03 09132022 Begroting 2023-2026 def.pdf

Begroting 2023 Meerjarenraming 2024-2026

Nota van aanbieding Het college van burgemeester en wethouders biedt u de programmabegroting 2023 aan. We doen dat met gepaste trots. Het is de eerste begroting die u van het nieuwe college in de nieuwe bestuursperiode ontvangt. Een bijzonder moment, gezien het feit dat ook de ambities en aandachtspunten uit het bestuursakkoord een (voorlopige) plaats hebben gekregen in deze begroting. Dit wordt verder versterkt omdat we verwachten deze zaken in 2023 te kunnen uitvoeren met de beschikbare financiële middelen. Een complexe en onzekere tijdgeest voor onze inwoners Wel realiseren we ons dat de wereldeconomie, de samenleving, en dus ook onze inwoners moeten manoeuvreren in complexe en onzekere tijden. Tijden die worden gedomineerd door diverse grote (landelijke) opgaven, (inter- en nationale) crises en bijbehorende onzekerheden. Het landelijke woningtekort is ook binnen onze gemeente merkbaar. Daarnaast ervaren we steeds vaker en intenser de nadelige effecten van klimaatverandering; wereldwijd staan we daarbij voor een opgave waarbij het roer om moet. De stikstofcrisis gaat ook aan onze regio niet voorbij. De na-ijl effecten van de coronapandemie uit 2020 en 2021 zijn nog steeds merkbaar in de zorgsector. Ook komen zij door middel van prijsstijgingen en grondstoffenschaarste tot uiting in onze economie én in de welvaart en het welzijn van onze inwoners.

Dat effect wordt nog versterkt door de begin dit jaar uitgebroken oorlog in Oekraïne, waardoor tevens een energiecrisis ontstond. Bovendien kwam daarmee een extra vluchtelingenstroom op gang in een tijdperk waarin zelfs de opvang van niet-Oekraïense vluchtelingen al moeizaam verliep. Het vraagt grote veerkracht van iedereen in onze samenleving om met al deze omstandigheden om te gaan. Koersvast besturen in onzekerheid Ook voor gemeenten zijn deze opgaven en crises, gecombineerd met de grote mate van afhankelijkheid van rijksmiddelen, de nog steeds ontbrekende zekerheid over herziening van het jeugdstelsel en de herverdeling van het gemeentefonds, een complexe omgeving om in te manoeuvreren. Binnen de gemeentelijke organisatie wordt hard gewerkt om zoveel mogelijk positieve maatschappelijke effecten voor onze inwoners te realiseren. We willen daarbij de nadelige effecten voor onze inwoners zo draagbaar mogelijk proberen te houden. We geven, ondanks de (zeker op onderdelen), beperkte(re) formatie in Goirle toch uitvoering aan de diversiteit van taken en evenzovele opgaven. Maar de zorgen voor continuïteit nemen in rap tempo toe: de ambtelijke organisatie staat onder grote druk door een aantal (autonome en lokale) ontwikkelingen. We maakten hiervan al melding in de eerste bestuursrapportage van 2022.

Arbeidsmarktkrapte, hoge werkdruk gevolgd door uitval en het ontbreken van tijd om meer te verbeteren en innoveren spelen hierin een rol. Continue inspelen op een steeds complexer wordende omgeving, waarin bestaande taken en opgaven veranderen en ook nieuwe worden toegevoegd., is een doorlopende uitdaging. Zeker in een samenleving die steeds complexer en mondiger wordt. We zijn ons er van bewust dat we niet achterover kunnen leunen, integendeel. De komende jaren willen we fors aan de slag om te zorgen dat we ook op de langere termijn onze inwoners zoveel mogelijk kunnen bieden, binnen de beschikbare kaders en mogelijkheden. Denk daarbij aan de financiën, maar ook capaciteit als onderdeel van onze bestuurskracht. Daarbij realiseren we ons dat er ook binnen Goirle zaken zullen gaan veranderen. Het bestuursakkoord en de strategische heroriëntatie zijn daarover helder: eerder gemaakte beleidskeuzes moeten worden afgewogen ten opzichte van nog nieuw te maken keuzes. We moeten én willen immers werken aan een gemeente die sterk en in balans blijft!

1

Relatie met bestuursakkoord en uitvoeringsprogramma Op 28 juni 2022 stelde de raad van de gemeente Goirle het bestuursakkoord ‘Goirle: sterk en in balans’ vast. Daarmee ligt er een koersdocument op hoofdlijnen voor de komende bestuursperiode. Het college van burgemeester en wethouders werkt dat verder uit in een Uitvoeringsprogramma. Dit programma ziet u de komende jaren doorvertaald in de begrotingen, te beginnen bij de begroting 2023. Omdat het bestuursakkoord eind juni 2022 gereed was, was het niet meer mogelijk het Uitvoeringsprogramma van het college gereed te hebben vóór deze begroting 2023 en daarin te vertalen. Om toch daadkrachtig aan de slag te kunnen gaan is ervoor gekozen vooralsnog alle beleidsvoornemens uit het bestuursakkoord, en de daarvoor geraamde middelen, in de begroting jaarschijf 2023 op te nemen. Bij het aanbieden van het Uitvoeringsprogramma door het college kan uitsluitsel worden gegeven of deze voorstellen ook daadwerkelijk in 2023, of later, tot uitvoering zullen komen. Hierdoor houden we zicht op een stabiel evenwicht waarin taken, opgaven, ambities maar ook inkomsten en uitgaven met elkaar in balans zijn. Ook de verhouding tussen benodigde en beschikbare ambtelijke formatie wordt daarin meegewogen. Doorontwikkeling P&C-cyclus Het ingezette traject in de doorontwikkeling van de P&C-cyclus is ook in dit begrotingsproces vervolgd.

De inspanningen om maatschappelijke effecten, resultaten, indicatoren en middelen met elkaar in samenhang te krijgen leveren per programma een diversiteit aan resultaten op. Een vergelijking tussen de verschillende programma’s laat zien dat consistentie in de gewenste structuur en kwaliteitsslag nog verbetering behoeft. We zetten de inspanningen die zich daarop richten daarom ook in volgende P&Cproducties onverminderd voort.

2

Financiële uitgangspositie voor de nieuwe beleidsvoornemens Met het nieuwe regeerakkoord maakte het kabinet Rutte IV de intentie bekend om gedurende haar regeerperiode fors meer geld uit te trekken. Gemeenten profiteren daarvan mee, vanwege de 'trap op, trap af'- systematiek. Met de Meicirculaire werd bekend dat Goirle voor de jaren 2023 tot en met 2025 miljoenen euro's extra tegemoet kan zien. De rode cijfers voor het meerjarenperspectief, zoals we die bij de begroting 2022 nog presenteerden, werden daarmee voor de komende jaren in één klap zwarte cijfers. Dat geeft tijdelijk lucht en ruimte. Kanttekening daarbij is dat het Rijk deze financiële impuls niet in dezelfde mate voor 2026 toezegde. Daardoor ontstaat voor gemeenten, die voor hun inkomsten in zeer grote mate afhankelijk zijn van het rijk, een zogenoemd 'ravijnjaar' in 2026. Bovendien dreigt ná 2026 voor Goirle nog de fors nadelige impact van de herijking van het gemeentefonds en blijft de herziening van het jeugdstelsel en de normeringssystematiek een risico voor onze toekomstige inkomsten. In onderstaande tabel laten we u zien hoe de uitgangspositie voor de nieuwe beleidsvoornemens uit de begroting 2023 is opgebouwd. Startpunt is het meerjarenperspectief van de begroting 2022, geactualiseerd bij de 1e bestuursrapportage 2022.

