B17. Niet slopen maar renoveren

Goes, 19 september 2023 Betreft: Niet slopen maar renoveren. Geachte leden van de raad, Ik schrijf u aan omdat het cultureel erfgoed in Goes in het gedrang is. In het bijzonder zijn er ontwikkelingen over het Ostrea College die me zorgen baren. Het pand van het voormalige Sint Willibrord college aan de Fruitlaan wordt steeds vaker genoemd in vernieuwingsplannen van het Ostrea collega, maar dan specifiek om gesloopt te worden. (PZC 14 september 2023). De reden van mijn schrijven is dat dit gebouw, deze school, voor zover bekend de enige school is met een binnentuin gebaseerd op een kloostertuin met vier kloostergangen met lokalen er omheen en hiermee uniek in Nederland. Dit type tuin is het oudst bestaande tuinontwerp in Europa. De indeling in vier kwadranten met een padenkruis gaat terug tot Karel de Grote die het als tuinvoorbeeld liet ontwerpen. In zijn ‘Capitulare de villis’ uit de 9de eeuw staan instructies over de inrichting en bedoeling van zo’n tuin. Groenten, kruiden en Goddelijke rust. Oud directeur Wim Pijbes van het Rijksmuseum heeft er inspirerend over geschreven. (NRC 10 september 2020). Het Sint Willibrord College is in 1970 gebouwd met de nadrukkelijke opzet de school het uiterlijk te geven van een klooster met gangen met in het midden een kloostertuin. Voortbouwend op een rijke cultureel-religieuze traditie.

Dit om recht te doen aan de katholieke grondslag van de school en om een oud idee, het klooster met kloostertuin, in leven te houden. In de hoop dat dit verrijkend zou zijn voor de leerlingen en onderwijzers. Als oud leerling en vader van een leerling en vrijwilliger op deze school heb ik veel aangename uren doorgebracht op wat ik, en mijn zoon, een zeer fijne school vonden. De kloostertuin sprak in het bijzonder aan als rustplek. Het spreekt voor zich dat ik een sterke verbondenheid voel met dit specifieke gebouw. Daarom wil ik een pleidooi houden om dit gebouw, het oorspronkelijke gebouw van het St. Willibrord College, te behouden. Als eerste is er de sterke cultuur historische waarde. Enig in zijn soort, voortbouwend op een 1000 jaar oude traditie. En daarmee onderscheidend voor Goes. Ten tweede weet ik dat de rijksoverheid bezig is om cultureel erfgoed beter te behouden, conserveren en beschermen en met een aantal specifieke rapportages, verkenningen en projecten bezig is. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft verkennend onderzoek uitgevoerd naar onroerend erfgoed in Nederland uit de periode van 1965 tot 1990; Post 65 erfgoed: ‘Cultuurhistorische Waarde’ heet het programma wat specifiek betrekking heeft op gebouwen als het voormalige Sint Willibrord College. Ten derde.

Het gebouw heeft nog steeds een potentieel, het dak kan rijkelijk bekleed worden met zonnepanelen en andere klimaatmaatregelen om het klimaat neutraal te krijgen en extra energie te leveren aan andere gebouwen. Hiervoor is subsidie beschikbaar. Dat het afgelopen zomer tijdens de hittegolf 33 graden was in de klas geeft alleen maar aan dat er klimaatbeheersing maatregelen genomen moeten worden genomen. Dat er al eerder kunststofkozijnen zijn geplaatst die passen bij het gebouw geeft aan dat dit gebouw gemoderniseerd kan worden en gelijktijdig het unieke van het gebouw behouden kan blijven; een voorbeeld voor meer jong Post 65 erfgoed. Klimaatmaatregelingen, verduurzamen, renoveren en daarmee behouden.

Ten vierde de constatering dat sloop van gezicht bepalende historische gebouwen met hoge culturele waarde in Goes te makkelijk is. (PZC 23 November 2021). De overlast voor leerlingen en personeel en directe omgeving nog daargelaten. En al laatste; er is een maatschappelijke ontwikkeling gaande. Met name jonge architecten vragen steeds vaker om te renoveren i.p.v. te slopen. Zij zien de waarde van gebouwen en het gemak waarmee tot sloop wordt overgegaan terwijl vernieuwen en conserveren zoveel waarde voller is. (www.Architectenweb.nl 15 september 2022 Marjolein van Eig). Ik geef hier twee citaten uit haar haar artikel: ‘Sloopverbod.’ We kunnen het ons echter in deze tijd van materiaal schaarste, de problematische CO2-uitstoot in de bouw en het belang van sterke wijken met goede sociale structuren gewoon niet meer veroorloven om zomaar gebouwen te slopen omdat ze niet meer voldoen aan onze smaak of omdat renovatie en herstructurering niet ‘haalbaar’ zou zijn. Laten we daarom ons monumentenbeleid omdraaien; laten we alle gebouwen in Nederland behandelen als een monument. Dat betekent dat je ze niet zomaar mag slopen. Het betekent dat er eerst een waardering moet plaatsvinden. Een waardering die zich niet enkel richt op schoonheid, bouwkundige kwaliteit of economische haalbaarheid.

