen (een deel van) de Regio Hart van Brabant. Binnen de diverse inkoopsporen wordt gewerkt volgens een aantal centrale uitgangspunten waarmee de kwaliteit van dienstverlening verbeterd wordt en de kosten voor de zorg beter beheersbaar worden gemaakt. De eerste prognoses van regionale jeugdzorg en de eerste berekeningen van de inkoopverdieneffecten van de regionale inkoop laten een positief beeld zien. Echter de contracten gaan in 2022 in en de lopende contracten worden uitgefaseerd. Voor 2022 voorzien we echter ook nog de corona effecten op het gebruik van voorzieningen vanuit de Wmo, Jeugd en Participatie wet. In 2023 kunnen we naar verwachting de volledige resultaten van de regionale inkoop financieel vertalen en inrekenen. Samen met Oisterwijk en Hilvarenbeek starten we in 2021 een nieuwe inkoop voor huishoudelijke hulp. Een nieuwe overeenkomst moet op 1 januari 2022 in gaan. Het is nog te prematuur om de financiële effecten van dit nieuw contract in te schatten. Jeugd Al enige tijd wordt jaarlijks rekening gehouden met geraamde kostenstijgingen in het sociaal domein, zo ook voor jeugdhulp. We verwachten hiervan een afvlakking in 2022. Het geraamde budget voor jeugdhulp is in 2022 € 250.000 lager dan in 2021.

De inschatting is dat er na 2022 stabiliteit optreedt. Het is belangrijk te noemen dat covid-19 een belangrijke onzekere factor is in de inschattingen. Op dit moment is er echter geen indicatie dat er een boeggolf aan uitgestelde of geëscaleerde jeugdhulp zal komen. In 2022 verandert het woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet. Dat betekent dat er nieuwe regels zijn die aangeven welke gemeente voor welke cliënt betaalt als een cliënt gebruik maakt van een (tijdelijke) verblijfsvoorziening in een andere gemeente. Inschattingen van het Rijk laten zien dat er voor de gemeente Goirle cliënten zijn die niet langer onder onze financiële verantwoordelijkheid vallen, maar dat we er ook evenveel cliënten bij krijgen. Op basis hiervan schatten wij in dat het nieuwe woonplaatsbeginsel jeugd voor ons een 0-effect zal hebben. Rijksmiddelen Jeugd en Wmo Ondanks dat het Rijk erkent dat een groot deel van het tekort of Jeugd structureel en lokaal beperkt beïnvloedbaar is, wordt pas met het nieuwe regeerakkoord duidelijkheid verwacht over structurele compensatie en daaraan gekoppelde stelselwijzigingen. Wel komt er uiterlijk 1 mei landelijk een zwaarwegend advies over de noodzaak tot ophogen 300 mln. per jaar voor 2022 en de aanpassingen in de mix van middelen en maatregelen voor de jaren erna. Goirle volgt vooralsnog één van de geoorloofde lijnen om de ramingen door te trekken voor 2023 en verder.

Overigens met instemming van Rijk en toezichthouder. Ondanks dat voor het abonnementstarief is aangetoond dat de financiële impact in 2019 de compensatie fors overstijgt, heeft het vorige kabinet geen aanvullende compensatie toegezegd. Of dat, ondanks agendering in verkiezingsprogramma's, vanuit het te formeren kabinet wél komt is nog onzeker. Conform VNG-advies heeft Goirle geen extra bate ingerekend en hebben we de lasten geijkt op de autonome kostenontwikkeling Wmo.

16

Beschermd wonen Vanuit beschermd wonen vindt er met ingang van 2022 een inhoudelijke doordecentralisatie plaats naar de eigen gemeente. De financiële doordecentralisatie zal pas ingaan met ingang van 2023. Het financieel verdeelmodel beschermd wonen verandert met ingang van 01-01-2023. Eerdere analyses laten zien dat centrumgemeente Tilburg er qua budget hoe dan ook op achteruit zal gaan ten opzichte van huidige situatie. De verwachting is dat Goirle er qua budget op dit moment als minst voordelige gemeente uit de bus komt. Daarnaast hebben de invoering van het woonplaatsbeginsel (per 1 januari 2023) en de uitname WLZ implicaties voor de beschikbare budgetten. Wet inburgering Op 1 januari 2022 treedt de Wet inburgering in werking. De voorbereidingen voor de invoering van deze wet zijn dan afgerond, contracten voor de inkoop van inburgeringsvoorzieningen zijn dan gesloten. Voor de uitvoering van de Wet inburgering ontvangen we rijksmiddelen. Met de invoering van de Wet inburgering krijgt de gemeente de verschillende nieuwe taken toebedeeld. Ze wordt verantwoordelijk voor een brede intake, het samen met de inburgeraar opstellen van een persoonlijk Plan inburgering en participatie opstellen, het monitoren van de voortgang en het (financieel) ontzorgen van de statushouders.

