01 Bijlage 1 - Ontwikkelstrategie SRBT.pdf
Tekst van het document
41
3.3 De juiste woning op de juiste plek
We hanteren een uitgekiende combinatie van ontwikkelingen rondom bestaande en nieuwe OV-knooppunten en bij krachtige en cruciale werklocaties. We doen dit parallel aan ontwikkelingen gericht op het handhaven van de leefbaarheid in kleine kernen. We gebruiken de woningbouwopgave voor het aanpakken van maatschappelijke opgaven en transities die spelen in stedelijk en landelijk gebied. Denk aan klimaat adaptatie, energietransitie en maatschappelijke opgaven als veiligheid en inclusiviteit. Door de beschikbare ruimte optimaal te gebruiken en te intensiveren voor wonen, werken en ontspanning creëren we een contrastrijke, leefbare, vitale en diverse omgeving waar mensen graag wonen en recreëren en ondernemers zich graag vestigen.
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
03. DE ONTWIKKELPRINCIPES
Werk-met-werk-maken voor een duurzame woningvoorraad.
We handelen vanuit de opvatting dat de SRBT een samenhangende regio is; een daily urban system waarin gezamenlijk aan brede welvaart wordt gewerkt. Dit leidt tot de opstelling dat om in de veranderende behoeften en de regionale dynamiek te voorzien, alle kernen (dorps en stedelijk) een rol hebben en daarom programmatische
ruimte hebben voor de duurzame, op een leefbare omgeving gerichte ontwikkeling van de SRBT. We kijken naar de openbare ruimte in de stad en de dorpen en het landschap daaromheen vanuit de opgave dat ze elkaar aanvullen en versterken. De juiste woning: Bouwen voor de doorstroom •
We zetten in de verstedelijkingsstrategie de demografische transitie centraal in de keuze voor de woningtype en -prijs van de nieuw te bouwen woningen en zetten sterker in op bouwen voor doorstroming en voor kleinere huishoudens.
•
We vergroten de diversiteit aan woonmilieus door het ontwikkelen van hoogstedelijke milieus en vergroten van het aanbod aan stedelijke milieus.
•
We versterken de bestaande woonmilieus. We zetten in op ingrepen op wijk en buurtniveau en in kleinere kernen. Hiermee sluiten we aan op de demografische transitie van kleinere wordende huishoudens en vergrijzende bevolking. Hierbij bieden we ruimte voor de doorstroming op de woningmarkt en zo ruimte voor betaalbare woningen voor gezinnen , bijzondere doelgroepen en lage inkomens.
42
De juiste plek: Woningbouw als hefboom
•
We zetten in op toevoegen van hoogstedelijke milieus in nabijheid van intercity stations.
•
We zetten in op het toevoegen van stedelijke milieus in nabijheid van Sprinter-stations of BRT-haltes.
We zetten in op revitalisering van de naoorlogse wijken omdat daar de hefboomwerking groot is.
•
We zetten in op de leefbaarheid en vitaliteit van dorpen en kleine kernen.
•
We bouwen op locaties die veilig zijn en een gezonde omgeving bieden.
•
Na afronding van reeds vastgestelde grootschalige uitleglocaties, is er in de regio alleen ruimte voor grootschalige uitleglocaties, als er essentiële meekoppelopgaven zijn.
Zo wordt woningbouw benut als motor voor meerdere maatschappelijke doelen. Het leidt tot een inzet van woningen naar typen opgaven volgens onderstaande tabel.
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
03. DE ONTWIKKELPRINCIPES
We hanteren het nabijheidsprincipe. Door de woningbouwopgave zoveel mogelijk te realiseren binnen het bestaand bebouwd gebied in nabijheid van bestaande voorzieningen vergroten we het draagvlak voor deze voorzieningen en maken we het mogelijk om andere opgaven gelijktijdig aan te pakken vanuit het principe ‘werkmet-werk-maken’:
•
43
03. DE ONTWIKKELPRINCIPES — SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
TYPOLOGIE
WONINGBOUWAANTALLEN
TOELICHTING
Hoogstedelijk – Stedelijk (intercity en sprinter stations, BRT-haltes) Breda, Tilburg, Waalwijk (kern), Sprang, Oosterhout, Etten-Leur, Goirle, Drunen (kern), Vlijmen (kern) en Nieuwkuijk (kern), Werkendam (kern), Hank (kern), Nieuwendijk (kern), Almkerk (kern), Sleeuwijk (kern), Zevenbergen (kern), Rijen (e.o.), Oisterwijk (kern), Terheijden (kern), Loon op Zand
50.000 – 63.000
De voorgenomen ontwikkelingen in de twee hoogstedelijke kernen (inclusief de revitaliserings opgaven in Breda en Tilburg) komen al tot 50.000 woningen. De kernen* binnen de SRBT die zo gelegen zijn dat zij een (hoog)stedelijke ontwikkelprofiel hebben (door de aanwezigheid van stations, OV-verbindingen, economie en fietsbereikbaarheid) staan eveneens voor een stevige woningbouwopgave. Hierdoor is de totale (hoog) stedelijke woningbouwopgave aanzienlijk groter dan de opgave in de beide centrum steden. Daarom is 50.000 woningen heel krap en 63.000 nog altijd krap, maar realistisch te noemen. * Economische krachtige steden Oosterhout en Waalwijk; cluster Werkendam; kernen met OV knoop waarde zoals Etten-Leur, Zevenbergen, Rijen en Oisterwijk; binnen de 15 min fietsafstand van Breda en Tilburg zoals Bavel, Terheijden, Goirle en Berkel-Enschot en Vlijmen t.o.v. ’s-Hertogenbosch.
Leefbaarheid en vitaliteit dorpen (dorpenstrategie) Alphen Chaam, Baarle-Nassau, Geertruidenberg, Zundert, Hilvaren-beek, Moerdijk (behalve Zevenbergen), Dongen, Oisterwijk (behalve Oisterwijk), Waalwijk (behalve Waalwijk en Sprang), Drimmelen (behalve Terheijden), Heusden (behalve Drunen, Vlijmen en Nieuwkuijk), Altena (behalve Werkendam, Hank, Nieuwendijk, Almkerk en Sleeuwijk), Gilze en Rijen (behalve Rijen e.o.)
10.000 – 12.000
Om de leefbaarheid binnen de dorpen en kleine kernen te behouden dient daar geïntensiveerd en geïnvesteerd te worden. Uitgaande van in de RIA’s voorgedragen plannen in kernen die vallen buiten het hoogstedelijke- en stedelijke aandachtsveld en buiten de revitaliseringsopgave is ca 10.000 woningen realistisch.
Revitalisering van naoorlogse buurten en wijken Verdeeld over alle kernen in de regio, dus in stad en dorp.
20.000 – 25.000
De omvang aan na-oorlogse woningen in de SRBT regio is ca. 198.000 woningen oftewel 48% van de totale voorraad (periode ’45 – ’85, bron CBS). Er wordt uitgegaan van een revitalisering en herstructureringsopgave met toevoeging en intensivering in deze gebieden van ca. 12%. Het toevoegen van 12% woningen is, gezien in Nederland gedane verkenningen, voorzichtig en daarmee qua omvang realistisch.
Totaal
80.000 – 100.000
44
3.4 Versnellen mobiliteitstransitie en vergroten nabijheid
•
Brabant en onze regio wordt door de groei en de toegenomen economische kracht stedelijker. Onze inwoners zullen zich daardoor ook stedelijker gaan gedragen en verplaatsen. We zetten in op, stimuleren en bieden ruimte voor verandering van mobiliteitsgedrag van inwoners en bezoekers van de SRBT.
•
We versnellen de mobiliteitstransitie door in te zetten op drie onderscheidende aspecten: verbeteringen in de systemen (‘hardware’), de sturing van programma (‘orgware’), de stimulering van duurzaam mobiliteitsgedrag (‘mindware’) en de inzet van smart mobility (‘software’).
•
We passen onze infrastructuur aan zodat we deze beter kunnen benutten.
•
We definiëren het stedelijk veld mede aan de hand van fietsreisafstanden.
•
We realiseren een schaalsprong (H)OV en spoor.
•
We houden vast aan reeds ingezette maatregelen en oplossingen voor een aantal knelpunten in de automobiliteit.
