Agendapunt 14. Raadsvoorstel Regioplan Zeeland Netten op Zee tranche 1

Raadsvoorstel Datum vergadering Agendapunt Zaaknummer Onderwerp

: : : :

23 mei 2024 14.

Portefeuillehouder Programma Opgesteld door: Afdeling

: :

S. Meulblok Bestuur en financiën Remy Lemmens Omgeving & Economie

:

Regioplan Zeeland Netten op Zee tranche 1

Gevraagd besluit

1. Kennis te nemen van het proces waarmee de Gebiedsinvesteringen Netten op Zee Zeeland tot stand komt; 2. Kennis te nemen van het doel, de beleidskaders, de gebiedsafbakening en de invulling op hoofdlijnen van de Gebiedsinvesteringen Netten op Zee Zeeland. 3. Het college de opdracht te geven de Gebiedsinvesteringen Netten op Zee verder uit te werken, volgens de ingezette lijn zoals beschreven in dit raadsvoorstel. Juridische grondslag Niet van toepassing Aanleiding

Het demissionaire kabinet heeft in de Klimaatwet vastgelegd dat Nederland in 2030 55% minder CO2 zal uitstoten dan in 1990 en in 2050 klimaatneutraal is. Om deze klimaatdoelstellingen te realiseren wordt onder andere ingezet op meer energie uit zon en wind, waaronder meer windenergie op zee. De opgave voor windenergie op zee wordt gerealiseerd in gebieden die zijn aangewezen in het Programma Noordzee. In de aanvullende routekaart ‘Windenergie op zee 2030’ zijn de bestaande en te ontwikkelen windparken en aanlandlocaties van de netaansluitingen opgenomen. Om de energie van, nog te bouwen, windparken op zee aan land te brengen vinden rond 2030 nieuwe aanlandingen plaats in de regio’s Eemshaven, Borsele, Noordzeekanaalgebied, Maasvlakte en Moerdijk/Geertruidenberg. Om een verantwoorde inpassing van de windparken en de bijbehorende infrastructuur van het net op zee mogelijk te maken heeft het demissionaire kabinet besloten om een maatregelenpakket in te zetten. Vanuit het Klimaatfonds is voor deze maatregelen 1,686 miljard euro gereserveerd. Van dit bedrag zal 500 miljoen euro worden ingezet voor gebiedsinvesteringen die de leefkwaliteit in de omgeving van aanlandlocaties versterken. Vanaf medio 2024 wordt een eerste tranche van 220 miljoen euro aan de regio’s ter beschikking gesteld, via een vastgestelde verdeelsleutel.

De financiering van deze middelen komt van het Europese Herstel- en Veerkracht Fonds (HVF). Voor Zeeland (regio Borssele) is er voor de eerste tranche 50 miljoen euro beschikbaar gesteld. De verdeelsleutel en bijbehorende beleidskaders zijn opgenomen in de brief ‘Regioplan Gebiedsinvesteringen Netten op Zee’ die 21 juli 2023 namens de minister voor Klimaat en Energie aan de regio’s is verstuurd (bijlage 1). In de brief van de minister is ook aangegeven dat er sinds 2021 vanuit de gemeente Borsele, provincie Zeeland, TenneT, North Sea Port en het ministerie Economische Zaken en Klimaat (EZK) gestart is met de inrichting van een projectoverstijgend, toekomstgericht compensatieplan om de leefkwaliteit te behouden in relatie tot de ontwikkelingen rondom de energietransitie en industrie. In dit verband zijn lokale wensen en ideeën onderzocht rondom de aanlandlocaties, waaronder de realisatie van bijvoorbeeld koppelingsgebieden. In de brief wordt aan de regio gevraagd om rekening te houden met het voortraject ‘compensatieplan Borsele’.

