agendapunt 9d. Initiatiefvoorstel Raad zoekt vrouw

1

Inhoudsopgave Inleiding Doel Voorstel Samenvatting Budget, planning en uitvoering Ontwerp raadsbesluit

3 3 3 4 5 6

Hoofdstuk 1 Vraagstukken 1.1 Kennis en informatie over het raadswerk 1.2 Zekerheid en zelfvertrouwen 1.3 Imago van de politiek 1.4 Agenda in balans 1.5 Werkwijze en debatcultuur

7 7 7 7 9 9

Hoofdstuk 2 Oplossingen 2.1 Informatievoorziening evalueren en verbeteren 2.2 Evenement Raad zoekt Vrouw 2.3 Mentorprogramma promoten 2.4 Onderzoek inclusiviteit, representativiteit, diversiteit gemeenteraad 2.5 Actie Politieke Partijen

10 10 10 11 12 14

Literatuurlijst

14

Bijlages I Overzicht interventies II Advies aan politieke partijen - Pamflet aan politieke partijen - Handreiking aan politieke partijen

2

15 16

Inleiding Nederland kent een representatieve democratie. Tegelijkertijd blijft het aantal vrouwen in topfuncties en invloedrijke posities nog steeds ver achter bij het aantal mannen. Op mondiaal niveau heeft dit onderwerp alle aandacht. Zo richt Global goal 5 zich specifiek op onder andere het “bereiken van volledige en effectieve participatie op alle niveaus van besluitvorming”[1]. Ook de Eindhovense gemeenteraad is geen afspiegeling van de inwoners wat dat betreft. In Eindhoven zijn er anno 2019 slechts 14 van de 45 raadsleden vrouw en van ons college bestaande uit 6 wethouders, zijn er slechts 2 vrouw. Terwijl we weten dat de kwaliteit van besluiten toeneemt bij een diverse en evenwichtige samenstelling van de besluitenmakers [2], aldus met minimaal een representatieve vertegenwoordiging van vrouwen en andere bevolkingsgroepen. Bijeenkomst Raad zoekt vrouw Om te achterhalen wat nu maakt dat er op dit moment geen representatieve vertegenwoordiging van vrouwen in de raad is, organiseerde de gemeenteraad op 5 maart 2020 de bijeenkomst Raad zoekt vrouw. In een brainstorm met ruim 50 vrouwen stond de vraag centraal: Wat belemmert jou om politiek actief te worden en wat moet er anders om die stap wel te nemen?

Doel De opgehaalde informatie tijdens de bijeenkomst op 5 maart vormt de basis van dit initiatiefvoorstel. De adviezen in dit document dragen bij aan een betere afspiegeling van vrouwen in de Eindhovense gemeenteraad. Wellicht al bij de eerst volgende gemeenteraadsverkiezingen. Uiteraard zijn de uitkomsten niet van toepassing op alle vrouwen of op enkel vrouwen. Daarnaast kan de werkwijze aangemerkt worden als blauwdruk. Het betreft nu vrouwen maar kan straks ook gebruikt worden voor andere groepen. Het is een manier om te komen tot een zo divers mogelijke raad welke een zo representatief mogelijke afspiegeling vormt van de inwoners.

Voorstel Dit initiatiefvoorstel is opgedeeld in twee delen. Het eerste deel schetst de aanleiding, het doel, de beslispunten en de financiële voorwaarden welke leiden tot het voorgestelde ontwerpbesluit. Het tweede deel betreft de inhoudelijke vraagstukken (hoofdstuk 1), oplossingen (hoofdstuk 2) en tot slot in de bijlage: Adviezen aan de politieke partijen zelf.

3

Samenvatting In deze samenvatting treft u een overzicht van de opgehaalde vraagstukken en bijbehorende oplossingen, die we als beslispunten aan de raad presenteren. De opgehaalde informatie is daarbij onder te verdelen in een vijftal vraagstukken. Zo kwam het vraagstuk Kennis en informatie over het raadswerk aan de orde. De behoefte bestaat aan duidelijke, laagdrempelige en toegankelijke informatie over hoe en in welke vorm je politiek actief kunt worden en wat de politiek inhoudt. Een tweede vraagstuk betrof Zekerheid en zelfvertrouwen. Veel deelnemers gaven aan dat zij onzeker zijn over hun kennis, ervaring en twijfelen over hun toegevoegde waarde. Ook was een aantal deelnemers onzeker over het niveau van de vaardigheden die ze voor het raadswerk noodzakelijk achten. Het derde vraagstuk ging over het Imago van de politiek. Voor buitenstaanders is het vaak onbekend wat politiek actief zijn inhoudt. De ervaring bij de deelnemers is dat er weinig vrouwelijke rolmodellen zijn en de verdeling tussen het aantal mannen en vrouwen slecht is. In relatie tot het eigen imago zijn sommige deelnemers bang voor reacties op social media. Een volgend vraagstuk is Agenda in balans. Meerdere deelnemers gaven aan dat het hen lastig lijkt om het raadswerk te combineren met hun baan, zorgtaken of andere bezigheden in hun leven. En tot slot de Werkwijze en debatcultuur.

De wijze waarop de raad tot haar besluiten komt wordt als geheel door de deelnemers gezien als “te lang”. De voorkeur ging uit naar kortere vergaderingen waarbij sprekers korter van stof zijn, meer ‘to the point’ en in heldere taal spreken. Verder werd aangegeven dat de voorkeur uitging naar een andere debatcultuur. Deze vraagstukken vertaalden we naar een vijftal concrete oplossingen. Zo is het nodig om de informatievoorziening omtrent de politiek te evalueren en te verbeteren. Hierbij moet er gelet worden op duidelijkheid, laagdrempeligheid en toegankelijkheid. Daarnaast gaven de deelnemers aan dat de Raad zoekt Vrouw Bijeenkomst voor hen een goede stap op weg was om politiek actief te worden. Een structurele organisatie van dit evenement en het blijvend betrekken van de deelnemers is dan ook een voor de hand liggende stap. Meerdere deelnemers gaven aan dat ze behoefte hebben aan een buddy, die je wegwijs kan maken in de politieke wereld en als coach kan dienen. De stichting Stem op een Vrouw heeft hiervoor een mentorprogramma ontwikkeld. Verder kwamen in de bijeenkomst ook vraagstukken naar voren die meer onderzoek behoeven. Voor die vragen hebben we een onderzoeksopzet gemaakt waaraan we ook de voorwaarde van een actieplan verbinden. Tot slot doen we een beroep op de politieke partijen zelf.

