Agendapunt 11. Raadsvoorstel toekomst omnium

Raadsvoorstel Agendapunt

11.

Vergadering d.d.

24 juni 2021

Datum collegebesluit 18 mei 2021 Onderwerp

Toekomstplan Omnium

Registratienummer

/

Portefeuillehouder

drs. J. de Goffau/ drs. C. Pille

Programma

Onderwijs sport en cultuur

Behandeld door

Rutger Wondergem

1. Samenvatting Op 15 oktober 2020 heeft de gemeenteraad een besluit genomen over een aantal kaders voor de toekomst van Omnium sport & recreatie (Omnium). Vervolgens heeft de gemeenteraad specifiek over de verduurzaming van de accommodatie op 17 december 2020 een besluit genomen. Binnen deze kaders is gedurende het afgelopen half jaar gewerkt aan een concreet voorstel voor de bedrijfsstructuur en governance, aan de uitwerking van de verduurzamingsmaatregelen en aan het planvormingstraject voor het tropisch bos. Op deze drie onderdelen vragen we de gemeenteraad om nadere besluitvorming. Ten aanzien van de bedrijfsstructuur en governance wordt de gemeenteraad geadviseerd definitief in te stemmen met een harde splitsing tussen exploitatie, die een verantwoordelijkheid blijft van de exploitatie-bv en eigendom, onderhoud en beheer van het vastgoed, waarvoor de gemeente Goes verantwoordelijk wordt. Ten aanzien van de verduurzamingsmaatregelen wordt de gemeenteraad gevraagd definitief het investeringskrediet beschikbaar te stellen voor het plaatsen van de zonnepanelen en de warmtepompen conform het gepresenteerde plan in oktober 2020. Tenslotte wordt de gemeenteraad voorgesteld akkoord te gaan met het geschetste traject om te komen tot een toekomstplan voor het tropisch bos. In dit traject is nadrukkelijk de participatie van huidige gebruikers opgenomen. 2.

Inleiding Op 15 oktober 2020 heeft de gemeenteraad een besluit genomen over een aantal kaders voor de toekomst van Omnium. Vervolgens heeft de gemeenteraad specifiek over de verduurzaming van de accommodatie op 17 december 2020 een besluit genomen. Binnen deze kaders is gedurende het afgelopen half jaar gewerkt aan een concreet voorstel dat nu aan de raad wordt voorgelegd. Het betreft nadere besluitvorming over de bedrijfsstructuur, de governance, het onderhoud, de exploitatie, de verduurzaming van de accommodatie en het tropisch bos. 3.

Inhoud

Bedrijfsstructuur en governance Op 15 oktober heeft de gemeenteraad met eerder genoemd raadsbesluit het college opdracht gegeven de splitsing tussen exploitatie en eigendom/beheer van Omnium nader uit te werken. De gemeenteraad heeft hierbij aangegeven de voorkeur te hebben voor een bedrijfsstructuur waarbij het eigendom en beheer van het vastgoed een rechtstreekse verantwoordelijkheid worden van de gemeente en de verantwoordelijkheid voor de exploitatie te laten bij de exploitatie-bv. De fiscale risico’s van deze structuurverandering zijn de afgelopen periode onderzocht en afgestemd met de Belastingdienst. De Belastingdienst heeft Omnium schriftelijk bevestigd dat de risico’s die in het voortraject waren gesignaleerd in de effectuering van het besluit geen rol zullen spelen. We stellen de gemeenteraad daarom voor definitief te kiezen voor de voorkeursvariant waarbij het eigendom en beheer van de accommodatie naar de gemeente gaan en de exploitatie te laten bij de exploitatie-bv. De nieuwe structuur zal per 1 januari 2022 worden ingevoerd.

Agendapunt Pagina 2

Een financiële vertaling van dit voorstel is opgenomen onder het kopje ‘Financiën’. De tweede helft van dit jaar zal worden benut om het raadsbesluit nader uit te werken in onder meer een businessplan en prestatieafspraken, afgestemd op de nieuwe situatie. We zullen ook afspraken over het onderhoud van de accommodatie nader vastleggen. Medewerkers van de gemeentelijke vastgoedafdeling draaien sinds enkele maanden intensief mee in de onderhoudscyclus van Omnium om kennis en ervaring op te doen en het Meerjarenonderhoudsprogramma (MJOP) verder te verfijnen. Op basis van dit opgestelde MJOP heeft de gemeenteraad eerder al structureel budget vrijgemaakt voor het onderhoud van de totale accommodatie. We zullen het komende half jaar benutten om te komen tot een splitsing van de onderhoudsbijdrage in een deel voor routinematig (kort-cyclisch) onderhoud (Omnium) en groot (langcyclisch) onderhoud (gemeente). Verduurzaming In december 2020 heeft de gemeenteraad een principe-uitspraak gedaan voor een investering van € 1.721.000 voor de verduurzaming van Omnium in de vorm van het plaatsen van een maximaal aantal zonnepanelen op het dak van Omnium en voor het plaatsen van warmtepompen t.b.v. de warmteopwekking, zodat de accommodatie aardgasvrij zal worden.

