Agendapunt 12. Raadsvoorstel meicirculaire gemeentefonds nummer 905409

Raadsvoorstel Datum vergadering Agendapunt Zaaknummer Onderwerp

: : : :

6 oktober 2022 12. Z22.122279 / D22.905409 Raadsvoorstel meicirculaire 2022

Portefeuillehouder Programma Opgesteld door: Afdeling

: :

S. Meulblok

:

Mark de Schipper Concern

Gevraagd besluit 1. Kennis te nemen van de meicirculaire 2022; 2. In te stemmen met de begrotingswijziging meicirculaire 2022, nummer 38-2022; Juridische grondslag De regels voor het gemeentefonds staan in de wet financiële verhoudingen. Het gevraagde besluit betreft de financiële verwerking van het gemeentefonds die met inachtneming van het Besluit begroten en Verantwoorden worden voorgelegd. Aanleiding Het ministerie BZK heeft begin juni 2022 de meicirculaire 2022 gepubliceerd. Deze meicirculaire volgt de decembercirculaire 2021 op. Met dit voorstel worden de financiële effecten van de meicirculaire ten opzichte van de decembercirculaire 2021 inzichtelijk gemaakt. Resultaat Het resultaat van het gevraagde besluit is een correctie verwerking van de meicirculaire in de begroting van gemeente Goes Argumenten In onderstaande tabel wordt het saldo van de financiële mutaties weergegeven van de meicirculaire 2022. De kolom ‘netto effect’ geeft de positieve effecten op de begrotingsaldi van de komende jaren weer. Met de besluitvorming over de meicirculaire worden de financiële effecten onderdeel van de begroting. Hiermee wordt het in het begrotingstraject 2023 mogelijk om de extra middelen van het gemeentefonds af te kunnen zetten tegenover de prijsstijgingen/indexeringen van de verschillende begrotingsonderdelen. Jaar 2022 2023 2024 2025 2026

Bruto mutatie € 6.074.000 € 10.655.000 € 11.824.000 € 15.061.000 € 11.465.000

Netto mutatie € 2.798.000 € 9.503.000 € 11.687.000 € 15.280.000 € 11.749.000

We geven een korte toelichting op de belangrijkste mutaties van de meicirculaire 2022. In een bijlage bij dit raadsvoorstel staan alle financiële mutaties weergegeven. Deze zijn ook allemaal in de begrotingswijziging verwerkt. Als bijlage bij dit raadsvoorstel is de meicirculaire 2022 gevoegd zoals het ministerie van Binnenlandse zaken deze begin juni gepubliceerd heeft. Herverdeeleffect gemeentefonds In de meicirculaire 2022 is de nieuwe verdeling van het gemeentefonds per 1 januari 2023 verwerkt. Hoofddoel voor een nieuw verdeelstelsel was om dat eenvoudig en uitlegbaar te maken en dat beter aansluit bij de noodzakelijke kosten die gemeenten maken. De indeling van de clusters is logischer en globaler gemaakt en het aantal maatstaven is gehalveerd.

Agendapunt Pagina 2

Op 6 april jl. zijn de Tweede Kamer en gemeenten door de fondsbeheerders geïnformeerd over een nieuwe verdeling van de algemene uitkering met ingang van 1 januari 2023. In deze meicirculaire is het nieuwe verdeelmodel van 2019 geactualiseerd naar de stand van 1 januari 2023. Het ingroeipad, waarmee de gemeenten naar de nieuwe verdeling ingroeien, wordt beperkt tot 3 jaar. Het maximale positieve of negatieve effect is in 2023 € 7,50 per inwoner en in 2024 en 2025 € 15 per inwoner. Het maximale positieve of negatieve effect in 2025 bedraagt hierdoor € 37,50 per inwoner. Het ministerie geeft aan dat het huidige verdeelmodel geen eindstation is en continue onderhoud gaat vragen. Er vindt nog een evaluatie plaats van het nieuwe model die gebruikt gaat worden in de besluitvorming over het traject 2026 en verder. In onderstaande model wordt de positieve mutatie van gemeente Goes weergegeven. Zonder de maximering van het effect op € 37,50 per inwoner, zou het effect nog positiever uitvallen voor gemeente Goes. Jaar Mutatie 2023 € 285.000 2024 € 729.000 2025 € 1.248.000 2026 € 1.322.000 Nieuwe jaarschijf 2026 In de begrotingscyclus gaan we uit van een periode van 5 jaar. Voor het gemeentefonds is de meicirculaire het moment om een nieuwe jaarschijf toe te voegen. Voor nu is dat het jaar 2026.