Hiertoe hebben we een handreiking opgesteld met een lijst van acties en tips gericht aan de lokale afdelingen van de politieke partijen en willen we een webinar organiseren.

4

Budget, planning en uitvoering Met de uitvoer van oplossingen 1,2,3 en 5 zijn geen extra middelen gemoeid. De ondersteuning die de griffie hiervoor biedt, vindt plaats vanuit het reguliere budget raadscommunicatie. Deze oplossingen worden in 2021 direct in gang gezet . Voor de uitvoer van het voorgestelde onderzoek in oplossing 4 zullen naar verwachting middelen benodigd zijn ter hoogte van maximaal € 15.000. Het onderzoeksbudget van de raad voorziet in deze middelen. De verwachting is in mei 2021 een advies op te leveren bestaande uit een reflectie op de huidige stand van zaken en een voorstel tot actie op de verbeterpunten. Een overzicht van het benodigde budget, een planning in tijd en wie zorg draagt voor de uitvoering uitgesplitst per hoofdstuk staat in de bijlage.

5

Ontwerp raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; Gezien het initiatiefvoorstel van de Raadswerkgroep In Contact met de Stad, aangeboden op 15 december 2020; Besluit: 1. Kennis te nemen van de opbrengst van Raad zoekt Vrouw, zijnde de vraagstukken en geformuleerde oplossingen om te komen tot een representatieve vertegenwoordiging van vrouwen in de raad/politiek. 2. In te stemmen met de geformuleerde oplossingen om: 1. De informatievoorziening samen met de Raadswerkgroep In Contact met de Stad en de doelgroep te evalueren en te verbeteren. 2. Twee keer per vier jaar een Raad zoekt Vrouw bijeenkomst te organiseren met als vervolg een Gasten van de Raad, waaraan een reflectiesessie is gekoppeld. 3. Het mentorprogramma van de stichting Stem op een vrouw te promoten via de communicatiekanalen van de raad, raads- en commissieleden. 4. Een begeleidingsgroep te vormen van +/- vier raads- en/of commissieleden teneinde: a. een onderzoek uit te (laten) voeren naar de kwaliteit van besluiten en het besluitvormingsproces met het oog op representativiteit, diversiteit en inclusie; b. een voorstel op te leveren voor actiegerichte interventies voor verbeterpunten; c. uiterlijk in Q3 2021 het advies op te leveren. d. Voor de uitvoering van het onderzoek een bedrag van maximaal €15.000 beschikbaar te stellen vanuit het onderzoeksbudget van de raad. 5.

Namens de raad het Raad zoekt Vrouw-pamflet bestaande uit een lijst van acties en tips gericht aan de lokale afdelingen van de politieke partijen, te verzenden en over de inhoud een webinar te organiseren. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 26 januari 2021. J. Verbruggen, griffier.

6

Hoofdstuk 1 VRAAGSTUKKEN 1.1 Kennis & informatie over het raadswerk Veel deelnemers van de bijeenkomst vonden dat zijzelf te weinig kennis en informatie hebben over hoe je politiek actief wordt en wat de politiek inhoudt. Ze hebben behoefte aan duidelijke, laagdrempelige en toegankelijke informatie hierover. Zo is bij velen bijvoorbeeld niet bekend welke mogelijke stappen er zijn naar het raadslidmaatschap (fractievolger, commissielid, raadslid) en dat je ook achter de schermen politiek actief kunt worden (werkgroep, campagne, bestuur). De vragen die de deelnemers hebben, zijn op te delen in drie fases. Hierbij plaatsen we de kanttekening dat niet iedereen dezelfde volgorde doorloopt. 3. Interesse & Oriëntatie: Is politiek iets voor mij? Welke partij past bij mij? 4. Politiek actief worden: Hoe begin je? Hoe zit de politieke wereld in elkaar? Op welke manieren kun je politiek actief worden? Welke kennis en vaardigheden zijn daarbij nodig? 5. De raad in: Wat houdt het raadswerk in? Wat zijn de stappen ernaartoe? Welke kennis en vaardigheden zijn nodig en gewenst? Hoeveel tijd neemt het in beslag?

1.2 Zekerheid & zelfvertrouwen “Denken dat ik niet slim genoeg ben”, “Bescheidenheid”, “Kan ik het wel?”, “Te weinig kennis van politiek”, “Gebrek aan zelfvertrouwen, durf”. Deze greep uit de inbreng tijdens de bijeenkomst illustreert de behoefte aan meer zekerheid en zelfvertrouwen. Veel deelnemers gaven aan dat zij onzeker zijn over hun kennis, ervaring en twijfelen aan hun toegevoegde waarde. Ze hebben bijvoorbeeld de veronderstelling dat ze een politiekgerelateerde opleiding moeten hebben afgerond, universitair geschoold moeten zijn of relevante ervaring moeten hebben. Ook was een aantal deelnemers onzeker over het niveau van hun vaardigheden, zoals debatteren. Er is daarom niet alleen een sterke behoefte aan goede informatie wat voor kennis en vaardigheden er nodig is (zie ook 1.1), maar ook aan scholing en training. Daarnaast valt er winst te behalen door mensen ervan bewust te maken dat er behoefte is aan diverse vaardigheden. Niet iedereen hoeft bijvoorbeeld een sterke debater te zijn om een goed raadslid te zijn een veronderstelling die meerdere deelnemers hadden. Politieke partijen hebben ook behoefte aan dossiertijgers of mensen met voelsprieten in de stad. En wellicht past het raadslidmaatschap niet bij je, maar ben je een uitstekende campaigner of bestuurder.

