Agendapunt 13. Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2022-2026. - def (003)

PREVENTIE- EN HANDHAVINGSPLAN ALCOHOL GOES Periode 2022 tot 2026

ZEEUWS MODEL Dit Preventie- en handhavingsplan alcohol Goes is gebaseerd op het Zeeuws model Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2022-2026 en beschrijft de belangrijkste maatregelen die genomen worden om het alcoholgebruik onder jongeren tot 24 jaar te voorkomen en terug te dringen.

Inhoudsopgave 1. Inleiding ..................................................................................................................................... 2 2. Ontwikkelingen in wetgeving en beleid ............................................................................................ 4 3. Alcoholgebruik: het probleem ........................................................................................................... 6 Algemene terugblik .......................................................................................................................... 10 4. Beleidsfocus ...................................................................................................................................... 12 Uitgangspunten en onderbouwing van beleid ................................................................................ 12 5. Doelstellingen ................................................................................................................................... 14 Hoofddoelstellingen ......................................................................................................................... 14 Inhoudelijke doelstellingen..............................................................................................................

14 Monitoring ........................................................................................................................................ 14 6. Risicoanalyse en interventiestrategie ............................................................................................. 15 Risicoanalyse .................................................................................................................................... 15 Interventiestrategie ......................................................................................................................... 15 7. Regelgeving en handhaving ............................................................................................................. 20 Toezicht............................................................................................................................................. 22 Interventiestrategie bepalen ........................................................................................................... 24 Handhavingsmethoden ...............................................................Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 8. Educatieve- en communicatieve activiteiten ..................................................................................

26 Verstrekkers van alcohol .................................................................................................................. 26 Training ............................................................................................................................................. 26 Nalevingscommunicatie ................................................................................................................... 26 Evenementenbeleid ......................................................................................................................... 27 Onderwijs ......................................................................................................................................... 27 Ouders en de thuissituatie ............................................................................................................... 28 Sportverenigingen ............................................................................................................................ 29 Publiekscommunicatie ..................................................................................................................... 30 Jongeren ........................................................................................................................................... 30 9.

Samenwerking, uitvoering en evaluatie .......................................................................................... 31 Samenwerking met externe partners .............................................................................................. 31 Effectmeting en evaluatie ................................................................................................................ 31 10. Financiën ........................................................................................................................................... 33

1

Inleiding Onderliggend Preventie- en Handhavingsplan Alcohol (PHA) 2022-2026 beschrijft de belangrijkste maatregelen die onze gemeente neemt om het alcoholgebruik onder onze jongeren tot 24 jaar te voorkomen en terug te dringen. Vermindering van alcoholgebruik draagt bij aan het kansrijk, veilig en gezond opgroeien van jongeren. Minder gebruik leidt tot betere schoolprestaties en een betere gezondheid, vermindert het schoolverzuim of schooluitval en dringt geweld en overlast terug.

‘Laat ze niet (ver)zuipen!’ is sinds 2010 een samenwerking tussen alle Zeeuwse gemeenten, GGD Zeeland, Emergis Preventie (1Nul1), Politie Zeeland-West-Brabant en andere maatschappelijke partners. Samen werken zij aan het terugdringen van het alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar en het tegengaan van schadelijk alcoholgebruik door jongeren van 18 t/m 23 jaar. Belangrijk aandachtspunt is het netwerk rond de jongeren zoals ouders, scholen, sportverenigingen, horeca en supermarkten. De aanpak kenmerkt zich door een integrale benadering. Ouders zijn eerstverantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen en daarmee ook voor regels rondom alcohol. Kinderen van ouders die duidelijke grenzen stellen, beginnen later met drinken, drinken minder en hebben vrienden die ook relatief minder drinken. Jongeren hebben natuurlijk ook hun eigen verantwoordelijkheid. Daarnaast spelen sleutelfiguren zoals leraren, sportinstructeurs en horecaondernemers een belangrijke rol. De gemeente heeft een rol als aanjager, facilitator en handhaver en stelt de publieke grenzen vast. Gemeenten zijn sinds 2013 de belangrijkste uitvoerder van de Alcoholwet (voorheen Drank- en Horecawet) geworden. Zowel op juridisch-, handhavings-, als educatief vlak is

de gemeente de regisseur van het Nederlandse alcoholbeleid. Het verplicht, door de gemeenteraad vast te stellen, Preventie- en Handhavingsplan Alcohol (hierna: PHA) is in feite de wettelijke bekrachtiging van dit gegeven. Dit plan wordt elke vier jaar opnieuw vastgesteld, parallel aan de cyclus van de nota volksgezondheid. De Alcoholwet kent meerdere belangen zoals economische, openbare orde en veiligheid en volksgezondheid. Het laatstgenoemde belang is met name ook gericht op de bescherming van onze jeugd en jongvolwassenen tegen de schadelijke effecten die genotmiddelen kunnen hebben. Het PHA focust zich als eerste op het gemeentelijke terrein waar preventie van problematisch gebruik van alcohol en handhaving van de Alcoholwet samenkomen en elkaar kunnen versterken. Hoewel getracht is het plan zo concreet mogelijk te maken, is het geen uitvoeringsplan. Noem het een geoperationaliseerd beleidsplan. Voor zowel het preventie- als het handhavingsdeel zullen bepaalde zaken nog verder moeten worden vertaald naar de uitvoeringspraktijk.

Dit Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2022-2026 staat niet op zichzelf. Het vloeit onder meer voort uit het Nationaal

2

Preventieakkoord (november 2018) dat een uitgebreid pakket aan maatregelen omvat voor het terugdringen van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik. Met dit plan wordt het alcoholmatigingsbeleid operationeel vormgegeven en voldoet de

gemeente tevens aan de wettelijke eisen die zijn vastgelegd in de Alcoholwet. Het PHA is in verbinding met onze nota Gemeentelijk Gezondheidsbeleid tot stand gekomen en zal tegelijkertijd vastgesteld worden zoals de Alcoholwet dit ook voorschrijft (art. 43a ).

Van Drank- en Horecawet naar Alcoholwet Het afsluiten van het Nationaal Preventieakkoord en de evaluatie van de Drank- en Horecawet hebben een aantal wijzigingen van de wet tot gevolg. Naast de verandering van de naam in Alcoholwet zijn er tal van wijzigingen die voor gemeenten een grote relevantie hebben. Omdat de nieuwe Alcoholwet is ingegaan per 1 juli 2021 wordt er in dit PHA al aandacht besteed aan de wijzigingen die daaruit voortkomen.

3

2. Ontwikkelingen in wetgeving en beleid Nationaal Preventieakkoord Het kabinet Rutte III heeft 170 miljoen euro extra vrijgemaakt voor diverse preventiedomeinen gedurende de looptijd van het Nationaal Preventieakkoord (NPA). Het Preventieakkoord is een samenhangend pakket aan maatregelen, acties en ambities die bijdragen aan het gezonder maken van Nederland in 2040. Er is gekozen voor een aanpak op de onderwerpen roken, problematisch alcoholgebruik en overgewicht, omdat deze de grootste oorzaak voor ziektelast in Nederland zijn, met 35.000 doden en 9 miljard aan zorguitgaven per jaar.

Wet Bibob De Wet Bibob is de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur. Om overheden ook de mogelijkheid te geven om justitiële gegevens op te vragen over de zakelijke relaties van degene die een aanvraag tot een vergunning of subsidie doet, is deze wet per 1 augustus 2020 gewijzigd. In de tweede helft van 2021 zal de tweede tranche van de wet Bibob inwerking treden. Door deze tweede wijziging krijgen gemeenten meer mogelijkheden met betrekking tot toetsing.