Tot slot wordt de gemeente (weer) verantwoordelijk voor de inkoop van kwalitatief goede inburgeringscursussen. Voor het persoonlijke plan wordt er naar alle leefgebieden gekeken. Het doel van de inburgering is om de inburgeraars zo zelfredzaam als mogelijk te maken. Investeren in taal, arbeidsparticipatie en fysieke en mentale gezondheid is daarbij van belang. Eenieder begrijpt dat inburgeraars vaak met een (zware) rugzak naar Nederland komen en extra ondersteuning nodig hebben. Echter, die inzet is geen garantie dat er geen beroep gedaan hoeft te worden op voorzieningen vanuit de Participatiewet, Jeugdwet of Wmo. Indien we onze regierol goed uitvoeren, dragen we er wel aan bij dat de benodigde ondersteuning op korte én lange termijn teruggebracht wordt. De komende periode bepalen we de reikwijdte en wijze van implementatie van deze nieuwe taken voor Goirle. Alle gemeenten in Nederland hebben een taakstelling om vergunninghouders in hun gemeente te huisvesten. Het aantal wordt bepaald door de instroom van vergunninghouders en het inwonertal van de gemeente. Naast de uitdaging om deze mensen een passend onderkomen te bieden in een krappe markt, vallen deze vergunninghouders onder de Wet inburgering.

PGB 2.0 Het huidige pgb-systeem is aan vernieuwing toe: de landelijke invoering van Pgb 2.0 zal maken dat de budgethouder voortaan sneller, gemakkelijker, overzichtelijker en veiliger zijn pgb-administratie kan voeren. De meerwaarde voor gemeenten is een efficiëntere afhandeling van dossiers, beter inzicht in de verschillende zorgfuncties en een rechtmatigere, minder fraudegevoelige en goedkopere uitvoering van het pgb-trekkingsrecht. Vanaf het derde kwartaal 2021 tot en met het vierde kwartaal 2022 wordt dit landelijk in fases door de VNG en de SVB uitgerold in alle gemeenten. Dit project kost voor ca. 400 uur personele inzet. Er wordt naar gestreefd dit zo veel mogelijk binnen de bestaande capaciteit uit te voeren. A. Toelichting op noodzakelijk beleid Effecten van de coronacrisis De economische crisis als gevolg van corona heeft geleid tot meer uitkeringsgerechtigden (+7,5% in 2020). Wij verwachten dat bij het wegvallen van de economische steunpakketten ook veel ondernemers en ZZP'ers het alsnog niet redden om hun bedrijf te continueren. Deze fase zal naar onze verwachting nog geruime tijd duren. Voor deze inwoners zijn extra maatregelen nodig om hen weer perspectief te bieden. Die maatregelen bestaan uit intensivering van de re-integratie en advisering om eventueel een andere richting in te gaan met het eigen bedrijf. We doen dit in nauwe samenwerking 17

met het regionaal mobiliteitscentrum, opgericht als onderdeel van de landelijke steunmaatregelen. Het is van belang om in een zo vroeg mogelijk stadium ondersteuning en advies aan te bieden om grotere problemen op termijn te voorkomen. Behalve extra inzet op re-integratie verwachten we ook dat het beroep op minimabeleid, schuldhulpdienstverlening en Wmo-voorzieningen zal toenemen. Ook zien we dat de problematiek onder jongeren complexer wordt. Vooralsnog gaan we ervan uit dat dit binnen de bestaande budgetten en de extra budgetten vanuit het Rijk opgevangen kan worden. Bij het opstellen van de begroting 2022 is hier mogelijk meer over bekend, anders pas in de loop van 2022. B. Toelichting op beleidswensen Regiovervoer (collectief Wmo-vervoer, leerlingenvervoer, jeugdvervoer) Het regionaal en lokaal vastgestelde beleid Regiovervoer wordt de komende jaren ongewijzigd voortgezet en doorontwikkeld. Lokaal blijven we investeren in eigen kracht bij het doelgroepenvervoer, o.a. door trajecten aan te bieden van De Reiskoffer. Met deze trajecten bevorderen we zelfstandig reizen met het OV door de doelgroepen en voorkomen we langdurige afhankelijkheid van het doelgroepenvervoer. De kosten hiervan worden betaald uit het budget collectief vervoer en hebben een terugverdieneffect.