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
03. DE ONTWIKKELPRINCIPES
Meer mobiliteitsgelijkheid Mobiliteitstransitie is de randvoorwaardelijke sleutel voor de verstedelijkingsopgaven in de SRBT en noodzakelijk om te voorzien in een goed bereikbaarheidsniveau voor alle inwoners van de SRBT. De groei van de regio zorgt voor een groei van mobiliteit. De veranderingen in de maatschappij leiden tot een ander gebruik van mobiliteit. Beide ontwikkelingen maken het noodzakelijk om een andere invulling te geven aan de manier waarop de mobiliteitsbehoefte wordt geaccommodeerd. Op zo’n wijze dat we de regio letterlijk in beweging kunnen houden.
45
3.5 Groen en voorzieningen groeien mee met verstedelijking
ondersteunend is aan een gezonde leefstijl. Daarvoor is een netwerk van groen en blauw op alle schaalniveaus noodzakelijk: van woning, buurt en wijk, naar stad, buitengebied, Natuur Netwerk Brabant en Natura2000gebieden.
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
03. DE ONTWIKKELPRINCIPES
Verstedelijking bevordert gezondheid in SRBT Verstedelijking is -nadrukkelijk - niet synoniem aan verstening. De kwaliteit en leefbaarheid van onze steden en dorpen en van onze wijken en buurten is sterk afhankelijk van de aanwezigheid van culturele en sociaalmaatschappelijke voorzieningen en van de aanwezigheid van groen in de directe omgeving met een toegankelijk en nabijgelegen buitengebied. •
Vanuit het perspectief van leefbaarheid dragen we zorg voor het sociaal-maatschappelijke voorzieningenniveau.
•
De groei van (hoog)stedelijkheid is onlosmakelijk verbonden aan een kwalitatieve groei en verbreding van de (culturele) voorzieningen.
•
We werken aan duurzame verstedelijking met behoud van de unieke kernwaarden van het landschap. Als “proeftuin voor nieuwe stedelijkheid” verstedelijken we met respect voor de verschillen tussen en de waarde van dorp en stad. Gericht op leefbare kernen met landschap dichtbij. Dorpen strategieen moeten daarbij helpen.
•
We zetten in op een aantrekkelijke, leefbare, biodiverse en klimaat adaptieve regio die uitnodigt tot en
•
We bouwen klimaat adaptief en houden water zo lang mogelijk vast ook in de bebouwd gebied.
•
Door het beter benutten van infrastructuur en het terugdringen van het ruimtebeslag voor mobiliteit ontstaat in de openbare ruimte meer ruimte voor klimaatopgaven, het vasthouden van water en meer (bio divers) groen.
•
We bouwen natuurinclusief, we hanteren niet meer een strikte scheiding tussen stad en land - dus ook niet een strikte, functionele, territoriale scheiding tussen mens, plant en dier.
•
Het landschap is nabij en toegankelijk en op een prettige en aangename manier te bereiken.
•
Als contramal van de verstedelijking, om de nabijheid van landschap te behouden en om verbinding tussen de landschappen rondom de kernen te borgen zorgen we voor de kwaliteit en continuïteit van de groen blauwe structuren tussen de kernen en over de infrastructurele verbindingen. 47
concept ontwikkelstrategie SRBT
Regionaal ontwikkel raamwerk juli 2023
Bodem, Water en Landschap Zeekleigronden Rivierkleigronden Veengronden(Naad van Brabant) Zandgronden Rivieren en kreken Kanalen Vaarten, sloten, beken Bossen, houtwallen en linies
Economie
Kennis en innovatie Powerport Moerdijk met zeehaven i.c.m. Amercentrale Logistiek en maritiem Agrarische specialisatie Metal valley Leisure
Woonstrategieën Hoogstedelijk milieu Stedelijk milieu
Stedelijk invloedsgebied Dorpen milieu Dorpen invloedsgebied
Netwerken Buisleidingen, Delta Rhine Corridor / uitbreiding Elektriciteitsknoop (regionaal concept ontwikkelstrategie SRBT / nationaal) Wind van zee naar land
Mobiliteit Mobiliteit april 2023
HSL station Intensivering spoor Opwaarderen station (en omgeving) Nieuw station Spoorlijn Spoor (nieuw, te onderzoeken) BRT-halte Snelfietsroute HOV voor goed bereikbare dorpen Aanpak snelweg Aanpak snelwegknooppunt Aanpak onderliggend wegennet
04
De inzet In dit hoofdstuk wordt de inzet van de stedelijke regio toegelicht en wordt de ontwikkelrichting van de SRBT beschreven. Dit doen we aan de hand van thematische kaarten en beschrijvingen.
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
04. DE INZET
De hiernaast getoonde kaart van de Ontwikkelstrategie voor de SRBT verbeeld de hoofdlijnen van de inzet; ze bevat de voor de SRBT meest relevante selectie van de uitgebreidere, thematische kaarten.
49
n ies va De lin de kle i Naad van Brabant
Rivierkleigronden
veen vend met le Linie
Veengronden
Zeekleigronden
concept ontwikkelstrategie SRBT
Bodem en Water juli 2023
Rivierkleigronden
Kanalen en vaarwegen
Zandgronden Zandgronden
Beken Bossen, houtwallen en linies Zandverstuivingen Heide Dijken Versterken hoogstedelijke groen corridors Kwelgebied waterlinie Vestingstad
nd
Vaarten en sloten
het za
Veengronden (Naad van Brabant)
s van
Rivierkleigronden
Zandgronden
rridor
Zeekleigronden Kreken Rivieren
De co
Zeekleigronden
4.1 Bodem en Water Bodem en water zijn sturend in de opgaven, (her)inrichting en gebruik van de ruimte. Vanuit de opbouw van onze ondergrond maken we onderscheid tussen ‘Linies van de klei’ en ‘Corridors van het zand’. Daarom zetten we in op:
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
De landbouwtransitie op basis van de ondergrond en het watersystemen die gericht is op het zoeken naar en bieden van perspectief. Ook waarbij de oplossingsrichtingen voor de landbouwtransitie zijn divers zullen zijn. De voor SRBT opgestelde verkenning voor de transitie van landschap en landbouw opgesteld (zie: bijlage 2) in te brengen in het BPLG en GGA processen in met de in 3.1 genoemde ontwikkelprincipes als voorzet voor gebiedsgerichte transities.
•
De als ‘Linies van de klei’ en ‘Corridors van het zand’ onderscheidde systemen sterker te maken, elk op zich én als een samenhangend en samenwerkend systeem.
•
Het middels (ontwerpend)onderzoek vergroten en delen van kennis over de gezamenlijke opgaven, zoals materiaaltransitie en circulariteit, de verhoging van de biodiversiteit , het terugdringen van de uitstoot van CO2 en stikstof, de klimaatadaptatie en de omgang met cultuurhistorische waarden.
—
04. DE INZET
•
•
Inzet op wateropgaven: in de klei gebieden overwegend gericht op waterveiligheid als gevolg van (zee) waterspiegelstijging; op de zandgronden overwegend gericht op het vasthouden van water om verdroging tegen te gaan en de grondwater (en drinkwater) voorraden op peil te houden; in de kwelgebieden en de daar aanwezige gebieden met (potentieel) levend veen het versnellen van de transitie naar op kwelnatuur en -cultuur gerichte inrichting en gebruik.
De ondergrond van de SBRT bestaat in het zuiden uit zandgronden en in het noorden uit rivierklei en zeeklei. In de verkenning (zie: bijlage 2) benoemen we dit onderscheidt als Linies van de klei en Corridors van het zand. Kenmerkend voor de zandgronden is het in het landschap ingesleten bekenstelsel met daartussen hoger zandruggen met bossen en heide. De kleigronden worden gekenmerkt door een stelsel van rivieren, met dijken en gebieden waar de getijdenwerking invloed op heeft. Op de grens van deze twee ondergronden ligt de ‘naad van Brabant’, een gebied waar, door kwelstromen, een landschap is met onder andere levend veen.