Agendapunt Pagina 2

Resultaat

Er is gekozen voor een verdeling van de gelden onder de gemeenten op basis van een verdeelsleutel. Deze verdeelsleutel is gebaseerd op een rekenmodel waarin meters hoogspanningsverbinding en vierkante meters hoogspanningsstations/converterstation per gemeente zijn gezet. Op deze wijze komen de middelen beschikbaar voor gebieden die impact ervaren. Ook is er een basisbedrag opgenomen en een bedrag voor de provincie. Van de 50 miljoen euro die zal worden toegekend aan Zeeland voor fase 1 van de Gebiedsinvesteringen Netten op Zee, zal er circa € 1.8 miljoen beschikbaar zijn voor de gemeente Goes. Argumenten

Voor de provincie Zeeland betreft het de aanlandingen van windpark Borssele 1-4, Net op zee IJmuiden Ver Alpha en Net op zee Nederwiek 1. Het windpark Borssele 1-4 is al gerealiseerd. Voor IJmuiden Ver Alpha is de planologische procedure afgerond en zijn de benodigde vergunningen verleend. Voor Nederwiek 1 zijn het ontwerp-inpassingsplan en de bijbehorende ontwerp-uitvoeringsbesluiten in november 2023 in procedure gebracht. De kabels voor IJmuiden Ver Alpha en Nederwiek 1 worden gelijktijdig aangelegd. Dit wordt voorzien vanaf 2025. Naast de aanlanding van windparken op zee zijn er diverse andere projecten die in het kader van de energietransitie zijn of worden uitgevoerd in Zeeland, zoals de bedrijfsduurverlenging van de bestaande kerncentrale, bouw van twee nieuwe kerncentrales, hoogspanningsverbinding 380 kV Zeeuws-Vlaanderen, het waterstofnetwerk Zuidwest Nederland en het Programma VAWOZ 2031-2040 (toekomstige aanlanding wind op zee). De gelden uit de Gebiedsinvestering Netten op Zee hebben betrekking op de aanlanding en niet op deze projecten. Al deze projecten samen, inclusief mogelijke nieuwe projecten, maakt dat inwoners én de politiek zeer bezorgd zijn over de impact op hun leefomgeving. Hierbij gaat het zowel over de fysieke als de sociaal maatschappelijke impact.

Gebiedsafbakening in Zeeland De gemeenten in Zeeland die in aanmerking komt voor de Gebiedsinvesteringen Netten op Zee bestaan uit de gemeenten Borsele, Reimerswaal, Kapelle, Goes, Noord-Beveland, Middelburg, Vlissingen en Veere. Op het grondgebied van deze gemeenten zijn hoogspanningsleidingen, hoogspanningsstation(s) en/of converterstation gerealiseerd die direct of indirect betrekking hebben op de aanlanding van Netten op Zee. In onderstaande kaart is weergegeven welke ontwikkelingen waar hebben plaatsgevonden of gaan plaatsvinden. Concreet betreft dit het laatste deel van het tracé van Net op Zee Nederwiek 1, IJmuiden Ver Alpha en Borssele 1-4 en de hoogspanningsverbinding BorsseleRilland (Zuid-West 380 kV West). Daarnaast gaat het om de converterstations Nederwiek 1 en IJmuiden ver Alpha, de uitbreiding van hoogspanningsstation Borsele, hoogspanningsstation ZK Borsele 1 t/m 4, en het hoogspanningsstation Rilland.

Agendapunt Pagina 3

Doel en invulling Gebiedsinvestering Netten op Zee Zeeland De gebiedsinvesteringen zijn een extra impuls voor de regio en staan los van de kosten voor realisatie en (wettelijke) compensatie die van toepassing zijn op de energie-infrastructuur projecten. Met de bedragen die het Rijk beschikbaar stelt zijn structurele maatregelen mogelijk met een positieve invloed en impact op het gebied. De invulling hiervan wordt gedaan aan de hand van programma- en projectvoorstellen. De voorkeur van zowel Rijk als regio gaat uit naar grotere samenhangende programma's en projecten met een gemeentegrens overschrijdende omvang. Het gebied dat in aanmerking komt ligt gedeeltelijk ook in de begrenzing van de gebieden die vallen onder een Regio Deal of andere gebiedsontwikkeling. Vlissingen en Borsele vallen binnen de Regio Deal North Sea Port District en het gelijknamige Novex-gebied. De gemeente Vlissingen en in mindere mate enkele andere gemeenten op Walcheren vallen binnen de begrenzing van het structuurversterkingsprogramma Wind in de Zeilen. Verder vallen alle gemeenten binnen de begrenzing van het Provinciaal Programma Landelijk Gebied (Gebiedsprogramma Zeeland). Ditzelfde geldt voor de aanpak van de Regionale Energiestrategie (RES) en de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland.