Zeeuws Sportakkoord In het Nationaal Preventieakkoord komt sport veelvuldig aan bod. In het preventieakkoord staan verschillende doelstellingen die een gezond sportklimaat nastreven. Ook in Zeeland kennen we een akkoord dat hier mooi op aansluit, het Zeeuws Sportakkoord. In dit akkoord is duidelijk verwoord dat overmatig/zwaar alcoholgebruik en sport niet samen gaan. Daar waar dit op dit moment wel het geval is, moet dit veranderen. Goed alcoholbeleid in de sportkantine is integraal beleid en gaat dus hand in hand met rookvrij en een gezond aanbod van eten en drinken. Sportverenigingen en andere sportaanbieders hebben ondersteuning nodig om te komen tot een sportsector die nog meer dan nu gezond gedrag stimuleert en problematisch alcoholgebruik tegengaat. Hiervoor is door LZNVZ de Toolkit Sportgezond ontwikkeld.

Lokale ontwikkelingen in gemeente Goes De zeven gemeenten in de Oosterschelderegio, SWVO en de GGD Zeeland hebben samen de ambities en de opgaven van het gemeentelijk gezondheidsbeleid benoemd in het regionaal kader gezondheid. Dit kader is een richtinggevend kader waarin de landelijke inzichten zijn verwerkt en regionale ambities zijn benoemd. Omdat de focus van het landelijk gezondheidsbeleid is gewijzigd, is ook de focus van het regionaal kader veranderd. In de visie geldt als de rode draad: positieve gezondheid, samenwerking over beleidsterreinen heen (Health in all Policies) en aanpak op achterliggende problematiek. In het kader staan vier gezondheidsvraagstukken (ofwel speerpunten) centraal: 1. Gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving 2. Gezondheidsachterstanden verkleinen 3. Mentale gezondheid jongeren 4. Vitaal ouder worden.

4

Het gemeentelijk gezondheidsbeleid heeft een relatie met het Preventie- en Handhavingsplan Alcohol (PHA), beiden worden samen vastgesteld. In de zomer van 2021 is het Plan van Aanpak Alcohol, Drugs en Tabak vastgesteld, waarin de verschillende beleidslijnen op landelijk, provinciaal, regionaal en lokaal niveau inzichtelijk worden gemaakt, de huidige aanpak aangescherpt waar nodig en ingegaan op nieuwe ontwikkelingen. De vijf belangrijkste preventiedoelstellingen van dit plan zijn: 1. Tegengaan en terugdringen van alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar; 2. Tegengaan van risicovol/schadelijk alcoholgebruik door jongeren van 18 tot en met 23 jaar; 3. Herkennen en terugdringen van problematisch alcoholgebruik bij 55- plussers; 4. Tegengaan en terugdringen van problematisch gebruik van genotsmiddelen (zoals drugs, lachgas) onder jongeren; 5. Realiseren van een rookvrije generatie in 2040. Om deze doelstellingen te bereiken zetten we in op voorlichting en educatie en richten ons op versterking van draagvlak, geven van informatie en ondersteuning waar nodig. Daarnaast zetten we in op vroegtijdig signaleren van dreigende problematiek. We betrekken daarbij de sociale en professionele omgeving van de doelgroep.

Ouders / verzorgers spelen een cruciale rol bij middelengebruik van hun kinderen en zijn zich veelal niet bewust van de invloed die ze hebben op het gedrag van hun kinderen. Hier gaan we ten opzichte van voorgaande jaren sterker op inzetten. Tevens ondersteunen we scholen met een preventief aanbod en gaan een betere afstemming over de aanpak tussen de partners realiseren. Wat betreft het terugdringen van problematisch alcoholgebruik van 55-plussers zoeken we aansluiting bij het provinciale plan van aanpak “Laat ze niet verzuipen” (LZNVZ). Eind 2021 is vervolgens het vitaliteitsakkoord Goes 2021-2023 ‘Zeeuwse Vitaminen’ vastgesteld. Dit is onze uitwerking van het lokale preventieakkoord. Uitgangspunt is dat we ons actief willen inzetten om gezondheidsachterstanden en gezondheidsverschillen terug te dringen. Dit op basis van de principes van positieve gezondheid, waarbij wordt ingezet op overgewicht, roken, alcohol en mentale gezondheid. Als uitvoeringsinstrument wordt Welzijn op Recept gebruikt, waarbij een welzijnsmedewerker via de huisarts kan worden ingezet om de inwoners te helpen naar passende welzijns- en leefstijlarrangementen.

Nieuwe Alcoholwet De naam van de Drank- en Horecawet is veranderd in de Alcoholwet. In aanvulling op het Nationaal Preventie Akkoord wordt een aantal nieuwe maatregelen voorgesteld: prijsacties met alcoholhoudende dranken voor gebruik elders van meer dan 25% korting worden verboden; er komen strenge regels voor de verkoop van alcohol op afstand en wederverstrekking van alcohol aan minderjarigen wordt in de publieke ruimte verboden. De meerderjarige die alcohol koopt voor een minderjarige is voortaan strafbaar. Deze strafbaarstelling is al jaren een wens van gemeenten. Door wederverstrekking strafbaar te stellen, wordt een signaal afgegeven aan de minderjarigen en aan de ondernemers. De handhaving van dit verbod is echter lastig, omdat wederverstrekking vaak moeilijk te constateren is.

5

3. Alcoholgebruik: het probleem Alcohol is het meest gebruikte genotmiddel in ons land. Het gebruik is sociaal en economisch diep in onze samenleving geworteld. De gevolgen van het problematisch gebruik van alcohol en drugs zijn niet te overzien. De risico’s zijn groot voor alle leeftijden, zowel ongeboren kinderen als voor ouderen. In dit hoofdstuk bespreken we de huidige stand van zaken en de ontwikkeling in de tijd.

Jongeren Voor jongeren en jongvolwassenen zijn de risico’s van alcoholgebruik groter dan voor volwassenen (Expertisecentrum Alcohol, 2020). Niet alleen zijn de acute gevolgen voor hen vaak ernstiger – zij raken bijvoorbeeld eerder bewusteloos en kunnen onder invloed over hun seksuele grenzen heen gaan – ook heeft drinken op jonge leeftijd gevolgen voor de lange termijn. Denk aan verstoring van de hersenontwikkeling en een grotere kans op verslavingsproblemen. Agressief, asociaal en delinquent gedrag komt bovendien vaker voor bij jongeren die drinken dan bij hun niet drinkende leeftijdgenoten. Bij jongvolwassenen kunnen (de gevolgen van) alcoholgebruik leiden tot kort- en langduriger verzuim, studievertraging, afname van de studieprestaties en studie-uitval. Het RIVM berekende dat in 20% van de jaarlijkse gevallen van studievertraging en of -uitval in het hbo of wo alcohol een rol speelt (factsheet Trimbos: alcohol- en drugsbeleid voor studenten). Het drankgebruik onder Nederlandse jongeren stabiliseert de laatste jaren. In de groep 12- tot en met 16-jarigen was tussen 2003 en 2015 nog een afname zichtbaar in het alcoholgebruik: van ongeveer 70% naar 25%. Vanaf 2015 echter, is de afname van het alcoholgebruik gestagneerd. In zowel 2015, 2017 als 2019 bleef ongeveer een kwart (25%) van de 12- tot en met 16 jarige scholieren maandelijks alcohol drinken.

Ook binge drinken en dronkenschap zijn sinds 2015 niet verder afgenomen (Rombouts e.a., 2020). Als minderjarigen aan drank willen komen is dat nog steeds gemakkelijk in Nederland. Tussen 2018 (37,7%) en 2020 (37.9%) is de totale naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop niet veranderd (Bureau Objectief).

Jongvolwassenen Schadelijk alcoholgebruik onder jongvolwassenen komt het meest voor onder de leeftijdsgroep 1829 jaar (Tuithof e.a., 2018). De meerderheid van de MBO en HBO studenten drinkt en ruim 70% doet dat regelmatig (van Dorsselaer e.a., 2020). Een specifiek onderzoek onder plattelandsjongeren laat zien dat hoewel zij overmatig drinken, dit zelf geen probleem vinden. Zij hebben een positieve houding ten opzicht van alcohol mede omdat drinken in hum omgeving als normaal wordt gezien. Hun kennis over de schadelijkheid van alcohol is beperkt (Paternotte & Prooij, 2019).

