Agendapunt 18. Notitie aanpassingen afvalstoffenheffing 2022

Notitie aanpassingen afvalstoffenheffing 2022 1. Inleiding Met de vaststelling van het afvalbeleidsplan “van Afval naar Grondstof” in juli 2017, is per 1 januari 2019 het diftar-systeem ingevoerd. Doel van dit systeem om 100 kilo restafval per inwoner per jaar te realiseren. Door de invoering van diftar en overige wijzigingen in het afvalbeleid is de hoeveelheid fijn restafval (dus excl. milieustraat), het eerste jaar fors gedaald van 250 naar 150 kg per inwoner. In 2020 stagneerde het milieuresultaat (mede door de Coronacrisis). Deze notitie gaat in op het milieu- en financiële resultaat van het afvalbeheer in 2021. Hierbij is gebruik gemaakt van de beschikbare gegevens van de eerste 3 kwartalen. De cijfers voor het laatste kwartaal zijn geëxtrapoleerd tot 1 januari 2021. De notitie betreft een onderbouwing van het tariefvoorstel voor de afvalstoffenheffing 2022. Deze tarifering is opgenomen in de vast te stellen verordening afvalstoffenheffing 2022. Leeswijzer Paragraaf 2 gaat in op de resultaten van het afvalbeheer 2021. Hierin wordt in 2.1 het milieu resultaat weergeven van de ingezamelde afvalstromen. In 2.2 wordt ingegaan op de financiële effecten van het afvalbeheer 2021. In paragraaf 3 is toegelicht op welke wijze inwoners door middel van het intensiveren van een financiële prikkel nader gestimuleerd kunnen worden tot het scheiden van afval.

Hierbij wordt tevens het huidige aanbiedgedrag van het aantal keer dat het restafval wordt aangeboden in beeld gebracht. Paragraaf 4 geeft een voorstel en onderbouwing voor de afvalstoffenheffing 2022. De tarieven voor deze heffing zijn opgenomen in de verordening afvalstoffenheffing 2022 die ter vaststelling wordt voorgelegd aan de gemeenteraad op 23 december 2021. 2. Resultaten afvalbeheer 2021 2.1

Milieuresultaat

100 kilo restafval per inwoner per jaar Met de vaststelling van het afvalbeleidsplan ‘Van Afval naar Grondstof’ heeft gemeente Goes zich ten doel gesteld om 100 kilo restafval per inwoner in 2020 te realiseren. Deze doelstelling was gelijk aan het VANG-programma van het Rijk. Mede door de Coronacrisis is deze doelstelling niet behaald. De doelstelling blijft echter landelijk ongewijzigd en zodoende voorlopig op 100 kilo per inwoner per jaar. Het nieuw te vormen kabinet zal duidelijkheid geven over het VANG-programma en of de doelstelling nader wordt aangescherpt. Gezien de duurzaamheidsopgave, de ingevoerde verbrandingsbelasting op restafval en de CO2heffing op afvalverbranding, zal de milieudoelstelling naar verwachting in elk geval niet worden afgeschaald.

Restafval De hoeveelheid fijn huishoudelijk restafval dat huis- aan- huis en in de grijze rolcontainer en in de daarvoor bestemde verzamelcontainers is ingezameld, bedraagt voor de periode januari t/m september 2021: 4450 ton. Als deze hoeveelheid wordt geëxtrapoleerd is de verwachting dat het totaal neerkomt op 5935 ton en zodoende op c.a. 154 kilo per inwoner. Daarnaast is er restafval ingezameld op de milieustraat, dit bedraagt t/m september 1290 ton. Dit restafval betreft al het afval dat is aangeboden als fijn brandbaar rest, grof brandbaar rest en niet brandbaar rest. Als deze hoeveelheid wordt geëxtrapoleerd, is de verwachting dat het totaal neerkomt op 1720 ton en zodoende c.a. 45 kilo per inwoner. Het totale tonnage huishoudelijk restafval dat in 2021 voor verwerking is aangeboden bedraagt naar verwachting c.a. 197 per inwoner. In 2020 was dit in totaal 193 kg per inwoner. Zodoende is naar verwachting sprake van een toename van het restafval in 2021 van c.a. 2,5%. GFT- afval De hoeveelheid ingezamelde GFT-afval bedraagt voor de periode januari t/m september 2021 3934 ton. Naar verwachting zal dit in 2021 in totaal 5245 ton bedragen. In vergelijking met 2020 betreft dit een toename van 344 ton en zodoende een verwachte toename van c.a. 11%.