51
Mainport Rotterdam
concept ontwikkelstrategie SRBT
Economie juli 2023
Raamwerk Kennis- en innovatie Logistiek en maritiem Energie en materialen Metal valley Agrarische specialisatie Leisure
Scheepvaartcluster Merwede Agro cluster Altena (HAK)
Activiteiten Multimodaal knooppunt Zeehaven Scheepsbouwcluster
Haven en logistieke as Moerdijk-Waalwijk
Haven / Loskade
Metalvalley
Railport Tilburg
Kenniscluster Den Bosch
Amercentrale
Logistiekcluster Goederen spoor Tilburg-Chengdu Maintenance en constructie
Powerport Moerdijk
Chemie cluster Energie knooppunt (regionaal / landeijk) Restwarmte (potentie)
Efteling
Boomteeltcluster Agrofoodcluster
Haaren
Hightech systemen en materialen C
C
Campus, campusontwikkeling Life sciences en health
C
Regionaal winkelgebied Opleidingsinstituut (Universitair) Opleidingsinstituut (HBO)
C
Opleidingsinstituut (MBO) Efteling
C
Beekse Bergen Jachthaven Vestingstad Hollandse en Zuiderwaterlinie
Kenniscorridor Breda-Tilburg
Netwerk
B
Elektriciteitsknoop (regionaal / nationaal) Aanlanding wind van zee 380 kv leidingen Delta Rhine Corridor HSL Amsterdam-Parijs Snelwegen N-wegen Kanalen en vaarwegen Snelfietsroute Spoor kenniscorridor Bedrijventereinen Grensovergang Militair vliegveld
Beekse Bergen
B B
Treeport Zundert B
Cita slow
B
C B B
Vliegveld
Port of Antwerp
Brainport Eindhoven
4.2 Economie
Versterken van het sterke economisch klimaat
We hanteren een brede en gerichte aanpak op de verschillende aspecten van onze regionale economie. Daarom zetten we in op:
•
Het voorkomen dat arbeid ‘de stad uit wordt geduwd’ door het in de steden houden van ruimte voor werken en voorzieningen door deze functies meer in (nabijheid van) wonen te integreren. Dit vraagt zowel om ruimte in stedelijk gebied in de vorm van moderne mix van functies en hoogstedelijke interactiemilieus, als om ruimte buiten het stedelijk gebied.
•
Versterken en verduurzamen van multimodale complexen. Bijvoorbeeld door het verbreden van kanalen, moderniseren van havens en betere weg, rail en buis koppelingen te realiseren.
•
Het duurzaam doorontwikkelen van het sterk aanwezige leisure klimaat als onderdeel van de economische sector en als onderdeel van een breed vestigingsklimaat.
•
Het versterken van de agrarische specialisaties in Altena en de twee boomteelt clusters op de zandgronden van Zundert en Oisterwijk/Haaren.
•
Het behouden en versterken van de in de gehele regio aanwezige brede economische verscheidenheid inclusief die op het platteland.
Human Centered Innovation
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
Een ruimtelijk-economische hoofdstructuur voor human centred innovation. Bestaande uit hoogstedelijke en stedelijke interactie- en innovatiemilieus in het kenniscorridor Breda – Tilburg. Met campussen gericht op innovatie en interactie tussen, kennis instituten, onderwijsvoorzieningen, internationale culturele voorzieningen, regionale maatschappelijke voorzieningen.
•
Het ondersteunen en uitbouwen van het economische ecosysteem voor human centred innovation.
•
Het ontwikkelen en opzetten van een aantal fieldlabs voor human centered innovation, verspreid in de regio. Zo kan kennis en kunde sterker worden benut in de agrarische sector, logistiek en de maakindustrie en om voorzieningen en leisure “smart” te maken.
—
04. DE INZET
•
53
Breed vestigingsklimaat
•
Powerport Moerdijk, waarbinnen opgaven en mogelijkheden voor energietransitie, verzwaring elektriciteitsnetwerken, verduurzaming warmtenet, elektrificatie (petro)chemische industrie, grondstoffentransitie circulair biobased chemie en tri-modale (weg, rail, buis) aansluiting op een zeehaven samenkomen.
•
•
Daarom is een gebiedsgerichte, integrerende aanpak noodzakelijk om o.a. het totale energiesysteem en netwerk(congestie), elektrificatie van industrie, circulaire samenleving, alternatieve duurzame bronnen voor warmte, transport van energiedragers en grondstoffen via buis (Delta Rhine Corridor) zowel ruimtelijk, systemisch als sociaal-maatschappelijk (leefbaarheid) met elkaar in verband te brengen. Ook de relatie met de toekomst van de Amercentrale in Geertruidenberg is van (boven)regionaal belang. SRBT kan en wil toonaangevend zijn op de hier spelende onderwerpen en de transities ‘schragen en stimuleren’ en zoekt o.a. via het MIEK- en ontwerptafels voor afstemming, prioritering en sturing met Provincie en Rijk.
Een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Een van de manieren waarop we werken aan het vestigingsklimaat is door landschap te benaderen als een economische vestigingsvoorwaarde4. Door versterking van de diversiteit aan landschappen, door onze unieke leisure positie en de recreatiemogelijkheden zijn en blijven we aantrekkelijk voor onze bewoners, voor bezoekers en voor ondernemers.
•
Het verdiepen en verbreden van kennis en inzichten in de ontwikkeling van de regionale economie en de daaraan gerelateerde ontwikkelingen van de arbeidsmarkt in profiel en omvang.
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
04. DE INZET
Powerport Moerdijk
4
Zie ook: Community of Practice ‘Landschap als vestigings- voorwaarde’ - Vereniging Deltametropool
54
In het economisch profiel van de SRBT onderscheiden we vier elkaar kruisende transities: Human Centered Innovation
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
04. DE INZET
Met HCI onderscheid de SRBT zich nationaal en internationaal. De transitie naar een kennisintensieve, digitale en circulaire economie vraagt om werkmilieus die meer dan vroeger met elkaar verbonden zijn. Stedelijke innovatiemilieus, fieldlabs, campussen en klassieke bedrijventerreinen vormen met elkaar een innovatie ecosysteem. De innovatie werkt breed door in de maatschappij; in de agrarische sector, de leisure, de zorg etc.
Brede basis van logistiek en maakindustrie De brede basis aan logistiek en maakindustrie ontwikkelen we door tot koploper in duurzaam vervoeren en produceren. De economie als gevolg van de groei De veranderende behoefte aan maatschappelijke diensten, cultuur, voorzieningen en dienstverlening is zowel het gevolg van autonome demografische ontwikkeling als van de ontwikkeling van de economie en bevolking die voorkomt uit het meer stedelijke profiel van de SRBT.
Circulaire en duurzame economie Het circulaire maken van onze industrieën en bedrijven biedt een grote kans voor het versterken toekomstbestendig maken van de werkgelegenheid. Enerzijds door het zoeken naar uitwisseling tussen reststromen tussen bedrijven onderling. Anderzijds door het efficiënter en zuiniger maken van processen. Het is noodzakelijk en vanzelfsprekend dit te koppelen aan revitalisering van bedrijventerreinen.
55
concept ontwikkelstrategie SRBT
Netwerken juli 2023
Delta Rhine Corridor, buisleidingen Delta Rhine Corridor, uitbreiding 380 kv leiding 380 Kv station 150 kv leiding 150 kv station
Aanlanding wind op zee
Aanlanding wind van zee Energie corridor (A16) Warmtenet (bestaand) Warmtenet (nieuw)
H
Warmtenet lokaal (nieuw)
H
Windmolen cluster
Amercentrale
Windmolens boven bos
Powerport Moerdijk
H
Energiehubs Restwarmte
Delta Rhine Corridor
Transitie chemie Energiepockets
H
Goederen spoor
H
Snelwegen
H H
Kanalen en vaarwegen Zeehaven Moerdijk Powerport Moerdijk Energie opgave Amercentrale
Uitbreiden Delta Rhine Corridor H
H
A16 energie-corridor
H
4.3 Netwerken en energiesysteem
•
Landelijk wordt daarin de eerste stap gezet door het 380kV net op te delen in pockets. Hierdoor ontstaat een eilanden structuur waarin vraag en aanbod bij elkaar worden gebracht en voorkomen wordt dat de opgewerkte energie het hoofdnet in gaat. Zo wordt de capaciteit van het netwerk vergroot (beter benutten).
•
Deze manier van het ordenen van ons energie netwerk moeten worden doorvertaald binnen de SRBT. Het heeft gevolgen op alle schaalniveaus van het netwerk en heeft impact op de inrichting van de ruimte in buurten en wijken. Bijvoorbeeld ruimtebehoefte voor een ander distributiesysteem, voor opslag capaciteit of voor de toename van het aantal transformatorhuisjes.
Onderdeel van het verduurzamen van ons energie gebruik is het herinrichten en versterken van ons elektriciteit netwerk. Daarom zetten we in op: •
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
04. DE INZET
•
Door het stijgende aandeel aan elektriciteit in ons energie verbruik en decentrale opwek wordt het net zwaarder belast en ontstaat (het risico op) netcongestie. Om dat te voorkomen wordt gewerkt aan het dichter bij elkaar brengen van de vraag en aanbod aan elektriciteit.