Ouders/verzorgers Ouders/verzorgers zijn soms nog toegeeflijk met betrekking tot alcoholgebruik door hun kinderen. Zo krijgt een kwart van de 12 tot 16-jarige scholieren die wel eens drinken, alcohol van hun ouders (Rombouts e.a., 2020). Dat aantal is niet gedaald sinds 2016. Maar er zijn meer ouders die hun rol oppakken. Driekwart van de ouders heeft in 2015 expliciet als regel dat hun minderjarige kind niet mag drinken; in 2007 was dat nog 50% (van Dorsselaer e.a., 2016). Ouders die zelf veel drinken, zijn toleranter ten aanzien van alcoholgebruik bij hun kinderen. Hoewel de invloed van peers (leeftijdgenoten, vrienden) op het gedrag toeneemt met de leeftijd, blijven ouders invloed houden

6

op het drinkgedrag van hun opgroeiende kind (Engels e.a, 2013) bijvoorbeeld via hun houding ten opzichte van alcohol of door de afspraken die zij met hun kind maken.

55-plus doelgroep Een groot deel van de 55-plussers lijkt zich niet bewust te zijn dat alcohol niet goed voor de gezondheid is en verslavend is. De overmatige drinkers hebben o.a. een groter risico (ten opzichte van jongeren) op snellere intoxicatie en orgaanschade vanwege met name hun lagere tolerantie, en toegenomen gebruik van medicatie. De overmatige drinkers krijgen ook te maken met meer psychosociale risico’s zoals een verhoogd risico op conflicten met familieleden, vrienden en verzorgenden, sociaal isolement en financiële problemen. In het Nationaal Preventie akkoord is de doelgroep 55-plus opgenomen als geprioriteerde doelgroep bij het thema problematisch alcoholgebruik en ook een deel van de Zeeuwse gemeenten willen hier graag een preventief aanbod voor. Een integrale aanpak verdient ook hier weer de voorkeur. LZNVZ heeft hierover in april 2021 een advies uitgebracht

7

4. Terugblik Zeeuwse trend onder jongeren De afgelopen jaren hebben alle samenwerkende partners allerlei interventies uitgevoerd. Echter, omdat ook landelijke ontwikkelingen, zoals landelijke campagnes als die van de Rookvrije Generatie en NIX18 een grote bijdrage leveren in het verkrijgen van mooie resultaten, is het niet mogelijk om behaalde resultaten alleen toe te schrijven aan de interventies vanuit LZNVZ. Een zeer duidelijke Zeeuwse trend van de afgelopen jaren kunnen we ook niet goed weergeven omdat sommige Zeeuwse onderzoeken niet herhaald zijn en/of niet met elkaar te vergelijken zijn. Hieronder bespreken we wel de resultaten aan de hand van de uitkomsten uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019, Digitaal dossier JGZ, de Jeugdmonitor van ZB | Planbureau en het Nalevingsonderzoek 2018-2019. In vorige edities van het Preventie- en Handhavingsplan werden ook resultaten gedeeld uit het Draagvlakonderzoek door ZB | Planbureau. Deze is niet meer herhaald sinds 2015. Het naleefonderzoek is in verband met de coronapandemie eveneens niet meer herhaald sinds 2019.

Steeds minder 13-jarigen geven aan ooit alcohol te hebben gedronken Vanaf 2016 (29,2%) tot 2018 is er een dalende lijn te zien in het percentage 13-jarigen dat ooit alcohol heeft gedronken. In 2017 was dit 29,1%, in 2018 27,4% en in 2019 steeg deze weer licht naar 28,3% (GGD Zeeland, Digitaal dossier JGZ).

Afspraken met ouders over gebruik alcohol, drugs en roken Drie van de vier (76,9%) 13-jarigen heeft met zijn of haar ouders afspraken gemaakt over het gebruik van alcohol, drugs en roken (GGD Zeeland, Digitaal dossier JGZ. 2019).

Aantal 13-jarigen dat ooit alcohol heeft gedronken 29,500% 29,00% 28,500% 28,00% 27,500% 27,00% 26,500% 2016

2017

2018

2019

Aantal 13-jarigen dat ooit alcohol heeft gedronken

Daling alcoholgebruik klas 3 VO Van de Zeeuwse scholieren uit klas 3 van het voortgezet onderwijs gaf in 2015 72% aan wel eens alcohol te hebben gedronken (incl. een paar slokjes). Hoewel dit meer is dan in 2011 (65%), is dit minder dan in 2007 (80%) en 2004 (79%) (ZB| Planbureau, enquete VO, 2015).

Minder jongeren (klas 2 en 4 vo) doen aan ‘binge drinken’ Het aantal jongeren op het voortgezet onderwijs dat aan binge drinken doet is ten opzichte van 2007 (44%) gedaald naar 34% in 2011 en vervolgens naar 31% in 2015 ((ZB| Planbureau, enquete VO, 2015).

Zeeuwse jongeren drinken meer, roken meer en gebruiken vaker drugs dan landelijke leeftijdsgenoten Door Zeeuwse jongeren wordt er meer alcohol gedronken dan het Nederlands gemiddelde onder leeftijdsgenoten (32% versus 26%) en ook is er vaker ooit gerookt (13% versus 10%). Ook hebben

8

Zeeuwse jongeren vaker wiet of hasj gerookt (9% versus 8%) (GGD Gezondheidsmonitor Jeugd 2019).

Zeeuwse jongeren rapporteren vaker recent gebruik van genotmiddelen dan landelijke leeftijdsgenoten Gemiddeld gezien geven meer Zeeuwse jongeren aan recent alcohol te hebben gedronken ten opzichte van het Nederlands gemiddelde (32% versus 26%). Tevens wordt er gemiddeld onder Zeeuwse jongeren meer ‘ooit gerookt’ (13% versus 10%) gerapporteerd. Tot slot wordt er gemiddeld gezien onder Zeeuwse jongeren vaker ‘ooit wiet of hasj gebruikt’ (10% versus 9%) gerapporteerd (GGD Gezondheidsmonitor Jeugd 2019).

Gebruik genotmiddelen onder jongeren 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5%

Zeeuws nalevingspercentage (te) laag

0%

Van de 790 in Zeeland succesvol bezochte alcoholverstrekkers, leeft Alcohol Roken Wiet of hasj een derde (33%) de regels rond alcoholverkoop aan jongeren na. Zeeland Nederland Een indicatieve vergelijking met het onderzoek uit 2016 (54%) laat zien dat dit percentage helaas enorm gedaald is. Er zitten grote verschillen tussen de gemeenten en categorieën. In Reimerswaal was het percentage het hoogst (69%) en in Hulst het laagst (3%). Hierbij moet de kanttekening gemaakt worden dat de absolute aantallen laag zijn en dus mogelijk niet representatief zijn (ZB|Planbureau, 2019). Bovendien is het naleefonderzoek vanwege de coronapandemie niet herhaald in 2021.

Lokale trend Uit de gezondheidsmonitor van de GGD onder de jeugd, klas 2 en 4 VO 2019-2020 kwam voor Zeeland en Goes het volgende beeld naar voren. Gezondheidsmonitor 2e en 4e klas VO Periode 2019-2020 Vragen Goes Ooit alcohol gedronken Recent alcohol gedronken (afgelopen 4 weken) Binge drinken (5 glazen of meer in een korte tijd)

Zeeland

Nederland

37 29

Oosterschelderegio % 41 35

39 32

31 26

29

35

32

26

Bron: GGD

Alhoewel de GGD niet iedere keer dezelfde leeftijdsgroep onderzoekt is in de afgelopen jaren wel een lijn waarneembaar onder de Zeeuwse en Goese scholieren in het Voortgezet Onderwijs. •

Ooit alcohol gedronken Uit bovenstaande tabel dat het percentage Goese jongeren (37%) dat ooit alcohol heeft gedronken lager ligt dan het Zeeuwse percentage (39%), maar hoger dan het landelijke percentage (31%). Het percentage Zeeuwse jongeren dat ooit alcohol heeft gedronken neemt af. Was dit in 2011 nog 66%, in 2015 en 2017, 45%, in 2019 is dit 39%. Dit is eveneens hoger ten opzichte van Nederland.