We kunnen nu voor het bepalen van de mutatie geen vergelijk maken met de vorige circulaire, die van december. Omdat we in die circulaire nog niet werkten met de jaarschijf 2026. We laten nu de mutatie zien ten opzichte van 2025. Accressen (trap-op-trap-af) Via de normeringsystematiek ‘samen trap op en samen de trap af’ wordt de algemene uitkering van het gemeentefonds geïndexeerd, ook wel het accres genoemd. In de meicirculaire 2022 zijn de accressen vanaf 2022 bijgewerkt. Voor alle jaren vanaf 2022 is sprake van een opwaartse bijstelling van het accres. De accressen zijn hoger dan aangekondigd in de voorgaande circulaires en ook hoger dan aangekondigd in de startnota van het kabinet. In de jaren 2022 tot en met 2025 zijn de hogere accressen het gevolg van extra rijksuitgaven voor vennootschapsbelasting (Vpb), koppeling AOW aan stapsgewijze verhoging wettelijk minimumloon (WML), inkomensbelasting Box 3 en defensie-uitgaven. Ook is het accres opwaarts bijgesteld als gevolgvan een hogere loon- en prijsontwikkeling dan tot nu toe aangenomen. Vanaf 2026 is het accres vastgezet op een plus van in totaal 1 miljard euro boven op de stand Miljoenennota 2022. Over de 1 miljard euro vindt nog wel indexatie plaats voor de loonen prijsontwikkeling. Verder zijn in deze nota twee belangrijke wijzigingen aangekondigd voor het accres: 1.

Het accres wordt tot 2025 grotendeels op basis van bestaande afspraken berekend. En een aantal investeringsfondsen (klimaat, ontsluiten nieuwbouwwoningen en stikstof) worden uitgezonderd op de accresrelevante uitgaven. Het Rijk is in gesprek met de gemeente- en provinciekoepels over het vastzetten van het volumedeel van het accres voor de periode tot en met 2025. 2. Vanaf 2026 zal het gemeentefonds niet langer via de normeringssystematiek geïndexeerd worden. Er wordt geen volume-accres meer verstrekt, alleen nog maar een nominaal accres voor de loon- en prijsontwikkeling. Dit verklaart de lagere accresraming voor 2026 zoals we die nu in deze meicirculaire zien. Voor de problematiek van het “ravijnjaar” 2026 is op dit moment nog geen oplossing. Er worden op korte termijn door het ministerie opties geformuleerd voor een stabiele financiering van decentrale overheden in 2026 en volgende jaren. Maar dit geeft op dit moment nog veel onzekerheid voor de toekomst. Voor gemeente Goes is de accresmutatie als volgt: Jaar Mutatie 2022 € 2.323.000 2023 € 6.168.000

Agendapunt Pagina 3

2024 2025 2026

€ 9.985.000 € 12.563.000 € 6.772.000

Opschalingskorting In het verleden is er een opschalingskorting in het gemeentefonds doorgevoerd. Deze opschalingskorting is een beoogd efficiencyvoordeel voor gemeenten dat behaald zou moeten worden door middelen van een opschaling naar 100.000+ gemeenten. De opschalingskorting werd en wordt door gemeenten als zeer oneerlijk ervaren omdat het principe van herindelen van bovenaf opgelegd is. De opschalingskorting heeft de gemeenten in de jaren 2015 t/m 2021 al veel geld gekost. De oploop van deze opschalingskorting is geschrapt voor de duur van de kabinetsperiode. Deze oploop was een reeks die oploopt van € 400 miljoen in 2023 naar € 675 miljoen in 2025. Eerder was de oploop van de opschalingskorting al bevroren voor de jaren 2020 tot en met 2022. Dit betekent dat de stand van de opschalingskorting zoals bereikt in 2019 van € 300 miljoen wordt bevroren tot en met 2025. Incidenteel wil dit zeggen dat de kortingen in de betreffende jaren 2023, 2024 en 2025 wordt teruggedraaid. Dit is een voordeel in die jaren voor onze algemene uitkering van het gemeentefonds. Maar de reeks eindigt in het jaar 2026 nog wel in een korting. Daar zien we het voordeel (nog) niet terug.

Voor gemeente Goes is betekent het terugdraaien van de opschalingsmutatie: Jaar Mutatie 2023 € 966.000 2024 € 1.293.000 2025 € 1.624.000 Onderschrijding BCF-plafond Jaarlijks wordt in de meicirculaire een afrekening gemaakt van het btwcompensatiefonds (BCF) van het voorgaande jaar. Dan worden de beschikbare middelen vergeleken met de door de gemeenten geclaimde btw uit het BCF. Voor 2021 zijn niet alle beschikbare middelen nodig geweest en worden de niet ingezette middelen nu aan de meicirculaire 2022 toegevoegd. Voor gemeente Goes is dit in 2022 een plus van € 277.000. Volkshuisvestingfonds/woningbouwimpuls In het Coalitieakkoord zijn middelen voor de volkshuisvesting (3 x € 150 miljoen) en middelen voor de woningbouwimpuls opgenomen. De voeding van deze fondsen vindt plaats ten laste van het accres van het gemeentefonds. Deze middelen worden voor de jaren 2023 tot en met 2025 onttrokken.

