Agendapunt 11. Programmajaarrekening 2021 def

De Betho is daarin een belangrijke samenwerkingspartner en is benaderd om hierin een bijdrage te leveren. Betere aansluiting op de ondersteuningsbehoefte van de huidige doelgroep zal er namelijk voor zorgen dat de Betho ook in de toekomst financieel gezond blijft. Het belangrijkste speerpunt in 2022 zal zijn het opstellen van verschillende toekomstscenario’s voor De Betho met de deelnemende gemeenten binnen de GR, het financieel doorrekenen van deze scenario’s en het vervolgens kiezen en implementeren van één van de scenario’s. Daarnaast is in 2021 een start gemaakt met de implementatie van een Bevelands Participatielab. De Betho is gevraagd ook hier een leidende rol in te spelen. Tot slot zal de Betho zelf haar bedrijfsvoering in 2022 weer zo inrichten dat zij richting een positief resultaat zullen bewegen, ondanks een afnemende rijksbijdrage. Risico’s De deelnemende gemeenten dragen eventueel bij aan de verliezen van De Betho, die sterk afhankelijk zijn van de economische ontwikkelingen en de uitstroom van werkzoekenden naar betaald werk.

2 Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Zeeland (GGD) De GGD heeft als taak om de gezondheid van alle Zeeuwen te bewaken, te beschermen en te bevorderen. Dat is waar de GGD voor staat. De missie van de GGD: samen werken aan een gezond en veilig bestaan en sluitende zorg voor burgers in Zeeland. Deelnemers Rechtsvorm en vestigingsplaats Alle 13 Zeeuwse gemeenten Gemeenschappelijke Regeling / Goes Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Wethouder Van der Reest Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 1.591.096 Eigen Vreemd Resultaten: Vermogen Vermogen (2020) (2020) (2020) € 3.972.560 € 2.236.000 € 620.738 Ontwikkelingen/beleidsvoornemens 2021 Op dit moment staan veel van de activiteiten van de GGD in het teken van Corona. De hele organisatie GGD is vervijfvoudigd door de Covid-organisatie. Ook in 2022 zal veel van de taken van de GGD nog in het teken staan van de pandemie. Daarnaast heeft de GGD te maken met een steeds moeizamere werving van personeel. Er is een artsentekort in heel Nederland, en ook GGD Zeeland heeft daarmee te maken. Op moment van schrijven wordt gewerkt aan een kortetermijn-plan, om NU de problemen op te lossen en een lange-termijn-plan om te komen tot duurzame oplossingen.

75 Deze wordt naar verwachting in 2022 opgeleverd en ter besluitvorming voorgelegd. Al enkele jaren is de GGD bezig met de huisvestigingsvisie. Het pand waar ze nu in huizen behoeft op steeds meer onderdelen onderhoud. Dit zijn echter omvangrijke kosten, waardoor nu wordt bezien of het niet beter is om te verhuizen naar een ander/nieuw te ontwikkelen pand. Hoewel de noodzaak voor het onderhoud nog steeds onder de aandacht is, is de huisvestingsvisie op dit moment wat naar de achtergrond, door alle activiteiten rondom COVID. Risico’s Er zijn risico’s m.b.t. de nieuwe huisvestingsvisie. Er zijn verschillende scenario’s uitgewerkt, met bijbehorend financieel plaatje. Scenario’s betreffen nieuwbouw, renovatie, of verhuizen naar bestaand pand. Er wordt vanuit gegaan dat dat voor de gemeenten kostenneutraal kan. Echter, wanneer dit onverhoopt niet het geval is, komt de rekening naar de gemeenten. Op dit moment gaat de nieuwe huisvestingsvisie er van uit dat de hoofdvestiging van de GGD in Goes blijft, ongeacht het gekozen scenario. Dit is nog niet vastgesteld. Het risico bestaat dat de hoofdlocatie van de GGD naar een andere gemeente verhuist. De toekomst moet uitwijzen wat de inhoudelijke en financiële gevolgen zijn. De risico’s voor de organisatie COVID zijn voor gemeenten nihil, omdat deze voor rekening komt van het ministerie