57
04. DE INZET
Binnen Powerport Moerdijk komen opgaven en mogelijkheden voor energietransitie, verzwaring elektriciteitsnetwerken, verduurzaming warmtenet, elektrificatie (petro)chemische industrie, in combinatie met transitie circulair biobased chemie en tri-modale (weg, rail, buis) aansluiting op een zeehaven, samen.
•
Dit vergt een gebiedsgerichte, integrerende aanpak om deze opgaven en de transitie van de Amercentrale zowel ruimtelijk, systemisch als sociaal-maatschappelijk (leefbaarheid) met elkaar in verband te brengen. Hiervoor wordt onder andere een ontwerptafel met rijk, provincie, regio en gemeenten ingericht
•
Aantakking op de Delta-Corridor, zodat de SRBT aan dit aanwezige netwerk toegevoegde waarde voor aan haar economie ontleent.
•
Het gezamenlijke warmtenet in onze regio (met daarin nu nog de Amercentrale als belangrijke bron) speelt een grote rol in de warmtetransitie voor de stedelijke regio Breda-Tilburg. Er is aangekondigd dat de Amercentrale op korte termijn zal stoppen met het leveren van warmte aan het warmtenet. Voor het voeden van het warmtenet moet een duurzame oplossing gezocht worden. In de SRBT worden daarom de mogelijkheden verkend van onder andere aquathermie, geothermie en het gebruik van de restwarmte van onze bedrijven om het warmtenet te vullen.
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
•
59
concept ontwikkelstrategie SRBT
Wonen juli 2023
Hoogstedelijk milieu Stedelijk milieu Stedelijk invloedsgebied Dorpen milieu Dorpen invloedsgebied Geïntensiveerde spoorlijn Aan te paken station (en omgeving) Nieuw station Spoor (nieuw, te onderzoeken) BRT (Bus Rapid Transport) BRT-halte met HUB functie Snelfietsroute HOV verbindingen Aanpak snelwegknooppunt Aanpak regionale infrastructuur Stadsrand-overstap HUB (onderzoek)
04. DE INZET — SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
4.4 Wonen
Hoogstedelijke strategie
We hanteren een uitgekiende combinatie van ontwikkelingen rondom bestaande en nieuwe OV-knooppunten en bij majeure werklocaties. Met parallel ontwikkelingen gericht op het handhaven van de leefbaarheid in kleine kernen middels dorpenstrategieen. We handelen vanuit de opvatting dat de SRBT een samenhangende regio is; een daily urban system waarin gezamenlijk aan brede welvaart wordt gewerkt. Dit leidt tot de opstelling dat om in de veranderende behoeften en de regionale dynamiek te voorzien, alle kernen (dorps en stedelijk) een rol hebben en daarom programmatische ruimte hebben voor de duurzame, op een leefbare omgeving gerichte ontwikkeling van de SRBT. Daarom zetten we in op:
Breda en Tilburg maken een sprong in stedelijkheid door het ontwikkelen van een hoogstedelijk milieu. Daarom zetten we in op: •
Programmatische afstemming tussen Breda en Tilburg, gericht op versterken van verbinding, complementariteit en agglomeratie kracht.
•
Het ontwikkelen van hoogstedelijke kennisclusters rond trein en ov-stations die onderling goed zijn verbonden en met comfortabel voor en na transport verbonden zijn met het omringende stedelijk gebied.
•
’t Zoet (Breda), innovatie district Nassau Wallon (Breda) en Kenniskwartier (Tilburg) als regionale sleutelprojecten, samenhang tussen deze gebieden en in samenwerking optrekken met de ontwikkeling van deze gebieden.
•
Het verbinden van de hoogstedelijke gebieden met de andere economische polen in de SRBT zodat uitwisseling van kennis en kunde, goederen en talent zo effectief, impactvol, efficiënt en eenvoudig mogelijk is.
•
Het inzetten, benutten en versterken van het verschil tussen beide hoogstedelijke gebieden.
61
04. DE INZET — SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
Stedelijk strategie
Dorpen strategie
Plekken in de SRBT met stedelijke plaatswaarde dragen bij aan de groeiende stedelijkheid van de regio. Daarom zetten we in op:
Leefbare en aantrekkelijke dorpen dragen bij aan de diversiteit en kwaliteit van de regio. We willen dat het toevoegen van woningen een maximale bijdrage levert aan de kwaliteit van de samenleving en de leefbaarheid van de dorpen. De dorpen kennen andere vraagstukken dan stedelijk gebied; de woningvoorraad is vaak nog eenzijdiger en het bezit veelal particulier. Dat vraagt om nieuwe sturingsmethodieken en scherpe analyse van de specifieke opgave en oplossingen. De dorpenstrategieën vormen een zeer wezenlijk onderdeel van de ontwikkelstrategie van de SRBT. Op de schaal van de SRBT lijken de lokale opgaven in de dorpen relatief beperkt maar bij elkaar opgeteld is de impact op de regio omvangrijk. Daarom zetten we in op:
•
Het ontwikkelen, investeren en intensiveren in stationsgebieden en rond haltes van de BRT, door het realiseren van hogere dichtheid en een stedelijke mix aan programma op deze plekken.
•
Het vergroten van de rol van sprinter en intercity stations en BRT- en HOV-haltes als hub voor het niet stedelijke gebieden en het achterland.
•
Creëren van meer stedelijkheid ter ondersteuning van economische krachtige kernen (Waalwijk, Oosterhout, Zevenbergen, Werkendam), gericht op het vergroten van nabijheid en het vestigingsklimaat.
•
Het voortbouwen op het eigen, onderscheidende karakter van de ‘midsized’ kernen en kernen in het stedelijk veld. Met op dit eigen karakter aansluitende voorzieningen, profiel en dynamiek en centra met hoge verblijfswaarde.
•
Het ontwikkelen van dorpenstrategieën bestaande uit (gezamenlijke) juridische, financiële, programmatische, methodische en ruimtelijke instrumenten die dienen ter ondersteuning van locatie specifieke opgaven.
62
•
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
De dorpen strategie is deels generiek, voor elk dorp en elke kleinen kern en deels afhankelijk van specifieke kenmerken, gerelateerd aan de ligging in het regionale netwerk en het landschap. We onderscheiden: •
Dorpen in de klei;
•
Dorpen in het middengebied en
•
Dorpen op het zand.
•
Het verbinden en delen van kennis en inzicht over (aspecten van) leefbaarheid en kwaliteiten van de dorpen. Om bij te dragen aan een regionaal gelijkaardig speelveld.
•
Verkennen van het ontwikkelen van ‘specials’, zoals religieus, industrieel en defensie erfgoed. Gericht op samenwerking en kennisdeling.
—
04. DE INZET
•
Het ontwikkelen van dorpen strategieën, gericht op behoud en versterking van de leefbaarheid, nabijheid en draagvlak van voorzieningen in dorpen, kleine kernen en buurtschappen. Onderzoek of en hoe programmatisch ruimte in en aan de rand van de kern kan worden ingezet voor maximaal effect op de breedte aan opgaven.
Onderscheidende karakteristieken •
De dorpen in de klei liggen in open landschappen langs dijken en lijnstructuren; grote afstanden en waterveiligheid zijn belangrijke thema’s
•
De dorpen in het middengebied kenmerken zich door hun industrieel karakter, linten met grote fabriekscomplexen; ook de Langstraat is onderdeel van het midden gebeid met haar eigen kenmerkende opgave en kansen
•
De dorpen op het zand zijn compacte vaak stervormige structuren in diverse en coulissen achtige landschappen; verdroging, transitie van de beekdalen en bereikbaarheid zijn hier de grootste opgaven.
63
concept ontwikkelstrategie SRBT
Revitalisering juli 2023
Woningen uit de periode 1945-1990 Rijksprogramma Leefbaarheid en Veiligheid Aanpak fysieke barrière
Revitaliseringsstrategie
•
Het opstellen van een revitaliseringsstrategie voor de SRBT, gericht op kennisdelen over sociale en fysieke revitalisering.
•
Het komen tot repetitieve oplossingen aansluitend bij het repetitieve karakter van de voorraad.
•
Het verhogen van het tempo en de omvang van de woningbouw in de bestaande buurten en wijken.
•
Het transformeren van de voorraad naar een meer toekomstbestendige, uit meer één en twee persoonshuishoudens bestaande bevolkingssamenstelling.