De veranderingen die voortkomen uit autonome ontwikkelingen of besluitvorming van de raad lichten we onder de tabel toe. Omschrijving bedragen x € 1000 Uitkomst begroting 2022 na 1e bestuursrapportage 2022 1 Begrotingsuitgangspunten 2023 2 Effecten algemene uitkering o.b.v. meicirculaire 3 Budgetbijstelling sociaal domein Incidentele budgetbijstelling sociaal domein Taakstelling sociaal domein 4 Bijdragen gemeenschappelijke regelingen 5 Legesopbrengst omgevingsvergunningen 6 Vrijval geoormerkte middelen naar algemene middelen 7 Mutaties overige Uitgangspositie voor beleidsvoornemens begroting 2023

2023

2024

2025

2026

195 -518 3.803 652 -157 -495 -57 -410 137 781 3.931

-289 -794 5.226 452 43 -495 -69 -110 151 494 4.609

-315 -1.199 6.207 492 3 -495 -75 -110 168 789 5.465

-996 -1.658 3.280 575 -80 -495 -112 -110 179 1997 2.580

Ad 1. Begrotingsuitgangspunten 2023 (raadsbesluit 5 juli 2022) Op 5 juli 2022 stelde de raad de uitgangspunten voor de begroting 2023 vast. Deze uitgangspunten zien toe op de te hanteren inflatiepercentages, reken- en omslagrentepercentages. De uitgangspunten zijn financieel vertaald, de bedragen werken cumulatief door in volgende jaren en worden bij het vaststellen van de begrotingsuitgangspunten 2024 opnieuw herijkt. Ad 2. Effecten algemene uitkering o.b.v. Meicirculaire Met de raadsinformatiebrief van 5 juli 2022 bent u geïnformeerd over de voordelige effecten van de Meicirculaire op de te ontvangen rijksmiddelen. Deze zijn in de begroting 2023 en het meerjarenperspectief verwerkt. Aandachtspunt blijft het 'ravijnjaar' 2026. Door de voortdurende onzekerheid over de impact van grote herzieningsvraagstukken van het rijk op onze toekomstige gemeentelijke inkomsten blijft de afweging van keuzes met een langjarig financieel effect een ingewikkeld vraagstuk voor college én raad.

3

Ad 3. Budgetbijstellingen Sociaal Domein De beheersmaatregelen in het sociaal domein hebben effect, dit is zichtbaar op de jeugdzorg en de persoonsgebonden budgetten. De budgetbijstellingen van jeugdzorg (€ 345.000) en Persoons gebonden budget (€ 150.000) zijn structureel op de taakstelling van € 775.000 in mindering gebracht en hebben hierdoor geen effect op de uitgangspositie. Daarnaast hebben we incidentele voor- en nadelen. Ad 4. Bijdragen gemeenschappelijke regelingen We herijkten de uitgaven aan onze gemeenschappelijke regelingen op basis van door hen ingediende begrotingen en meerjarenramingen. Omdat ook onze partners rekening houden met onder andere prijs- en rente-ontwikkelingen en/of ten gevolge van uitbreiding van de dienstverlening door de gemeenschappelijke regelingen nemen de lasten de komende jaren toe. Ad.5. Leges omgevingsvergunning De bouwontwikkelingen binnen onze gemeente blijven in 2023 achter bij eerder opgestelde prognoses. Op basis van actuele planvorming stelden we de ramingen voor te ontvangen legesopbrengsten daarom bij. Na 2023 neemt de ontwikkeling weer toe en herstellen de legesopbrengsten . Ad. 6. Vrijval geoormerkte middelen naar algemene middelen Sinds 2021 laten we de gedeeltelijke oormerking van algemene dekkingsmiddelen op basis van de circulaires los en werd ons eigen beleid meer leidend in onze ramingen.

Gebleken is dat bij de verwerking van de Meicirculaire 2021 toch nog onterecht middelen geoormerkt in de ramingen zijn opgenomen. Deze middelen bleven tot nu toe onbenut, omdat de werkzaamheden binnen de reguliere budgetten konden worden opgepakt. We laten ze vrijvallen ten behoeve van de algemene dekkingsmiddelen, zodat ze voor andere zaken kunnen worden ingezet. Daarmee herstellen we de onterechte oormerking. Indien op enig moment extra middelen benodigd zijn, leggen we dat via de P&C-cyclus aan college en/of de raad voor. Ad. 7 Mutaties overige Voor een verdere uitsplitsing verwijzen wij u naar de Toelichting op de verschillen tussen de begroting 2023 en de begroting 2022. De begroting 2023 en de meerjarenraming 2024-2026 In programma 1 Inwoner staat voor het komende jaar de verdere uitvoering van 'Goirle Glanst' centraal. We treffen voorbereiding om een besluit te kunnen nemen over onderwijshuisvesting binnen onze gemeente en brengen de financieringsmogelijkheden daarvan in beeld. Vooruitlopend daarop reserveren we vast een deel van de middelen die in de begroting al waren geraamd. In 2023 geven we prioriteit aan het programma grip sociaal domein om efficiencymogelijkheden binnen het Sociaal Domein in beeld te brengen en aan de raad voor te leggen.

Voor programma 2 Leefomgeving en programma 3 Bedrijvigheid zetten we de ingezette lijn van de Omgevingsvisie voort en werken we verder aan de grote opgaven op het gebied van woningbouw en klimaat. Daarnaast pakken we daadkrachtig een aantal onderzoeksvragen vanuit het bestuursakkoord op. Tenslotte kijken we ook kritisch naar het beheer van onze publieke ruimte waarbij de uitkomsten van de benchmark van BMC en de deelopdrachten strategische heroriëntatie leidend zijn. Binnen programma 4 Bestuur en Organisatie richten we ons verder op onze dienstverlening en het ingezette traject van Bestuurlijke vernieuwing samen met de raad. We geven uitvoering aan de wens van de raad tot het uitvoeren van een onderzoek naar onze bestuurskracht en breiden de mogelijkheden om onze inwoners te betrekken verder uit. 4

Binnen Algemene dekkingsmiddelen en overhead richten we ons in 2023 vooral op de continue verbetering van onze bedrijfsvoering en realistische, bestaande en nieuwe organisatiebrede opgaven om ook na de huidige bestuursperiode financieel gezond te kunnen blijven. Speciale aandacht blijft er voor de organisatie-ontwikkeling en het op orde brengen van onze formatie. Daar hoort ook bij het vinden, binden en boeien van de juiste mensen om deze in te vullen. De mate waarin we over deze formatie kunnen beschikken heeft impact op alle activiteiten uit de voorgaande programma's. De beleidsvoornemens bij de begroting 2023 leiden tot de volgende bijstelling van de programmaramingen. Een verdere toelichting op deze bijstellingen, en bijstellingen zonder exploitatieeffect op programmaniveau, leest u bij de themaramingen. Meerjarenperspectief bedragen x € 1000 Startpunt meerjarenperspectief Beleidsbijstellingen: Programma 1 Inwoner Programma 2 Leefomgeving Programma 3 Bedrijvigheid Programma 4 Bestuur en organisatie Programma 5 Algemene dekkingsmiddelen en overhead Kapitaallasten Exploitatie na beleidsvoornemens en -bijstellingen

2023

2024

2025

2026

3.931

4.609

5.465

2.580

-75 -326

-46

-46

-46

-115 -1.688 -122 1.605

-30 -1.684 -328 2.521

-30 -1.009 -423 3.957

0 -1.009 -498 1.027

De begroting 2023 sluit met een voordelig exploitatieresultaat van € 1.605.000. Ook de meerjarenraming vertoont overschotten die oplopen naar bijna 4 miljoen euro in 2025. Deze bedragen vloeien vooralsnog naar de algemene weerstandsreserve en vormen een buffer voor de toekomst. De gepresenteerde zwarte cijfers lijken positief, maar behoeven een belangrijke kanttekening. Momenteel werken we nog aan het completeren van het financiële beeld van onze uitgangspositie. Dat doen we onder andere door onze (vervangings-)investeringen, onderhoudsprogramma’s en de mogelijkheden voor beheersing in het Sociaal Domein goed in beeld te brengen. Die informatie is nodig zodat u deze bestuursperiode afgewogen keuzes kunt maken. Kiezen is immers nodig, omdat onze belangrijkste inkomstenbron, de algemene uitkering, naar verwachting drastisch afneemt. Met een beoogde verlaging van onze uitgaven van 2 miljoen euro structureel beogen we deze bestuursperiode een stevig financieel fundament voor de toekomst te leggen. Daarnaast leggen we de basis voor een besparing van nogmaals 2 miljoen euro in de volgende bestuursperiode. Keuzes en besluiten die onze uitgaven juist structureel verhogen zijn daarmee niet verenigbaar, tenzij alternatieve dekking binnen de begroting wordt gevonden. Dat betekent dat als we het één extra willen doen, we het andere zullen moeten laten.

