Agendapunt 13. Evaluatie pilot I-criterium

Eindevaluatie

Evaluatie Pilot “Opschorting I-criterium”

Datum: 20-08-2024

Versie: 1.0

Eindevaluatie pilot I-criterium

Status: concept Pagina 1 van 6

Auteur: afdeling Openbare Orde en Veiligheid

Inhoudsopgave 1. Korte omschrijving 1.1 Aanleiding en achtergrond 1.2 Doelstellingen

2. Voorwaarden 2.1 Vergunningsvoorwaarden 2.2 Meetbaar maken effecten pilot 2.3 Verkeerskundige maatregelen 2.4 Communicatie en participatie

3. Conclusie en aanbevelingen

Datum: 20-08-2024

Versie: 1.0

Eindevaluatie pilot I-criterium

Status: concept Pagina 2 van 6

Auteur: afdeling Openbare Orde en Veiligheid

1. Korte omschrijving 1.1 Aanleiding en achtergrond

In het Nederlandse gedoogbeleid omtrent de verkoop van softdrugs zijn voor coffeeshops zes gedoogcriteria opgenomen. Dit zijn de zogenoemde AHOJGI- criteria. Deze criteria luiden als volgt: - Geen Affichering; - Geen Harddrugs; - Geen Overlast; - Geen verkoop aan Jeugdigen en geen toegang tot een coffeeshop voor jeugdigen; - Geen verkoop van Grote hoeveelheden (er mag max. 5 gram softdrugs worden verkocht); - Geen verkoop aan niet-Ingezetenen. Dit laatste criterium wordt het I-criterium genoemd en houdt in dat alleen mensen die ingezetene zijn van Nederland toegang hebben tot de coffeeshop. Sinds de invoering van het I-criterium geven coffeeshophouders aan dat het straathandel in de hand werkt, terwijl de maatregel was bedoeld om drugstoerisme tegen te gaan. Drugstoerisme ligt inmiddels minder voor de hand omdat in de ons omringende landen nu gemakkelijker dan voorheen softdrugs te verkrijgen is. Daarnaast zien we dat veel gemeenten in Nederland het I-criterium inmiddels hebben afgeschaft. Het dichtstbij gelegen voorbeeld is de gemeente Vlissingen waar tussen augustus 2021 en augustus 2022 een pilot heeft plaatsgevonden waarbij handhaving van het I-criterium voor de duur van de pilot is afgeschaft. De resultaten hiervan zijn ons bekend en Vlissingen is overgegaan tot het afschaffen van het handhaven op het I-criterium.

Ook in Goes lijkt de noodzaak voor de handhaving van het I-criterium te zijn ontvallen door verminderd drugstoerisme. Bovendien hecht de gemeente aan een gelijk speelveld tussen coffeeshops onderling en biedt afschaffing van het I-criterium ook andere voordelen zoals minder aanleiding om te dealen op straat. Het feit dat door het I-criterium Goese inwoners wel naar de coffeeshops mogen en bijvoorbeeld arbeidsmigranten of asielzoekers die niet lang genoeg in Nederland verblijven niet, kan als een onwenselijk neveneffect van het I-criterium worden aangemerkt. Dit alles maakt dat er aanleiding was om het I-criterium te schrappen als gedoogvoorwaarde. Daarbij heeft men wel willen bezien of afschaffing onverhoopt niet al te grote negatieve effecten heeft. Daarom is de schrapping van het I-criterium eerst tijdelijk als pilot uitgetest. De pilot is snel en simpel vormgegeven omdat we voor een groot deel hebben kunnen putten uit de resultaten van de pilot die in Vlissingen is uitgevoerd. De burgemeester heeft de wens van een groot deel van de raad ondersteund om zo snel mogelijk te starten met de pilot en hiervoor niet hele hoge kosten te maken. Dat wil zeggen dat we niet diepgaand en wetenschappelijk onderzoek hebben uitgevoerd, maar dat we op een simpele en zo effectief mogelijke wijze hebben vormgegeven aan monitoring. Over het plan van aanpak van de pilot is de raad geconsulteerd.