•

Recent alcohol gedronken (de afgelopen 4 weken) Dit geeft hetzelfde beeld als jongeren die ooit alcohol hebben gedronken.

9

•

Binge drinken In 2011 en in 2015 was het Binge drinken onder Zeeuwse jongeren respectievelijk nog 34% en 31%. Uit bovenstaand tabel blijkt deze daling te stageneren (32%). In 2019 is dit in Goes 29%.

De cijfers van de alcoholpoli Zeeland, 2017 tot en met augustus 2020, laten het volgende beeld zien. Alcoholpoli ziekenhuizen Jaar 2017 2018 2019 2020 t/m aug

Goes, Terneuzen en Dirksland Totale aantallen Mannen Vrouwen 30 24 27 18 25 16 9 12

Goese inw. Aantallen 5 3 9 2

Geen Goese inw. aangetroffen in Goes Aantallen 10 4 onbekend onbekend

Bron: Alcoholpoli Zeeland

De laatste jaren komen steeds minder jongeren bij de alcoholpoli terecht. Het jaar 2020 geeft waarschijnlijk geen goed beeld door de coronamaatregelen waaronder sluiting van de horeca. Uit de gegevens van de alcoholpoli Zeeland valt op dat veel jongeren de alcohol kregen in thuissituaties of bij/via vrienden. Wel blijkt uit het onderzoek Trimbos-Instituut 2019 (Peilstationsonderzoek scholieren 12 – 16) dat de meeste scholieren die drinken de alcohol dikwijls van vrienden krijgen (38%). Zes procent koopt de alcohol vaak zelf, dit is lager dan in 2015 toen was dit 10%. Bijna een kwart (24%) krijgt de alcohol meestal van de ouders/verzorgers. Vergeleken met 2015 (26%) is dit vrijwel onveranderd. Scholieren 12 – 16 Koopt het meestal zelf Laat het anderen kopen Meestal van vrienden Meestal van ouders/verzorgers Meestal van broer of zus Meestal van anderen

Jongens % 7 15 33 26 6 7

Meisjes % 5 16 42 21 4 8

Totaal % 6 16 38 24 5 7

Algemene terugblik Sinds 2010 zijn we in Zeeland bezig met de integrale, gezamenlijke aanpak om het alcoholgebruik onder jongeren terug te dringen. Er zijn goede resultaten geboekt. Niet alleen op het bereiken van enkele doelstellingen maar ook op andere gebieden. Denk aan de samenwerking in Zeeland tussen gemeenten onderling maar ook met GGD, Emergis Preventie (1NUL1), politie en andere partners. Men weet elkaar snel te vinden, werkt makkelijk samen en maakt gebruik van elkaars kennis en kunde. Ook de alcoholpoli, het daarbij behorende nazorgtraject (momenteel uitgevoerd door 1NUL1) en de relaties met de landelijke instellingen zijn ontwikkelingen die voort zijn gekomen uit LZNVZ. Echter, op sommige punten is er ook minder vooruitgang geboekt dan gehoopt. Dit laat des te meer zien dat het tijd kost om een zo in de cultuur verweven gewoonte te veranderen.

10

Conclusie Helaas zijn niet alle onderzoeken voor 2022 (op dezelfde wijze) herhaald zodat niet voor alle doelstellingen zoals opgesteld in het PHA 2017-2022 een harde conclusie getrokken kan worden. Hieronder zullen t.b.v. de conclusie die doelstellingen waar wel concreet wat over gezegd kan worden even kort onder de loep worden genomen. Doelstelling 5 ‘Een verbetering van de naleving onder de verstrekkers van alcohol van 54% in 2016 naar 80% in 2022’ is helemaal niet gehaald. De naleving is juist nog veel slechter geworden (33% in 2018/2019). Doelstelling 6 ‘Het begeleiden van 30 gezinnen met een lage SES binnen het project alcoholpreventie lage SES’ is ook behaald. De laatste doelstelling ‘Realisatie van een opzet ten aanzien van een integrale, gezamenlijke aanpak van alcoholproblematiek bij de 55+ doelgroep’ is ook behaald, het beleidsadvies hierover is te vinden op de website van LZNVZ. Rekening houdend met de onderzoeksresultaten zoals in dit hoofdstuk beschreven kunnen we concluderen dat er op een aantal punten een dalende trend ten aanzien van alcoholgebruik waarneembaar is. Wel gebruiken Zeeuwse jongeren in vergelijking met leeftijdsgenoten uit het land nog steeds meer alcohol en is ook de NIX18 naleving in Zeeland iets slechter als het landelijke. In Goes scoren we gemiddeld beter dan in de Oosterschelderegio en Zeeland, maar minder goed dan in Nederland.

Het blijft dan ook wenselijk om door te gaan met de integrale aanpak en tegelijkertijd te werken aan de bestendiging van de aanpak.

11

5. Beleidsfocus Uitgangspunten en onderbouwing van beleid In dit plan beschrijft onze gemeente hoe zij de jeugd wil beschermen tegen de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik. Om resultaat te bereiken is de bijdrage van iedereen in de gemeenschap nodig: scholen, sportverenigingen, ouders, ondernemers. Daarom betrekt de gemeente deze partijen bij de beleidsontwikkeling en de uitvoering. Gezamenlijk zetten we in op een gezonde bevolking, zonder alcoholgebruik onder de 18 jaar en met verantwoorde alcoholverstrekking aan en verantwoord alcoholgebruik door jongvolwassenen.

Omgevingsbenadering De systeemtheorie van Holder (1998) maakt duidelijk dat alcoholgebruik altijd het resultaat is van een combinatie van factoren. De persoon, zijn sociale omgeving en het overheidsbeleid vormen samen een systeem dat uiteindelijk de keuze van de gebruiker bepaalt. Holder laat daarmee zien dat alcoholpreventie nooit alleen op het individu gericht kan zijn. Het meest succesvol zijn strategieën die vooral de fysieke en sociale omgeving van de drinker beïnvloeden. In de omgeving van de jonge drinker spelen locaties waar alcohol verstrekt wordt, alcoholverstrekkers, scholen en ouders een belangrijke rol. Zo hebben bijvoorbeeld tal van studies aangetoond dat het drinkgedrag van jongeren wordt gestimuleerd door goedkope alcohol en alcoholreclame via radio, tv, internet en via sponsoring van sport- en culturele evenementen. Gemeenten kunnen niet zoveel veranderen aan de reclame via televisie maar wel bijvoorbeeld aan reclame op gemeentelijke reclamedragers. Of ‘happy hours’ en supermarktstunts verbieden.

Integrale beleidsvisie Het preventiemodel van Reynolds (2003) borduurt voort op de systeemtheorie van Holder. Het preventiemodel kent drie beleidspijlers: regelgeving, handhaving en educatie. De pijlers staan deels op zichzelf maar overlappen elkaar ook. Juist in de overlap is het integrale preventiebeleid terug te zien: het model maakt duidelijk dat niet alleen educatie maar ook regelgeving en handhaving bijdragen aan het voorkómen van (problemen door) alcoholgebruik. Dit Preventie- en handhavingsplan is gebaseerd op deze integrale beleidsvisie. Er is immers sprake van een preventie én handhavingsplan. Dat impliceert dat meerdere afdelingen binnen de gemeenten - en dus ook meerdere typen maatregelen - worden ingezet bij de aanpak van de alcoholproblematiek.

Pijler 1: Regelgeving De Alcoholwet is primair een volksgezondheidswet met als doel om, met name onder jongeren, gezondheidsschade door alcoholgebruik te voorkomen. Daarnaast stelt de Alcoholwet ook als doel om alcoholgerelateerde verstoringen van de openbare orde terug te dringen. De Alcoholwet geeft invulling aan beide doelstellingen door onder andere beperkingen te stellen aan de beschikbaarheid van alcohol. Zo mag er bijvoorbeeld niet worden verstrekt aan een jongere als niet is vastgesteld dat hij of zij 18 jaar of ouder is en is het doorschenken aan of de aanwezigheid van dronken personen niet toegestaan in een horecagelegenheid of slijterij.