De effecten van die keuzes worden merkbaar voor onze inwoners. Met de strategische heroriëntatie moet uiteindelijk de koers voor Goirle worden uitgezet die ook past binnen de toekomstige financiële kaders. Budgetrecht van de raad - themaramingen Op grond van de Financiële verordening gemeente Goirle 2019 autoriseert de raad met het vaststellen van de begroting de totale baten en lasten per thema (art 5.1). Deze baten en lasten worden aan het eind van elk thema in tabelvorm weergegeven. Onder elke thematabel treft u een specificatie van de middelen voor beleidsvoornemens en -bijstellingen waarvan het college voorstelt deze in de themaramingen van de begroting 2023 en de meerjarenraming op te nemen.

5

Budgetrecht van de raad - investeringskredieten Ook de voorgenomen investeringskredieten zijn op themaniveau vermeld. De voorgenomen investeringen voor de jaarschijf 2023 worden bij de begrotingsbehandeling door de raad geautoriseerd en ter beschikking gesteld, tenzij de raad dan aangeeft of en voor welke, nieuwe investeringen zij op een later tijdstip een apart voorstel voor autorisatie van het investeringskrediet wil ontvangen (art. 5.2 Financiële verordening). Voor 2023 wordt de raad gevraagd om een bedrag van afgerond € 5.361.000 ter beschikking te stellen (zie onderstaande tabel). Autorisatie van de latere jaarschijven vindt plaats bij de begrotingsbehandeling van dat jaar. Wel wordt in de meerjarenraming met de betreffende bedragen rekening gehouden. Investeringskrediet bedragen x € 1.000 Sportaccommodaties

2023

2024

2025

2026

2026

Infraplan Fietspad Riel-Gilze Proeftuin gemeentewerf Openbare verlichting Herplant bomen Gemeentelijke plan water en riolering Totaal investeringen

1.237 1.262 1.287 1.313 1.313 756 925 227 127 127 127 127 100 100 1.400 1.400 1.400 1.400 1.400 5.361 2.889 2.814 2.840 2.840

716

Structureel versus incidenteel begrotingssaldo Voor een financieel gezonde gemeente geldt dat structurele uitgaven moeten kunnen worden gedekt door structurele inkomsten. Daarom toetst de Provincie de begroting op het structurele saldo. De inkomsten vanuit de Meicirculaire zijn feitelijk incidenteel en zouden voor die toets ook moeten worden meegenomen. Om te voorkomen dat gemeenten in Nederland massaal de toets van de Provincie niet zouden doorstaan, mag de tijdelijkheid van de algemene uitkering voor deze toets buiten beschouwing worden gelaten. In de praktijk zorgt zij echter voor een knelpunt voor het maken van langjarige keuzes. Het structureel begrotingssaldo van Goirle voor 2023 bedraagt € 2.165.000 positief. Overzicht structureel begrotingssaldo bedragen x € 1.000 Uitkomst begroting Incidentele lasten Structureel begrotingssaldo Beschikking over de reserves Begroting excl. reserves

2023

2024

2025

2026

1.605 560 2.165 362 1.803

2.521 0 2.521 -275 2.796

3.957 0 3.957 -275 4.232

1.027 0 1.027 -275 1.302

6

Financiële positie breder beschouwd Voor beoordeling van de financiële positie kijken wij verder dan alleen naar het (structurele) saldo van de meerjarenraming. Indicatoren als de ontwikkeling van de reserves en schulden (schuldquote, solvabiliteit, etc.), belastingdruk, het perspectief op de grondexploitaties en inschatting van risico's zijn onderdeel van het oordeel over de financiële positie. Onze reserves nemen in de loop van deze raadsperiode toe. Het weerstandsvermogen in de begroting 2023 blijft ruim boven de door de raad vastgestelde norm. Risico's en onzekerheden Voor een goed oordeel over de financiële positie van Goirle is het belangrijk om inzicht te hebben in de risico's. In de paragraaf weerstandsvermogen vermelden we de omvang van de geïnventariseerde risico’s en zetten we deze af tegen het beschikbare weerstandsvermogen. Naast de eerder gemelde onzekerheden over onze toekomstige inkomsten en meerjarenramingen gelden het na-ijl effect van de coronapandemie, inflatie, prijsstijgingen, grondstoffen schaarste, de stikstofproblematiek en arbeidsmarktontwikkelingen als belangrijke algemene risico’s voor Goirle. Belastingdruk De lokale lastendruk wordt bepaald door de som van de onroerende-zaakbelastingen, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing.

Overeenkomstig de door de raad vastgestelde uitgangspunten voor de begroting stijgt de onroerende-zaakbelastingen met het inflatiepercentage over de periode mei 2021 - mei 2022. Dat brengt een verhoging van 9,6 % met zich mee. In een tijd waarin onze inwoners forse prijsstijgingen (inflatie voor de kosten van levensonderhoud, energietarieven) voor hun rekening krijgen vindt het college een dergelijke verhoging niet wenselijk. De huidige financiële situatie van onze gemeente maakt het bovendien mogelijk deze verhoging op dit moment achterwege te laten. De lasten voor de rioolheffing stijgen met 25%. We onderzoeken de mogelijkheden om met behulp van de egalisatievoorziening en/of tariefdifferentiatie te voorkomen dat die lastenstijging evenredig doorwerkt in de nog vast te stellen tarieven. Op die manier houden we de gemeentelijke lasten voor onze inwoners zo laag mogelijk. In de paragraaf lokale heffingen gaan we verder in op de verschillende belastingopbrengsten.

7

Inhoudsopgave

Nota van aanbieding ............................................................................................................................... 1 Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 8 Leeswijzer ................................................................................................................................................ 9 Beleidsbegroting ........................................................................................................................ 10 Programma 1 Inwoner........................................................................................................................... 11 Wat mag het kosten? .................................................................................................................... 13 Thema 1.1 Preventie ..................................................................................................................... 14 Thema 1.2 Onderwijs .................................................................................................................... 18 Thema 1.3 Zorg en activering ........................................................................................................

21 Programma 2 Leefomgeving ................................................................................................................. 24 Wat mag het kosten? .................................................................................................................... 28 Thema 2.1 Slim omgaan met ruimtegebruik ................................................................................. 29 Thema 2.2 Verstandig omgaan met natuurlijke bronnen ............................................................. 37 Thema 2.3 Zorg voor veilige leefomgeving ................................................................................... 42 Programma 3 Bedrijvigheid ................................................................................................................... 45 Wat mag het kosten? .................................................................................................................... 46 Thema 3.1 Bedrijvigheid ................................................................................................................ 47 Programma 4 Bestuur en organisatie.................................................................................................... 50 Wat mag het kosten? ....................................................................................................................

50 Thema 4.1 Bestuur ........................................................................................................................ 51 Thema 4.2 Dienstverlening............................................................................................................ 53 Programma 5 Algemene dekkingsmiddelen en overhead .................................................................... 56 Wat mag het kosten? .................................................................................................................... 57 Thema 5.1 Algemene dekkingsmiddelen ...................................................................................... 58 Thema 5.2 Overhead ..................................................................................................................... 62 Paragrafen ................................................................................................................................. 66 Paragraaf Lokale heffingen.................................................................................................................... 67 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing .......................................................................... 71 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen...............................................................................................