Ook een aanpassing van het G-criterium is onderdeel van de pilot. In het G-criterium is opgenomen dat er geen verkoop van grote hoeveelheden per transactie mag plaatsvinden. Onder transactie wordt verstaan alle koop en verkoop in één coffeeshop op eenzelfde dag met betrekking tot eenzelfde koper. De grootte van de hoeveelheden wordt ingeperkt door alleen hoeveelheden toe te staan die redelijk zijn voor eigen gebruik. Dat is landelijk vastgesteld op 5 gram. Het verminderen van de hoeveelheid softdrugs die per dag aan een klant verkocht mocht worden werd destijds gezien als een effectieve maatregel om (drugs)toerisme te ontmoedigen en te bestrijden. Op grond van een afspraak in de Zeeuwse drugsdriehoek (Terneuzen, Goes, Vlissingen) zijn in 2011/2012 de gedoogverklaringen door de burgemeester aangepast van 5 gram naar 3 gram per transactie per persoon per dag. Dit was een regionale maatregel om (drugs)toerisme tegen te gaan. Landelijk werd bijna gelijktijdig het I-criterium ingevoerd. Effecten van deze maatregel waren hierdoor niet meer meetbaar. Andere gemeenten, waaronder de gemeente Vlissingen, hanteren reeds geruime tijd de verkoophoeveelheid van 5 gram. Nu Goes één van de weinige gemeenten is die de 5 gram heeft ingeperkt en de regionale afspraken die hierover bestonden zijn losgelaten, ziet de burgemeester aanleiding om ook deze verdere inperking te schrappen.

Ook dit leidt tot een gelijk speelveld en in dit verband speelt bovendien dat door schrapping van deze maatregel mogelijk minder verkeersbewegingen nodig zijn om iemand in zijn wekelijkse softdrugsbehoefte te voorzien. Datum: 20-08-2024

Versie: 1.0

Eindevaluatie pilot I-criterium

Status: concept Pagina 3 van 6

Auteur: afdeling Openbare Orde en Veiligheid

Daar waar afschaffing van het I-criterium zou kunnen leiden tot extra verkeersbewegingen wordt dat, theoretisch bezien, dan deels gecompenseerd. Het afschaffen van de handhaving op het I-criterium lijkt hiermee een natuurlijk en logisch moment om ook de maximale verkoophoeveelheid aan te passen en daarom is dit meegenomen in de pilot. 1.2 Duur pilot

Op 1 juli 2023 is de pilot ‘opschorting I-criterium’ van start gegaan. Op 1 oktober 2024 loopt de pilot officieel op zijn einde en is het moment definitief te bepalen dit alles los te laten of op de oude voet door te gaan. De bevoegdheid hiervoor ligt bij de burgemeester. Voor de periode van de pilot is ervoor gekozen om twee keer een zomerperiode mee te pakken omdat dan mogelijk ook meer toeristen aanwezig zijn.

2. Voorwaarden en maatregelen In een plan van aanpak zijn een aantal flankerende voorwaarden opgesteld voor de pilot: Voorwaarden Vergunningsvoorwaarden Meetbaar maken effecten pilot

Verkeerskundige maatregelen Communicatie en participatie

Omschrijving Beveiliging/gastheer bij beide coffeeshops tijdens nader te bepalen venstertijden Relevante cijfers politie, handhaving Periodieke operationele overleggen tussen relevante partners zoals gemeente, politie, coffeeshops, afgevaardigde omwonenden Zo nodig bezoekersaantallen coffeeshops opvragen Verkeerstellingen op de Grote Markt Periodiek informeren van de raad middels raadsmemo’s Afgevaardigde omwonenden betrekken Informeren bewonersvereniging binnenstad

2.1 Vergunningsvoorwaarden

Gedurende de gehele pilot hebben de coffeeshops een beveiliger/gastheer aangesteld op piektijden. Dit is opgenomen in de vergunningsvoorwaarden van de coffeeshops. Er zijn overzichten geleverd over de inzetten van de beveiliger, deze leveren geen bijzonderheden op. Werkzaamheden die door de beveiligers kunnen worden uitgevoerd variëren van aanspreken op (foutief) parkeren en eventueel ander overlastgevend gedrag in de nabijheid van de coffeeshops. Duiding: de rol van de beveiliger lijkt niet groot. Dit blijkt mede uit de aangeleverde weekoverzichten en inzetten van de beveiliger. De aanwezigheid van een zichtbare beveiliger kan echter wel een preventieve werking hebben en van invloed zijn op het veiligheidsgevoel. 2.2 Meetbaar maken effecten pilot