12

Pijler 2: Handhaving Maatregelen ten aanzien van omgevingsfactoren, zoals bijvoorbeeld de beschikbaarheid van alcohol beperken, zijn het meest effectief. Helaas is het nog steeds zo dat jongeren gemakkelijk aan alcohol kunnen komen als ze dat willen. Een voorbeeld van een interventie gericht op deze pijler is: inzetten op een optimale handhaving zodat er niet geschonken wordt aan jongeren onder de 18 jaar.

Pijler 3: Educatie Inzet van publieke bewustwordingscampagnes om het draagvlak voor het beleid te versterken en de norm met betrekking tot problematisch middelengebruik positief te beïnvloeden zijn heel belangrijk. De NIX18-norm moet de geldende norm zijn en dat behoeft voorlopig blijvende aandacht. Kennisverhoging en opvoedgedrag verbeteren door regel- en normstelling zal alleen werken als het algemene publiek via allerlei invalswegen elke keer weer dezelfde boodschap krijgt voorgeschoteld. Dit kun je bijvoorbeeld doen door een Zeeuwse publiekscampagne maar ook in kleinere settings: voorlichting aan ouders, andere volwassenen die om de jongeren heen staan en aan jongeren zelf.

13

6. Doelstellingen Het doel van LZNVZ is het voorkomen en terugdringen van alcoholgebruik onder alle jongeren en jongvolwassenen tot 24 jaar. Hiernaast willen wij als gemeente ook problematisch drankgebruik onder de 55 plus doelgroep verminderen. Jongeren en jongvolwassenen en ouderen die extra aandacht nodig hebben om dit doel te bereiken, krijgen die extra aandacht. Daarnaast willen we dat alle alcoholverkopers en -verstrekkers zich aan de wet houden: niet verkopen of schenken aan jongeren onder de 18 jaar en niet doorschenken aan mensen die al te veel gedronken hebben. Omdat grenzen stellen en bewaken niet los staan van normbesef en publiek draagvlak, nemen we ook op die gebieden maatregelen. Er wordt onderscheid gemaakt ten aanzien van de doelstellingen. Er zijn hoofddoelstellingen, inhoudelijke doelstellingen en procesdoelstellingen opgesteld.

Hoofddoelstellingen 1. Het tegengaan en terugdringen van alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar. 2. Het tegengaan van risicovol alcoholgebruik door jongeren van 18 tot en met 23 jaar. 3. Herkennen en terugdringen van problematisch alcoholgebruik bij 55-plussers.

Inhoudelijke doelstellingen De inhoudelijke doelstellingen verschillen in essentie niet van die van de afgelopen periode; op latere leeftijd, minder vaak en minder veel genotmiddelen gebruiken onder jongeren in Zeeland stimuleren. De inhoudelijke doelstelling zullen getoetst worden aan cijfers die beschikbaar komen vanuit de reguliere monitoringssystemen. 1. Het percentage Goese jongeren (uit klas 2 en 4) dat in de afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken, is in 2026 lager dan het percentage in 2019 (29%). 2. Het percentage Goese jongeren (uit klas 2 en 4) wat in de afgelopen 4 weken aan bingedrinking heeft gedaan, is in 2026 lager dan het percentage in 2019 (29%). 3. Het percentage jongvolwassenen dat dagelijks of wekelijks drinkt is in 2026 lager dan in 2019 (dagelijks 7% en wekelijks 38%) (Onderzoek Jongvolwassenen ZB, 2019). 4. Een verbetering van de naleving onder de verstrekkers van alcohol ten opzichte van 2019 (40%).

Monitoring De doelstellingen worden getoetst aan de hand van de resultaten uit de Gezondheidsmonitor Jeugd van GGD Zeeland, de monitor jongvolwassenen van het ZB| Planbureau onder 21-23 jarigen en het naleefonderzoek van ZB|Planbureau.

14

7. Risicoanalyse en interventiestrategie In dit hoofdstuk wordt geïnventariseerd welke risico gevende settingen er zijn en vanuit welke beleidspijler regelgeving, handhaving, educatie) interventies moeten worden ingezet. De risicoanalyse geeft inzicht in de verschillende soorten settingen en de daarbij behorende risicokenmerken. Op basis van deze analyse is vervolgens een interventiestrategie gemaakt (tabel 1). De interventiestrategie geeft aan welke soorten interventies ingezet worden om de risico’s te verkleinen. Door het periodieke karakter van deze analyse, is het tevens een evaluatie-instrument dat inzicht geeft in de resultaten van het lokale alcoholbeleid, dat aanknopingspunten biedt voor een volgend Preventie- en Handhavingsplan Alcohol.

Risicoanalyse Gegevens uit onderzoek Het naleefniveau voor drankverstrekking aan minderjarigen door alcoholverstrekkers wordt in Zeeland vastgesteld aan de hand van mysteryshop-onderzoek. Hierbij worden jongeren die niet onmiskenbaar 18 jaar of ouder zijn ingezet, om te toetsen of drankverstrekkers eerst de leeftijd vaststellen alvorens tot verstrekking van alcohol over te gaan. Met het nalevingsonderzoek kan per setting en zelfs per locatie worden bepaald hoe de naleving van de leeftijdsgrens in de praktijk wordt uitgevoerd. Alcoholverstrekkers worden in algemene zin in kennis gesteld van het feit dat dergelijke onderzoeken worden uitgevoerd. De onderzoeken zelf worden in het geheim uitgevoerd om betrouwbare informatie te kunnen verzamelen. In het voorjaar van 2021 zou er weer een naleefonderzoek starten maar dit is vanwege Corona uitgesteld naar 2022. De kenmerken van het alcoholgebruik onder jongeren stellen we vast met de Gezondheidsmonitor Jeugd van de GGD Zeeland en de monitor jongvolwassenen van ZB|Planbureau. Deze monitors worden eens per vier jaar afgenomen. De intoxicatiecijfers worden op basis van de ziekenhuisgegevens van de alcoholpoli van het ADRZ, Bravis en ZorgSaam per kwartaal door 1NUL1 aan LZNVZ teruggekoppeld.

Gegevens van informanten Om een praktijkgerichte risicoanalyse uit te voeren, ter aanvulling op de bovengenoemde onderzoeken, raadpleegt onze gemeente o.a. via LZNVZ ook andere bronnen. In eerste instantie zijn dat: politie, jongerenwerk, veldwerk verslavingszorg, de Alcoholwethandhavers en de registraties bij de alcoholpoli in Zeeland.

Interventiestrategie Om het effect van afzonderlijke handhavings- of preventieve interventies te versterken worden deze zoveel mogelijk in samenhang ingezet. Daarnaast kiest de gemeente voor het inzetten van op wetenschappelijke inzichten gebaseerde integrale aanpakken. Zie onderstaande tabel voor (de combinatie van) maatregelen en integrale aanpakken die de gemeente inzet om de doelstellingen van dit plan te behalen. In de volgende hoofdstukken lichten we de verschillende maatregelen toe. Afhankelijk van de setting en de omstandigheden met betrekking tot, bijvoorbeeld, de alcoholconsumptie daaromheen, is de ene maatregel effectiever dan de andere. In sommige gevallen zal een situatie activiteiten op het gebied van bijvoorbeeld handhaving eisen, in andere gevallen juist educatie. Echter, een mix van activiteiten uit alle pijlers is het meest aan te bevelen.

15

Tabel 1: Maatregelenmix per setting Setting Detailhandel

Horeca/ Evenementen

Handhaving - Toezicht leeftijdsgrens. - Sanctiestrategie. - Three strikes out - Toezicht door detailhandel zelf - Toezicht prijsacties (vanaf 1 juli 2021, NVWA) - Toezicht leeftijdsgrenzen - Toezicht doorschenken - Toezicht regels Alcoholwet - Toezicht Happy Hours - Sanctiestrategie.

Clubhuizen en jongerencentra

- Toezicht leeftijdsgrenzen - Toezicht doorschenken - Toezicht regels Alcoholwet - Toezicht schenkregels paracommercie. - Sanctiestrategie.