PMD- afval (Plastic- en Metalenverpakkingen en Drankenkartons) In 2021 is voor de periode januari t/m september 626 ton PMD ingezameld (gecombineerde inzameling). Naar verwachting komt het totaal neer op 835 ton in 2021. Er is daarmee een toename zichtbaar van c.a. 1% ten op zichtte van 2020. Overige afvalstromen Voor de afvalstroom glas is in vergelijking tot 2020 naar verwachting sprake van een toename van 6%, voor papier een afname van 2% en voor kleding eveneens een afname van 11%. Conclusie milieuresultaat Voornoemd resultaat laat zien dat het effect van de Coronacrisis waarin huishoudens sinds 2020 meer afval produceren, omdat zij voornamelijk in huiselijke kring verkeren en/of meer online bestellen, ook weer en verder zichtbaar in 2021. Verder kan worden gesteld dat zij het afval niet altijd gescheiden aanbieden gezien de toename van het restafval. Afgezien van het crisiseffect, zijn er (aanvullende) maatregelen nodig om de doelstelling van 100 kilo restafval per inwoner te behalen. U bent reeds geïnformeerd over het traject tot het aanbrengen mogelijke wijzigingen in het serviceniveau van de inzameling van het restafval in 2023: 4-wekelijks of omgekeerd inzamelen. Omdat een dergelijke wijziging voorbereidingstijd nodig heeft kan dit pas op zijn vroegst worden gerealiseerd per 1-1-2023.

Om die reden wordt in deze notitie een maatregel voorgesteld die reeds in 2022 kan worden ingezet: een nadere financiële prikkel op het restafval. Daarnaast zal blijvend ingezet worden op communicatie met als doel bewustwording en gedragsverandering. In O.L.A.Z. verband zijn maatregelen in ontwikkeling om de hoeveelheid grof restafval te reduceren.

2.2

Kosten/baten 2021

Met de invoering van Diftar is ten behoeve van de kostendekkendheid een onderscheid gemaakt tussen een basistarief en variabel tarief. De begroting 2021 was gebaseerd op inkomsten van beide tarieven, en betreft de basis voor de begroting 2022. In het onderstaande worden de resultaten op beide onderdelen weergegeven. 2.1 Uitgangspunten begroting basistarief 2021 Uitgangspunten en raming Bij de vaststelling van de tarief verordening afvalstoffenheffing 2021 is een vast basistarief bepaald van € 156,60 voor eenpersoonshuishoudens en € 205,20 voor meerpersoonshuishoudens uitgaande van in totaal 18.606 huishoudens. Uitgangspunt van dit vaste tarief zijn alle vaste geraamde kosten en inkomsten over 2021. Deze kosten omvatten o.a. het beheer en onderhoud van de inzamelmiddelen, de uren van de medewerkers, de kapitaallasten en de kosten van de milieustraat. Er is in tegenstelling tot de rioolheffing nog niet voor gekozen om ook de BTW als kosten mee te nemen in de berekening van de kostendekkendheid. In de kadernota 2022 is voorgesteld om dit wel te doen, met een kostenverhogend effect van € 290.000. Bij de vaststelling van de begroting zal hier een definitief besluit over worden genomen.

2.2 Uitgangspunten begroting variabel tarief 2021 Uitganspunten en raming Het variabele tarief voor de afvalstoffenheffing is bij de afvalstoffenverordening van 2021 gesteld op € 4,- per huishouden per keer dat de rolcontainer wordt aangeboden. Dit tarief is gebaseerd op 5 afvalzakken van 50L in een rolcontainer van 240L. Voor huishoudens met een afvalpas is dit tarief voor 2021 gesteld op € 0,80 per keer dat de afvalpas wordt gebruikt en is zodoende gelijk aan het tarief voor inwoners met rolcontainer (5 maal € 0,80= € 4). Bij voornoemde tarieven is voor de inkomstenraming 2021 uitgegaan van een gemiddeld aanbiedgedrag van de rolcontainer 8 keer voor eenpersoonshuishouden en 11 keer voor meerpersoonshuishouden. Deze aannames waren gebaseerd op de ervaringscijfers van 2020. Resultaat variabel tarief Bij een extrapolatie van de inkomsten van het variabele tarief van de periode januari 2021 september 2021 tot 1 januari 2022 komt een werkelijk gemiddeld aanbiedgedrag van de rolcontainers van 9,7 keer voor eenpersoonshuishoudens en 14 keer voor meerpersoonshuishoudens. Huishoudens hebben dus vaker aangeboden dan vooraf ingeschat. 2.3 Begroting 2021 De totale inkomsten van de afvalstoffenheffing (basistarief + variabeltarief) zijn voor 2021 geraamd op € 4.209.000. In 2021 heeft een budgettaire verwerking plaatsgevonden van de begrotingswijzigingen 2021 van O.L.A.Z.