3 Gemeenschappelijke Regeling de Bevelanden GR de Bevelanden staat voor Gemeenschappelijke Regeling de Bevelanden. Deze regeling is de basis voor een intensieve samenwerking tussen de vijf gemeenten uit de Bevelanden. Samenwerken gebeurt op de terreinen HRM, ICT en WIZ (Werk, inkomen en zorg). Namens de vijf gemeenten wordt door afdeling WIZ gegeven uitvoering aan de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, de Participatiewet, de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening en de Wet, Werk en Bijstand. Deelnemers Rechtsvorm en vestigingsplaats Borsele, Goes, Kapelle, Noord-Beveland, Gemeenschappelijke Regeling / Goes Reimerswaal Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Wethouder Van der Reest Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 7.826.297 Vertegenwoordiging DB: Burgemeester Mulder Eigen Vreemd Resultaten: Vermogen Vermogen (2021) (2021) (2021) € 5.225.204 € 300.906 € 1.045.449 Ontwikkelingen/beleidsvoornemens 2021 ICT: In 2021 is vaker gekozen voor functionaliteit vanuit de Cloud waarmee strategisch de trend is ingezet om zowel hardware als software meer op afstand te plaatsen. Voor Patch- en realeasemanagement is een striktere kalender gehanteerd die onder andere heeft geresulteerd in de keuze voor een vaste patch- en releaseavond voor software, waarbij ook ruimte is om hardware te vervangen. Changemanagement wordt in 2022 opgepakt.

Bij de diverse vervangingsprojecten voor software (E-HRM, Financiën, website en WiFi) is wederom een stap gezet richting volledige harmonisatie en standaardisatie. P&O: in 2021 is de afdeling P&O in de beheer fase gekomen. Zo is er een vast hoofd P&O aangesteld en waren ook de overige functies eind 2021 ingevuld. Eind 2021 is P&O overgegaan naar een nieuw pakket dat de salarisadministratie ondersteunt. In samenwerking met de gemeente Goes zijn daarnaast diverse zaken opgepakt. Zo is er een start gemaakt met SPO wat zal doorlopen in het jaar 2022. WIZ: In 2021 zijn de eerste gesprekken gevoerd over de strategische agenda die we met elkaar vast zouden willen stellen. In afwachting van de uitkomsten van het onderzoek dat Berenschot heeft gedaan naar de governance van GR de Bevelanden als geheel, zijn er nog geen stappen gezet om sturing op onderwerpen anders vorm te geven dan de afgelopen jaren gebeurde. Inhoudelijk is in 2021 de aandacht uitgegaan naar de voorbereiding van de nieuwe wet Inburgering die in 2022 in werking treedt, het armoedebeleid, het beleid schulddienstverlening en de voorbereiding op de veranderingen rondom Beschermd Wonen waarbij de toegang tot zorg via de gemeenten geregeld gaat worden per 2022. Tevens is er een nieuwe WMO-verordening met bijbehorende beleidsregels vastgesteld en is uitvoering gegeven aan de Covid-19 gerelateerde maatregelen TONK en TOZO.

De komende jaren blijft de focus liggen op een andere manier van werken in de toegang (toepassen omgekeerde toets en uitrollen gedachtengoed mobility mentoring). Daarnaast loopt een traject samen met een paar andere Bevelandse gemeenten rondom de integrale intake. Dit maakt deel uit van het Focusplan Sociaal Domein dat Goes in 2021 heeft vastgesteld en waarin ook de 11 bezuinigingsmaatregelen van WIZ zijn opgenomen. Wij blijven als gemeente sturen op het verder automatiseren van data van WIZ zodat deze kunnen worden ontsloten via Cognos,

76 over de drie wetten heen. Risico’s De gemeente draagt bij in een eventueel nadelig saldo, zowel qua bedrijfsvoering als op uitvoering van werkzaamheden. Risicovol blijft de ontwikkeling van het BUIG budget (gericht op uitkeringen), maar ook de door het Rijk opgelegde abonnementstarief WMO en de ambulantisering kennen nadelige gevolgen. Een risico blijft ook in welke mate de uitgangspunten van het gemeentelijk beleid (Focusplan/Goes voor Elkaar, koersdocument participatie) voldoende terug te vinden zijn in de uitvoering bij WIZ. Uiteraard vormt hierbij de samenwerking met de andere gemeenten ook een uitdaging. De discussie over opdrachtgever- en opdrachtnemersrol komt regelmatig terug. Dit is ook geconstateerd in het onderzoek van Berenschot naar de governance van GR de Bevelanden.