Doel van deze verduurzaming is om een bijdrage te leveren aan de klimaatdoelstellingen van de gemeente en de exploitatie van het complex te verbeteren. Uitgangspunt hierbij is dat de kosten van de verduurzaming en de besparing op energielasten worden verrekend in de nader te bepalen subsidie van de gemeente aan Omnium. De uitwerking en aanbesteding van beide onderdelen loopt inmiddels. Aan de subsidies die door het Rijk zijn toegekend is de voorwaarde verbonden dat de installaties voor het einde van 2021 moeten functioneren. Dit vraagt een strakke tijdsplanning, mede gezien de levertijd van specifieke onderdelen. We vragen daarom de gemeenteraad nu definitief het benodigde krediet beschikbaar te stellen, conform bijgevoegde begrotingswijziging. De uitwerking heeft vooralsnog niet geleid tot substantiële wijzigingen ten opzichte van de in december 2020 gepresenteerde plannen. Indien de gunning en uitvoering toch leiden tot (financiële) afwijkingen zullen we de gemeenteraad hierover informeren. Tropisch bos (expeditiebos) De gemeenteraad heeft met het besluit van 15 oktober 2020 bepaald dat het bedrijfsonderdeel ‘tropisch bos’ tot 1 januari 2023 in stand wordt gehouden als maatschappelijke voorziening. De tussenliggende periode dient gebruikt te worden om de exploitatie te verbeteren en een realistisch toekomstplan op te stellen. Deze aanpak wordt medio 2022 geëvalueerd.

Als onderdeel van dit proces dient een participatietraject vormgegeven te worden waarin gebruikers kunnen meedenken over de huidige en toekomstige invulling. Om uitvoering te geven aan dit raadsbesluit, in lijn met onze participatiespelregels, zoals die eind 2019 zijn vastgesteld door de gemeenteraad, hebben wij in overleg met de directie van Omnium een planvormings- en participatietraject geschetst. Allereerst moeten we goed vastleggen welke groepen we bij dit traject betrekken, welke rol zij krijgen en hoe we omgaan met hun adviezen en voorstellen. Participatie is het meest waardevol met heldere kaders, duidelijke, concrete vragen en een heldere rolverdeling. Het participatietraject moet ideeën opleveren die goed zijn uit te voeren én betaalbaar zijn. Om dit te bereiken wordt vooraf bepaald welke financiële kaders er zijn voor investering en exploitatie. Ook stellen gemeente en Omnium vooraf vast wat we verstaan onder ‘maatschappelijke waarde’ en welke aspecten nog meer meetellen bij het beoordelen van een idee op uitvoerbaarheid. Hierbij kan gedacht worden aan de aansluiting van het idee bij de andere faciliteiten in Omnium en de bijdrage van het idee aan beleidsdoelen van de gemeente. Er zijn twee mogelijke richtingen voor de toekomst van het expeditiebos: 1. Verder ontwikkelen en optimaliseren van de huidige opzet / inrichting. 2.

Stoppen met de huidige opzet en ontwikkelen van een alternatieve invulling. De afgelopen jaren heeft Omnium sport & recreatie zich ontwikkeld tot een multifunctioneel sport- en recreatiebedrijf waar verschillende doelgroepen gebruik van maken. Juist door dit gecombineerde gebruik worden alle faciliteiten intensief gebruikt, waarbij met name de combinatie met (bewegings-)