78 Paragraaf Financiering ........................................................................................................................... 82 Paragraaf Bedrijfsvoering ...................................................................................................................... 84 Paragraaf Verbonden partijen ............................................................................................................... 87 Paragraaf Grondbeleid .......................................................................................................................... 90 Financiële begroting ................................................................................................................... 92 Overzicht van baten en lasten ............................................................................................................... 93 Meerjarenramingen .............................................................................................................................. 94 Totaaloverzicht van baten en lasten van alle taakvelden ..................................................................... 95 Geprognosticeerde balans ..................................................................................................................

106 EMU saldo ........................................................................................................................................... 111 Bijlagen ................................................................................................................................................ 112 1 Beleidsvoornemens .......................................................................................................................... 112 2 Bezuinigingsmonitor ......................................................................................................................... 114 3 Risicokaart ........................................................................................................................................ 115

8

Leeswijzer Programmaplan De uitwerking naar ambities en beoogde resultaten voor 2023 en verder is in het programmaplan opgenomen. We onderscheiden in deze begroting vier programma's en het overzicht van algemene dekkingsmiddelen en overhead. Programma 1 Inwoner Programma 2 Leefomgeving Programma 3 Bedrijvigheid Programma 4 Bestuur en organisatie Algemene dekkingsmiddelen en overhead Bij de verschillende thema’s binnen de programma’s hebben wij in deze begroting verplichte en aanvullende lokale indicatoren opgenomen. Hiermee geven wij extra stuurinformatie bij de ambities en activiteiten op die thema’s. Het ontwikkelen en verbeteren van indicatoren is een continu proces. Niet alle jaren zijn voorzien van een cijfer of percentage, omdat instanties sommige indicatoren eens per twee of vier jaar meten. Alle indicatoren die bekent zijn, zijn in deze begroting verwerkt. Paragrafen De zeven paragrafen geven op specifieke onderwerpen verdiepende informatie over de beleidsthema's van de programma's heen. Daarmee geven de paragrafen een belangrijk inzicht in de (financiële) positie van de gemeente. De paragrafen zijn verplicht voorgeschreven in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), ook inhoudelijk stelt het BBV de eisen. Financiële begroting Ook in de financiële begroting hebben we het model van 2019 gehanteerd.

Belangrijk is het overzicht van de thema's en de taakvelden met de baten en lasten. In de financiële verordening hebt u immers bepaald dat de gemeenteraad op het niveau van de thema’s de financiële begroting vaststelt en daarmee het college autoriseert tot het doen van uitgaven. De thema's zijn verdeeld over de programma's. De vergelijkbaarheid van deze begroting met die van vorig jaar is met het overzicht van thema's en taakvelden geborgd. De grote afwijkingen in de lasten en baten worden nu per thema toegelicht. Legenda - In de financiële overzichten zijn de verschillen met een minteken een nadeel en zonder een teken een voordeel o Nadeel: een verhoging van de lasten of een verlaging van de baten o Voordeel: een verlaging van de lasten of een verhoging van de baten. - De bedragen in de tabellen en grafieken worden, tenzij anders vermeld, afgerond in duizenden euro's. Optellingen kunnen een beetje afwijken door afrondingen. - De toelichting op de verschillen is in hoofdlijnen. - De afwijkingen groter dan € 25.000 per taakveld of politiek relevant worden toegelicht. - De begroting 2022 is inclusief de begrotingswijzigingen tot en met de raadsbesluiten van 5 juli.

9

Beleidsbegroting

10

Programma 1 Inwoner

Ambities en doelstellingen De visie Goirle GLANST 2022-2026 is de basis voor de ambitie en doelstellingen binnen het programma Inwoner. De gemeente Goirle werkt samen met de Gôolse gemeenschap aan een doenerig dorp waar het goed toeven is. Een gemeente waar jeugd gezond en veilig opgroeit en volwassenen fysiek en mentaal gezond ouder worden in een gezonde en veilige leefomgeving. We zetten in op positieve gezondheid, normaliseren, preventie en een gezonde sociale basis met financieel evenwicht. Voor het behalen van de ambitie hebben we de volgende doelstellingen: a. Bevorderen maatschappelijke participatie Maatschappelijke participatie betekent in Goirle meedoen in een gemeente waarin inwoners elkaar kunnen ontmoeten, kennen en ondersteunen. b. Vergroten zelfredzaamheid Zelfredzaamheid is het vermogen van iemand om zichzelf te redden op alle levensterreinen met zo min mogelijk professionele ondersteuning en zorg. Iemand kan eigen problemen oplossen en weet zich zo zelfstandig mogelijk te redden. c. Versterken van de kracht van de samenleving In Goirle zijn tal van burgerinitiatieven en zetten veel vrijwilligers zich in voor elkaar, de wijk of onze gemeente. Op allerlei manieren ontmoeten, kennen en ondersteunen inwoners elkaar. Dit versterkt de kracht van de samenleving en zorgt ervoor dat inwoners het beste uit zichzelf kunnen halen.

Strategische koers De druk op het sociaal domein neemt nog steeds toe. Op alle niveaus van de samenleving staan we voor uitdagingen en veranderingen zoals globalisering, informatisering, individualisering en klimaatverandering. Landelijke ontwikkelingen zijn onder andere een aanpassing van de Participatiewet; Breed Offensief, de lobby die gevoerd wordt voor afschaffing van het abonnementstarief en de Hervormingsagenda Jeugd. Tegelijkertijd zien we ook een toenemende behoefte om deel te nemen aan gemeenschappen en is er veel aandacht voor inclusie, positieve gezondheid, normaliseren en duurzaamheid. Daarnaast vragen in Goirle onderwerpen als dubbele vergrijzing, eenzaamheid, jongeren met gedragsproblemen, wonen en zorg en financiële zelfredzaamheid speciale aandacht. Deze onderwerpen hebben we opgenomen als speerpunten in de visie op het sociaal domein; Goirle GLANST. Met deze visie werken we naar een situatie waarin onze inwoners het maximale uit zichzelf kunnen halen. Hierdoor kunnen zij zo zelfstandig en zo volwaardig mogelijk meedoen aan de maatschappij en anderen helpen om mee te doen. Met inwoners die niet zelf of met hulp van anderen mee kunnen doen zoeken wij naar een passende oplossing. Hierbij doen wij alleen wat écht nodig is en leveren we maatwerk. Voor het realiseren van deze missie zijn Positieve Gezondheid, normalisatie en preventie de basis.

Ook haken we direct aan bij de uitgangspunten van de omgevingsvisie “Goed toeven” en "Doenerig dorp”. Voor de realisatie van de doelen uit de visie wordt gebruik gemaakt van een uitvoeringsagenda.

11

Zicht en grip op het sociaal domein Uit de financiële analyse van BMC in het kader van de Strategische heroriëntatie komt naar voren dat de gemeente Goirle meer geld uitgeeft aan het sociaal domein in vergelijking met andere gemeenten. We willen duidelijkheid hoe dit komt en daarbij de vraag beantwoorden of we daar iets aan moeten / kunnen en willen doen. In 2022 komt er in verschillende fases inzicht in uitgaven en output binnen taakveld 6. Taakveld 6 zijn alle zorgtaken die de gemeente vanuit het rijk toegekend gekregen. In Goirle vallen onder taakveld 6 ook de subsidies voor sport en cultuur. In 2023 geven we uitvoering aan het programma grip op het sociaal domein, de projectresultaten uit 2022 zetten we om in concrete aanpak om de gewenste effecten te bereiken en te implementeren. Regionale en lokale inkoop Voor de zomer van 2021 zijn we gestart met de voorbereiding van de nieuwe (sub)regionale inkoop van Wmo Beschermd wonen, maatschappelijke ondersteuning, Jeugdhulp en dagbesteding – participatie en hulp bij het huishouden. Regionaal hanteren we de volgende 6 uitgangspunten voor de inkoop sociaal domein: Naar een meer gesloten financiering, Normaliseren, Verbeterde lokale samenhang, Werk (ook voor participatie en opleiding) is de beste zorg, Eenvoudiger en selectiever systeem en Misbruik voorkomen. De regionale contracten gaan in op 1 januari 2023.