4 Openbaar Lichaam Afvalstoffenheffing Zeeland (OLAZ) OLAZ behartigt de gemeenschappelijke belangen van de deelnemers op het gebied van de afvalstoffenverwijdering. Hiermee voert de OLAZ onder andere taken uit als de zorg voor de verwijdering van de afvalstoffen, het adviseren van de deelnemers over het uitvoeren van relevante bepalingen van de Wet milieubeheer, het vaststellen van de tarieven voor de verwijdering van afvalstoffen, Daarnaast geeft de OLAZ-voorlichting op het gebied van afvalpreventie en -verwijdering. Deelnemers Rechtsvorm en vestigingsplaats Alle 13 Zeeuwse gemeenten Gemeenschappelijke Regeling / Borsele Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Wethouder Pille Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 1.922.615 Eigen Vreemd Resultaten: Vermogen Vermogen (2021) (2021) (2021) € 481.940 € 9.340.551 € 53.000 Ontwikkelingen/beleidsvoornemens 2022 De VANG- doelstelling van 100 kilo restafval per inwoner is voor vele Zeeuwse gemeenten nog niet bereikt. Een gedeelte van deze opgave ligt bij de inzameling van het ‘niet recyclebaar en brandbaar’ afval op de milieustraat. Ook is er de landelijke wens om meer in te zetten om afval als grondstof te zien in het kader van circulaire economie. De omvorming van milieustraten wordt in 2022 verder geconcretiseerd.

Het gaat daarbij om de invoering van toegangscontrole op de milieustraten en (prinicpe-) besluitvorming tot regionalisering. Uitgangspunt van deze regionalisering betreft 3 grote milieustraten voor alle (grove) afvalstromen per regio, incl. circulaire ambachtscentra. Daarnaast 10 resterende milieustraten in een andere vorm. Specifiek wordt voor de locatie Bevelanden in 2022 een haalbaarheidsstudie uitgevoerd om een regiomilieustraat te realiseren op bedrijventerrein De Deltaweg. Risico’s Bijdrage in eventueel exploitatietekort.

5 Regionaal Bureau Leerplicht (RBL) Het RBL ziet toe op de naleving van de leerplichtwet voor jongeren tot 18 jaar en het voorkomen van voortijdig schoolverlaten voor jongeren tot 23 jaar. RBL helpt jongeren, ouders en scholen bij het oplossen van problemen die een succesvolle schoolcarrière belemmeren. We stimuleren jongeren een startkwalificatie te halen en bieden begeleiding en advies. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Borsele, Goes, Kapelle, Noord-Beveland, Gemeenschappelijke Regeling / Goes Reimerswaal, Schouwen-Duiveland en Tholen Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Wethouder De Goffau Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 108.075 Eigen Vreemd Vermogen Vermogen Resultaten: (2021) (2021) (2021) €0 €0 € 31.602 Ontwikkelingen/beleidsvoornemens 2021 Er is landelijk veel aandacht voor de problemen die leerlingen hebben gekregen als gevolg van de Corona-

77 maatregelen. Het RBL zit in toenemende mate psychische klachten bij steeds meer leerlingen en studenten. In 2022 zal hier veel aandacht naar uitgaan, hoe kunnen scholen deze leerlingen het beste ondersteunen, zodat eventueel verzuim, of schooluitval kan worden voorkomen. Risico’s Goes is centrumgemeente voor deze wettelijke taak. De jaarcijfers zijn verwerkt in de jaarrekening van de gemeente Goes. Het risico blijft beperkt tot maximaal de jaarlijkse bijdrage.