De programma's en projecten zijn zo veel als mogelijk inhoudelijk en procesmatig op elkaar afgestemd, waar mogelijk complementair aan elkaar en er zullen afspraken worden gemaakt voor afstemming, kennisdeling en samenwerking. Concreet willen gemeenten kennis gaan delen over bijvoorbeeld het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed en het ontwikkelen van koppelingsgebieden rondom het industriegebied ’t Sloe. Daarnaast is het in beperkte mate mogelijk kleinere projecten toe te voegen als het gaat om maatwerk en specifieke lokale opgaven die bijdragen aan versterking van de leefkwaliteit. Belangrijk is dat de investeringen direct merkbaar zijn voor en bijdragen aan het welbevinden van bewoners. In veel gevallen zal het gaan om fysieke maatregelen die meetbaar, tastbaar en beleefbaar zijn. Naast programma’s en projecten is er enige ruimte voor het inzetten van een gebiedsfonds. In bepaalde gevallen zijn namelijk doel en wenselijk resultaat duidelijk,

Agendapunt Pagina 4

maar is er nog onduidelijkheid over de precieze invulling als gevolg van derden die daar een rol in gaan spelen. Het geeft daardoor meer ruimte en flexibiliteit op de uiteindelijke inhoudelijke invulling en ook de ruimte om anderen te laten participeren in de gebiedsinvesteringen. Gemeente Goes Er is gekozen voor een verdeling van de gelden onder de gemeenten op basis van een verdeelsleutel. Deze verdeelsleutel is gebaseerd op een rekenmodel waarin meters hoogspanningsverbinding en vierkante meters hoogspanningsstations/converterstation per gemeente zijn gezet. Op deze wijze komen de middelen beschikbaar voor gebieden die impact ervaren. Ook is er een basisbedrag opgenomen en een bedrag voor de provincie. Van de 50 miljoen euro die zal worden toegekend aan Zeeland voor fase 1 van de Gebiedsinvesteringen Netten op Zee, zal er naar verwachting circa € 1.8 miljoen beschikbaar zijn voor de gemeente Goes. Het is belangrijk dat deze gelden tijdig en binnen de gestelde kaders worden besteed. Bij het beoordelen van mogelijke Goese projecten die in aanmerking zouden kunnen komen voor financiering zijn, naast het collegeprogramma, de beleidskaders en financiële/juridische voorwaarden van het Rijk, de onderstaande toetsingscriteria gehanteerd. Criteria: 1. Uitvoeringsgereedheid van het project.