voor autonome ontwikkelingen (effect voor Goes was € 4.154). Op basis van de geboekte facturen en de extrapolaties daarvan voor het gehele jaar 2021, wordt verwacht dat de werkelijke kostendekkendheid uit zal komen op circa 100%.

3. Intensiveren financiële prikkel De huidige afvalstoffenheffing van gemeente Goes is ingericht als diftarsysteem (gedifferentieerde tarief) en bestaat uit: A. een vast deel: het basistarief (verschil in meerpersoons en eenpersoonshuishoudens) B. een variabel deel. Het variabele deel betreft een vast bedrag per lediging. In 2021 was dat € 4,00 per lediging van de restafvalcontainer en € 0,80 per inworp van een afvalzak van ca 50 liter in de verzamelcontainer. Gezien het milieuresultaat van gemeente Goes zoals weergegeven in 2.1, kan geconcludeerd worden dat de inwoners van gemeente Goes geen verdere prikkel meer zien in € 4,00 per keer en gewend zijn geraakt aan dit bedrag en het apart betalen voor het restafval. Uit de Zeeuwse afvalcijfers van het eerste halfjaar 2021 is namelijk zichtbaar dat de diftar gemeenten met een hoger variabel tarief (Schouwen- Duiveland, Middelburg en Kapelle) ondanks eenzelfde Coronaeffect op de afvalhoeveelheden, toch weer een daling zien in het restafval. In deze gemeente bedraagt het variabele deel gemiddeld een vast bedrag van € 8,00 per lediging van het restafval en € 1,20 - € 1,50 per inworp van een afvalzak van 50L in een verzamelcontainer. (Ook het basistarief ligt hoger in de meeste van deze gemeenten). Gemeente Kapelle hanteert sinds 2021 een zogenaamd gestaffeld tarief in het diftarsysteem. 3.1

Diftar met gestaffelde tarieven

Een diftarsysteem met gestaffelde tarieven is een maatregel dat effect kan hebben op het milieuresultaat en kan tevens werken ter voorbereiding op de aanvullende maatregelen in service. Door het toepassen van diftar met een staffeling van variabele kosten (progressief tarief), worden de variabele kosten per lediging hoger naarmate er meer aanbiedingen plaatsvinden. Er is dan sprake van; A. een vast deel: het basistarief B. een variabel deel: een bedrag per lediging dat oploopt naar mate vaker wordt aangeboden. Bijv. bij 1-13 keer aanbieden €6 per keer, vanaf 14-20 aanbieden €8 per keer en na 21-26 aanbieden €10 per keer. Ook bij het gebruik van verzamelcontainers kan een dergelijke staffeling in het aantal inworpen plaatsvinden. 3.2

Analyse aanbiedgedrag huishoudens gemeente Goes 2020 en 2021

Huishoudens kunnen de restafvalcontainer nu circa 26 keer per jaar (1x per 2 weken) aanbieden. Uit een analyse van het aantal aanbiedingen in 2020 blijkt het volgende aanbiedgedrag: t/m december 2020 Aantal huishoudens met rolcontainers Aantal aanbiedingen rolcontainers Gemiddeld aantal aanbiedingen per huishouden Huishoudens 1x aangeboden Huishoudens t/m 10x aangeboden Huishoudens 11 t/m 20x aangeboden Huishoudens 21 t/m 26x aangeboden Huishoudens meer dan 26x (extra bak)

Aantal keer 14.163 175.521 12,4 401 6.677 4.725 2.415 346

Uit de resultaten van de eerste 9 maanden in 2021 blijkt een aanbiedgedrag van: t/m september 2021 Aantal huishoudens met rolcontainers Aantal aanbiedingen rolcontainers Gemiddeld aantal aanbiedingen per huishouden Huishoudens 1x aangeboden Huishoudens t/m 10x aangeboden Huishoudens 11 t/m 20x aangeboden Huishoudens 21 t/m 26x aangeboden Huishoudens meer dan 26x (extra bak)