6 Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) RUD Zeeland voert namens de gemeenten, de provincie en het waterschap de taken vergunningverlening, toezicht en handhaving op het gebied van milieu en natuur uit. RUD Zeeland werkt daardoor samen met gemeenten, de provincie en het waterschap aan een schone en veilige werk- en leefomgeving. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats 13 Zeeuwse gemeenten, Provincie Zeeland, Gemeenschappelijke Regeling / Terneuzen Waterschap Scheldestromen Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Burgemeester Mulder Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 631.600 Eigen Vreemd Resultaten: Vermogen Vermogen (2021) (2021) (2021) € 2.598.095 € 888.831 € 2.368.580 Ontwikkelingen/beleidsvoornemens 2022 In de toekomstvisie Omgevingsdienst Zeeland 2021-2024 spreekt de RUD uit dat de gezamenlijke ambitie een veilig en schoon Zeeland is. De bestuurlijke verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij de 13 Zeeuwse gemeenten, de provincie en het waterschap. De RUD adviseert de deelnemers, ziet zich als het kenniscentrum op het gebied van milieu, vergunningverlening, toezicht en handhaving. Zij denken mee in de totstandkoming van beleid, zijn vraagbaak voor actuele onderwerpen, maken vergunningen, houden toezicht en handhaven waar nodig. De ontwikkelingen bij de deelnemers hebben gevolgen voor het takenpakket van de RUD.

Te denken valt aan ondermijning, rampenbestrijding, energietransitie en duurzaamheid. Daarbij is samenwerking de sleutel tot succes. Voor deze ontwikkelingen verwacht de RUD 7 fte extra nodig te hebben. In het rapport van de commissie Van Aartsen zijn 10 aanbevelingen geformuleerd voor verbetering van het Nederlandse VTH stelsel. Het huidige stelsel functioneert niet goed en wordt gekenmerkt door fragmentatie en vrijblijvendheid. Deze aanbevelingen moeten nog verder worden uitgewerkt. Het gaat onder meer over: de robuustheid van de RUD’s, de kwaliteit, meer capaciteit, prioriteit en inzet voor strafrechtelijke handhaving, landelijke normfinanciering, hetzelfde basispakket voor iedere RUD, uniformiteit t.a.v. handhavings- en uitvoeringsbeleid, alsook het uitvoeringsprogramma. Die aanbevelingen hebben een grote invloed op de RUD Zeeland. Tenslotte ligt er het rapport “Verkenning samenwerking tussen GGD, VRZ en RUD Zeeland”. De 3 directeuren van de Gemeenschappelijke regelingen hebben dit onderzoek gestart om de mogelijkheden voor nadere samenwerking te bestuderen. Dit bevindt zich nog in de verkennende fase. Risico’s Bijdrage in eventueel exploitatietekort.

7 GR Belastingsamenwerking Sabewa Zeeland Sabewa (Samenwerking belastingen en waardebepaling) Zeeland is een gemeenschappelijke regeling van acht gemeenten en het Waterschap. Sabewa Zeeland heft en int belastingen. Deelnemers Rechtsvorm & Vestigingsplaats Goes, Hulst, Reimerswaal, Tholen, Borsele, Sluis, Gemeenschappelijke Regeling / Terneuzen Terneuzen, Kapelle en Waterschap Scheldestromen Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Wethouder Pille Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 621.930 Eigen Vermogen (2021) € 330.477

Vreemd Vermogen (2021 € 8.564.003

Resultaten: (2021) € 236.827

78 Ontwikkelingen/beleidsvoornemens 2021 In 2021 is de jaarlijkse aanslagronde voor de verschillende belastingen die Sabewa Zeeland uitvoert goed verlopen. De begroting 2022 van Sabewa Zeeland richt zich erop om net als voorgaande jaren de uitvoering van de reguliere processen binnen de Wet WOZ, binnen de normen en criteria van de Waarderingskamer. Sabewa Zeeland geeft hierbij aan dat ze voor de interne beheersing van de processen rondom de Wet WOZ de huidige beoordeling “uitstekend” van de Waarderingskamer willen vasthouden Voor het innen van de belastingen streeft Sabewa Zeeland naar een duidelijkere taal naar en met de burger. Risico’s Bijdrage in eventueel exploitatietekort.