Doordat deze wijken in de zelfde periode met dezelfde bouwkundige staat en stedenbouwkundige opzet (‘stempels’ en ruim van opzet) zijn gebouwd kunnen we hier gezamenlijk een snelle slag met een hoog rendement maken.
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
04. DE INZET
In de woningvoorraad die is gerealiseerd tussen 1945 en 1985 is een grote sociale en fysieke duurzaamheidsopgave aan de orde. Door hierin te investeren, investeren we ook in de bestaande voorraad. Daarom zetten we in op:
Voor de korte termijn heeft de revitalisering van onze naoorlogse wijken een hoge prioriteit omdat deze opgave in heel de regio voorkomt. Bijna 50% van de woningvoorraad in de SRBT is gebouwd in de periode tussen 1945 en 1985. De effecten van ingrepen is daarom groot: het kan op veel plekken worden toegepast en het heeft dan een grootste effect, voor een groot deel van onze inwoners als hefboom voor sociale opgave, klimaat opgave en duurzaamheidsopgave (kortom brede welvaart).
65
BRT Breda-Oosterhout-Werkendam-Utrecht
concept ontwikkelstrategie SRBT
Mobiliteit juli 2023
HSL HSL station Intensivering spoor Opwaarderen station (en omgeving) Nieuw station Spoorlijn Goederen spoorlijn Spoor (nieuw, te onderzoeken)
Verbeteren vaarwegen en havens
BRT (Bus Rapid Transport) BRT-halte met HUB functie
Aanpak A59
Hooipolder
Snelfietsroute HOV verbindingen
BRT Tilburg-Waalwijk-Den Bosch
OV voor goed bereikbare dorpen
A59
Aanpak snelweg
Zonzeel
Aanpak snelwegknooppunt
A27
Aanpak onderliggend wegennet Stadsrand-overstap HUB om centra te ontzien (onderzoek) Gebieden op fietsafstand treinstation Gebieden op fietsafstand (nieuwe) BRT-halte
Uitbreiding snelfietsroutes
Verbeteren vaarwegen
Intensivering spoor Breda-Tilburg
internationale knoop A16
St. Annabosch
A2
Aanpak A58
Uitbreiding snelfietsroutes
HSL Breda-Düsseldorf
Antwerpen
Turnhout
4.5 Multimodale mobiliteitsaanpak Om bereikbaar te blijven en ruimte te bieden voor de toename van het aantal inwoners, banen en economische activiteiten zetten we in op een combinatie van compact verstedelijken en het versnellen van de mobiliteitstransitie. We ontwikkelen daarvoor een samenhangend meerjarig multimodaal mobiliteitspakket waarbij we inzetten op de volgende vier aspecten: Systeemsturing (‘hardware’)
•
Het onderzoeken naar en introduceren van nieuwe vormen van openbaar vervoer, collectief vervoer en gedeelde mobiliteit voor goed bereikbare dorpen.
•
Het realiseren van regionale HOV verbindingen. Daarvoor verkennen we onder andere een HOV verbinding tussen Oosterhout en Waalwijk en hechten we belang aan versterking van de noord-zuid verbinding BredaGorinchem-Utrecht (BGU) via Oosterhout en Werkendam als belangrijke BRT-as.
•
Het verbreden en transformeren van bestaande wegen en het aanleggen van nieuwe wegen om zo een beter benutting van het systeem te realiseren en ruimte voor andere vormen van mobiliteit vrij te maken ter ondersteuning van de (hoog)stedelijke transities.
•
Het in de hele regio ontwikkelen van knooppunten van verschillend vervoersmodaliteiten (mobiliteit hubs) waar het makkelijk is over te stappen van het ene transportmiddel op het andere, waaronder openbaar vervoer en andere vormen van gedeelde mobiliteit. Onder andere ter benutting van de BRT.
•
Het doorontwikkelen van station Lage Zwaluwe als mobiliteitshub, mede gericht op de bereikbaarheid van de Randstad, en als onderdeel hiervan het verbeteren van de kwaliteit van de stationsomgeving.
•
Het verhogen van de frequentie van de treinen voor personenvervoer op het spoor, door het verplaatsen van doorgaande goederenvervoer naar alternatieve routes of alternatief vervoer.
•
Transport via buisleidingen als onderdeel van het verbeteren van multimodaal vervoer en als onderdeel van een modal shift in het goederenvervoer, waaronder de aanleg van en aantakking op de Delta Rhine Corridor als onderdeel van de energie- en materialentransitie en als onderdeel van de opgave rondom het vervoer van gevaarlijke stoffen.
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
04. DE INZET
Gericht op het verbeteren van ons mobiliteitssyteem. Daarvoor zetten we in op:
67
•
•
Het verbreden van onze kanalen en het toegankelijk maken van havens zodat hogere vaarklasse onze inlandse havens fungeren als goederenhubs op de doorvoerlijn Rotterdam en het Europese achterland. De zeehaven van Moerdijk en Logistiekpark Moerdijk spelen daarin, samen met Waalwijk, Oosterhout en Tilburg een belangrijk rol.
•
Het organiseren van nabijheid. Door te verdichten rond mobiliteitshubs, BRT en HOV knopen.
•
Slim te verstedelijken. Door nabijheid en bereikbaarheid te organiseren voor alle lagen van onze bevolking, met name en met nadruk op de bereikbaarheid van lager betaalde banen. Zo bestrijden we vervoersarmoede en binden we praktisch geschoold talent aan onze regio.
Het bevorderen van lopen en (elektrisch)fietsen als duurzame en gezonde manier van verplaatsen. Waaronder het verbeteren en uitbreiden van looproutes en het fietspaden en het (snel)fietsroute stelsel.
•
Slim te verstedelijken. Door in te zetten op een transitie naar en ruimte te bieden voor duurzame stadslogistiek.
•
Het beïnvloeden van de mobiliteit en het mobiliteitsgedrag door parkeerbeleid, zowel bij nieuwe ontwikkelingen als in bestaande gebieden. De ruimte die daardoor vrijkomt kan worden ingezet voor de kwaliteit van de openbare ruimte, klimaat adaptatie en gezondheid.
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
04. DE INZET
Programmasturing (‘orgware’) Gericht op beter benutten van onze bestaande transportlijnen door maatregelen om het transport en de mobiliteit beter te verdelen en de bestaande transportcapaciteit beter te benutten. Daarvoor zetten we in op: •
Het organiseren van nabijheid. Door te verdichten rond alle stations in onze regio. Door hier intensiever te bouwen, functies te mixen en de bereikbarheid van de stations te verhogen.
68
8 principes mobiliteitsstrategie
‘De mens centraal’ 4. Ruimte maken met het autonetwerk
2. Keuze bieden de kracht van de keten
3. Sturen op gedrag
5. Zorgen voor nabijheid van voorzieningen
6. Versterken van het openbaar vervoer
7. Realiseren van een 8. Inzetten op een modal schaalsprong voor de fiets shift van logistiek
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE
—
04. DE INZET
1. Ieder mens telt
Afbeelding uit het concept multimodaal mobilitietspakket
69
Gedragsverandering (‘mindware’)
•
Een directe, internationale intercity verbinding vanaf HSLstation Breda naar het Ruhrgebied.
Gericht op het benutten van ontwikkelingen om het mobiliteitsgedrag te beïnvloeden richting duurzamere en gezondere manieren van verplaatsen. Daarvoor zetten we in op:
•
Het stimuleren van duurzame mobiliteit door het verhogen van het comfort van en gemak hiervan.
•
Overleg met ondernemers en maatschappelijke partijen, zoals onderwijsinstellingen, om het verplaatsingsgedrag (of de spreiding daarvan) te beïnvloeden
•
Differentiatie en diversiteit van maatregelen in de regio.
•
Het belonen van duurzame en gezonde mobilteitskeuzes. Bijvoorbeeld door het bieden van voorrang aan gezonde verplaatsingen op routes en knopen en het aanpassen van parkeerbeleid.
•
Het verhogen van de frequentie en kwaliteit van openbaar vervoer op de stedelijke assen Tilburg – Waalwijk – ‘s-Hertogenbosch en Breda – Oosterhout – Werkendam – Utrecht. (BGU).
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
04. DE INZET
•
Het uitbouwen we onze kennis over de mobiliteitsbehoefte en mobiliteitsgedrag door het toepassen van technologie en het gebruik van data om de mobiliteitstransitie te kunnen begeleiden en ontwikkelingen te kunnen stimuleren en programmeren. Dit betreft zowel personen- als goederenvervoer.