De toekenning van de gelden aan een project moet plaatsvinden in de periode gelegen tussen het derde kwartaal van 2024 en het eerste kwartaal van 2026. Zodra gelden zijn toegekend aan een project dient de uitvoering direct te starten. Alle projecten moeten uiterlijk in juni 2028 afgerond zijn. De eindrapportage en eindafrekening van ieder project dient medio 2029 gereed te zijn. 2. Beheersbaarheid van de uitvoeringsrisico’s. Om tot snelle realisatie te komen moeten de uitvoeringsrisico’s beheersbaar zijn. Mogelijke risico’s zijn het niet verkrijgen van de benodigde vergunningen, staatssteun, onvoldoende uitvoeringscapaciteit, benodigde cofinanciering, voldoende middelen voor jaarlijkse exploitatie en beheer en onderhoud, etc. 3. Uitvoeringskracht van de initiatiefnemer en van de gemeente Goes. Het is belangrijk dat de initiatiefnemer van een project daadwerkelijk toegerust is om het project te realiseren. Daarnaast dient de gemeente Goes ook voldoende uitvoeringscapaciteit te hebben om het project uit te voeren of de initiatiefnemer te begeleiden. 4. Bijdrage aan de leefkwaliteit van de inwoners van de gemeente Goes. Zoals eerder aangegeven is het belangrijk dat het project direct merkbaar is voor inwoners en bijdraagt aan het welbevinden van inwoners. In veel gevallen zal het gaan om fysieke maatregelen die meetbaar, tastbaar en beleefbaar zijn. 5.

Participatie van inwoners en doelgroepen. We vinden het belangrijk dat inwoners, indien mogelijk, actief betrokken zijn bij de realisatie van een project. Daarnaast streven we naar projecten die zich richten op verschillende doelgroepen (inwoners jong en oud, verenigingen/stichtingen en bedrijven) van de gemeente Goes Projecten Dit zorgt ervoor dat een relatief beperkt aantal projecten beschikbaar is om het geld aan te besteden, aangezien de (nieuwe) kabels binnen de gemeentegrenzen beperkt zijn. Daarom wordt voorgesteld het budget te besteden aan het in het collegeprogramma opgenomen project Poelbos, welke gelegen is binnen het projectgebied en voldoet aan alle voorwaarden. Daarnaast past de opwaardering van het Poelbos binnen de concept Omgevingsvisie en levert dit een bijdrage op voor de bewoners van Goes en de Bevelanden. Voorgesteld wordt hier € 793.712,- voor te reserveren. Zie bijgevoegd projectfiche voor de details.

Agendapunt Pagina 5

Daarnaast is met alle gemeenten welke gelegen zijn aan het Veerse Meer afgesproken per gemeente een bijdrage te leveren van € 1.000.000,- voor de opwaardering van het Veerse Meer. Hiermee kan invulling gegeven worden aan de gebiedsvisie Veerse Meer en een impuls gegeven worden aan de ontwikkelingen van de Recreatiezone Wolphaartsdijk. Voor de verdeling van de gelden zal een governance structuur worden opgesteld. Daarnaast zal Goes een bijdrage uit dit budget doen van € 250.000,- voor de Gebiedsontsluiting Veerse Meer Zuid. Kanttekeningen De binnengekomen middelen moeten uiterlijk 2028 besteed zijn Financiën Wat kost het? Het betreft een financiële bijdrage Hoe worden de kosten gedekt? Binnen de lopende budgetten en capaciteit Zijn er grote gevolgen voor het weerstandvermogen? Nee Duurzaamheid Duurzaamheid is een van de aandachtspunten bij de verdere uitwerking van de projectvoorstellen. Communicatie & Participatie

Met de Gebiedsinvesteringen Netten op Zee willen we zichtbaar maken dat er naast de realisatie van de verschillende energieprojecten, ook gewerkt wordt aan het versterken en verbeteren van de leefkwaliteit in de gemeente Goes. Dit maken we concreet zichtbaar door te investeren in bijvoorbeeld landschappelijke inpassingen, verduurzamen van dorpshuizen en energiemaatregelen in woningen. In de voorbereiding en uitvoering van de verschillende projecten worden inwoners actief betrokken en zal er ruimte worden geboden om te participeren. Verschillende projecten richten zich nadrukkelijk op burgerinitiatieven en het stimuleren van actief burgerschap. Op deze manier krijgen de investeringen een breder effect met een sociaal cultureel aspect, participatie van inwoners en draagvlak. Hoe wordt aan participatie uitvoering gegeven? Dit zal bij de concrete projectvoorstellen nader worden uitgewerkt. Uitvoering Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Goes,

mr. H.E. Schild Secretaris

C.H. van den Bos Burgemeester