1.3 Imago van de politiek Voor buitenstaanders is het vaak onbekend wat politiek actief zijn inhoudt. Als mensen niet weten wat het raadslidmaatschap en andere rollen op de voorgrond of achtergrond inhouden, dan gaan ze dat zelf 7

invullen op basis van aannames. Mensen kennen een bepaald imago toe aan de politiek; als die negatief is, kan die mensen ervan weerhouden om politiek actief te worden. Bij de bijeenkomst Raad zoekt Vrouw werden onder andere de volgende termen genoemd wat betreft imago van de politiek: stroperig, stoffig, opportunistisch, handje-klap, mannencultuur, haantjescultuur en old boys network. We hoorden van meerdere deelnemers dat ze denken dat ze een bepaalde opleiding / opleidingsniveau nodig hebben of bepaalde ervaringen moeten hebben om raadslid te kunnen worden. Ze twijfelen daarom – onterecht - over hun capaciteiten. Ook is bij veel deelnemers niet bekend dat er ook andere rollen zijn dan gemeenteraadslid of bestuurder. Denk aan commissielid, bestuurslid, campagnemedewerker, fractievolger of organisator van partijbijeenkomsten. Ook twijfelden sommige deelnemers of hun karakter wel geschikt is voor een politieke functie. Ben ik niet te direct? Pas ik wel bij de haantjescultuur? Hoe boks ik op tegen de grote ego’s? Hoe kan ik effectief zijn als ik geen sterke debater ben? Moet ik de hele dag dikke complexe dossiers lezen en vergaderen? Daarnaast denken meerdere vrouwen dat het een mannenwereld is waar ze als vrouw niet tussen passen en zelfs gediscrimineerd worden.

Men is bang te worden gezien als de assistent of de medewerker of zich extra te moeten bewijzen dat ze ook verstand van zaken heeft. Ook wordt “mensplaining” – waarbij een man een vrouw zaken gaat uitleggen die ze al weet – als risico gezien. Ook zijn vrouwen bang dat ze onder een vergrootglas liggen en – zeker als vrouw – worden beoordeeld op gedrag en kleding. Aan de andere kant horen we ook aannames dat je als vrouw juist positief wordt gediscrimineerd en het zelfs een “mutsenclub” kan worden. De ervaring bij de deelnemers van Raad zoekt vrouw is dat er weinig vrouwelijke rolmodellen zijn en de verdeling tussen het aantal mannen en vrouwen slecht is. Dit is geen onterechte gedachte: Maar 31% van de Eindhovense raadsleden en 33% van de Tweede Kamerleden is vrouw. De politiek straalt daarmee uit meer voor mannen dan voor vrouwen te zijn. Idealiter is de volksvertegenwoordiging een afspiegeling van de bevolking die zij vertegenwoordigen. Een divers team brengt een diversiteit aan levenservaring en inzichten mee en komt tot betere besluitvorming. Daarnaast voelt de bevolking zicht beter vertegenwoordigd als er raadsleden in de gemeenraad zitten die op hen lijken. Ook fungeren raadsleden als rolmodel, waardoor het imago “politiek is toch niks voor mij” kan veranderen.

Bij de bijeenkomst Raad zoekt vrouw ligt de focus op een goede afspiegeling van de man/vrouw-verhouding in de raad, maar daarnaast is het wenselijk dat er in vervolg ook een goede afspiegeling komt op andere gebieden, zoals leeftijd, culturele achtergrond, opleidingsniveau, beperking et cetera. Voor wat betreft het eigen imago bleek bij de bijeenkomst dat sommige deelnemers bang zijn voor reacties op social media. Ook kan een negatief beeld zomaar ‘viral’ gaan. De ervaring van zittende politici is inderdaad dat de reacties op social media niet altijd even positief en soms zelfs bedreigend zijn. Het verschilt wel per medium. 8

1.4 Agenda in Balans Uit een onderzoek van raadslid.nu uit 2018 onder raadsleden (m/v/x), kwam naar voren dat 86 procent van de raadsleden een hoge tot zeer hoge werkdruk ervaart om het raadswerk uit te voeren. “De werkdruk die ervaren wordt, komt (…) voort uit een disbalans tussen het raadswerk, het privéleven en een eventuele betaalde baan. (…) Wanneer raadsleden gevraagd wordt om suggesties om de werkdruk beheersbaar te maken, is het vinden van de balans tussen betaald werk, raadswerk en het privéleven de meest genoemde suggestie, na het focussen op een beperkt aantal beleidsterreinen.” [3] Dit onderzoek was niet uitgesplitst op gender: we weten dus niet hoeveel procent van de vrouwelijke en hoeveel procent van de mannelijke raadsleden een hoge werkdruk ervaart. Ook in de bijeenkomst Raad Zoekt Vrouw kwam dit vraagstuk naar voren. Hoe combineer je je politieke werkzaamheden met je andere bezigheden, zoals een andere baan, kinderen, partner, mantelzorg, vrijwilligerswerk, hobby’s of wat dan ook? Hoe houd je de balans tussen alle aspecten en verantwoordelijkheden in je leven? Meerdere deelnemers gaven aan dat het hen lastig lijkt om het raadswerk te combineren met hun baan, zorgtaken of andere bezigheden in hun leven. Ze gaven aan dat dit mogelijk ook een drempel voor andere vrouwen kan vormen om politiek actief te worden.

Ook zag een aantal deelnemers de vergadertijden – met name in de avonduren - als bezwaar. Mogelijk dat de avonduren voor andere vrouwen echter juist wel geschikt zijn. Tot slot werd het gebrek aan kinderopvangfaciliteiten in de avond genoemd als mogelijke barrière. Initiatieven en oplossingen om de werkdruk te verlagen en de agenda beter in balans te brengen, kunnen zowel vrouwen als mannen helpen. Omdat de huidige realiteit is dat vrouwen in Nederland 1,75 keer zoveel onbetaalde werk, zoals zorgen voor de kinderen en huishouden, uitvoeren dan mannen[4], zullen deze oplossingen naar verwachting een groter (positief) effect hebben op vrouwen.

