T24002 Raadsmemo stand van zaken Smart Energy Hubs 13-06-2024

RAADSMEMO Tijdens de Besluitvormende raad op 25 januari 2024 is toegezegd om inzicht te geven in de werkwijze om te komen tot Smart Energy Hubs op de Goese bedrijventerreinen.

Van College B&W Aan Gemeenteraad Goes

Probleem

Datum 26 juni 2024

De energietransitie begint op ‘stoom’ te komen. In Nederland wordt vol ingezet op verduurzamen. Dit houdt onder meer in van het aardgas af en lokaal duurzaam opwekken. Dit betekent dat iedereen hiermee aan de slag moet. Tegelijkertijd lopen bedrijven en andere partijen tegen de grenzen van het elektriciteitsnet aan met als gevolg: transportbeperkingen op het elektriciteitsnet, ofwel netcongestie.

Onderwerp Toezegging 24002 Werkwijze om te komen tot Smart Energy Hubs Registratienummer

Op 19 juli 2023 kondigde TenneT in Zeeland tijdelijk een stop aan op nieuwe aanvragen van grootverbruikers die een aansluiting willen of hun bestaande aansluiting willen verzwaren. In heel Zeeland is er sprake van afname-congestie, ontstaan door hoge belasting van het netwerk door de snel toegenomen vraag naar elektriciteit. De congestie speelt voornamelijk op het Zeeuwse hoogspanningsnet, maar ook het middenen laagspanningsnet raken steeds voller, waardoor er behoefte is aan een efficiënter en slimmer energiesysteem. Deze transportbeperkingen kunnen en zullen steeds vaker een forse blokkade zijn voor verduurzamingplannen of bedrijfszekerheid voor bedrijven. Tegelijkertijd zijn deze beperkingen naar verwachting van tijdelijke aard en afhankelijk van het tempo waarin netbeheerders hun netten verzwaren. Om te zorgen dat er in de komende jaren genoeg ruimte op het elektriciteitsnet blijft en vooruitlopend op de netverzwaring, kan het net slimmer worden benut en kunnen vraag en aanbod van stroom beter op elkaar worden afgestemd. Er bestaan steeds meer voorbeelden van slimme oplossingen om het elektriciteitsnet te ontlasten. Het opzetten van Smart Energy Hubs is daar één van.

Wat zijn Smart Energy Hubs? Smart Energy Hubs zijn één van de mogelijke middelen om transportbeperkingen op het elektriciteitsnet te verminderen. Bovendien kunnen Energy Hubs helpen om andere voordelen te behalen. Denk bijvoorbeeld aan het ontsluiten van lokale duurzame opwek, efficiënt gebruik van het energiesysteem en het helpen van bedrijven bij verduurzaming. Kortom, in deze tijd van netcongestie en innovatie kan een Smart Energy Hub een mooie oplossing zijn. Definitie Smart Energy Hub: Een Smart Energy Hub is een lokale samenwerking tussen meerdere partijen op het gebied van energie. Deze partijen stemmen energieopwek, -opslag, -conversie en -verbruik op elkaar af. Zij maken vaak afspraken over de samenwerking. Ook is er een juridische entiteit of natuurlijk persoon die de partijen vertegenwoordigt. Deze heeft een wettelijke status en handelt namens de samenwerkende groep. Bovenstaande is een brede definitie waaronder samenwerkingen op het gebied van elektriciteit, warmte en combinaties vallen. Daarnaast kan de toepassing verschillen van puur afstemming (virtueel) tot en met de inzet van verschillende energie assets (zoals batterijen of zonopwek).

Pagina 1

Datum 26 juni 2024 Onderwerp Toezegging 24002 Registratienummer Pagina 2

Figuur 1: Een schematisering van een energy hub (Bron: ROCC)

Gezamenlijke aanpak RES In de Regionale Energie Strategie (RES) 2.0 is er aandacht voor het realiseren van een energiesysteem dat meer integraal, decentraal en gebiedsgericht is. Dit betekent dat er in Zeeland niet alleen wordt gekeken naar de opwek van energie, maar ook naar distributie, gebruik en opslag. Het betekent ook dat de energietransitie op lokaal niveau moet worden georganiseerd, rekening houdend met de specifieke kenmerken en behoeften van verschillende gebieden. Dit vergt een nauwe samenwerking tussen alle sectoren en instanties die betrokken zijn bij de energietransitie. Congestiemanagementonderzoek TenneT is een onderzoek gestart naar de mogelijkheden van congestiemanagement. Hierbij wordt onderzocht door netbeheerders of er geschikte partijen in het congestiegebied zijn om te kunnen schuiven met de vraag naar elektriciteit. Met deze partijen worden afspraken gemaakt over het tijdelijk minder elektriciteit verbruiken of leveren op momenten dat het netwerk zwaar wordt belast. De uitkomst van het congestiemanagementonderzoek (rapport Tennet ‘congestieonderzoek Zeeland’ d.d. 10 juni 2024) laat volgende conclusies zien: De overbelastingen worden voorzien op de 380/150kVkoppeltransformatoren van 380kV-station Borssele, met impact op de regio’s Walcheren, Noord-Beveland en Zuid-Beveland.