70
Smart mobility (‘software’) De inzet van nieuwe technologische ontwikkelingen (denk aan apps, regionaal verkeersmanagement via iVRI’s, autonoom/zelfrijdend vervoer etc) als instrument van mobiliteitsbeleid. Met de inzet van smartmobility richten we ons met name op het ondersteunen, versterken en versnellen van gedragsverandering, programmasturing en systeemsturing.
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
04. DE INZET
•
Deze inzet voor de multimodale mobiliteitsaanpak krijgt zijn concretisering in het mobiliteitspakket voor SRBT. Het mobiliteitspakket wordt een gemeenschappelijk pakket aan maatregelen van SRBT, provincie Noord-Brabant en Rijk. Niet alle gewenste mobiliteitsmaatregelen zullen gelijk kunnen worden uitgevoerd. Het wordt daarom een adaptief pakket dat SRBT, provincie en Rijk jaarlijks aanpassen en concretiseren op basis van nieuwe ontwikkelingen. SRBT, provincie en Rijk maken vervolgens jaarlijks gezamenlijk keuzes over de uitvoering van maatregelen. Afspraken daarover worden met het Rijk gemaakt in het BO MIRT en met provincie en regionaal samenwerkende gemeenten in de Regionale Mobiliteitsprogramma’s (RMP’s) die we jaarlijks vaststellen op regionale ontwikkeldagen en/of omgevingsdagen.
71
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Biesbosch Zuiderwaterlinie
Rivier oevers
Rivier oevers
Zuiderwaterlinie
Efteling Loonse en Drunense duinen
Boswachterij Dorst
Oisterwijkse vennen en Kampina Van Gogh nationaal park concept ontwikkelstrategie SRBT
Cita slow Mastbos
Voorzieningen, leisure en landschap
Beekse Bergen
juli 2023
Watergebonden leisure Landschappelijke leisure
B
Regionaal horeca- en winkelgebied of regionaal toeristische leisure Waterlinie
B
Regionaal horeca- en winkelgebied B
Vestingsteden Vincent van GoghHuis Internationale cultuur Ziekenhuis - regionaal Ziekenhuis - lokaal Jachthaven
B B B
Efteling Beekse Bergen Biesbosch Recreatieve voorzieningen
Van Gogh nationaal park
4.6 Voorzieningen, leisure en landschap
Leisure
Het verbeteren van de geestelijke en fysieke gezondheid draagt bij aan leefbaarheid. Daarom zetten we in op:
•
Een sterk, duurzaam, gevarieerd en toegankelijk aanbod aan leisure in de regio.
•
Het goed met elkaar verbinden van leisure concentraties, zoals de Beekse Bergen en de Efteling; de Biesbosch en de Loonse en Drunense Duinen.
•
Het multiplier effect van toegankelijke (inter)nationaal aantrekkelijke leisure voor de leisure economie, de bewoners, de omgeving en het vestigingsklimaat.
•
Het verbreden en versterken van landbouw en investeren in landschap en natuurontwikkeling en -beheer.
•
Het ontwikkelen van een instrumentele, financiële en netwerk- strategie gericht op het in stand, toegankelijk en bereik houden van sociaal-maatschappelijke voorzieningen.
•
Het verbreden en verbeteren van het (culturele) voorzieningen aanbod, aansluitend op en ondersteunend aan de verhoogde mate en omvang van stedelijkheid en de te realiseren hoogstedelijkheid.
•
Het verbeteren van de kwaliteit van stads- en dorpsranden en het aansluitend buitengebied gebied toegankelijk maken als uitloopgebied.
•
Het, als bijdrage aan de landbouwtransitie, verkennen van financiering van ecosysteemdiensten (inspanningen op het vlak van natuur- en landschapsontwikkeling, klimaat en wateropgaven en landschapsbeheer) door deze diensten te beschouwen als stedelijke voorziening.
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
04. DE INZET
Voorzieningen
73
Landschapscorridors •
•
Het inrichten van deze gebieden als natuurverbinding tussen zand en klei en als stedelijk recreatief gebied.
•
Het voorkomen en opheffen van door infrastructuur ontstane barrières voor de natuurverbindingen en de recreatie.
04. DE INZET — SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
Het openhouden van landschappelijke gebieden in en tussen het (meer) verstedelijkte en meer te verstedelijken gebied en daartoe gezamenlijk verkennend onderzoek te doen naar de ontwikkeling van stadsregionale landsschapsparken in SRBT o.a. tussen: Etten-Leur en Breda; Breda, Gilze en Rijen en Oosterhout; Gilze en Rijen en Tilburg; Hilvarenbeek en Tilburg; Oisterwijk en Tilburg; Waalwijk, Drunen en ’s-Hertogenbosch.
Landschapselementen •
Het opstellen van een regionaal, inspirerend aanvalsplan landschapselementen met instrumentele, financiële en ontwerpmiddelen, gericht op het beiden van ruimte
om natuur vrijer ‘haar gang’ te laten gaan door het hele landschap en als (aanvullend) alternatief voor de bossenstrategie. •
Een natuurlijke inrichting en de ecologische doorwaadbaarheid van ons landschap, in onbebouwde en bebouwd gebieden. Door ruimte voor natuur niet te beperken tot de Natura2000 gebieden en Brabantse ecologische hoofdstructuur bieden we meer ruimte voor biodiversiteit en natuur.
•
Een klimaatadaptieve en natuurinclusieve (her)inrichting van het bestaande bebouwde gebied. De ingrepen die in de openbare ruimte plaats zullen vinden om ruimte te maken voor de energietransitie bieden hiervoor gelijktijdig mogelijkheden (om werk-met-werk te maken) én risico’s (door het toenemende ondergrondse ruimtebeslag).
•
Een raamwerk van landschapselementen op de zandgronden in de regio. Het gaat hierbij om landschapselementen tot maximaal 2 ha in punten, lijnen en vlakken. Hiermee wordt mede bijgedragen aan de doelen van het klimaatakkoord.
74
05
De aanpak In de voorgaande hoofdstukken zijn de ontwikkelstrategie SRBT en de daarbij horende beleidsmatige (ruimtelijke) hoofdkeuzen beschreven - het wat.
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
05. DE AANPAK
In dit afsluitend hoofdstuk geven we op hoofdlijnen een doorkijk in de beoogde vervolgaanpak en implementatie van de ontwikkelstrategie - het hoe. Hiermee leggen we een eerste basis voor een Uitvoeringsagenda SRBT 2030, die in de tweede helft van 2023 uitgewerkt moet worden. Die uitwerking loopt dan op met de eerste uitvoeringsafspraken die in dit kader met Rijk en Provincie in het BO-MIRT van het najaar van 2023 gemaakt gaan worden. Net als dit koersdocument zal ook de uitvoeringsagenda dynamisch en adaptief zijn op nieuwe kansen en ontwikkelingen.
75
5.1 Meervoudig samenwerken in en aan de SRBT
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
05. DE AANPAK
Dansen door schalen De stedelijke regio Breda - Tilburg is vanuit sociografische perspectief een levend daily urban system waarin het merendeel van het maatschappelijk verkeer (verplaatsen, verhuizen, besteden, verzorgen, leren, recreëren etc. ) van inwoners plaatsvindt. Qua bestuurlijke samenwerking en organisatie zien we in SRBT een palet aan formele en informele, territoriale - lees (sub)subregionale en ook bovenregionale - en sectorale samenwerkingsverbanden, -vormen en tafels. Zo bestaan er gemeenschappelijke regelingen (HvB en RWB), ontwikkelmaatschappijen (Midpoint en REWIN), subregionale verbanden op gebied van arbeidsmarkt, wonen, energietransitie (RES en REKS-n) en diverse GGA-verbanden op gebied van mobiliteit, water, natuur naast elkaar en die aansluiten bij verschillende opgaven, met elk zijn eigen dynamiek en speelveld. De SRBT – die zelf nog volop in ontwikkeling is - wil de samenwerking actief opzoeken en aangaan om zo elkaars kracht te benutten. Het is in dat opzicht voortdurend dansen ‘op’ en ‘door’ schalen.
Voor de opgaven in de fysieke leefomgeving is de SRBT in ieder geval een logische en krachtige schaal, temeer hier de verschillende territoriale en sectorale tafels elkaar inhoudelijk steeds meer raken. Ook worden we in toenemende mate op de schaal van de SRBT door de provincie en het rijk bevraagd. Het toenemend beroep dat hierdoor wordt gedaan op veelal ‘dezelfde’ expertise, capaciteit en agenda’s van bestuurders en ambtenaren moeten we daarom slim ontdubbelen en slank organiseren.