Agendapunt Pagina 3

onderwijs een positief effect heeft op de exploitatie. Het ligt dan ook voor de hand om de planvorming voor het expeditiebos te starten bij de huidige gebruikers en partners zoals Scalda, HZ en het primair onderwijs. . Met deze partijen gaan we op zoek naar een invulling voor het expeditiebos die ook een bijdrage levert aan de dagrecreatieve functie, het (bewegings)onderwijs, de sportbeoefening of een ander maatschappelijk relevant thema. Wij stellen dus voor om eerst te onderzoeken of er in de toekomstplannen van de huidige gebruikers een rol is voor het expeditiebos. Daarbij kijken we zowel naar de huidige invulling als naar de beschikbare ruimte met een alternatieve invulling. Parallel aan dit traject ontwikkelen we het referentiekader en vindt een bredere marktconsultatie plaats. Daarin onderzoeken we een alternatieve invulling voor het expeditiebos en kijken we met een brede blik naar mogelijkheden om de ruimte op een andere manier te gebruiken in combinatie met nieuwe partners. Een invulling die aansluit bij sport, beweging(sonderwijs) en recreatie heeft daarbij nog steeds de voorkeur, maar is niet strikt noodzakelijk. Belangrijk onderdeel daarbij is de vraag hoe de hiervoor benodigde investeringen gedekt kunnen worden en wat de relatie met de overige bedrijfsactiviteiten is.

Met de uitkomsten van deze trajecten zal een keuze op hoofdlijnen gemaakt moeten worden aan de hand van het referentiekader. Het voorkeursscenario en de mogelijke alternatieven zullen worden gepresenteerd aan de gemeenteraad zodat hieruit een keuze gemaakt kan worden. Voor het opstellen van een toekomstplan voor het expeditiebos van Omnium is (financiële) ondersteuning aangevraagd bij Economische Impuls Zeeland in de vorm van een zogeheten ‘Innovatievoucher’. Deze aanvraag is toegekend inclusief een financiële bijdrage van maximaal € 25.000, waarmee de benodigde externe expertise voor planvorming ingehuurd kan worden. We vragen de gemeenteraad in te stemmen met deze werkwijze. We zullen op de in dit traject geschetste momenten actief de gemeenteraad over de resultaten informeren. 4.

Financiën

Bedrijfsstructuur en governance Zoals de adviseur van Baker Tilly in de raadsbijeenkomst van september vorig jaar heeft aangegeven: “we kunnen ons niet rijk organiseren”. Maar het is ook niet de bedoeling dat de gewenste scheiding tussen eigendom/onderhoud vastgoed en exploitatie leidt tot extra (financiële) risico’s. In de afgelopen periode hebben we daarom verschillende financiële/fiscale risico’s nader onderzocht. Daaruit is gebleken dat de voorkeursvariant, het overbrengen van het vastgoed naar de gemeente, geen extra geld kost. Belangrijk financieel risico zagen we op fiscaal gebied. In het eerste kwartaal hebben we zekerheid gekregen vanuit de Belastingdienst dat de voorkeursvariant van uw raad geen fiscaal nadelige effecten zal hebben. De volgende stap is de uitwerking van de verschillende financiële aspecten van de overdracht van het vastgoed. Dat het voor Goes en het Omnium samen geen geld kost is stap één maar de volgende stap is om ervoor te zorgen dat de herstructurering ook in de exploitatie van Goes of in de exploitatie van het Omnium geen ongewenste effecten heeft. In theorie betekent een voordeel voor gemeente Goes een nadeel voor het Omnium, of andersom. Deze effecten proberen we in de uitwerking te minimaliseren.

Financiële acties We gaan hieronder kort in op de belangrijkste financiële aspecten van de uitwerking en verwijzen u voor een meer gedetailleerde uitwerking naar de financiële notitie die als bijlage bij dit raadsvoorstel is gevoegd. De bedragen in deze notitie zijn indicatief. Deze kunnen pas definitief bepaald worden eind 2021, maar de notitie geeft wel een goed beeld van de transacties en de effecten die zullen plaatsvinden.

Agendapunt Pagina 4

Actie Vaststelling waarde vastgoed Afboeken activa Omnium, opboeken activa gemeente Goes Overdracht leningen Omnium naar Goes

Nieuwe exploitatiesubsidie

Verdeling onderhoud, lang cyclisch (Goes) – kort cyclisch (Omnium)