1.5 Werkwijze & debatcultuur Sinds jaar en dag komt de raad op uniforme wijze tot besluiten. Blijkbaar werkt het systeem. En toch gaan er geluiden op dat de bestaande instrumenten en werkvormen onvoldoende ruimte bieden om politiek te sturen in de huidige, complexer wordende samenleving[5]. Soms lijkt het systeem leidend te zijn geworden. Daarbij stellen we ons de vraag: Zegt het ook iets over de kwaliteit van onze besluiten? In de bijeenkomst Raad zoekt vrouw kwam ook de werkwijze en het debat als onderwerp naar voren. Hierbij werd aangegeven dat men de wijze waarop de raad tot haar besluiten komt als geheel wordt ervaren als “te lang”. De voorkeur ging uit naar kortere vergaderingen waarbij sprekers korter van stof zijn en meer ‘to the point’ en in heldere taal spreken. Verder werd aangegeven dat de voorkeur uitging naar een andere debatcultuur. Een cultuur waarin het minder over “scoren” gaat en meer over de inhoud, die gestructureerder plaatsvindt en waarin er meer ruimte is voor het gesprek. 9

Hoofdstuk 2 OPLOSSINGEN 2.1 Informatievoorziening evalueren en verbeteren De informatie over wat het raadswerk en de politiek inhoudt moet goed vindbaar zijn op de website en social media van de gemeente, de gemeenteraad en de politieke partijen. Ook de bekendheid van het opleidingsbudget en het inwerktraject kan vergroot worden. Daarnaast valt er winst te behalen door mensen ervan bewust te maken dat er behoefte is aan diverse vaardigheden: niet alleen sterke debaters, maar ook dossiertijgers, verbinders en voelsprieten. Tot slot ligt er potentie in het inzetten van rolmodellen. We stellen daarom voor om de informatievoorziening samen met de Raadswerkgroep In Contact met de Stad en de doelgroep te evalueren en verbeteren. Hier letten we ook op duidelijkheid, laagdrempeligheid en toegankelijkheid.

2.2 Evenement Raad zoekt Vrouw We stellen voor om twee keer per vier jaar een Raad zoekt Vrouw bijeenkomst te organiseren en de deelnemers vervolgens uit te nodigen voor Gasten van de Raad, waaraan een reflectiesessie is gekoppeld. Raad zoekt Vrouw 2.0 Maart 2020 is de eerste Raad Zoekt Vrouw bijeenkomst georganiseerd. De deelnemers gaven aan dat deze bijeenkomst voor hen een goede stap op weg was om politiek actief te worden. De bijeenkomst bood hen de mogelijkheid om in gesprek te gaan met politiek actieve vrouwen over hun vragen, vooroordelen, ambities en obstakels. Voor veel deelnemers droegen deze gesprekken bij om hun netwerk te vergroten, het beeld dat ze hadden van politiek bij te stellen, een weloverwogen keuze te maken en/of een volgende stap te zetten. Omdat dit concept zich bewezen heeft, stellen we voor om twee keer per vier jaar een Raad Zoekt Vrouw bijeenkomst te organiseren. Het programma van deze (online of fysieke) bijeenkomst speelt in op wat de vrouwen -aangaven nodig te hebben om politiek actief te worden. Met werkvormen zoals een interactief panel, een rondetafelgesprek en speeddates, gaan de deelnemers in gesprek met politica’s en politieke partijen.

Zo komen de deelnemers erachter of politiek wat voor hen is, op welke manieren je politiek actief kunt worden, welke partij bij hen past, wat het raadswerk inhoudt en welke kennis en vaardigheden er nodig zijn.

10

Informatie voor de volgende stap Aan het eind van de bijeenkomst ontvangen deelnemers extra informatie om de volgende stap te zetten. Zo krijgen ze een overzicht met de contactgegevens van de politieke partijen. Een belangrijke randvoorwaarde is dat iedere politieke partij een overzicht heeft van de trajecten, activiteiten en type werkgroepen/manieren om mee te doen in hun partij. Op die manier kunnen deelnemers die geïnteresseerd zijn goed doorverwezen worden. Daarnaast worden de deelnemers gewezen op het mentornetwerk van Stem op een Vrouw en worden ze uitgenodigd voor het vervolg op dit evenement: Gasten van de Raad. Tot slot kunnen de deelnemers ervoor kiezen om op de mailinglijst te blijven. Op deze manier kan de raad(-swerkgroep) hen actief voeden met het aanbod dat er is. Denk bijvoorbeeld aan de cursus Politiek Actief of relevante webinars. Dit gebeurt nu al in samenwerking met de griffie: zo zijn de deelnemers van afgelopen bijeenkomst uitgenodigd voor de cursus politiek actief. Daarvan meldden 12 vrouwen zich aan voor deze cursus. Gasten van de Raad met reflectiesessie Als vervolg op dit evenement nodigen we de deelnemers uit voor Gasten van de Raad. Dit is een bestaande, laagdrempelige activiteit die mensen van buiten een inkijkje geeft in de lokale politiek en hen in contact brengt met gemeenteraadsleden.

Gasten krijgen van twee raadsleden een presentatie over het raadswerk, wonen een raadsvergadering bij en kunnen daarna bij de borrel op een informele manier met raadsleden in gesprek. Voor deze specifieke activiteit als vervolg op Raad zoekt Vrouw, voegen we een informele reflectiesessie toe die na de vergadering plaatsvindt. Samen met raadsleden gaan de deelnemers in gesprek. Wat was de eerste indruk van de deelnemers? Wat vonden de deelnemers van de werkwijze en de debatcultuur? Op deze manier helpt het niet alleen de deelnemers in hun weg naar de politiek, maar biedt het ook de raadsleden een spiegel op hun werkwijze.

2.3 Mentorprogramma promoten Meerdere deelnemers gaven aan dat ze behoefte hebben aan een buddy, die je wegwijs kan maken in de politieke wereld en als coach kan dienen. Stichting Stem op een Vrouw zet zich in om de politieke representatie en emancipatie van vrouwen in de politiek te verbeteren. Stem op een Vrouw ontwikkelde een mentorprogramma [6], dat vrouwen en meisjes die politiek actief willen worden of zich verkiesbaar willen stellen koppelt aan vrouwen die al politiek actief zijn. We stellen daarom de griffie voor om dit mentorprogramma te promoten via de communicatiekanalen. Daarnaast roepen we raads- en commissieleden op om zich aan te melden als mentor voor dit programma.