De financiële effecten zien we mogelijk op zijn vroegst in 2024. Het inkoopcontract van de Hulp bij het huishouden gaat in op 1 juli 2022. Subsidiebeleid Om goed onderbouwde keuzes te kunnen maken en te kunnen onderbouwen waarom we als gemeente bepaalde activiteiten wel of niet subsidiëren, is het subsidiebeleid voor het sociaal domein in 2023 herijkt. Goirle GLANST vormt de kapstok voor het nieuwe subsidiebeleid, waarbij we in eerste instantie de incidentele en waarderingssubsidies onder de loep nemen. Als gemeente moeten we de komende jaren hard aan de slag met het verkrijgen van een sterke en gezonde sociale basis. Met deze basis kunnen inwoners vroegtijdig hun problemen aanpakken, waardoor erger voorkomen wordt. Zonder een sterke sociale basis wordt het beroep op voorzieningen en zorg (en de bijkomende kosten) in de toekomst alleen maar groter. Om de sociale basis te kunnen versterken is het nodig om ruimte te creëren voor het subsidiëren van nieuwe burgerinitiatieven die bijdragen aan de doelstellingen van Goirle GLANST en aan de te behalen maatschappelijke effecten zonder afbreuk te doen aan de bestaande burgerinitiatieven die hier al aan bijdragen. Nieuw beleid realiseren wij zo veel mogelijk binnen de door de raad gestelde financiële kaders. Monitoren De in Goirle GLANST omschreven doelstellingen hebben we uitgewerkt in maatschappelijke effecten.

Deze maatschappelijke effecten monitoren we door middel van meetbare indicatoren. Deze indicatoren hebben we samen met onze partner in het voorliggend veld opgesteld. Met de beschikbare informatie hebben we een 0-meting uitgevoerd. De indicatoren zijn nog niet volledig en zullen verder worden doorontwikkeld. De indicatoren waarvan wel cijfers bekend zijn, zijn bruikbaar ondanks dat deze niet jaarlijks worden gemeten. Verbonden partijen Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Voor dit programma zijn dat de volgende organisaties: GGD Hart voor Brabant Regio Hart van Brabant Diamantgroep Midpoint Regionale Ambulance Voorziening

12

Thema-indeling De beoogde resultaten die in 2023 moeten bijdragen aan realisatie van de doelstellingen hebben we in dit hoofdstuk aan de hand van de navolgende thema's geformuleerd: 1.1 Preventie 1.2 Onderwijs 1.3 Zorg en activering

Wat mag het kosten?

bedragen x € 1.000 Totaal lasten Totaal baten Saldo programma

Rekening 2021 34.312 6.841 -27.471

Begroting 2022 incl. wijziging 34.404 6.042 -28.361

Begroting 2023 33.183 5.157 -28.026

13

Thema 1.1 Preventie Te behalen resultaten - Tegengaan van eenzaamheid Eenzaamheid zien we terugkomen bij verschillende groepen inwoners. Dit zien we in de monitor van de GGD voor jeugd en volwassenen en vanuit gesprekken met onze samenwerkingspartners. In 2023 is het taboe rondom eenzaamheid verminderd en hebben onze inwoners handvatten en oplossingen verkregen die vereenzaming terugdringt en/of voorkomt. - Stimuleren van sport, bewegen en cultuur Inzetten van sport, bewegen en cultuur voorkomt gezondheidsproblemen en versterkt de sociale basis van Goirle. In 2023 blijven we de sport- en cultuurdeelname van onze inwoners stimuleren en/of faciliteren. - Behoud van een gezonde en krachtige jeugd Onder jeugd zien we een groeiend percentage dat kampt met gezondheidsproblematiek en depressie. De komende jaren willen we de ondersteuning verschuiven naar het voorkomen van zorg. Hierdoor groeien meer jeugdigen gezond en veilig op. - Investeren in gezond ouder worden De groep oudere inwoners wordt steeds groter in Goirle en Riel. Dit zien we in de demografische gegevens van de GGD en in het bevolkingsregister. De komende jaren willen we de ondersteuning stap voor stap verschuiven van verlenen van zorg naar het voorkomen ervan. Hierdoor blijven ouderen langer fysiek en mentaal gezond.

- Erkennen en ondersteunen van (jonge) mantelzorgers We zijn ons bewust van de waarde én kwetsbaarheid van de mantelzorgers in onze gemeente. In onze gemeente erkennen en waarderen we onze mantelzorgers en voorkomen we uitval van mantelzorgers bij de uitvoering van hun mantelzorgtaken. - Inzetten op inclusiviteit en gelijke kansen voor inwoners Individualisering en sociale en economische verschillen tussen groepen inwoners nemen toe. We willen de sociaal en economische verschillen verkleinen en de kans om mee te doen vergroten. Zo kunnen inwoners gebruik maken van regelingen die meedoen makkelijker maken en bereiken we inwoners eerder die problemen hebben. - Mogelijk maken van financiële zelfredzaamheid en arbeidsparticipatie Het aantal inwoners met financiële problemen neemt toe. Inwoners zijn in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld, zodat verergering van schulden wordt voorkomen. We streven naar bestaanszekerheid en werk voor iedereen.

14

Indicatoren 1.1 Preventie Gemeente Goirle

Geheel Nederland

Indicatoren (Bron: waarstaatjegemeente.nl) 1 Niet-sporters

Eenheid %

Lokale indicatoren (bron: eigen onderzoek, GGD, RIVM, waarstaatjegemeente.nl)

Eenheid

2021

%

69

2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Inwoners dat hulp geeft aan buren Inwoners dat aandacht heeft voor buren in een zorgwekkende situatie Inwoners dat actief is in het verenigingsleven Inwoners dat vrijwilligerswerk doet Inwoners dat zorg geeft aan een hulpbehoevende naaste Buurtbewoners staan voor elkaar klaar Score sociale samenhang Burgerinitiatieven (die ondersteund worden) in de gemeente Goirle Mantelzorg verlenen Personen met voldoende regie over eigen leven Goed ervaren gezondheid Inwoners dat voldoet aan beweegrichtlijn

% % % % % aantal aantal % % % %

2019 2020 2021 2019 2020 2021 45.5 49.3

37 65 42 51 65 5.2 36 15.5 90.8 78.9 48.9

Legenda 1 Percentage niet wekelijkse sporters tov de bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 en ouder dat niet minstens een keer per week aan sport doet. 2 Percentage inwoners van de gemeente Goirle dat hulp geeft aan buren. 3 Percentage inwoners dat aandacht heeft voor buren in een zorgwekkende situatie. 4 Percentage inwoners dat actief in het verenigingsleven is. 5 Percentage inwoners dat in de afgelopen 12 maanden vrijwilligerswerk heeft gedaan. 6 Percentage inwoners dat zorg aan een hulpbehoevende naaste biedt. 7 Percentage inwoners dat vindt dat buurtbewoners voor elkaar moeten klaarstaan. 8 Score die de gemeente Goirle heeft voor sociale samenhang. 9 Aantal burgerinitiatieven die de gemeente Goirle ondersteunt. 10 Percentage inwoners dat mantelzorg verleent. 11 Percentage inwoners dat matig/veel regie over eigen leven ervaart (RIVM.NL). 12 Percentage inwoners dat een goede gezondheid ervaart (RIVM.NL). 13 Percentage inwoners dat voldoet aan de beweeglichtlijnen (RIVM.nl).