Voor het opstellen van deze evaluatie zijn registraties opgevraagd bij politie en handhaving. Voorafgaand aan de pilot zijn met handhaving en politie afspraken gemaakt over welke soort incidenten/meldingen gemonitord worden. Daarnaast is tijdens de operationele overleggen met politie, handhaving en coffeeshophouders het beeld rondom incidenten en de pilot met elkaar besproken. Gedurende de pilot werd het beeld door deze partijen als rustig omschreven. Ook hebben incidenten geen aanleiding gegeven tot extra overleggen dan wel extra maatregelen en dat het afschaffen van het I- en aanpassing van het G-criterium niet heeft geleid tot extra incidenten. Politie De navolgende incidentsoort zijn door politie in beeld gebracht: - Aantreffen Drugs (Geen Verdachte) - Bezit Softdrugs (Lijst II) - Handel E.D. Harddrugs (Lijst I) - Handel E.D. Softdrugs (Lijst II) Datum: 20-08-2024

Versie: 1.0

Eindevaluatie pilot I-criterium

Status: concept Pagina 4 van 6

Auteur: afdeling Openbare Orde en Veiligheid

- Overige Drugsdelicten - Overlast Ivm Alcohol/ Drugs Er is door politie gekeken naar de cijfers gedurende 15 maanden vóór 1 juli 2023 en de periode van 1 juli 2023 tot 16 juli 2024. De conclusie die uit deze cijfers getrokken kan worden is dat de cijfers al laag waren en nu nog iets gedaald zijn. Omdat het al om kleine getallen gaat is het lastig om hier harde conclusies aan te verbinden. Het algemene beeld van politie is echter dat het rustig is rond de coffeeshops en in het centrumgebied. Handhaving Door handhaving is gemonitord op de situatie rondom de coffeeshops en de voorwaarde van een beveiliger aan de deur. Er zijn geen noemenswaardige bijzonderheden geconstateerd en voor zover bekend hebben zich geen relevante incidenten voorgedaan in- en rondom de coffeeshops. Coffeeshophouders De coffeeshophouders geven aan meer rust te ervaren in de shops doordat minder mensen geweigerd worden. Bij sommige niet-ingezetenen was tot voor de start van de pilot onduidelijkheid wat maakte dat dit soms tot onrust/discussie leidde. Zij zien verder geen grote toename met toeristen en hebben het idee dat de toeristen die hier toch al waren vanwege vakantie de shops nu af en toe bezoeken (dus niet specifiek hier komen voor de shops). Over de verkoophoeveelheid van 5 gram wordt aangegeven dat er bezoekers zijn die nu minder vaak de shop bezoeken nu zij 2 gram meer kunnen kopen.

Duiding: het blijft lastig om te kunnen duiden of de weinige incidenten in- en rond de coffeeshop verband houden met het afschaffen van het I-criterium. Er is gekeken naar cijfers die al dan niet gerelateerd kunnen worden aan coffeeshops en overlast. Deze incidenten zijn niet toegenomen gedurende de pilot bij zowel handhaving als politie en beiden omschrijven het beeld gedurende de pilot als rustig. 2.3 Verkeerskundige maatregelen

Voor de pilot van start ging, was er al sprake van verkeersdrukte c.q. parkeerdruk in de nabijheid van de coffeeshops. Om eventuele wijzingen dan wel excessen toch enigszins in kaart te kunnen brengen gedurende de pilot, hebben er op meerdere momenten verkeerstellingen plaatsgevonden op beide locaties. Er heeft ook één telling plaatsgevonden voor de start van de pilot. Op de Grote Markt is er gekeken naar het totaal aantal voertuigen die de Grote Markt op rijden en die specifiek stoppen en parkeren en naar binnen gaan bij de coffeeshop. De tellingen hebben plaatsgevonden in de avonduren op verschillende dagen. Gedurende de pilot is geen noemenswaardige toename in het aantal voertuigen waargenomen. Ook is geconstateerd dat van alle auto’s die de Grote Markt oprijden maar een klein percentage een relatie heeft met een bezoek aan de coffeeshop. Op de Koepoort zijn specifiek de buitenlandse voertuigen geteld. Ook deze telling heeft in de avonduren plaatsgevonden. Voorafgaand aan de pilot werd al aangegeven door parkeercontroleurs dat er altijd wel een percentage buitenlandse auto’s op de Koepoort staat. Dit blijkt nu nog steeds het geval te zijn. Er is geen toename te zien in het aantal buitenlandse voertuigen dat geparkeerd staat. Vanuit handhaving is geen extra (verkeers)druk(te) waargenomen ten tijde van de pilot.