11

2.4 Onderzoek naar Representativiteit, Diversiteit & Inclusiviteit van de gemeenteraad Tijdens de bijeenkomst werden er diverse vragen en oplossingen geopperd over hoe we het raadswerk toegankelijker kunnen maken voor een bredere groep mensen, de werkwijze van de raad, hoe er besluiten genomen worden en de praktische voorwaarden. Eén van de voorgestelde oplossingen kan direct ingevoerd worden: om ook na de coronacrisis online a-avonden, waar dat qua interactie mogelijk is, te blijven faciliteren. De andere vraagstukken en mogelijke oplossingen behoeven meer onderzoek. Onderzoeksvoorstel We stellen daarom voor om een deel van het onderzoeksbudget van de raad in te zetten om een actieonderzoek in te stellen naar hoe de representativiteit, diversiteit en inclusiviteit van de gemeenteraad verbeterd kan worden. Hierbij starten we vanuit gender maar verbreden deze tegelijkertijd naar leeftijd, culturele achtergrond, abilities en seksuele oriëntatie. Het onderzoek moet leiden tot een actiegericht advies. Vaststellende dat de kwaliteit van besluiten is gebaat bij een goede afspiegeling van de samenleving in de gemeenteraad en bij een inclusief besluitvormingsproces: •

•

Hoe representatief, divers en inclusief is de gemeenteraad… o Qua samenstelling? o

Qua werkcultuur? Denk aan mores voor de schermen, gedragscode, onderhandelen achter de schermen

o

Qua werkwijze? Denk aan debattechnieken, besluitvormingsprocessen

o

Qua praktische voorwaarden? Denk aan vergadertijden, fysiek/digitaal/hybride, combinatie met zorgtaken…

Hoe kunnen we dit verbeteren? o Wat gaat er al goed en wat kunnen we verbeteren? o Welke interventies, wanneer, door wie en wat zijn de kosten? o Wat is de verwachte impact van deze interventies?

We stellen voor om een begeleidingsgroep te vormen van vier raads- en/of commissieleden om een actieonderzoek uit te (laten) voeren en uiterlijk Q3 2021 het advies op te leveren. Voor het onderzoek is een bedrag beschikbaar van maximaal €15.000 binnen het onderzoeksbudget van de raad. De griffie kan de secretaris leveren voor de begeleidingsgroep.

12

Methode De begeleidingsgroep bepaalt in samenspraak met de uitvoerende onderzoeker de werkwijze. Hierbij verkiezen we een actiegerichte, vernieuwende en effectieve werkwijze boven een ‘klassiek’ onderzoek. Een greep uit mogelijke methodes: • • • • • •

Observatie raad door externe onderzoeker Expertmeetings Interviews of focusgroepen met raads- en commissieleden, griffie, collegeleden Focusgroepen met deelnemers van Raad zoekt Vrouw of Gasten van de Raad, diversiteitsnetwerken of -organisaties zoals COC en Radar, RWG gedragscode Analyse succesvoorbeelden: dossiers waarin we trots zijn op het verloop van het democratisch proces waar het representativiteit, diversiteit en exclusiviteit betreft Inzet digipanel

Resultaat Het onderzoek resulteert in een advies dat bestaat uit twee delen: 1. Reflectie: een reflectie op de huidige stand van zaken en formuleren van verbeterpunten 2. Voorstel tot actie: een voorstel voor actiegerichte interventies voor deze verbeterpunten De vorm van het uiteindelijke advies, bepaalt aan de onderzoeker. Dit kan een schriftelijk advies zijn, maar ook een interactief onderdeel van de heidag of a-avond, een theatervoorstelling of een video. Randvoorwaarden Het onderzoek dient in alle rust haar beslag te krijgen en dus is externe communicatie, waaronder vanzelfsprekend ook communicatie met de pers, onwenselijk, tenzij de onderzoeker en begeleidingsgroep hier gezamenlijk, expliciet en unaniem toe besluiten. Planning en uitvoering Na vaststelling van dit initiatiefvoorstel zal de begeleidingsgroep binnen drie weken een voordracht doen voor de onderzoeker. De onderzoeker brengt uiterlijk Q3 2021 advies uit aan de raad. De onderzoeker kan gebruik maken van een processecretaris van de griffie en krijgt toegang tot de beschikbare gemeentelijke informatie. Inspiratie • In het Testlab Udense Democratie werd op een vernieuwende manier het samenspel tussen gemeente (raad, college, ambtenaren), inwoners en organisaties geëvalueerd.

Dit gaat verder dan de scope van het onderzoeksvoorstel in dit initiatiefvoorstel, maar de vernieuwende werkvormen, zoals een democratisch interview, kunnen dienen als inspiratie. • De Nederlandse Vereniging voor raadsleden hield onlangs een enquête over de betekenis van de thema’s diversiteit en inclusiviteit voor het werk in de gemeenteraad.

13

2.5 Actie Politieke Partijen Dit initiatiefvoorstel beschrijft wat de gemeenteraad kan doen om ervoor te zorgen dat meer vrouwen politiek actief worden. Daarnaast ligt er ook een belangrijke rol bij de politieke partijen zelf. Zij maken uiteindelijk de kandidatenlijst en kunnen daarnaast zelf ook veel betekenen in informatievoorziening, begeleiding, training en hun vrouwelijke leden stimuleren om zich kandidaat te stellen. In bijlage II staat het Raad zoekt Vrouw-pamflet: een lijst van acties en tips gericht aan de lokale afdelingen van de politieke partijen. De initiatiefnemers van dit voorstel gaan dit pamflet ook zelf onder de aandacht brengen bij de lokale afdelingen van de politieke partijen en hun bestuur. Daarnaast organiseren we een webinar om daar samen verder over in gesprek te gaan.