De congestieperiode duurt naar verwachting tot en met 2035, maar hier zal tussentijds rond 2031 een significante netuitbreiding plaatsvinden met positieve impact op de aanwezige transportcapaciteit. Uit de rekenresultaten blijkt dat in geheel Zeeland de benodigde capaciteit kan worden gefaciliteerd tot en met het einde van de congestieperiode (2035). Deze benodigde capaciteit bestaat uit de vraag van huidige aangeslotenen, geprognosticeerde vraag van aansluitingen in aanleg/opdracht en de verwachte groei in elektriciteitsvraag van kleinverbruikers. Dit is alleen mogelijk met gedeeltelijke inzet van flexibiliteit.

Uit de rekenresultaten blijkt tevens dat de gevraagde transportcapaciteit in de regio’s Schouwen-Duiveland, Tholen, Sint-Philipsland, Walcheren, Noord Beveland en Zuid Beveland voor een groot deel van de wachtlijst kan worden gefaciliteerd. Dit betreft 119 klantaanvragen en 305MW van de 121 klantaanvragen en 425MW. TenneT en Stedin zullen contact opnemen met de aanvragers van transportcapaciteit over de implicaties van dit onderzoek voor de desbetreffende aanvraag. Disclaimer: De resultaten van het congestiemanagementonderzoek zijn afhankelijk van de gehanteerde inputdata en enkele aannames. Een belangrijk uitgangspunt is dat het 150kV-netwerk Zeeland in de operationele bedrijfsvoering gescheiden functioneert van het 150kV-netwerk in NoordBrabant. Naar verwachting zal dit vanaf begin 2027 de situatie zijn. Een ander belangrijk uitgangspunt van TenneT is dat de kerncentrale Borssele na 2033 niet meer operationeel is conform vigerende wetgeving. Indien is aangetoond dat de levensduur van de kerncentrale Borssele technisch en economisch haalbaar is en de levensduurverlenging juridisch geborgd is tot na einde van de congestieperiode, zal een herijking plaatsvinden van het congestiemanagementonderzoek.

Bedrijven die grootverbruikers van aardgas zijn en willen verduurzamen naar elektriciteit en die (nog) niet op de wachtlijst van Tennet/Stedin staan, zullen nog steeds tegen de beperkingen van netcongestie aanlopen. Energieraad – Taskforce Zeeuwse Netoplossingen In het verlengde van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN) is in de provincie Zeeland een Energieraad opgesteld. Impuls Zeeland, Provincie Zeeland, Zeeuwse gemeenten, North Sea Port, VNO-NCW Zeeland, Smart Delta Resources, Stedin en TenneT nemen deel aan dit bestuurlijk afstemmingsoverleg. De energieraad werkt aan energie-infrastructuur langs drie actielijnen: 1. Versnellen, 2. Vergroten flexibele capaciteit en 3. Integraal programmeren. Vanuit deze raad is de ‘Taskforce Zeeuwse Netoplossingen’ opgericht om ondernemers te helpen met hun vraagstukken en de mogelijkheden op het gebied van energie delen (Smart Energy Hub) en besparen te verkennen. Impuls Zeeland, als regionale ontwikkelingsmaatschappij, speelt een sleutelrol in het coördineren van deze taskforce. In Goes werken wij al samen met hen aan een aantal trajecten. Verder in deze memo leest u daar meer over.

Gemeentelijke aanpak Onderstaande figuur (figuur 2) laat zien welke stappen we als gemeente in samenwerking met Impuls Zeeland en de Taskforce Zeeuwse Netoplossingen zetten om te komen tot één of meerdere collectieve energieoplossingen. We werken in Goes aan meerdere trajecten op het gebied van verduurzamen bedrijventerreinen. Deze trajecten hebben allemaal raakvlakken met elkaar:

Datum 26 juni 2024 Onderwerp Toezegging 24002 Registratienummer Pagina 3

Plan van aanpak verduurzamen Poel I en IV Een plan van aanpak voor het verduurzamen van Poel I en IV samen met lokale bedrijven die hieraan willen meewerken, Impuls Zeeland, Witteveen+Bos en een bijdrage van de Provincie. Alle duurzaamheidsthema’s zullen hierin aan bod komen, maar het thema energie/netcongestie en het komen tot collectieve oplossingen krijgt hierin een prominente rol. Het opstellen van dit plan van aanpak wordt vanwege de overlap in nauwe samenwerking gedaan met het traject ‘Gebiedsvisie Centrum-Zuid’. Plan van aanpak verduurzamen Poel II en III Een plan van aanpak voor het verduurzamen van Poel II en III samen met lokale bedrijven, Impuls Zeeland, VNO NCW co-creatie en een bijdrage van de Provincie. Ook in dit plan van aanpak zal het thema energie/netcongestie en het komen tot collectieve oplossingen een prominente rol krijgen. Verzamelen data / Pilot Zenmo Voor het opstellen van bovengenoemde plannen van aanpak wordt door Impuls Zeeland en de Taskforce Netcongestie contact gezocht met bedrijven en worden individuele gesprekken ingepland. Tijdens deze gesprekken wordt duidelijk wat de wensen en knelpunten t.a.v. verduurzaming voor deze bedrijven zijn. Het verzamelen van bedrijfsgegevens/data is voor het onderzoek naar collectieve energieoplossingen essentieel. Vanwege AVG is het niet mogelijk om bedrijfsspecifieke data op te vragen bij Stedin.

Bedrijven dienen hiervoor toestemming te geven. Om visueel inzicht te krijgen in alle verzamelde data van bedrijven is er een tool ontwikkeld door het bedrijf ‘Zenmo’. Om te kunnen beoordelen of deze tool geschikt is om breder in te zetten, mag Goes meewerken aan een pilot. Op basis van de inzichten die deze tool biedt kunnen vervolgens scenario’s/businesscases gemaakt worden. We hopen met dit inzicht ook de groep mee te krijgen die niet tot de koplopers behoren. Bedrijvenpark Deltaweg De Taskforce netcongestie heeft ook nauw contact met het projectteam van Bedrijvenpark Deltaweg. Samen met het projectteam wordt gezocht naar een geschikte oplossing voor het nieuwe bedrijvenpark. Het onderzoek naar een collectieve oplossing is ingewikkelder doordat er nog geen energiedata van bedrijven beschikbaar is op dit nieuwe bedrijventerrein. Er is binnen Nederland weinig ervaring met het opzetten van een energy hub op een nieuw bedrijventerrein.

Figuur 2: Aanpak Taskforce Netcongestie (Bron: Taskforce Netcongestie)

Datum 26 juni 2024 Onderwerp Toezegging 24002 Registratienummer Pagina 4

Rol van de gemeente De netcongestieproblematiek heeft geleid tot het starten van een verkenning naar één of meerdere collectieve oplossing(en). Dit initiatief werd mede genomen vanwege de lage organisatiegraad op de Goese bedrijventerreinen en vanwege de duurzaamheidsambities van ons als gemeente.

Datum 26 juni 2024

Samen met Impuls Zeeland (Taskforce Netcongestie) wordt gewerkt aan meerdere trajecten t.b.v. het realiseren van Smart Energy Hubs. Kijkend naar onderstaande mogelijke rollen van de gemeente kan gesteld worden dat Goes samen met Impuls Zeeland (Taskforce Netcongestie) op dit moment met name de rol van initiator, procesregisseur en verbinder op zich heeft genomen.

Pagina 5

Figuur 3: Mogelijke rollen voor een gemeente bij energy hub-initiatie (Bron: ROCC)

Eigenaarschap De uiteindelijke opbrengsten van een energy hub liggen vaak bij een combinatie van de samenwerkende partijen. Doordat een energy hub in de beginfase nog veel onzekerheden bevat, kan de bereidheid van stakeholders (bedrijven) om hier een rol in te pakken achterblijven. Een gemeente kan in deze beginfase duidelijk een rol spelen. De gemeente Goes doet dat ook doordat zij samen met de Impuls Zeeland (Taskforce Netcongestie) de rol van initiator, procesregisseur en verbinder op zich heeft genomen. Naarmate het proces vordert en de mogelijke scenario’s duidelijker worden, wordt hiermee ook de natuurlijke rol van andere stakeholders (bij wie significante opbrengsten en belangen liggen) groter. Deze verschuiving houdt in dat de mate van probleemeigenaarschap gedurende de ontwikkeling verschuift naar deze partijen. Om de betrokkenheid en de mate van eigenaarschap van de gemeente binnen het proces af te kunnen bouwen en te laten overnemen door stakeholders (bedrijven), zal de gemeente daar ook in haar eigen acties rekening mee moeten houden.

Onderwerp Toezegging 24002 Registratienummer