Aantal keer 14.042 130.048 9,26 714 8.883 5.108 22 29

Uit voornoemde weergave blijkt dat huishoudens in 2021 naar verwachting vaker hun rolcontainers gaan aanbieden dan in 2020 en dat zo ook nog relatief veel huishoudens hun containers meer dan het gemiddelde van 13 keer per jaar aan de weg gaan zetten. Het invoeren van 4-wekelijks inzameling van het restafval of het systeem van omgekeerd inzamelen, zou op dit moment nog ook nog relatief veel huishoudens kunnen raken. Door het invoeren van diftar met gestaffelde tarieven, kunnen de huishoudens die het betreffen op een nog steeds “vrijblijvende” wijze bewust worden gemaakt om minder restafval te produceren, danwel aan te bieden. Deze extra financiële prikkel moet dan ook gezien worden als een tussenoplossing voor 2022 om zo het aantal huishoudens zodanig te verminderen dat op een later moment gemakkelijker de overstap gemaakt kan worden naar 4-wekelijks inzameling van het restafval om omgekeerd inzamelen. Bij het wijzigingen van de service in het restafval worden huishoudens echt gedwongen om blijvend minder restafval aan te bieden. Andere gemeenten met gestaffelde diftar tarieven In de nabije omgeving is de gemeente Kapelle zoals genoemd vanaf 2021 gestart met het toepassen van een zogenaamd progressief tarief. Voorheen hanteerden deze gemeente een vergelijkbaar diftarsysteem als in Goes. Als voorbeeld de in deze gemeente gehanteerde tarief: Kapelle Vast tarief Variabel tarief

1 t/m 26 ledigingen 1 t/m 13 ledigingen 14 t/m 20 ledigingen 21 t/m 26 ledigingen

2019 € 125/ € 166 €7

2020 € 148,50/ € 180 € 8,€ 10,€ 12,-

Helaas zijn van Kapelle nog weinig ervaringsgegevens beschikbaar. Het aantal kilo restafval in 2021 is ongeveer gelijk als in 2020 (1e halfjaar). Van de inwoners in Kapelle zijn bij de start weinig reacties van inwoners ontvangen op de invoering van het nieuwe diftarsysteem. Omdat het variabel tarief pas achteraf verrekend wordt, is de indruk dat veel huishoudens, ondanks duidelijk gecommuniceerd, zich nog niet bewust zijn van het gestaffelde tarief. Wel heeft Kapelle het beste milieuresultaat van Zeeland met 150 kilo restafval per inwoner in 2020.

4. Afvalstoffenheffing 2022 In deze paragraaf worden verschillende opties gegeven voor de inrichting van de afvalstoffenheffing 2022. Subparagraaf 4.3 betreft de onderbouwing van de voorgestelde tarieven zoals opgenomen in de vast te stellen belastingverordening afvalstoffenheffing 2022. 4.1

Uitgangspunten afvalstoffenheffing 2022

Bij het bepalen van de tarieven voor de afvalstoffenheffing 2022 is o.a. rekening gehouden met het volgende: • Gezien het beheersbaar houden van het financieel beheer is kostendekkendheid uitgangspunt bij het vaststellen van de afvalstoffenheffing. • De variabele gestaffelde tarieven moeten een duidelijke financiële prikkel geven om zo weinig mogelijk de rolcontainer voor restafval aan de straat te zetten en daarmee minder restafval aan te bieden. • Bij het bepalen van de hoogte van de tarieven moet tevens rekening gehouden worden met de zogenaamde diftarparadox en de mogelijkheid om op termijn alsnog over te kunnen stappen naar 4-wekelijks inzameling van het restafval of Omgekeerd Inzamelen met vergelijkbare tarieven. 4.2

Scenario’s

Optie A: gestaffeld tarief In deze optie is om kostendekkend te zijn in 2022 een basistarief noodzakelijk voor eenpersoonshuishoudens van: € 135* Voor meerpersoonshuishoudens: € 177* Dit bedrag omvat de autonome kostenstijgingen zoals in juni aan uw raad is voorgelegd bij de begroting 2022 en de indexering van 1,6%. *Voornoemde bedragen zijn exclusief de toerekening van BTW over de afvalstoffenheffing.