Bepalen huurvergoeding

Mogelijke herfinanciering leningen

Verduurzaming Omnium

Omschrijving Een onafhankelijke taxateur heeft de waarde bepaald van het vastgoed (panden, installaties en terreininrichtingen) dat we als gemeente Goes gaan overnemen. Na de overname van het vastgoed wordt de activa op de balans van het Omnium afgeboekt. Voor gemeente Goes wordt de activa onderdeel van de balans. We nemen als gemeente Goes de leningportefeuille van het Omnium over. Dit betekent dat de schuldpositie van het Omnium afneemt en die van gemeente Goes toeneemt. Voor die leningen hebben we al een garantie afgegeven. De overname betekent dat we de leningportefeuille tegen dezelfde voorwaarden overnemen van de BNG en ING. Daarnaast heeft het Omnium nog een directe onderhandse lening bij gemeente Goes. Deze wordt meegenomen bij de omzetting van de totale leningportefeuille. De subsidie is gebaseerd op de huidige kosten van Omnium. Voor een deel komen die kosten naar gemeente Goes (rente-, afschrijving- en onderhoudskosten). Voor de exploitatie-bv die overblijft moet een nieuwe subsidie bepaald worden. Voor het onderhoud maken we onderscheid in het lang cyclisch (groot) onderhoud dat een verantwoordelijkheid wordt van de gemeente Goes en het kort cyclisch (klein, dagelijks/terugkerend) onderhoud dat in beheer van Omnium wordt uitgevoerd. Van de totale jaarlijkse dotatie aan de onderhoudsvoorziening van de gemeente Goes wordt een deel overgemaakt aan Omnium.

Het andere deel blijft in de onderhoudsvoorziening van de gemeente Goes en wordt gebruikt voor lang cyclisch onderhoud. De gemeente wordt eigenaar van het vastgoed Omnium en de exploitatie-bv Omnium wordt gebruiker. Er ontstaat een verhuurder-huurder-relatie die vertaald moet worden in een huurvergoeding. De bepaling hiervan hangt nauw samen met het bepalen van de subsidie aan de exploitatie-bv. In de uitwerking wordt de huidige leningportefeuille die wordt overgenomen tegen het licht gehouden. We zitten daarbij vast aan de voorwaarden van de huidige leningportefeuille maar er wordt beoordeeld in hoeverre die voorwaarden passend zijn binnen de leningportefeuille van de gemeente Goes. Ook wordt een vergelijk gemaakt van een eventuele aflossing, boete/disagio BNG/ING en de huidige lage rentestand op de geldmarkt. De gemeente doet investeringen in de verduurzaming van Omnium in de vorm van zonnepanelen en warmtepompen. De exploitatie-bv blijft afnemer van energie maar gaat in theorie straks ook energie afnemen van de zonnepanelen die eigendom van de gemeente zijn. In de uitwerking wordt meegenomen welke effecten dit heeft, zowel fiscaal als financieel.

Voor de indicatieve effecten op de exploitaties van Omnium en de gemeente Goes verwijzen wij u naar de financiële notitie in de bijlage. Effect op de schuldpositie Om het effect op de schuldpositie van gemeente Goes inzichtelijk te maken gaan we uit van de schuldpositie op 31 december 2020. Deze is onderdeel van de jaarrekening 2020.

Agendapunt Pagina 5

De schuldpositie drukken we uit in het kengetal netto schuldquote. In de jaarrekening 2020 komt de schuldquote uit op 81%. Om dit percentage te duiden hanteren we de indeling van de VNG: Netto schuldquote Omschrijving 0% tot 100% Groene zone 100% tot 130% Oranje zone 130% > Rode zone Met 81% laat de jaarrekening 2020 (momentopname op 31 december 2020) zien dat we ruim in de groene zone uitkomen. Met het overnemen van de leningportefeuille van het Omnium van ongeveer € 13.838.000 zou de netto schuldquote uitkomen op 90%, nog steeds in de groene zone. Er zijn nog andere variabelen die de schuldquote beïnvloeden, dus de werkelijke netto schuldquote kunnen we pas op 31 december 2021 bepalen. Vervolg financiële uitwerking De uitwerking van bovenstaande actie vindt plaats voorafgaand aan de overdracht van het vastgoed Omnium eind 2021. Het onderzoek van de laatste maanden laat zien dat de financiële risico’s bekend zijn of beheersbaar zijn. De grootste uitdaging zit erin om ook in de onderlinge verdeling ongewenste financiële effecten te voorkomen. De uitwerking wordt in nauwe samenwerking met de huisaccountant Baker Tilly opgepakt. Hiermee voorkomen we dat het waarderingsvraagstuk bij het opstellen van de jaarrekening nog discussie oplevert. 5.

Communicatie

Bij dit raadsvoorstel mee te zenden stukken: 1. Begrotingswijziging 2. Ter inzage te leggen stukken 1. Bijlage: Financiële notitie scheiding eigendom – exploitatie Omnium 2. Raadsvoorstel en -besluit verduurzaming, december 2020 Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Goes,

mr. H.E. Schild Secretaris

drs. M. Mulder MSc. Burgemeester