Literatuurlijst 1. VNG. (z.d.). Global Goal 5 - gendergelijkheid. VNG.nl. https://vng.nl/artikelen/global-goal-5gendergelijkheid 2. Wouters, J. (2018). De zijkant van de macht: Waarom de politiek te belangrijk is om aan mannen over te laten. Uitgeverij Balans. 3. Raadslid.nu (2018). Werkdruk onder raadsleden. Handreiking met tips en adviezen. 4. http://www.oecd.org/gender/ 5. Kruiter, A. (2014). Nieuwe raad, nieuwe werkvormen. Beleid en maatschappij, 2. 6. https://stemopeenvrouw.com/projecten/

14

BIJLAGEN

Lange termijn

Korte termijn

Gasten van de raad + reflectie

xx

xx

xxx

xxx x

xxx

Mentornetwerk Stem op een Vrouw

xxx xx

Actie Politieke Partijen: pamflet en webinar

xx

Onderzoek representativiteit, inclusiviteit, diversiteit raad

Agenda in balans Werkwijze & debatcultuur

Interventie Informatievoorziening xx evalueren en verbeteren Evenement Raad xx zoekt Vrouw

Zekerheid & Zelfvertrouwen Imago

Kennis & info

Effect

Bijlage I: overzicht interventies

xx

Wie RWG*, griffie, vrouwen

Organisatie: RWG, griffie Deelname: vrouwen en lokale politici xxx xx Organisatie: RWG, griffie Deelname: vrouwen en lokale politici xxx xx Promotie: griffie Deelname: vrouwen en lokale politici xx Organisatie: RWG, technische ondersteuning: griffie xxx xxx Begeleidingsgroep raadsleden, griffie, evt. externe onderzoeker

*RWG = afvaardiging van raadswerkgroep in contact met de stad

15

Wanneer 2021

Budget

Q2 2021 Twee keer per vier jaar

Q2 2021

Doorlopend

Past binnen huidige communicatiebudget van de raad

Q1 2021

2021

€15.000 van onderzoeksbudget

Bijlage II: Advies aan politieke partijen

16

raad zoekt vrouw oproep aan politieke partijen Geachte besturen van lokale (afdelingen van) politieke partijen, In maart 2022 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Komend jaar zult u daarom ongetwijfeld druk zijn met alle voorbereidingen daarvoor, waaronder het samenstellen van een sterke kandidatenlijst. U heeft daarmee zeer grote invloed op wie de inwoners van Eindhoven gaan vertegenwoordigen in de gemeenteraad. Daarom sturen wij u deze handreiking. Kwaliteit neemt toe met diversiteit Nederland kent een representatieve democratie. Tegelijkertijd blijft het aantal vrouwen in topfuncties en invloedrijke posities nog steeds ver achter bij het aantal mannen. En dat terwijl bekend is dat een divers team betere besluiten neemt: de kwaliteit van het team en de besluiten neemt toe met diversiteit! De volksvertegenwoordiging zou ons inziens een afspiegeling moeten zijn van de Eindhovense bevolking – in de breedste zin van het woord – zodat ieders stem te horen is en de inwoners zich ook in de volksvertegenwoordiging herkennen. Een goede afspiegeling is positief voor de betrokkenheid bij de politiek en als rolmodellen voor jonge vrouwen en meisjes. Daarnaast blijven op dit moment talenten onbenut en krijgt niet iedereen dezelfde kansen. Brainstorm met Eindhovense vrouwen Ook de Eindhovense gemeenteraad is geen afspiegeling van de inwoners wat dat betreft.

In Eindhoven zijn er anno 2020 slechts 14 van de 45 raadsleden vrouw en van ons college bestaande uit 6 wethouders, zijn er slechts 2 vrouw. Om te achterhalen wat nu maakt dat er op dit moment geen representatieve vertegenwoordiging van vrouwen in de raad is, organiseerde de gemeenteraad op 5 maart 2020 de bijeenkomst Raad zoekt vrouw. In een brainstorm met ruim 50 vrouwen stond de vraag centraal: Wat belemmert jou om politiek actief te worden en wat moet er anders om die stap wel te nemen? Wat kunt u doen? De vraagstukken van de aanwezigen waren divers en categoriseerden we in 5 onderdelen. Ook dachten we samen na over mogelijke oplossingen om deze barrières weg te nemen. Het wegnemen van de barrières is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de gemeenteraad, de politieke partijen en ook de vrouwen zelf. Wat betreft de oplossingen waar de gemeenteraad aan bij kan dragen, dienden we een initiatiefvoorstel in in de gemeenteraad en maakten we daarvoor tijd en geld vrij. Op wat u, de politieke partij, kunt doen, hebben we geen invloed. Daarom geven we u een handreiking met ideeën en tips op de achterzijde van dit pamflet om u op weg te helpen. Wij helpen u graag! Deze ideeën lichten we u graag toe. Op 25 februari 2021 van 19.30 tot 20.30 uur organiseren we een digitale bijeenkomst.

Enkele raadsleden gaan dan in dialoog met u en de vrouwen die op 5 maart aanwezig waren, waarbij we ingaan op de vraagstukken, oplossingen en adviezen. Hopelijk deelt u onze ambitie en mogen wij u verwelkomen tijdens deze digitale bijeenkomst, zodat de handreiking ook echt gaat leven en haar effect zal sorteren! Met hartelijke groeten, De gemeenteraad van Eindhoven

raad zoekt vrouw De Eindhovense gemeenteraad is nu helaas geen goede afspiegeling van de inwoners. Als je kijkt naar gender, dan is slechts 14 van de 45 raadsleden vrouw en van de 6 wethouders zijn er slechts 2 vrouw. Dat kan anders. De gemeenteraad onderzocht daarom hoe we ervoor kunnen zorgen dat meer vrouwen politiek actief (willen) worden. We gaan zelf aan de slag met vijf oplossingen, maar doen daarnaast ook een beroep op u, de politieke partijen. Laten we er samen voor zorgen dat de Eindhovense politiek een goede afspiegeling wordt van de inwoners! welke Vraagstukken spelen bij vrouwen? Welke vraagstukken spelen er bij vrouwen om politiek actief te worden? →→ →→ →→ →→ →→

Kennis en informatie over het raadswerk Zekerheid en zelfvertrouwen Imago van de politiek Agenda in balans Werkwijze en debatcultuur

Wat gaat de gemeenteraad doen? De gemeenteraad gaat aan de slag met vijf oplossingen: 1. 2. 3. 4. 5.