Voor gemeente Goes zijn de middelen volkshuisvesting en woningbouw impuls als volgt: Jaar Mutatie 2023 -/- € 604.000 2024 -/- € 605.000 2025 -/- € 601.000 Loon- en prijsbijstellingen sociaal domein Dit betreft de loon- en prijsbijstellingen van twee onderdelen, Voogdij/18+ en Participatie, die nog als enige aparte decentralisatie uitkeringen van het sociaal domein zijn overgebleven (de rest zit loopt mee in de algemene verdeling), In juni 2020 heeft de gemeenteraad ingestemd met een gewijzigde manier van indexeren budgetten in het sociaal domein. Er is besloten om met ingang van 2020 aan te sluiten bij de indexering loonkosten. Dat betekent dat de loon- en prijsbijstellingen sociaal domein die nu in de meicirculaire worden verwerkt, niet worden toegekend aan het sociaal domein. Dit omdat er dan een dubbele indexering zou plaatsvinden. De middelen loon- en prijsbijstellingen worden toegevoegd aan het begrotingssaldo. Een uitzondering hierop zijn de middelen Wet Sociale Werkvoorzieningen (WSW). Deze middelen die we vanuit het Rijk ontvangen worden één-op- één gereserveerd voor deze taak. Jeugdzorg coalitieakkoord Het kabinet stelt voor 2023 incidenteel € 1,445 miljard extra beschikbaar voor de jeugdzorg voor de tekorten die de gemeenten hebben. Hierbij gaat het kabinet ervan uit dat gemeenten inzetten op

Agendapunt Pagina 4

besparingsmaatregelen voor een bedrag van € 374 miljoen op de jeugdzorguitgaven in 2023 (die ook onderdeel is van de reeks van de Commissie van Wijzen). Daarnaast gaat het kabinet de komende tijd met gemeenten en andere relevante partijen verder in gesprek over de Hervormingsagenda Jeugd, die moet bestaan uit een combinatie van een set van maatregelen en een financieel kader waarmee een structureel houdbaarder jeugdstelsel wordt gerealiseerd. In de huidige begroting hebben we voor het jaar 2023 al een bedrag van € 2.364.000 uit de algemene middelen toegekend aan het sociaal domein voor de tekorten op jeugdzorg. Uitgangspunt was toen om, met instemming van de provinciale toezichthouder, alvast voor 2023 uit te gaan dat 75% van de verwachte middelen beschikbaar zouden komen. Met deze meicirculaire stellen we voor het totaal beschikbare budget van € 3.388.000 (100%) nu te verrekenen met de eerder beschikbaar gestelde middelen van € 2.364.000. Het extra budget dat daaruit volgt is € 1.024.000 en voegen we in 2023 toe aan het sociaal domein. Overige mutaties Voor de overige mutaties die nu in de meicirculaire worden toegekend zijn en die staan weergegeven in onderstaande tabel, stellen we voor deze aan de betreffende budgetten toe te voegen.

Omschrijving Bedrag 2022 Energietoeslag lage inkomen € 1.834.000 Incidenteel Crisisdienstverlening arbeidsmarktregio € 648.000 Incidenteel Regionale energiestrategieën € 373.000 Incidenteel Uitvoeringskosten klimaatakkoord € 266.000 Incidenteel Extra capaciteit BOA’s € 36.000 Structureel Overige kleinere mutaties (zie overzicht bijlage 1) € 11.000 Voor de overige mutaties die nu in de meicirculaire worden toegekend zijn en die staan weergegeven in onderstaande tabel, stellen we voor deze te verrekenen met het begrotingssaldo. Omschrijving Bedrag 2022 WOZ-waardering rekentarieven € 300.000 Structureel Hoeveelheidsverschillen maatstaven -/- € 90.000 Incidenteel Overige mutaties -/- € 53.000 Kanttekeningen Met het raadsvoorstel en bijbehorende begrotingswijziging geven we de meicirculaire de gebruikelijke financiële vertaling. Wanneer we de middelen niet voor bepaalde taken oormerken, kunnen er meer middelen aan het begrotingssaldo worden toegevoegd. Omdat aan de middelen die we met de meicirculaire oormerken ook taken en activiteiten samenhangen, wordt dit nu niet voorgesteld. Financiën De financiële effechten staan weergegeven in de tabel bij het onderdeel argumenten. Duurzaamheid N.v.t. Communicatie & Participatie N.v.t. Hoe wordt aan participatie uitvoering gegeven? N.v.t.

Uitvoering Na de behandeling in de gemeenteraad worden de financiële effecten verwerkt in de begroting 2022 en verder, conform de bijgevoegde begrotingswijziging.

Agendapunt Pagina 5

Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Goes,

mr. H.E. Schild Secretaris

drs. M. Mulder MSc. Burgemeester