76
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
05. DE AANPAK
Regionale en interbestuurlijke samenwerking intensiveren Met de interregionale samenwerking zoals die eerder met de regiodeal Makes and Moves en de RIA’s is ontstaan en nu in het kader van de verstedelijkingsopgave is geïntensiveerd, zien we dat SRBT voor de opgaven in het fysieke domein een goed en toekomstgericht platform vormt voor samenwerking, integratie, integrale afstemming en krachtenen kennisbundeling op het systeemniveau van de stedelijke regio. In dat opzicht hebben de afgelopen twee jaar RIA’s, de woondeal en deze Ontwikkelstrategie reeds belangrijke en stevige impulsen gegeven aan de inter- en intraregionale samenwerking in de nog ‘jonge’ SRBT. Het proces van het zogenaamde Ruimtelijk Voorstel geeft zowel aanleiding als platform om de regionale samenwerking - in ieder geval in de (fysieke) leefomgeving - in SRBT-verband verder met elkaar te verbreden, te verdiepen en te intensiveren. Dat geldt ook voor de interbestuurlijke samenwerking. Samenwerking als 1 overheid is makkelijker gezegd dan gedaan. Dat is ook in het kader van de verstedelijkingsopgave gebleken. Het Huis van Thorbecke is overzichtelijk maar de entresol van de regio is nog best ingewikkeld als het bijvoorbeeld gaat om democratische legitimatie. Voor de samenwerking aan de verstedelijkingsopgave is BZK vanuit het Rijk de
vooruitgeschoven post, die bovendien de regie op de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland wil “hernemen”. Maar wil je de opgaven echt robuust benaderen zoals de NOVI/NOVEX voorstaat, dan zijn ook andere departementen nodig. I&W is voor MIRT goed aangehaakt maar grotere betrokkenheid en inzet van EZK en LNV - en ook andere departementen - is nodig om tot werkende en elkaar versterkende aanpakken te komen. De rol van de ‘tussenheid’ van de provincie is cruciaal voor de volgende fase. De provincie Noord-Brabant wil een regierol nemen vanuit het principe ‘structurerend waar het kan, sturend waar het moet’. Naast het uitwerken van het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant in concrete uitvoeringsafspraken tussen rijk, provincie en regio, zal het samenwerkingsproces in het kader van het ruimtelijk voorstel de komende periode nieuwe leer- en ijkpunten bieden in de gezamenlijke zoektocht naar effectieve interbestuurlijke samenwerking. Meer regie door Rijk en Provincie vergt stevig samenspel met een krachtige regio. De SRBT wil zich op basis van wederkerigheid van de samenwerking hier constructief in opstellen en zelfbewust manifesteren en op organiseren. Met de BZK-pilot voor een Regionale Investeringsagenda SRBT willen wij nagaan hoe we de interbestuurlijke, publieke samenwerking ook kunnen versterken met publiek-private samenwerkingsvormen (zie 5.3). 77
Uitvoeren lopende interbestuurlijke afspraken
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
05. DE AANPAK
De doelstellingen van deze Ontwikkelstrategie SRBT sluiten aan bij de NOVI en bouwen voort op reeds bestaande gezamenlijke afspraken en doelen, zoals uit de Brabantse Omgevingsvisie, de Verstedelijkingsstrategie Brabant 2040, het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant 2040, de regiodeal Makes & Moves, de Visies NL Delta/Biesbosch Nationaal Park en Van Gogh Nationaal Park, het Bidbook OV 2040 Landsdeel Zuid, onze Regionale Energie (en Klimaat-) Strategieën en de regionale strategische agenda’s. Rondom de transities en opgaven (zie hoofdstukken 2 en 3) van de SRBT bestaan er reeds diverse interbestuurlijke trajecten en afspraken die voortgezet moeten worden zoals: •
De SRBT heeft een van de 17 grootschalige ontwikkelgebieden binnen haar grenzen.
•
De woondeal SRBT.
•
OV-Toekomstbeeld 2040 voor Zuidelijk Nederland, het mobiliteitsprogramma SmartwayZ.NL en het Brabants Toekomstbeeld Fiets.
•
De Delta Rhine Corridor beoogt ondergronds transport (zoals door middel van buisleidingen) van duurzame energiedragers en (circulaire) grondstoffen tussen Rotterdam, Moerdijk, Chemelot en Noordrijn-Westfalen, waardoor minder treinen met gevaarlijke stoffen over de Brabantroute zouden hoeven gaan rijden.
•
In programma’s voor Biesbosch en Haringvliet, Van Gogh Nationaal Park i.o. en de Zuiderwaterlinie werken overheden, organisaties en bewoners samen aan de ontwikkeling van natuur, economie en leefbaarheid.
78
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
05. DE AANPAK
‘Leunen en steunen’ op een gezamenlijke koers SRBT Regionale samenwerking komt niet vanzelf tot stand. In het geval van de SRBT hebben de centrumsteden Breda en Tilburg toenadering tot elkaar gezocht en gevonden en het voortouw genomen om de samenwerking in de stedelijke regio te versterken. De RIA’s vormden daarvoor het inventariserende voorwerk. De steden hebben daar tijd en middelen in gestoken. Bovenal vanuit de overtuiging dat voor de centrumsteden - letterlijk en figuurlijk - sterke verbindingen met de andere middelgrote steden en met de stedelijke en meer landelijke kernen en v.v. noodzakelijk zijn om met elkaar te kunnen blijven ontwikkelen en verbeteren. Er zijn talloze wederzijdse afhankelijkheden als het gaat om de woon- en arbeidsmarkt (talent), economie, mobiliteit, energie, landschap, water, natuur etc. op het systeemniveau van de SRBT. Deze ontwikkelstrategie is er op gericht om de werking van het daily urban system te bevorderen, het natuurlijke en economische ecosysteem van de SRBT te versterken, de onderliggende infrastructuur en netwerken beter te benutten, functies te combineren, woningbouw als hefboom in te zetten en samen te groeien naar én meer stedelijkheid én vitaliteit van het landelijk gebied. Om uiteindelijk meer brede welvaart te verdelen over stad en land.
Daarvoor is het nodig dat bij de vervolgstappen van de SRBT de centrumsteden hun trekkersrol blijven nemen, maar dat de andere 17 gemeenten in de regio ook mede-eigenaarschap voor de samenwerking nemen en hierop naar vermogen hun inzet, kennis en capaciteit inbrengen. Dus, soms leunend op de ontwikkelkracht van de grotere gemeenten en de expertise en hulp van Rijk en provincie. En dan weer steunend op de buren met vergelijkbare opgaven. Niet-vrijblijvend maar wederkerig. En de ontwikkelstrategie uiteindelijk ook vertalend in hun eigen beleid en lokaal handelen. Steeds vanuit de eigen en gezamenlijke overtuiging en motivatie dat de samenwerking elke gemeente verder brengt, dan zij zelf voor elkaar zou kunnen krijgen. En dat alle partijen hiervan op termijn profiteren in termen van brede welvaart - win-win. Deze ontwikkelstrategie doet daartoe de uitnodiging en oproep.
79
5.2 Sturen op het systeem, uitvoeren op de opgaven
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
05. DE AANPAK
De uitvoering van de Ontwikkelstrategie SRBT vergt een breed scala aan activiteiten om hier met elkaar meters op te maken en deze strategie ‘werkend’ te maken. De kracht van de samenwerking van SRBT tot nu toe is de integrale (lagen)benadering van de opgaven in de fysieke leefomgeving. Dit kan ook een valkuil worden omdat uiteindelijk alles met alles samenhangt, er geen keuzen worden gemaakt en concrete verbeterstappen daardoor kunnen uitblijven. Vandaar dat een ‘duale’ aanpak wordt voorgesteld die enerzijds stuurt op samenhang en het systemisch niveau van de SRBT en anderzijds - op het niveau van de opgaven - concrete projecten realiseert.
80
05. DE AANPAK — SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
A. Sturen op systeem en samenhang
B. Uitvoeren van concrete projecten op opgaven
Onder aansturing van de stuurgroep worden in het bestuurlijk overleg SRBT de inhoudelijke samenhang en integraliteit van de verschillende deeltrajecten cq. deelproducten aan de hand van deze Ontwikkelstrategie getoetst en beoordeeld. De stuurgroep kijkt daarbij ‘systemisch’ naar de SRBT en bewaakt tevens de procesmatige voortgang. Het systemisch kijken en sturen krijgt via het ruimtelijk voorstel ten aanzien van verstedelijking, klimaat, energie en het landelijk gebied de komende tijd zowel een verbreding als een verdieping. Qua sturing heeft Ontwikkelstrategie SRBT vooralsnog geen formele, publiekrechtelijke, ruimtelijk-juridische status. Van alle deelnemers wordt verwacht dat zij de inhoud ervan vertalen en opnemen in hun eigen (omgevings)beleid, waarmee tevens de lokale democratische legitimatie wordt geborgd.