De informatievoorziening over de politiek evalueren en verbeteren De Raad zoekt Vrouw Bijeenkomst structureel organiseren en de deelnemers blijven betrekken Het mentorprogramma van Stem op een Vrouw promoten Een actieonderzoek naar hoe we het besluitvormingsproces, de (werk)cultuur en praktische voorwaarden inclusiever kunnen maken Een oproep en handreiking sturen naar de politieke partijen

Welke acties zijn er nodig vanuit de politieke partijen? 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Doe mee aan Raad zoekt Vrouw Evalueer het informatie- en activiteitenaanbod Verwijs naar elkaars activiteiten Faciliteer een buddysysteem binnen de partij Stimuleer vrouwen om actief te worden Zet rolmodellen in Stel een diverse kandidatenlijst samen Bied ondersteuning om om te gaan met social media

In het bijgevoegde document vindt u verdere uitleg over de vraagstukken en voorgestelde acties.

uitnodiging Webinar 25 februari 2021 Graag nodigen wij u uit om samen met besturen van andere politieke partijen, raadsleden en deelnemers van de Raad zoekt Vrouw bijeenkomst hierover door te praten. We organiseren hiervoor een webinar op 25 februari 2021 van 19.30 tot 20.30 uur. U kunt zich aanmelden door een mail te sturen naar griffie@eindhoven.nl. We hopen dat alle partij-besturen aanwezig zijn!

Handreiking aan politieke partijen Inleiding Nederland kent een representatieve democratie. Tegelijkertijd blijft het aantal vrouwen in topfuncties en invloedrijke posities nog steeds ver achter bij het aantal mannen. Op mondiaal niveau heeft dit onderwerp alle aandacht. Zo richt Global goal 5 zich specifiek op onder andere het “bereiken van volledige en effectieve participatie op alle niveaus van besluitvorming”. Ook de Eindhovense gemeenteraad is geen afspiegeling van de inwoners wat dat betreft. In Eindhoven zijn er anno 2019 slechts 14 van de 45 raadsleden vrouw en van ons college bestaande uit 6 wethouders, zijn er slechts 2 vrouw. Terwijl we weten dat de kwaliteit van besluiten toeneemt bij een diverse en evenwichtige samenstelling van de besluitenmakers (Wouters, 2018), aldus met minimaal een representatieve vertegenwoordiging van vrouwen en andere bevolkingsgroepen. Bijeenkomst Raad zoekt vrouw Om te achterhalen wat nu maakt dat er op dit moment geen representatieve vertegenwoordiging van vrouwen in de raad is, organiseerde de gemeenteraad op 5 maart 2020 de bijeenkomst Raad zoekt vrouw. In een brainstorm met ruim 50 vrouwen stond de vraag centraal: Wat belemmert jou om politiek actief te worden en wat moet er anders om die stap wel te nemen? Vraagstukken De opgehaalde informatie is daarbij onder te verdelen in een vijftal vraagstukken.

Zo kwam het vraag stuk Kennis en informatie over het raadswerk aan de orde. De behoefte bestaat aan duidelijke, laagdrempelige en toegankelijke informatie over hoe en in welke vorm je politiek actief kunt worden en wat de politiek inhoudt. Een tweede vraagstuk betrof Zekerheid en zelfvertrouwen. Veel deelnemers gaven aan dat zij onzeker zijn over hun kennis, ervaring en twijfelen over hun toegevoegde waarde. Ook was een aantal deelnemers onzeker over het niveau van de vaardigheden die ze voor het raadswerk noodzakelijk achten. Het derde vraagstuk ging over het Imago van de politiek. Voor buitenstaanders is het vaak onbekend wat politiek actief zijn inhoudt. De ervaring bij de deelnemers is dat er weinig vrouwelijke rolmodellen zijn en de verdeling tussen het aantal mannen en vrouwen slecht is. In relatie tot het eigen imago zijn sommige deelnemers bang voor reacties op social media. Een volgend vraagstuk is Agenda in balans. Meerdere deelnemers gaven aan dat het hen lastig lijkt om het raadswerk te combineren met hun baan, zorgtaken of andere bezigheden in hun leven. En tot slot de Werkwijze en debatcultuur. De wijze waarop de raad tot haar besluiten komt wordt als geheel gezien als “te lang”. De voorkeur ging uit naar kortere vergaderingen waarbij sprekers korter van

stof zijn, meer ‘to the point’ en in heldere taal spreken. Verder werd aangegeven dat de voorkeur uitging naar een andere debatcultuur. Oplossingen De gemeenteraad gaat aan de slag met vijf oplossingen: • We gaan de informatievoorziening omtrent de politiek te evalueren en te verbeteren. Hierbij moet er gelet worden op duidelijkheid, laagdrempeligheid en toegankelijkheid. • De Raad zoekt Vrouw Bijeenkomst bleek voor veel deelnemende vrouwen een goede stap om politiek actief te worden. Daarom gaan we dit evenement structureel organiseren en de deelnemers vervolgens blijvend betrekken. • Meerdere deelnemers gaven aan dat ze behoefte hebben aan een buddy, die je wegwijs kan maken in de politieke wereld en als coach kan dienen. We gaan het mentorprogramma van de stichting Stem op een Vrouw daarom promoten. • Verder kwamen in de bijeenkomst ook vraagstukken naar voren die meer onderzoek behoeven. Deze gingen over het inclusiever maken van het besluitvormingsproces en cultuur van de gemeenteraad en over de praktische voorwaarden om het raadswerk uit te voeren. Voor die vragen hebben we een onderzoeksopzet gemaakt waaraan we ook de voorwaarde van een actieplan verbinden. Tot slot doen we een beroep op de lokale afdelingen van de politieke partijen, op jullie dus. Hiertoe hebben we een handreiking opgesteld met een lijst van acties en tips die jullie kunnen uitvoeren.