Voor het variabele tarief wordt dan uitgegaan van het effect dat 82% maximaal 13 zal aanbieden, 18% 14-20 keer en 0% 21 keer of meer. Deze aannames zijn gebaseerd op het huidige aanbiedgedrag met een verwachting dat er positieve verschuivingen plaatsvinden gezien de extra prikkel. Ook het verwachte aanbiedgedrag van de afvalpassen zijn in deze aannames verwerkt. Op basis daarvan wordt het volgende voorgesteld: Rolcontainer (aantal keer aanbieden)

Tarief

Afvalpas (aantal keer aanbieden)

Tarief

1 t/m 13 ledigingen 14 t/m 20 ledigingen Meer dan 21 keer

€ 6 € 8

1 - 69 70 - 100

€ 1,20 € 1,60

€ 10

Meer dan 101 keer

€ 2,00

Optie B: Geen staffeling, wel extra prikkel Om kostendekkend te zijn in 2022, is een basistarief voor de vaste kosten noodzakelijk van € 138 voor eenpersoonshuishoudens en € 183 voor meerpersoonshuishoudens. Dit bedrag omvat de autonome kostenstijgingen zoals in juni aan uw raad is voorgelegd bij de begroting 2022 en de indexering van 1,6%. Voor het variabele tarief wordt voorgesteld, om toch de prikkel tot afval scheiden te intensiveren, om € 6,00 te heffen per keer dat de rolcontainer wordt aanboden. Het tarief voor de afval pas wordt dan €1,20 (€6 gedeeld door vijf afvalzakken: €1,20). Uitgangspunt hierbij is dat inwoners het restafval gemiddeld 8-11 keer aanbieden. 4.3

Voorstel afvalstoffenheffing 2022

Gezien de milieudoelstelling van 100 kilo restafval per inwoners per jaar wordt u voorgesteld om voor de afvalstoffenheffing 2022 te kiezen voor scenario A: een gestaffelde heffing. Op deze wijze worden de ‘veel aanbieders’ nader gestimuleerd tot afvalscheiding en is zodoende de overgang in tarieven en uitvoering bij een beleidswijziging in service in 2023 minder ingrijpend. Omdat het basistarief kan worden verlaagd, is er geen sprake van een lastenverzwaring. Basistarief 2022 Voorgesteld wordt op het basistarief voor eenpersoonshuishoudens vast te stellen op: € 135 En voor meerpersoonshuishoudens op: € 177 De verhouding een- en meerpersoonshuishoudens komt neer op c.a. 75% / 100%. Eenpersoonshuishoudens maken gebruik van dezelfde vaste voorzieningen, maar leveren minder grote hoeveelheden aan. Variabel tarief 2022 Voor de variabele deel wordt de volgende heffing voorgesteld: Rolcontainer (aantal keer aanbieden)

Tarief

Afvalpas (aantal keer aanbieden)

Tarief

1 t/m 13 ledigingen 14 t/m 20 ledigingen Meer dan 21 keer

€ 6 € 8

1 - 69 70 - 100

€ 1,20 € 1,60

€ 10

Meer dan 101 keer

€ 2,00

Diftar paradox In 2019 was er sprake van een ‘Diftarparadox’. Dit hield in dat inwoners het restafval minder vaak aanboden dan vooraf was ingeschat en er zodoende een tekort ontstond in de geraamde variabele inkomsten. Omdat er geen ervaringscijfers zijn van een gestaffelde heffing is ook in 2022 een kans op een tekort of overschot aan variabele inkomsten.

Om de kans zo klein mogelijk te houden dat de afvalstoffenheffing in 2023 vanwege een tekort aan variabele inkomsten omhoog moet, zijn de ramingen in voorzichtig ingestoken. In geval van een overschot aan variabele inkomsten in 2022 kan in 2023 de heffing mogelijk worden verlaagd. Medische regeling Bij de invoering van Diftar is een medische regeling vastgesteld waarbij huishoudens die buiten hun schuld om veel (medisch) afval produceren gebruik kunnen maken van een kortingsregeling waarbij een vast variabel bedrag wordt betaald, ongeacht het hoge aanbiedgedrag van het restafval. Dit bedrag omvat het basistarief plus het gemiddeld stortingsgedrag van de Goese huishoudens (8-11 keer). De aanvraag van deze regeling kan gedaan worden in het laatste kwartaal van het jaar. Volgens de gegevens van Sabewa zijn er tot op heden c.a. 40 aanvragen gedaan. De medische regeling zal in de verordening voor de afvalstoffenheffing 2022 gehandhaafd blijven en worden aangepast naar vast te stellen tarieven 2022. Datum: oktober 2021 Steller: Miranda van Mackelenbergh (ORU) Financiële onderbouwing: Bertram Wezenberg (CON) In afstemming met: Mark de Schipper (CON)