Thuis/ouders

- Ouderlijk toezicht op regels NIX18

Regelgeving - Leeftijdsgrens - Prijsacties beperken (per 1 juli 2021 landelijk geregeld in de Alcoholwet)

Educatie - Nalevingscommunicatie - Training caissières - Communicatie over Alcoholwet, alcoholregels, prijsacties

- Leeftijdsgrens - Aanvullende eisen tav ontheffing Alcoholwet bij evenementen - Beleidsregels ontheffingen art. 35 Alcoholwet - Alcoholreclames verbieden - Leeftijdsgrens - Schenktijden beperken - Verbod sterke drank - Alcoholreclames verbieden

- Nalevingscommunicatie - Dronkenschap en - IVA Training barpersoneel doorschenken - Communicatie over - Leidraad alcoholbeleid op Alcoholwet en evenementen voor alcoholregels, gemeenten wederverstrekking

- Ouders adviseren duidelijke regels te stellen en hier ook consequenties aan te verbinden

- Opvoeding met betrekking tot middelengebruik - Uitgaansopvoeding - Communicatie over Alcoholwet en alcoholregels - Adviezen t.a.v. opvoeding met betrekking tot middelengebruik delen via socials, artikelen op gemeentelijke pagina’s, free publicity,

Integrale aanpak

- Dronkenschap en doorschenken

16

Sport

- Toezicht leeftijdsgrenzen - Toezicht doorschenken - Toezicht regels Alcoholwet - Toezicht schenkregels paracommercie. - Sanctiestrategie - Geen alcohol bij jeugdwedstrijden - Toezicht sterkte drank

- Schenktijden beperken - Verbod sterke drank - Leeftijdsgrens - Verbod aanwezigheid dronken personen - Alcoholreclames verbieden

www.lznvz.nl, (online) voorlichtingsavonden, talkshows, etc. - Inzet politie n.a.v. aantreffen dronken jongeren op straat - Inzet Emergis Preventie nazorg bij alcoholintoxicatie - Huiskamergesprekken - Homeparty voor ouders en eventueel jongeren - Ouderavonden Emergis Preventie / SMWO online - Ouderavonden Emergis Preventie / SMWO in cafés - Nazorgtraject na alcoholintoxicatie - Communicatie over Alcoholwet en alcoholregels - Alcoholregels duidelijk zichtbaar (NIX18) - Uitstraling frisse en gezonde kantine Aanbod alcoholvrij alternatief - IVA training barpersoneel/vrijwilligers

- Dronkenschap en doorschenken - Alcoholbeleid in sportkantines

17

Scholen

- Ondersteuning door boa’s en/of Emergis Preventie / SMWO bij schoolfeesten (bijv. indrinken)

- Alcoholvrije schoolomgeving en activiteiten

Openbare ruimte

- Toezicht en handhaving in de openbare ruimte:

- Verbod aanwezig hebben alcohol onder de 18 jaar - Verbod openbaar dronkenschap - Alcoholreclames verbieden

- bezit alcohol onder de 18 jaar - openbaar dronkenschap

(Jongeren) campings

- Toezicht leeftijdsgrenzen - Toezicht doorschenken - Toezicht regels Alcoholwet

Overleg over (huis)regels

- Training vroegsignalering - Voorlichting voor jongeren - Voorlichting voor ouders en vrijwilligers - Interventies uit digitale Tookit ‘Sport Gezond’ - Voorlichting over genotmiddelen aan leerlingen / ouders / leerkrachten - Voorlichtingsavond voor ouders in samenwerking met school. - Spreekuren op het VO, Leerlingen kunnen doorverwezen worden naar de preventiewerker als het er zorgen zijn

- Overleg over integrale aanpak preventie van problematisch gebruik genotmiddelen (Veilig in en om de School: VioS) - Alcoholvrije school - Helder Op School, een doorlopende leerlijn vanaf de brugklas ( Frisse Start) tot minimaal het vierde leerjaar (In Charge) - Gezonde School - Lessencarroussel

- Communicatieplan - Nalevingscommunicatie - Campagne NIX18 - IkPas Campagne - Dranquilo Campagne - Preventieve activiteiten Emergis Preventie / SMWO - Nalevingscommunicatie

18

Hokken / Keten

- Toezicht schenkregels paracommercie. - Sanctiestrategie. - Toezicht en handhaving in de openbare ruimte.

- Voorlichting door Emergis Preventie met een peergroup - Voorlichting aan ouders

19

8. Regelgeving en handhaving De Alcoholwet is primair een volksgezondheidswet met als doel om, met name onder jongeren, gezondheidsschade door alcoholgebruik te voorkomen. Daarnaast stelt de Alcoholwet ook als doel om alcohol gerelateerde verstoringen van de openbare orde terug te dringen. De Alcoholwet geeft invulling aan beide doelstellingen door onder andere beperkingen te stellen aan de beschikbaarheid van alcohol. De Alcoholwet geeft gemeenten verschillende verordenende bevoegdheden. Regelgeving is een onmisbare factor van een integraal alcoholbeleid. Om die reden wordt kort uiteengezet welke soorten regels er zijn.

Regels centraal en decentraal Er zijn regels die van rijkswege gelden en regels die door de gemeente zijn opgesteld. De regels van gemeentewege zijn neergelegd in de Algemene Plaatselijke Verordening. Daarnaast verstrekt de gemeente vergunningen en ontheffingen, al dan niet onder voorwaarden en stelt de gemeente het toetsingskader vast voor beleidsregels van de burgemeester inzake de ontheffingen ex. artikel 35 van de Alcoholwet en de ontheffing op grond van artikel 4 van de Alcoholwet.

Verordening Het vastleggen van de schenktijden in de paracommercie is een wettelijke verplichting voor gemeenten (artikel 4 van de Alcoholwet). Doel is het voorkomen van oneerlijke concurrentie tussen paracommercie en commerciële horeca. Met het stellen van regels is rekening gehouden met de pijler alcohol en jeugd. Het is verstandig de schenktijden in sportverenigingen en jongerencentra, zeker daar waar veel jongeren komen, niet te ruim te maken. Achterliggende gedachte is de wetenschap dat ruime schenktijden leiden tot meer consumptie. Ook is het vanuit normatief oogpunt niet wenselijk dat jongeren tijdens sport en spel van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat geconfronteerd worden met het alcoholgebruik van anderen. De schenktijden voor de paracommercie staan in de Goese APV onder afdeling 8a. De Alcoholwet biedt gemeenten daarnaast de mogelijkheid in de verordening regels op te nemen op grond van artikel 25a t/m 25d van de Alcoholwet (bijvoorbeeld prijsacties en happy hours beperken of het hanteren van toegangsleeftijden tot 21 jaar bij horeca en terrassen op bepaalde tijdstippen). De gemeenteraad heeft er eerder niet voor gekozen aanvullende artikelen in de APV op te nemen als bedoeld in artikel 25a – 25d Alcoholwet.

Onderzoek (Meier e.a., 2008) laat zien dat de prijs van alcohol een belangrijke voorspeller is voor gebruik en dat met prijsinterventies gebruik kan worden beïnvloed. Het verhogen van alcoholprijzen heeft specifiek impact op mensen die veel alcohol consumeren. Het beperken van mogelijkheden om met prijzen voor alcoholhoudende dranken te stunten zou daarmee een geschikt instrument kunnen zijn om de stevige consumptie in het uitgaansleven te beperken en dronkenschap te voorkomen. In Goes is er op dit moment echter niet per se een nadrukkelijk probleem op het gebied van happy hours en excessieve prijsacties.

Beleidsregels ontheffingen De Alcoholwet biedt gemeenten de mogelijkheid om voorwaarden te stellen aan het verlenen van een ontheffing van de Alcoholwet. Gemeenten kunnen beleidsregels vaststellen om te bepalen of een paracommerciële inrichting op aanvraag een ontheffing krijgt van de schenkregels voor tijdelijke

20

gelegenheden van bijzondere aard (artikel 4 Alcoholwet). Daarnaast kan de gemeente beleidsregels hanteren om te bepalen of en onder welke voorwaarden alcoholhoudende drank geschonken mag worden tijdens evenementen (artikel 35 Alcoholwet). De burgemeester van Goes heeft een beleidsregel vastgesteld met betrekking tot artikel 4 en artikel 35 Alcoholwet.