Daarnaast nodigen we je uit voor de webinar Raad zoekt Vrouw op 25 februari om hier samen over door te praten. Zo zorgen we er samen voor dat meer vrouwen de stap naar de politiek maken, en de gemeenteraad een goede afspiegeling wordt.

Tips en acties voor politieke partijen Doe mee aan Raad zoekt Vrouw De gemeenteraad gaat twee keer per vier jaar de Raad zoekt Vrouw bijeenkomst organiseren. Met werkvormen zoals een interactief panel, een rondetafelgesprek en speeddates, gaan de deelnemers in gesprek met politica’s en politieke partijen. Zo komen de deelnemers erachter of politiek wat voor hen is, op welke manieren je politiek actief kunt worden, welke partij bij hen past, wat het raadswerk inhoudt en welke kennis en vaardigheden er nodig zijn. We nodigen de politieke partijen van harte uit om aan deze bijeenkomsten deel te nemen en deze te promoten bij hun achterban. Evalueer het informatie- en activiteitenaanbod Daarnaast raden we de politieke partijen aan om ook zelf activiteiten en/of trajecten te organiseren die bijdragen aan bovengenoemde fases. De deelnemers hadden behoefte aan informatie over hoe de politieke partij in elkaar zit, de verschillende rollen voor en achter de schermen binnen de partij, wat deze rollen inhouden en van je vragen en naar wat voor kennis en vaardigheden de partij op zoek is.

We adviseren de politieke partijen daarom om hun bestaande activiteiten en trajecten op deze informatiebehoefte te evalueren en deze zo nodig aan te passen of aan te vullen. Denk bijvoorbeeld aan een matchingsdag waar deelnemers kunnen verkennen welke positie in de partij bij hun interesses, ambities en vaardigheden past. Ook raden we aan om niet alleen nieuwe leden, maar ook andere, nietactieve leden hiervoor uit te nodigen. Verwijs naar elkaars activiteiten De bekendheid van deze activiteiten kan vergroot worden als men naar elkaars activiteiten verwijst. Een voorbeeld: veel deelnemers van de Raad zoekt Vrouw bijeenkomst waren niet bekend met ‘Gasten van de Raad’, een laagdrempelige activiteit die regelmatig door de gemeenteraad georganiseerd wordt. Als politieke partijen hun (potentiële) leden hier ook naar verwijzen en het evenement delen op hun kanalen, wordt de bekendheid ervan vergroot. Faciliteer buddysysteem binnen de partij Stichting Stem op een Vrouw faciliteert een partijoverstijgend mentornetwerk voor vrouwen, die we vanuit de gemeenteraad zullen promoten. Daarnaast adviseren we politieke partijen om ook binnen hun partij met een buddysysteem te werken. Enerzijds kan een buddy een nieuw lid helpen om wegwijs te worden binnen de partij en de verschillen rollen en mogelijkheden die de partij biedt.

Anderzijds kan de buddy ook iemand coachen die net politiek actief is geworden. Stimuleer vrouwen om actief te worden Veel deelnemers – ook de vrouwen die al politiek actief zijn – herkenden zich in het beeld dat vrouwen vaker gevraagd moeten worden voordat ze ‘ja’ tegen een politieke functie zeggen. We adviseren politieke partijen daarom om vrouwen actief te benaderen om politiek actief te worden. Veel politieke partijen houden een belronde langs nieuwe leden met de vraag of en hoe zij zich willen inzetten voor de partij. We adviseren deze belronde niet alleen voor nieuwe leden te houden, maar andere (niet-actieve) leden ook regelmatig op te bellen. Zet rolmodellen in De ervaring bij de deelnemers van Raad zoekt vrouw is dat er weinig vrouwelijke rolmodellen zijn. De politiek straalt daarmee uit meer voor mannen dan voor vrouwen te zijn. Ons advies is om meer vrouwelijke rolmodellen in te zetten, bijvoorbeeld als sprekers bij activiteiten of in de communicatie op social media. Stel een diverse kandidatenlijst samen Politieke partijen hebben de grootste verantwoordelijkheid bij het meer divers maken van de gemeenteraad, daar worden de kandidatenlijsten immers samengesteld. Aangezien elke politieke partij een andere procedure heeft om tot de kandidatenlijst te komen, is er geen éénduidige oplossing die voor alle partijen geldt.

We adviseren de politieke partijen het volgende: - Goede potentiële vrouwelijke kandidaten actief benaderen - Vrouwelijke rolmodellen binnen de partij inzetten

- Potentiële vrouwelijke politici koppelen aan een coach/mentor - Kritisch kijken naar de profielschets voor de kandidaten (is deze inclusief opgesteld?) - Instellen van een divers samengestelde sollicitatiecommissie - Om-en-om vrouwen en mannen op de kandidatenlijst plaatsen - Een quotum instellen. Politieke partijen kunnen ervaringen uitwisselen en zo van elkaar leren. Handvatten social media Sommige deelnemers blijken bang te zijn voor reacties op social media. De ervaring van zittende politici is inderdaad dat de reacties op social media niet altijd even positief en soms zelfs bedreigend zijn. Ook kan een negatief beeld zomaar ‘viral’ gaan. Helaas is er weinig invloed uit te oefenen op het social media gebruik van anderen. Hooguit kunnen reacties gerapporteerd worden en in een enkel geval aangifte worden gedaan. Het effect ervan is echter zeer beperkt. De oplossing moet dus vooral gezocht worden bij hoe de ontvanger om gaat met de negatieve reacties. Steun van anderen kan de politica helpen de negativiteit niet persoonlijk op te vatten en op waarde te schatten. Wij adviseren politieke partijen daarom om binnen de partij deze ondersteuning te faciliteren en daarnaast nieuwe en zittende politici handvatten te geven voor het omgaan met social media, bijvoorbeeld door middel van een workshop.

Uitnodiging webinar Graag nodigen wij jullie uit voor de Raad zoekt Vrouw webinar op 25 februari 2021 van 19.30 tot 20.30 uur. Samen met raadsleden, deelnemende vrouwen en politieke partijen gaan we in gesprek over de voorgestelde oplossingen. Meld je aan door een mail te sturen naar griffie@eindhoven.nl.