Lokale kleinschalige vervoersinitiatieven zoals ANWB-AutoMaatje vormen een belangrijke aanvulling op het reguliere vervoerssysteem en kunnen een deel van de ritten met Wmo vervoer gaan vervangen. Om de pilot met ANWB-AutoMaatje in 2022 te kunnen voortzetten is nogmaals een eenmalig budget nodig. Ook hiervoor geldt een terugverdieneffect. Regiesysteem We pakken door op het sociaal domein door ons huidige regiesysteem te vervangen voor het regiesysteem vanuit de Equalit samenwerking. Hiermee zetten we ook weer een volgende stap in de samenwerking met Hilvarenbeek en Oisterwijk. Met deze overstap zijn we beter in staat regie te voeren, kunnen we processen efficiënter inrichten en halen we meer kennis en kunde in huis door samen te werken in de regio. Ook het beheer wordt eenvoudiger waardoor we beter in staat zijn sneller in te spelen op de behoeften vanuit de organisatie én vanuit de samenleving.

18

Programma 2 Leefomgeving Visie uit de Uitvoeringsagenda 2018-2022 “Onze doelstelling om in 2050 een CO₂-arme gemeente met 80% minder CO₂-uitstoot dan in 2014 te zijn, willen wij zeker gaan behalen.” “Hergebruik van water en terugwinnen van grondstoffen uit water zijn een taak van het Waterschap, maar wanneer wij hieraan kunnen bijdragen, dan gaan wij dit zeker doen.” “Voor de toekomst van Goirle achten wij een gezonde en evenwichtige bevolkingssamenstelling op korte, middellange en lange termijn van groot belang.” “Onze ambitie is dat onze inwoners zich veilig voelen en ook veilig zijn. Wij vinden dat openbare orde en veiligheid een kerntaak van de gemeente is.” Strategische koers voor 2022 e.v. Wij willen op grond van de Omgevingsvisie die de raad in 2021 vaststelt, ervoor zorgen dat Goirle een aantrekkelijke dorpse woongemeente met waardevolle natuur en landschappen is en blijft. Wij zorgen zowel lokaal als regionaal voor een bijdrage op het gebied van woningbouwbehoefte, extensieve recreatie, natuurbehoud, klimaatadaptatie en energie. De Omgevingsvisie sluit daarbij aan op onze Uitvoeringsagenda. Wij hebben daarin doelen opgenomen ten aanzien van o.a. wonen. Zowel landelijk als regionaal en lokaal is de druk op de woningmarkt groot. Starters en senioren kunnen moeilijk aan een woning komen.

Door bevolkingsontwikkelingen, veranderende huishoudsamenstelling, extramuralisering etc. zijn er te weinig passende woningen bij de verschillende behoeften. De bestaande woningvoorraad is daar niet voldoende op aangesloten en nieuwbouw kost tijd, met druk op de woningmarkt en prijsstijgingen tot gevolg. Het verstedelijkingsakkoord en actieprogramma’s van het Rijk komen op ons af en gaan veel betekenen voor ons woonbeleid en nieuwbouwbeleid. In 2022 e.v. verwachten we dat er investeringsprogramma’s, subsidiemogelijkheden en andere kansen die woningbouw kunnen versnellen op ons pad komen. Dit betekent een grote ruimtelijk impact op onze kernen. Vanaf 2022 gaan de woningbouwprojecten aan de Zuidrand, in Bakertand en op diverse kleinere locaties in het dorp zorgen voor groei van het aantal woningen. Onder de Omgevingswet en vanuit de organisatievisie draait het om ruimte geven en partners en inwoners vroegtijdig betrekken, maar het algemeen maatschappelijk belang hierbij niet uit het oog te verliezen. Oftewel loslaten wat kan, maar op onderdelen in regie blijven. We groeien toe naar een andere verhouding tussen overheid en samenleving. Een andere landelijke ontwikkeling waar wij volop in meedoen, ligt bij het klimaat. In 2022 worden de eerste grootschalige zonneparken in Goirle daadwerkelijk in gebruik genomen.