Nieuwe bevoegdheden voor gemeenten In de nieuwe Alcoholwet is ook wederverstrekking strafbaar gesteld. Hiervan is sprake wanneer alcohol door een meerderjarige gekocht wordt en wordt doorgegeven aan een minderjarige. Eerst was alleen de alcoholverstrekker in overtreding, maar nu ook de wederverstrekker zelf. Daarnaast is geregeld dat gemeenten bepaalde gebieden als alcohol-overlastgebied kunnen aanwijzen. Hiermee kunnen gemeenten extra regels instellen met betrekking tot alcoholverkoop. De nieuwe Alcoholwet regelt ook dat gemeenten ervoor kunnen zorgen dat ook op vervoersmiddelen die bedrijfsmatig alcohol verstrekken (zoals een bierfiets of partyboot) iemand aanwezig moet zijn die in het bezit is van een diploma sociale hygiëne. Wat de naleving van bezorgdiensten betreft wordt er geregeld dat de (online) verkoper verantwoordelijk is voor het uitvoeren van de leeftijdscontrole, zowel bij de aankoop als bij aflevering. Leeftijdsgrens 18 jaar Artikel 20 lid 1 Alcoholwet Het bedrijfsmatig of anders dan om niet verstrekken van alcoholhoudende drank aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. Artikel 20 lid 4 Alcoholwet Het verplicht aanduiden van de leeftijdsgrens.

Artikel 45 van de Alcoholwet Het is personen die de leeftijd van 18 jaar nog niet hebben bereikt, verboden op voor publiek toegankelijke plaatsen alcoholhoudende drank aanwezig te hebben of voor consumptie gereed te hebben, met uitzondering van plaatsen waar bedrijfsmatig of anders dan om niet alcoholhoudende drank voor gebruik elders dan ter plaatse wordt verstrekt. Artikel 45A van de Alcoholwet Onverminderd artikel 20, eerste lid, is het personen die de leeftijd van 18 jaar hebben bereikt, verboden op voor publiek toegankelijke plaatsen anders dan bedrijfsmatig alcoholhoudende drank te verstrekken aan een persoon die de leeftijd van 18 jaar nog niet heeft bereikt. Dronkenschap/doorschenken Artikel 20 lid 5 Alcoholwet Het verbod om personen in kennelijke staat van dronkenschap toe te laten in een horecazaak of op het terras. Artikel 252 lid 1 Wetboek van Strafrecht Verbod om dronken personen te schenken. Artikel 453 Wetboek van Strafrecht Verbod om zich in kennelijke staat van dronkenschap op de openbare weg te begeven. Alcoholverbod in de openbare ruimte en op aangewezen openbare plaatsen Artikel 2:48 Algemene plaatselijke verordening Verboden drankgebruik en glaswerk op straat.

21

Overige regels In de Alcoholwet zijn nog tal van andere regels opgenomen waaraan alcoholverstrekkers dienen te voldoen. Zo moeten inrichtingen voldoen aan de zogenaamde inrichtingseisen en gelden er specifieke schenktijden/schenkregels voor de paracommerciële horeca. Een totaaloverzicht van de relevante regels is te vinden in de sanctiematrix welke de burgemeester hanteert bij haar handhavingstaak.

Toezicht Sinds 1 januari 2013 is de gemeente verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van de wet en heeft daarmee een belangrijk instrument in handen. Door het bevorderen van de naleving draagt de gemeente bij aan de doelen van de Alcoholwet. Onderzoek laat zien dat handhaving noodzakelijk is om het gewenste effect te bereiken van maatregelen zoals de leeftijdsgrens voor alcohol en het verbod op doorschenken (Babor e.a., 2010).

Controles Het toezicht op de Alcoholwet bestaat uit drie typen controles. Reguliere inrichtingencontroles (type 1), controles op leeftijdsgrenzen, dronkenschap en schenktijden (type 2) en controles in de openbare ruimte op alcoholbezit (type 3). Het de bedoeling dat de controlecapaciteit vooral ingezet wordt naarmate de regels minder goed worden nageleefd en juist op die plekken waar niet-naleving een groter effect heeft ofwel waar veel jeugd komt. Beide variabelen bevinden zich op een geleidende schaal.

Inzet toezicht per type controle Type 1: Inrichtingencontroles Bij de inrichtingencontroles wordt gekeken naar de aanwezigheid en actualiteit van de vergunning of ontheffing, het voldoen aan de voorschriften van de vergunning/ontheffing en andere bepalingen uit de Alcoholwet, zoals de aanwezigheid van leidinggevenden tijdens openingstijden1. Deze controles vinden overdag plaats en er is direct contact met de ondernemer. Om de beschikbare middelen zo effectief mogelijk in te zetten wordt in de basis een lage controlefrequentie van circa eens in de 5 jaar aangehouden voor deze controles, zodat vooral ook ingezet kan worden op controles van het type 2. Dit betekent dat in beginsel iedere drankverstrekker minimaal eens in de 5 jaar wordt gecontroleerd. Daar waar eerdere overtredingen zijn waargenomen of vermoedens zijn van overtredingen wordt een extra controle uitgevoerd. In Goes zijn er circa 170 drankverstrekkers. Met een controlefrequentie van eens in de 5 jaar betekent dit dat er minimaal 34 basiscontroles van het type 1 per jaar worden gedaan. Indien overtredingen worden geconstateerd volgt er een interventie, maar ook een hercontrole.

1 Voor een volledig overzicht van de regels waarop wordt gecontroleerd wordt verwezen naar de door de burgemeester vastgestelde sanctiematrix welke als bijlage is opgenomen bij dit Preventie-en Handhavingsplan Alcohol.

22

Type 2: Leeftijdsgrenzeninspecties/ dronkenschap/schenkregels2 De controles van het type 2 richten zich in hoofdzaak op het controleren van verstrekking van alcoholhoudende drank aan jongeren onder de 18 jaar. Daarnaast worden controles uitgevoerd op dronkenschap en op schenktijden binnen de paracommercie. Het toezicht bestaat uit observaties op de plaatsen en tijdstippen waarop (’s avonds en in de weekenden) jongeren alcoholhoudende dranken kopen en gebruiken. De controleur is tijdens de controle niet in direct contact met de drankverstrekker en is niet als zodanig herkenbaar. Er zijn verschillende vormen van controle op leeftijdsgrenzen. Waar eerst enkel de observatiemethode werd toegepast, worden nu meerdere controlemethoden onderkend. Omdat de observatiemethode weinig effectief is gebleken, wordt in Goes al enige jaren de testkopersmethode gehanteerd. De drankverstrekker wordt bezocht door een bevoegd toezichthouder die wordt vergezeld door een jonge ‘mysteryshopper’. Deze laatste doet een aankooppoging die wordt waargenomen door de toezichthouder. De toezichthouder is afkomstig uit een BOA-poule of van een bedrijf ingehuurd omdat hij niet als zodanig mag worden herkend. De mysteryshopper is ook geen eigen personeel.