Gelijktijdig met de sturing op samenhang en systeem worden op het niveau van de regionale opgaven en thema’s de komende periode concrete (soms sectorale) projecten in de regio opgepakt om uitvoering te gaan geven aan de Ontwikkelstrategie SRBT. Niet alles kan en hoeft tegelijk worden opgestart. De uitvoering gaat uit van een meerjarige, adapatieve uitvoeringsagenda 2030 die nog moet worden opgesteld. Voor bijna alle concrete projectactiviteiten geldt dat samenwerking tússen gemeenten en mét de waterschappen, provincie en/of het rijk nodig is. In het zogenaamde BOL en BO-MIRT worden hier middels het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant eerste uitvoeringsafspraken over gemaakt. Na bespreking van deze Ontwikkelstrategie SRBT in de colleges en raden wil SRBT in 2023 een start maken met de volgende, concrete projecten:
81
INZET HOOFDSTUK 4
CONCRETE ACTIVITEITEN/PROJECTEN 2023-2024 (onder voorbehoud van samenwerkings- en uitvoeringsafspraken met waterschappen, provincie en rijk)
4.1 Bodem en water
A. (ontwerpend) onderzoek tbv regiobrede, gebiedsgerichte ontwikkelstrategie voor de kwelzones (de naad van Brabant) mede ihkv het programma Mooi Nederland (BZK) B. onderzoek naar het langer vasthouden van water op de hoge zandgronden en in de flanken van de beken met speciale aandacht voor grensoverschrijdende watersystemen
4.2 Economie
C. afstemming programmering en ontwikkelstrategie innovatiedistrict Breda en kenniskwartier Tilburg. D. realisatie van living labs Human Centered Innovation rondom Smart logistics & awareness”, “Plant-based economy en cuisine” en “Innovatie voor gelijke gezondheid” E. afspraken tussen Regio SRBT en PNB over de kwalitatieve positionering van werklocaties in de SRBT in het totale ecosysteem van Brabant in termen van complementariteit van primaire productieketens, maar ook in de faciliterende mobiliteit, energie, passende arbeidsmarkt F. bundeling onderzoek kwaliteit, kwantiteit ruimtevraag en verduurzaming werklokaties SRBT ism provincie
4.3 Netwerken en energiesysteem
G. verbreding van de pilot MIEK regio Moerdijk naar een gebiedsgerichte aanpak Powerport Moerdijk, waarbij de kansen, opgaven en impact van de energietransitie en grondstoffentransitie (circulariteit) icm Amercenrale (warmtenet) op de verstedelijkingsstrategie (wonen, werken, mobiliteit, groen, blauw) mede irt voor SRBT, Stedelijk Brabant en Zuid-Nederland gezamenlijk in beeld worden gebracht. Hiervoor werken we onder andere met een ontwerptafel. H. afstemmen in SRBT verband van de oplossingsrichtingen en hoofdkeuzen qua ruimte en infrastructuur in RES West-Brabant en REKS Midden-Brabant I. doorontwikkeling van de strategie van “energiepockets” van Tennet naar de lagere schaalniveaus om de robuustheid van het systeem en het bij elkaar brengen van vraag en aanbod in het netwerk te versterken
4.4 Wonen
J. uitvoeren en monitoren woondeal middels versnellingstafels K. bundeling van inzet van kennis, expertise, methoden, onderzoeks- en procesmiddelen voor ontwikkeling en implementatie van: • revitalisering naoorlogse wijken (gebouwd tussen 1945 en 1985) in zowel de steden als de dorpen middels (sub)regionale teams, ism woningcorporaties en m.b.v. instrumentarium uit het NPLV en volkshuisvestingsfonds • dorpenstrategieën middels (sub)regionale teams, incl. onderzoeken hoe we dit in regionaal verband met bijv. een ontwikkelbedrijf (fondsen, garantstellingen) kunnen stimuleren en realiseren. • (hoog)stedelijke transformaties in stationsgebieden en daaraan grenzende gebieden in het stedelijk veld.
4.5 Multimodale mobiliteitsaanpak
L. uitwerken integraal Multimodaal Mobiliteitspakket SRBT voor alle modaliteiten (weg, OV, BRT, fiets, spoor, buis, water) en voor hele stedelijke regio Breda-Tilburg dat direct is gekoppeld aan de duurzame verstedelijkingsopgave incl. aantakkingspunten Delta Rhine Corridor en kanaal- en havenontwikkeling. M. blijvende inzet op oplossing voor vervoer van gevaarlijke stoffen over spoor tbv veilige verstedelijkingsruimte rondom stations en spoor.
4.6 Voorzieningen leisure en landschap
N. starten van gezamenlijk verkennend onderzoek en aanpak voor ontwikkeling van stadsregionale landsschapsparken in SRBT tussen: Etten-Leur en Breda; Breda – Gilze en Rijen en Oosterhout; Gilze en Rijen en Tilburg; Waalwijk, Drunen en ’s-Hertogenbosch. O. doorontwikkeling van bossenstrategie naar landschap strategie en aanvalsplan kleine landschapselementen om zo buitengebied SRBT als geheel natuur inclusiever en biodiverser te maken. P. met Rijk, provincie, waterschappen, regio - ontwikkelen van een draagkrachtbenadering waarbij bodem en water sturend zijn voor de landbouwactiviteiten in SRBT en inventarisatie van eventuele regio-pilots
5.3 Stimuleren, investeren en programmeren
SRBT ONTWIKKELSTRATEGIE JULI 2023
—
05. DE AANPAK
Deze Ontwikkelstrategie komt niet vanzelf tot uitvoering. En niet alle onderdelen zijn even ‘maakbaar’. We moeten samen zoeken naar slimme inzet en bundelingen van sturingsinstrumenten (regelgeving, geld, communicatie) en naar nieuwe samenwerkingsvormen. Wij willen de komende periode aangrijpen om Ontwikkelstrategie SRBT uit te werken in een uitvoeringsagenda (met programmalijnen en concrete projecten) en een bijbehorende realisatie- en (co) financieringstrategie. Daarvoor zijn we in beeld als BZKpilot voor een Regionale Investeringsagenda (RIA), die wordt uitgevoerd door de TU Delft en Stichting Kennis Gebiedontwikkeling (SKG). Voorgesteld wordt hier in 20232024 aan mee te doen en de pilot als extra startmotor te gebruiken om de strategie werkend te maken en de uitvoeringskracht te organiseren.
SRBT zou de RIA-pilot zou samen met Rijk, provincie, waterschappen, gemeenten en private partners willen inzetten om: •
de bestaande RIA’s te actualiseren en te ijken op de voorliggende Ontwikkelstrategie SRBT en - als dat functioneel blijkt - verder integreren tot één RIA 2.0 voor de hele SRBT;
•
de concrete projecten goed in samenhang en tijd (parallel- serieel) te prioriteren en te programmeren;
•
(nieuwe) publiek-privaat-maatschappelijke samenwerkingsvormen te onderzoeken en inhoud te geven;
•
hiermee kennis, uitvoeringskracht en middelen/ geldstromen te bundelen;
•
verrekeningsafspraken te maken voor investeringen in gebieden met veel transformatieopgaven maar weinig verdienpotentieel (juridisch/planologisch instrumentarium, fondsen, governance);
•
gezamenlijke bekostiging- en (co)financieringstrategieën bepalen die publieke (departementen, provincie, waterschappen, regio/gemeenten) en private investeringsbelangen bij elkaar brengen en - bijv. via fondsvorming - ten behoeve van gezamenlijke uitvoeringskracht in de regio worden ingezet.
83
5.4 Organiseren van besluit- en uitvoeringskracht SRBT
Momenteel is de SRBT een lichte bestuurlijke samenwerking zonder rechtsvorm (GR) en formele beslisbevoegdheid. En de ambtelijke werkorganisatie is thans informeel georganiseerd met ureninzet door deelnemende gemeenten en met aanvullende inhuur (van projectleider, communicatieondersteuning en bijv. organisatie van webinars e.d.), welke thans ad-hoc gefinancierd wordt door beide centrumsteden.