Duiding: de uitkomsten van de verkeerstellingen leveren geen opvallende inzichten op. De verkeersdrukte en parkeerdruk blijft bestaan maar de overlast is niet explosief toegenomen na het begin van de pilot. De uitkomsten van de pilot omtrent verkeer en parkeren zijn gedeeld met het project Autoluwe binnenstad.

Datum: 20-08-2024

Versie: 1.0

Eindevaluatie pilot I-criterium

Status: concept Pagina 5 van 6

Auteur: afdeling Openbare Orde en Veiligheid

2.4 Communicatie en participatie

Voorafgaand aan de pilot zijn alle omwonenden en omwerkenden per brief geïnformeerd over de pilot. In deze brief is aangegeven hoe zij overlast kunnen melden, maar ook hoe zij mee konden praten over het verloop van de pilot en de leefbaarheid in de buurt. Naar aanleiding hiervan hebben zich twee personen gemeld en gedurende de pilot hebben dan ook gesprekken plaatsgevonden met deze omwonenden (wonend in de nabijheid van de Koepoort). Vanuit omwonenden en omwerkenden van de Grote Markt zijn geen meldingen bij ons bekend in relatie tot (het verloop van) de pilot. Buiten de omwonenden die wij gesproken hebben, zijn er ook geen andere meldingen van bewoners uit de omgeving van de Koepoort bij ons bekend. Uit de gesprekken met de twee omwonenden blijkt dat de zij met name overlast ervaren op het gebied van rondhangende personen, verkeer en parkeren in de omgeving van de Koepoort (verkeersdrukte op straat, hard rijden, foutparkeerders). Deze overlast vindt voornamelijk plaats in de avonduren. De omwonenden geven te kennen dat deze overlast volgens hen samenhangt met de aanwezige coffeeshop, maar benoemen soms ook andere ondernemingen in de nabije omgeving. Het geschetste beeld was ook al aanwezig voor de pilot. Met deze omwonenden zijn afspraken gemaakt dat zij melding kunnen doen bij politie en/of handhaving als zij overlast ervaren.

Duiding: het beeld dat omwonenden die zijn gesproken in het kader van de pilot schetsen is alleen het beeld in de omgeving van de Koepoort. Dit betreft een beperkt beeld. Er wordt weinig melding gedaan van overlastsituaties, zo blijkt uit bevindingen van handhaving en politie en het beeld qua overlast tussen omwonenden en bij handhaving en politie komt niet overeen.

3. Conclusies en aanbevelingen De pilot ‘opschorting I-criterium’ loopt per 1 oktober 2024 af. Uit eerdere onderzoeken blijkt dat de gevolgen van het afschaffen van het I-criterium zich lastig laten voorspellen. Er heeft gedurende deze pilot geen onderzoek plaatsgevonden door een extern onderzoeksbureau, wat maakt dat er geen wetenschappelijke en diepgaande onderbouwing is van de effecten van het opschorten van het Icriterium op de openbare orde en overlast. Er is door middel van de eerder uitgewerkte voorwaarden een totaalbeeld geschetst van de significante veranderingen en excessen. Hieruit kan geconcludeerd worden dat er weinig veranderingen waarneembaar zijn. Het beeld rondom de pilot is rustig geweest. De twee omwonenden die gesproken zijn gedurende de pilot, geven te kennen enige overlast te ervaren in vorm van parkeerdruk en verkeersdrukte in de omgeving van de Koepoort. Dit beeld komt echter niet terug uit de meldingen bij politie en handhaving en lijkt geen directe relatie te hebben met de pilot. Uit de eerdere pilot in Vlissingen die is gemonitord door onderzoeksbureau Breuer & Intraval is gebleken dat een jaar na de start van de pilot de afschaffing van het I-criterium er niet toe heeft geleid dat de gemeente Vlissingen een trekpleister is geworden voor cannabisconsumenten vanuit het buitenland. Dit beeld wordt in Goes gedeeld door politie en handhaving.

Er is geen specifiek beeld rondom (zichtbare) straathandel naar voren gekomen tijdens de pilot periode. Aanbeveling: het advies is om de handhaving op het I-criterium te schrappen als gedoogvoorwaarde. Daarnaast wordt geadviseerd om de maximale verkoophoeveelheid vast te stellen op 5 gram. Wel wordt geadviseerd de handhaving van het I-criterium weer in te voeren als gedoogvoorwaarde indien blijkt dat het op enig moment tot openbare orde problematiek leidt.

Datum: 20-08-2024

Versie: 1.0

Eindevaluatie pilot I-criterium

Status: concept Pagina 6 van 6

Auteur: afdeling Openbare Orde en Veiligheid