15

Wat mag het kosten?

bedragen x € 1.000 Totaal lasten Totaal baten Saldo thema

Rekening 2021 4.644 676 -3.968

Begroting 2022 incl. wijziging 3.404 624 -2.781

Begroting 2023 3.955 604 -3.351

De raad stelde op 5 juli 2022 de uitgangspunten voor de begroting 2023 vast (o.a. indexerings- en rentepercentages). De financiële consequenties daarvan zijn in deze themaraming opgenomen. Daarnaast bevat de themaraming ook beleidsvoornemens. Een deel daarvan vindt zijn oorsprong in het bestuursakkoord 'Goirle: Sterk en in balans'. Het daarop te baseren Uitvoeringsprogramma van het college moet uitsluitsel geven of deze voorstellen ook daadwerkelijk in 2023 tot uitvoering zullen komen. Daarnaast vormen knelpunten in de formatie, zowel in omvang als invulling daarvan in de huidige arbeidsmarkt, een actueel risico voor de voortgang van het reguliere werk en de ambities uit het bestuursakkoord. De opgenomen beleidsvoornemens staan in onderstaande tabel en worden daaronder nader toegelicht. bedragen X € 1.000 Lasten nieuw beleid Sportaccommodaties Sportparkbeheer Programma 'Grip op Sociaal Domein' Totaal lasten -/- baten nieuw beleid

2023 289 27 25 237 -289

2024 53 53

2025 52 52

2026 51 51

-53

-52

-51

Onttrekking reserves Toevoeging reserves Totaal mutatie reserves

237 -237

0

0

0

Sportaccommodaties Totaal investeringen

716 716

0

0

0

Toelichting: Sportaccommodaties (Oorsprong: concept MJOP Sport, jaarschijf 2023) Binnen de gemeente Goirle liggen twee sportparken met in totaal circa 21 sportvelden voor verschillende sportonderdelen. Deze sportparken zijn eigendom van de gemeente Goirle en worden ook door de gemeente beheerd. Naast deze sportparken is er in Riel een (deels) geprivatiseerde tennisvereniging gelegen in een woonwijk. Ook de tennisvereniging in Goirle (LTC) is geprivatiseerd. Om goed overzicht te hebben op het beheer en de daarbij horende werkzaamheden is in 2021 een onderhoudskwaliteitsplan voor deze sportparken opgesteld. De gegevens uit dit plan zijn vertaald in een concept Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) Sport. Daarin zijn exploitatiebudgetten voor cyclisch en regulier onderhoud en investeringskredieten voor aanleg van vervangende velden opgenomen.

16

In maart 2022 besloot het college, in lijn met de strategische heroriëntatie, geen besluiten over structurele uitgaven te nemen die vooruitlopen op nog door de raad te maken keuzes. Om die reden is het MJOP Sportparken, met daarin noodzakelijk en wenselijk beleid, nog niet ter besluitvorming aan de raad aangeboden. Wel vindt het college het belangrijk dat de continuïteit in sportbeoefening ook voor 2023 geborgd is. Om die reden is vanuit het concept MJOP geïnventariseerd welke investeringen daarvoor onvermijdelijk zijn. De daarvoor benodigde bedragen zijn in deze begroting voor de jaarschijf 2023 opgenomen. In het geval van investeringen werken deze automatisch door voor de volgende jaren vanwege kapitaallasten (rente en afschrijving). Voor onderhoud zijn meerjarig bedragen in de begroting opgenomen. Sportparkbeheer (Oorsprong: Bestuursakkoord) Bij de sportparken van Goirle en Riel spelen twee belangrijke vraagstukken: op het gebied van beheer en de locatie. De gemeente wil dat de verenigingen een gezamenlijke verantwoordelijkheid dragen voor het beheer en gebruik van het sportpark Van de Wildenberg. Verenigingen zijn in mindere mate tevreden over het onderhoud aan de sportparken. In het kader van 'right to challenge' bekijken we met elkaar hoe we dit naar ieders tevredenheid kunnen verbeteren.

Daarbij gaan we samen op zoek naar een samenwerking die meer in evenwicht is en past bij de beleidsmatige en financiële kaders van dat moment Daarnaast dreigt op de sportparken in Goirle en in Riel op lange termijn een tekort aan ruimte te ontstaan. De grenzen aan de groei zijn in zicht, zowel fysiek als financieel. Verenigingen zijn huurder. We voeren met verenigingen het gesprek over een verschuiving naar meer eigen beheer én over de mogelijkheden van verplaatsing. Deze gesprekken moeten ambtelijk begeleid worden. Hiervoor is deskundig extern advies nodig. Programma 'Grip op Sociaal Domein' (Oorsprong: Bestuursakkoord) Sinds de decentralisaties in 2015 is het voor gemeenten zoeken naar een nieuwe financiële balans. Dat geldt zeker ook voor Goirle. Met de toevoeging van nieuwe taken en verantwoordelijkheden bij zowel de jeugdhulp als de Wmo is ook een financieel en beheersingsvraagstuk ontstaan. Op zowel lokaal als regionaal niveau zijn inmiddels tal van beheersmaatregelen getroffen. Waar de focus de afgelopen jaren lag op beheersing van de kosten is met het nieuwe bestuursakkoord een opgave voor afvlakking van de uitgaven bijgekomen. Om inzicht en grip in het Sociaal Domein te realiseren is een integrale aanpak nodig. Daarvoor is een programma opgezet waarvoor in 2022, maar ook in 2023 en volgende jaren budget nodig is.

Voorstel is dit budget in zijn geheel te dekken vanuit de reserve Sociaal Domein.

17

Thema 1.2 Onderwijs Te behalen resultaten - Behoud van gezonde krachtige jeugd Voor en vroegschoolse educatie In 2020/2021 is een nulmeting gemaakt om het aanbod en de toeleiding van Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) in kaart te brengen. Dit is uitgewerkt in de Lokale Educatieve Agenda (LEA). Uit deze nulmeting is gebleken dat in Goirle het bereik van VVE doelgroepkinderen met 3% aan de lage kant is ten opzichte van het landelijk gemiddelde van 7%. Onze ambitie in 2023 is een toename van het bereik van VVE tot 5%. • In 2023 breiden we het aantal VVE-locaties uit van 2 naar 3. • In 2023 wordt het proces van indiceren en toeleiden van VVE-doelgroep peuters geoptimaliseerd ( werkgroep VVE). Meer VVE locaties leidt tot meer VVE kinderen. De financiële gevolgen van de uitbreiding worden in kaart gebracht. We informeren u hierover in de eerste helft van 2023, via de bestuursrapportage. Nationaal Programma Onderwijs (NPO) Het nationaal programma onderwijs is een meerjarig programma waarmee we bijdragen aan het speerpunt 'behoud van een gezonde krachtige jeugd'. Het uiteindelijke resultaat is eind 2025 zichtbaar, het zijn incidentele middelen waarmee we een duurzaam effect willen creëren. Doel van het NPO is het verminderen van leerachterstanden en bevorderen van mentaal welbevinden.

De effecten die we willen bereiken zijn: • Vergroten van het sociaal en emotioneel welbevinden van jongeren. • Terugdringen van grensoverschrijdend gedrag . • Dekkend aanbod van onderwijs en onderwijsondersteunende voorzieningen in Goirle en Riel – dmv investeren in “In de buurt gebeurt het”. Vaststelling Integraal huisvestingsplan onderwijs 2022-2037 De gemeente Goirle werkt aan een Integraal huisvesting Plan (IHP) voor het primair en voortgezet onderwijs in de gemeente. Dit plan is een koersdocument voor de huisvesting van het onderwijs in de gemeente voor de komende 16 jaar. Uit dit plan vloeien de nodige investeringen voort.