De waardering moet alle facetten meenemen en dat zijn ook: de sociale verbanden; de dagelijkse habitat van alle bewoners van de stad; het cultureel geheugen; een bron van materialen en energie; een constructie waarop je kunt verder bouwen. Het brengt de werkelijke gevolgen en kosten in beeld van sloop. Kortom, de potentie is er om een rijk cultureel erfgoed in Goes te behoeden voor sloop. Maar dan moet de wil er ook zijn. Binnenkort wordt u gevraagd om een voorbereidingskrediet van €1,7 miljoen beschikbaar te stellen. Ik wil u vragen om dat, indien mogelijk, in te zetten voor modernisering en het pand klimaatbestendig te maken zo dat dit cultureel erfgoed bewaard kan worden voor het nageslacht. De oude gebouwen van nu zijn de monumenten van de volgende generatie. Hoogachtend, John Westdorp

Bijlagen: Vier artikelen over het onderwerp: niet slopen maar renoveren. Onder ieder link naar het betreffende artikel op het internet staat een korte samenvatting met de essentie van he artikel. i.a.a. M. Vanhommerig, Projectleider/ beleidsmedewerker RO gemeente Goes B. van Doornum, Raadsgriffier gemeente Goes J. Maier, Adviseur Erfgoed & Ruimte @ RCE

De échte kloostertuin vind je niet meer, maar in Nederland kun je in de buurt komen - NRC Www.nrc.nl/nieuws/2020/09/10/de-hof-van-eden-was-het-eerste-park-a4011196 De kloostertuin vormt het begin van de Europese tuinarchitectuur. Het grondplan voert regelrecht terug op het paradijs en de Hof van Eden, waarin zoals beschreven in de Bijbel vier stromen de tuin bevloeien. Deze vierdeling, vier kwadranten, een padenkruis met vaak een centraal geplaatste bron, vormt het vaste stijlkenmerk van alle kloostertuinen. De rigide uniformiteit danken we aan Karel de Grote, die de uitgangspunten van een tuin in zijn Capitulare de villis haast per decreet vastlegde.

Rapportage Verkenning Post 65. Nieuwe perspectieven tussen welvaart en weerstand. | Publicatie | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Landelijk gezien is er nog geen sprake van schaarste door grootschalige sloop en herinrichting, en een daarbij optredend gevoel van verlies. De komende jaren kan dit beeld echter (snel) veranderen. Gebouwen en groen komen op leeftijd.

Sloopverbod - architectenweb.nl “Op dit moment wordt er gesloopt en gerenoveerd door allerlei partijen omdat er geen beleid is. We zijn afhankelijk van de mening van eenieder over gebouwen. We laten het maar gebeuren.” Het belang van een sterke sociale structuur en gebouwidentiteit worden genoemd. De waarde van het materiaal en de energie die in de gebouwen is opgeslagen. Blom dropt het woord sloopverbod: “Je kunt je afvragen of je überhaupt moet slopen. Voor je het weet heb je wat weggegooid waar je spijt van krijgt. Van heel veel gebouwen weten we nog niet wat de waarde is, in hoeverre we eraan hechten”.

Oproep aan Goes: ‘Bescherm je monumenten beter, want sloop is nu veel te gemakkelijk’ | Bevelanden | pzc.nl Een vergelijking met wat gemeenten in de buurt: Middelburg heeft 129 panden op haar gemeentelijke monumentenlijst staan, Terneuzen zelfs 139. In Bergen op Zoom genieten liefst 486 panden bescherming. Zelfs Roosendaal, dat qua uiterlijk doorgaans niet wordt beschouwd als één van de parels van de regio, heeft 226 gemeentelijke monumenten. En Goes... daar telt de gemeentelijke monumentenlijst vijf bouwwerken. Natuurlijk zijn de vier genoemde gemeenten groter dan Goes, maar het staat in geen verhouding. Vernieuwing van zestig jaar oude school weer een stapje dichterbij: ‘Het was pas 33 graden in de klas’ | Goes | pzc.nl Met een mooie luchtfoto van het besproken gebouw.