De bedoeling is dat tijdens de testaankoop door de drankverstrekker wordt gevraagd naar een legitimatiebewijs om de leeftijd van de jonge mysteryshopper vast te stellen. Indien de mysteryshopper minderjarig is, dient de aankoop te worden geweigerd. Het niet vragen naar het legitimatiebewijs is op zichzelf al een overtreding. De controle-inzet voor type 2 controles wordt als volgt vastgesteld: Leeftijdsgrenzeninspecties/dronkenschap/schenkregels (type 2) Categorie

Aantal

Controlefrequentie

1e controles per jaar

Hotspots commerciële horeca3

15

Jaarlijks

15

Overige commerciële horeca

105

Eens per 2 jaar

53

Supermarkten en slijterijen

17

4

Paracommercie

35

Eens per 4 jaar Eens per 2 jaar

Evenementen4

4

Jaarlijks

4

Aantal eerste controles per jaar

17

83

Deze tabel is indicatief bedoeld. Tijdens een controledienst kan het zijn dat geplande drankverstrekkers gesloten zijn of tijdens de looptijd van het plan kunnen hotspots verschuiven, vermeerderen of verminderen. Wanneer een overtreding wordt geconstateerd, volgt een 2

Controles type 2 is in dit document de verzamelnaam voor de leeftijdscontroles, het binnenlaten van dronken personen, het

doorschenken van alcohol aan dronken personen en het schenken buiten de schenktijden in paracommerciële instellingen. 3

Ieder jaar worden 15 hotspots geselecteerd. Deze bestaan uit commerciële horecabedrijven waar het risico op schenken aan jongeren aanwezig is. 4

Ieder jaar worden 4 evenementen geselecteerd waar een verhoogd risico is op schenken aan jongeren.

23

interventie conform de door de burgemeester vastgestelde sanctiematrix en volgt een hercontrole aanvullend op de eerste controle. Type 3: Controle op het in bezit hebben van alcoholhoudende drank door minderjarigen De type 3 controles richten zich op het in bezit hebben van alcoholhoudende drank door minderjarigen op voor het publiek toegankelijke plaatsen. Dit is niet toegestaan met uitzondering van plaatsen waar bedrijfsmatig of anders dan om niet alcoholhoudende drank voor gebruik elders dan ter plaatse wordt verstrekt (bijvoorbeeld supermarkten). Het als minderjarige in bezit hebben van alcoholhoudende drank is een overtreding van artikel 45 Alcoholwet en dat is een strafbaar feit. De boete hiervoor bedraagt € 90,--. Voor jongeren onder de 16 jaar wordt deze boete gehalveerd tot € 45,--5. Dit soort controles worden in beginsel niet gecombineerd met controles op drankverstrekkers. Wel kunnen deze controle worden gecombineerd met APV-bepalingen zoals het verbod van verboden drankgebruik en glaswerk op straat. Deze controles kunnen zowel door gemeentelijke handhavers als door de politie worden uitgevoerd. Er wordt met name gedacht aan de openbare ruimte in het uitgaansgebied of de omliggende parken. Ook kan onder deze categorie worden geschaard de controles bij ontmoetingsplaatsen of hotspots op andere plaatsen.

Interventiestrategie bepalen Sanctiestrategie Na controle wordt een controlerapport, een boeterapportage of een proces-verbaal opgemaakt, afhankelijk van de constatering / overtreding. Indien is gebleken dat de gecontroleerde zich niet (geheel) aan de regels houdt kan het bevoegd gezag verschillende sancties toepassen teneinde de overtreder ertoe te bewegen zich in het vervolg wel te houden aan de voor hem geldende regels. Niet alle overtredingen zijn even ernstig. Bijlage 1 van dit preventie- en handhavingsplan geeft de sanctiestrategie weer waarin is bepaald met welk sanctiemiddel de burgemeester in beginsel reageert op overtredingen. Voor de lichtere overtredingen wordt eerst een waarschuwing gegeven, voor de ernstigere overtredingen wordt direct een daadwerkelijke sanctie opgelegd zoals een bestuurlijke boete of een last onder dwangsom. Ook intrekken of schorsen van de vergunning behoort tot de mogelijkheden die de burgemeester ter beschikking staan.

Nalevingscommunicatie Communicatie versterkt het effect van de handhaving. Het draagt bij aan een verhoogde subjectieve pakkans en aan meer draagvlak voor de maatregelen. Het is van belang de communicatie naar de diverse doelgroepen in goed overleg met andere afdelingen en partijen vorm te geven. Aangezien communicatie in dit plan vooral een educatief (uitleggen regels) en persuasief (aanzetten tot betere naleving) doel heeft, werken we ze verder uit in het hoofdstuk 8 dat gaat over educatieve activiteiten. Voor wat nalevingscommunicatie betreft delen we vooral met de betreffende doelgroepen of het goed gaat in de naleving en welke interventies we inzetten als dat nodig is.

Hardheidsclausule Afwijken van de sanctiestrategie is mogelijk. Dat kan ten eerste in spoedeisende gevallen, waarbij direct handhavend optreden vereist is en de waarschuwing derhalve achterwege wordt gelaten. Ten tweede kan ook op basis van bijzondere feiten en omstandigheden worden afgeweken van de sanctiestrategie. De sanctie dient immers in alle gevallen proportioneel te zijn. Het toezicht en de 5

Deze bedragen zijn afkomstig uit het feitenboekje dat landelijke gehanteerd wordt voor strafbare feiten.

24

handhaving hebben tot doel te komen tot preventie en een betere naleving en waarborging van de geldende wet- en regelgeving. In uitzonderlijke gevallen kan dit doel beter bereikt worden door af te wijken van de sanctiestrategie, waarbij deze afwijking wordt gemotiveerd.

Effectmeting en evaluatie Het effect van het toezicht en de handhaving op de naleving van de leeftijdsgrens wordt gemeten met nalevingsonderzoek. Dit onderzoek wordt een keer per twee jaar uitgevoerd.

25

9. Educatieve- en communicatieve activiteiten In de omgeving van jongeren en jongvolwassenen staan drie doelgroepen centraal die invloed hebben op het alcoholgebruik: 1.

Verstrekkers van alcohol;

2.

Scholen: BO (in mindere mate), VO, MBO en HBO;

3.

Ouders/opvoeders/andere volwassenen die (veel) met jongeren te maken hebben.

Daarnaast moeten de jongeren en jongvolwassenen zelf niet worden vergeten. Hoewel we weten dat zij minder open staan voor voorlichting is het wel van belang dat zij weten wat de consequenties van alcoholgebruik kunnen zijn en wat regels zijn zodat zij deze ook na kunnen leven. Meer en meer komt de nadruk te liggen op handhaving. Educatie en communicatie zijn ondersteunend hieraan en zijn belangrijk om draagvlak te creëren voor de NIX18 norm. Ter illustratie worden hieronder enkele mogelijkheden per doelgroep toegelicht.

Verstrekkers van alcohol Met de term verstrekkers worden alle personen bedoeld die verantwoordelijk zijn voor een adequate naleving van de eerder genoemde bepalingen in (onder andere) de Alcoholwet. Dat kunnen horecaondernemers, barpersoneel, barvrijwilligers, portiers, caissières, filiaalmanagers etc. zijn. Van deze professionals wordt verwacht dat ze de leeftijdsgrens voor de verstrekking van alcohol kennen en naleven, evenals het verbod op doorschenken bij dronkenschap, wederverstrekking en het toelaten van personen in kennelijke staat van dronkenschap in de onderneming, vereniging of het evenement. Het gaat in deze paragraaf concreet om: de detailhandel, de horeca/evenementen en de sportkantines.

Training Belangrijk is vooral dat een verstrekker zich bewust is van zijn/haar verantwoordelijkheid en in staat is juist te handelen, ook wanneer er weerstand is bij de klant. Om verstrekkers hierin te bekwamen zijn trainingsprogramma’s ontwikkeld zoals de IVA (Instructie Verantwoord Alcoholgebruik) training voor barvrijwilligers en de Evenementen IVA. Gekoppeld aan de standaard handhavingsinterventies kunnen horecaondernemers en sportverenigingen bij wie voor een tweede maal een overtreding is vastgesteld op bovengenoemde zaken zeer streng aanbevolen worden om een training barcode/IVA door hun personeel/vrijwilligers en management te laten volgen. Hierbij wordt een sterke voorkeur uitgesproken om deze IVAtrainingen niet online te doen, maar deze door Emergis Preventie (1NUL1) uit te laten voeren. Aanvullend hierop is de EHBDU (Eerste Hulp Bij Drank- en Drugsincidenten) als training mogelijk. Voor Alcoholwet-vergunningsvrije verkooppunten zoals supermarkten wordt geadviseerd overleg te laten plaatsvinden met de ondernemers(verenigingen) om helder te krijgen wat men intern aan training van personeel doet. 1NUL1 biedt deze trainingen aan.