18

Indicatoren 1.2 Onderwijs

Indicatoren (Bron: waarstaatjegemeente.nl) 1 Absoluut verzuim leerplichtige leerlingen 2 Relatief verzuim leerplichtige leerlingen 3 Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers)

Eenheid Aantal Aantal %

Gemeente Goirle

Geheel Nederland

2019 1.5 15 1.8

2019 2.4 29 2.1

2020 1.6 14 1.3

2021 3.3 14 1.3

2020 2.7 1.8

2021 2.5 19 1.9

Legenda 1 Absoluut verzuim: als een leerplichtige en/of kwalificatie-plichtige jongere niet op een school of instelling staat ingeschreven. Aantal per 1.000 leerlingen. 2 Relatief verzuim: als een jongere wel op een school of instelling staat ingeschreven maar gedurende een bepaalde tijd de lessen of praktijk verzuimt. Aantal per 1.000 leerlingen. 3 Percentage van het totaal aantal leerlingen van het VO en MBO dat zonder startkwalificatie het onderwijs verlaat.

19

Wat mag het kosten?

bedragen x € 1.000 Totaal lasten Totaal baten Saldo thema

Rekening 2021 2.410 181 -2.230

Begroting 2022 incl. wijziging 2.727 440 -2.288

Begroting 2023 2.605 333 -2.272

De raad stelde op 5 juli 2022 de uitgangspunten voor de begroting 2023 vast (o.a. indexerings- en rentepercentages). De financiële consequenties daarvan zijn in deze themaraming opgenomen. Daarnaast bevat de themaraming ook beleidsvoornemens. Een deel daarvan vindt zijn oorsprong in het bestuursakkoord 'Goirle: Sterk en in balans'. Het daarop te baseren Uitvoeringsprogramma van het college moet uitsluitsel geven of deze voorstellen ook daadwerkelijk in 2023 tot uitvoering komen. Daarnaast vormen knelpunten in de formatie, zowel in omvang als invulling daarvan in de huidige arbeidsmarkt, een actueel risico voor de voortgang van het reguliere werk en de ambities uit het bestuursakkoord. De opgenomen beleidsvoornemens staan in onderstaande tabel en worden daaronder verder toegelicht. bedragen x € 1.000

2023

2024

2025

2026

0

0

0

0

Onttrekking reserves Toevoeging reserves Totaal mutatie reserves

400 400

800 800

800 800

800 800

Investeringen Totaal investeringen

0

0

0

0

Totaal lasten -/- baten nieuw beleid

Toelichting: Reserve onderwijshuisvesting Sinds de begroting 2021 zijn in de huidige ramingen aanvullende lasten gereserveerd voor onderwijshuisvesting Mill Hill. Vanwege het ontbreken van besluitvorming over het Integraal Onderwijshuisvestingsplan (IHP) is er op dit moment onnodig beslag en 'vervuiling' van de huidige exploitatiebudgetten. Zeker is dat de geraamde bedragen uiteindelijk nodig, maar onvoldoende, zijn ter dekking van een toekomstig IHP. Daarom stelt het college voor de betreffende bedragen voorlopig uit de exploitatie in de meerjarenraming te halen en in plaats daarvan te storten in de reserve Onderwijshuisvesting, om daarmee vast een gedeeltelijke dekking van toekomstige, nog te besluiten lasten, te borgen.

20

Thema 1.3 Zorg en activering Te behalen resultaten - Behoud van een gezonde en krachtige jeugd De komende jaren willen we de ondersteuning voor de jeugd zoveel mogelijk binnen de eigen kracht en in de directe omgeving van de jeugdige organiseren. Waar nodig zal specialistische jeugdhulp worden toegekend. - Investeren in gezond ouder worden Voor de inwoners die hun hulpvraag niet op kunnen lossen in de sociale basis bieden wij ondersteuning. Deze ondersteuning bieden wij zo licht en zo kortdurend mogelijk. We schalen op naar maatwerk waar dit nodig is. Hierbij doen we alleen wat écht nodig is. Dit doen wij in samenwerking met het dorpsteam Goirle. - Erkennen en ondersteunen van (jonge) mantelzorgers Mantelzorgers die toch een hulpvraag krijgen die niet op te lossen is in de sociale basis bieden wij ondersteuning. Deze ondersteuning bieden wij zo licht en zo kortdurend mogelijk. We schalen op naar maatwerk waar dit nodig is. Hierbij doen we alleen wat écht nodig is. - Inzetten op inclusiviteit en gelijke kansen voor inwoners Voor de inwoners die hun hulpvraag niet op kunnen lossen in de sociale basis bieden wij ondersteuning. Ook hier geldt dat we deze ondersteuning zo licht en zo kortdurend als mogelijk bieden. Maatwerk wordt alleen ingezet als dat écht nodig is.

- Mogelijk maken van financiële zelfredzaamheid en arbeidsparticipatie In onze inzet leggen we de focus op het weer mee laten doen van kwetsbare inwoners in de arbeidsmarkt. Daarom continueren we in 2023 de aanpak Goirle aan de slag en intensiveren we de voorlichting over het minimabeleid. - Verbinden wonen en zorg In de regio Hart van Brabant is een regionale woonzorganalyse uitgevoerd om meer inzicht te krijgen in wonen en zorg. In 2023 stellen we een lokale woonzorgvisie op. Vervolgens stellen we een verordening op waarmee we met voorrang woningen toewijzen aan kwetsbare doelgroepen en werken we lokaal en regionaal samen om de invulling van deze opgave verder vorm te geven.

21

Indicatoren 1.3 Zorg en Activering Gemeente Goirle Indicatoren (Bron: waarstaatjegemeente.nl) 1 Banen 2 Jongeren met delict voor de rechter 3 Kinderen in uitkeringsgezin 4 Werkloze jongeren 5 Netto arbeidsparticipatie 6 Personen met een bijstandsuitkering 7 Lopende re-integratievoorzieningen 8 Jongeren met jeugdhulp 9 Jongeren met jeugdbescherming 10 Jongeren met jeugdreclassering 11 Cliënten met een maatwerkarrangement wmo

Eenheid Aantal % % % % Aantal Aantal % % % Aantal

Lokale indicatoren (bron: eigen onderzoek, GGD, RIVM)

Eenheid

12 13 14

% % Aantal

2019 553 1 3 2 69.7 190 170.5 11.9 1 660

2020 564 1 3 2 68.6 308.8 132.2 11.9 1 0.3 710

2020 Huishoudens zonder zorg en ondersteuning Huishoudens met zorg en ondersteuning Meedoenregeling

2021 571

211.6 13.4 1.1 0.3 730

Geheel Nederland 2019 794.4 1 6 2 68.8 381.7 207 12.3 1.2 0.4 680

2020 796.2 1 6 2 68.4 459.7 202 11.9 1.2 0.4 700

2021 805.5

70.4 431.2 12.9 1.2 0.3

2021 79.7 20.3 291

Legenda: Banen: aantal banen per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar. 1 Percentage jongeren (12 t/m 21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. 2 Kinderen in uitkeringsgezin: percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een 3 bijstandsuitkering moet rondkomen. Werkloze jongeren: personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV 4 Werkbedrijf en tegelijkterijd geen baan hebben als werknemer volgens de Polisadministratie. Netto arbeidsparticipatie: het % van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) 5 beroepsbevolking. Het aantal personen met een bijstandsuitkering op grond van de wet WWB (t/m 2014) en de 6 Participatiewet. Op basis van 10.000 inwoners, het totaal berekenen is o.b.v. deze informatie niet mogelijk Het aantal reïntegratievoorzieningen, per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar. 7 Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzichte van alle jongeren tot 18 jaar. 8 Jongeren tot 18 jaar die op enig moment in de verslagperiode een maatregel door de rechter dwingend 9 opgelegd hebben gekregen. Het percentage jongeren 12-23 jaar met een jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle 10 jongeren 12-23 jaar. Het aantal per 10.000 in de betreffende bevolkingsgroep.

Een maatwerkarrangement is een vorm van 11 specialistische ondersteuning binnen het kader van de Wmo. 12 Het aantal huishouden zonder zorg en ondersteuning. 13 Hete aantal huishoudens met zorg en ondersteuning. Het aantal inwoners dat deelneemt aan de meedoenregeling o.b.v. informatie uit de Suite 14 (administratie van de gemeente Goirle).

22

Wat mag het kosten?

bedragen x € 1.000 Totaal lasten Totaal baten Saldo thema

Rekening 2021 27.257 5.984 -21.273

Begroting 2022 incl. wijziging 28.272 4.979 -23.293

Begroting 2023 26.623 4.219 -22.404

De raad stelde op 5 juli 2022 de uitgangspunten voor de begroting 2023 vast (o.a. indexerings- en rentepercentages). De financiële consequenties daarvan zijn in deze themaraming opgenomen. Daarnaast bevat de themaraming ook beleidsvoornemens. Een deel daarvan vindt zijn oorsprong in het bestuursakkoord 'Goirle: Sterk en in balans'. Het daarop te baseren Uitvoeringsprogramma van het college moet uitsluitsel geven of deze voorstellen ook daadwerkelijk in 2023 tot uitvoering zullen komen. Daarnaast vormen knelpunten in de formatie, zowel in omvang als invulling daarvan in de huidige arbeidsmarkt, een actueel risico voor de voortgang van het reguliere werk en de ambities uit het bestuursakkoord. De opgenomen beleidsvoornemens staan in onderstaande tabel en worden daaronder verder toegelicht. bedragen x € 1.000 Lasten nieuw beleid Uitvoeringskosten regionale inkoop HvB Totaal lasten -/- baten nieuw beleid

2023 50 50 -50

2024

2025

2026

0

0

0

Onttrekking reserves Toevoeging reserves Totaal mutatie reserves

0

0

0

0

Investeringen Totaal investeringen

0

0

0

0

Toelichting: Uitvoeringskosten regionale inkoop Hart van Brabant In 2021 en 2022 is er ter ondersteuning vanuit de regio met betrekking tot het traject regionale inkoop bestuurlijk overeengekomen om de kosten ondersteuning regionale inkoop te verdelen over de deelnemende gemeentes naar rato van inwonersaantal. Deze verdere uitwerking/ondersteuning van de regionale inkoop is nodig om de implementatie goed te laten verlopen. Voor 2023 worden de totale kosten nu geraamd op totaal € 800.000. Dit bedrag is incidenteel en zal vanuit de regio op basis van inwonersaantal worden doorbelast.

23

Programma 2 Leefomgeving

Ambities en doelstellingen Strategische koers Met het vaststellen van de Omgevingsvisie1 in 2021 heeft de raad de integrale koers uitgezet op weg naar de toekomst, gericht op een fysieke leefomgeving waarin mensen gelukkiger, gezonder en veiliger zijn. In de visie zijn onze ambities, kaders en richtlijnen vastgelegd. De centrale waarden 'Doenerig dorp’, ‘Prachtlandschap van de Toekomst’ en ‘Goed toeven’ vormen daarbij het overkoepelende kader. Deze waarden willen we voor de toekomst behouden en waar mogelijk versterken. In het bestuursakkoord 2022-2026 "Goirle: Sterk en in balans" is aangegeven dat de ambities ook de komende jaren aansluiten bij de Omgevingsvisie, waarbij wel een aantal accenten worden gelegd. Met de Omgevingsvisie hebben we enerzijds vastgelegd welke kwaliteiten we willen behouden om het landschap duurzaam en robuust in te richten en de kenmerkende (cultuurhistorische) kwaliteiten van het Gôolse landschap voor de toekomst te kunnen behouden. Anderzijds geven we aan welke ontwikkelingen we ruimte willen bieden, om aantrekkelijk te blijven voor inwoners, ondernemers en bezoekers. Dit heeft geresulteerd in ambities en doelstellingen op verschillende integrale thema's, die ook voor de begroting centraal staan. Achter de doelstelling vermelden we het thema waar deze verder zijn uitgewerkt.

Voor het beheer van de openbare ruimte wordt gewerkt aan een integraal plan waarin we de kwaliteit bepalen die past bij ons dorp en waarbij de kosten inzichtelijk en beheersbaar zijn. Door te voorzien in de (regionale) woningbehoefte dragen we bij aan de grote verstedelijkingsopgave. Er is in Nederland, en dus ook in Hart van Brabant, een grote verstedelijkingsopgave met bijbehorende ruimteclaims. Op dit moment zijn, naast diverse binnenstedelijke locaties, de Bakertand en de Zuidrand in ontwikkeling. In de Omgevingsvisie staat dat we hiermee naar verwachting tot 2030 voldoende in de (regionale) woningbouwbehoefte kunnen voorzien, maar dat dit op langere termijn (na 2030) mogelijk onvoldoende is voor de regionale verstedelijkingsbehoefte. Daarom zijn ook mogelijke uitbreidingslocaties aangegeven. De woningbouwopgave pakken we in regionaal verband op. Zodra in de stedelijke regio Breda-Tilburg (SRBT) een verstedelijkingsstrategie is vastgesteld wordt een verstedelijkingsakkoord/woondeal met het Rijk gesloten. Dit kan een versnelling van de bouwopgave gaan betekenen. Daarom werken we in 2023 (verder) aan de volgende doelstellingen: • Zorgen voor kwaliteit van ontwikkelingen • Reserveringen binnenstedelijke locaties Reserveringen uitbreidingslocaties lange termijn

1

https://www.ruimtelijkeplannen.nl/documents/NL.IMRO.0785.OmgvisieGoirlevg01/d_NL.IMRO.0785.OmgvisieGoirle-vg01.pdf> 24

Ons woningaanbod sluit aan bij de woonbehoefte. Daarbij benutten we de bestaande voorraad optimaal. Voor de toekomst van Goirle vinden wij een gezonde en evenwichtige bevolkingssamenstelling op korte, middellange en lange termijn van groot belang. Wij willen de druk op de woningmarkt terugdringen. Wij willen daarbij niet dat de focus bij nieuwbouw op een enkele groep komt te liggen. Wij gaan nog meer bouwen voor uiteenlopende doelgroepen, want wij willen voor alle leeftijdsgroepen woningen die aansluiten bij de behoefte. Daarmee verhinderen wij dat inwoners gedwongen worden om uit Goirle te vertrekken. Wij kijken ook naar de mogelijkheden van tijdelijke en flexibele woningen en naar mogelijkheden van alternatieve bouwmethodes. Verder vinden wij het van belang dat de mogelijkheden van de bestaande woningbouwvoorraad optimaal moet worden benut.

Daarom werken we in 2023 en volgende jaren verder aan de volgende doelstellingen: • Realiseren voldoende aanbod voor jongeren en starters • Kansen voor huishoudens die willen doorstromen • Zorgen voor voldoende geschikte huisvesting voor ouderen en zorgbehoevenden • Huisvesten arbeidsmigranten passend bij de schaal van de kernen Goirle en Riel • Behoefte aan woonwagens en standplaatsen in beeld en stellen beleid op • Huisvesten specifieke doelgroepen in overleg met Leystromen Groene, gezonde en toekomstbestendige wijken We willen aandacht voor natuur inclusief bouwen, zowel in de buitenruimte als in de gebouwen. Daarnaast gaan we aan de slag met de verduurzaming van de woningvoorraad. We geven uitvoering aan het programma groen, het programma water en riolering en de transitievisie Warmte. We helpen inwoners op weg met energiebesparing. Een aantrekkelijke en klimaatbestendige woonomgeving is van wezenlijk belang. De buitenruimte biedt ruimte om te spelen en te bewegen. Er zijn voldoende voorzieningen die goed bereikbaar en toegankelijk zijn.