8 Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio (SWVO) Het SWVO geeft beleidsadvies en beleidsondersteuning en verzorgt inkoop, contractbeheer en -management. Dit doen zij voor: de Wet maatschappelijke Ondersteuning (Wmo), leerlingenvervoer, cultuureducatie en algemeen maatschappelijk werk. Deelnemers Rechtsvorm & Vestigingsplaats Borsele, Goes, Kapelle, Noord-Beveland, Gemeenschappelijke Regeling / Goes Reimerswaal, Schouwen-Duiveland en Tholen. Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Wethouder Van der Reest Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021 (concept): Vertegenwoordiging DB: Wethouder Van der Reest € 263.388 Eigen Vreemd Resultaten: Vermogen Vermogen (2021-concept) (2021-concept) (2021 - concept) € 2.089.839 € 7.824.790 € 1.162.904 Ontwikkelingen/beleidsvoornemens 2021 Naar aanleiding van de steeds verder stijgende uitgaven Wmo, is in 2020 een onderzoek uitgevoerd om meer grip te krijgen op de uitgaven (‘Grip op Wmo’, Berenschot). De aanbevelingen die uit dit onderzoek zijn gekomen, zijn in 2021 in deelprojecten opgepakt. Eind 2021 zijn en aantal van deze deelprojecten afgerond en is een advies aan de gemeenten geformuleerd. Een van de concrete resultaten is het advies ‘Sturen op resultaat’ en het aangescherpte inkoopkader. Ook is ingezet op het formuleren van kpi’s en het verbeteren van het datamonitoringssysteem (BI-tool).

Gemeenten krijgen op deze manier beter grip op de uitgaven en kunnen eerder waar nodig (bij)sturen. Risico’s Binnen de Zeeuwse Samenwerking Sociaal Domein loopt er momenteel een onderzoek naar een nieuwe samenwerkingsstructuur voor de inkoop beschermd wonen en jeugdhulp in Zeeland. Omdat het CZW-bureau een rol heeft bij de inkoop van beschermd wonen, en zij bestuurlijk vallen onder de verantwoordelijkheid van SWVO, kan dit mogelijk consequenties hebben voor de huidige vormgeving van SWVO. Daarnaast is er vanuit het project Grip op Wmo een bestuursopdracht geformuleerd over verdere samenwerking tussen GR SWVO en GR de Bevelanden.

9 Veiligheidsregio Zeeland (VRZ) De Gemeenschappelijke Regeling VRZ is verantwoordelijk voor de fysieke veiligheid, rampenbestrijding en crisisbeheersing in Zeeland. Binnen de veiligheidsregio werken verschillende partijen samen op het gebied van: brandweerzorg, rampenbeheersing, crisisbeheersing, geneeskundige hulpverlening en handhaving van de openbare orde en veiligheid. Deelnemers Rechtsvorm en vestigingsplaats 13 Zeeuwse gemeenten Gemeenschappelijke Regeling / Middelburg Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Burgemeester Mulder Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 2.703.093 Eigen Vreemd Resultaten: Vermogen Vermogen (2021) (2021) (2021) € 4.432.962 € 33.525.975 € 755.012 Ontwikkelingen/beleidsvoornemens 2021 De begroting 2021 is beleidsarm opgesteld vooruitlopend op de samenstelling van het beleidsplan 2020-2023. Het niveau van dienstverlening en veiligheid is gestoeld op het huidige beleid. De VRZ heeft zichzelf een taakstelling gesteld, waar de ACF over heeft geadviseerd hier zo snel mogelijk mee te beginnen.

79 Risico’s 1. Realisatie taakstellingen 2021 en verder 2. Cao-gemeenten 2021. VRZ heeft rekening gehouden met een loonstijging van 2,5% in de 2021 3. Uitstroom/instroom (brandweer)vrijwilligers met gevolgen voor de operationaliteit en wervings-en opleidingskosten 4. Wet Normalisering Rechtspositie Ambtenaren 5. Kosten gemaakt in het kader van de coronacrisis

10 Zeeuwse Muziekschool (ZMS) De Zeeuwse Muziekschool verzorgt namens de tien deelnemende gemeenten muziekonderwijs voor kinderen, jongeren en volwassenen. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Borsele, Goes, Hulst, Kapelle, Middelburg, NoordGemeenschappelijke Regeling/ Middelburg Beveland, Reimerswaal, Schouwen-Duiveland, Tholen, Veere. Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Wethouder Pille Jaarlijkse exploitatiebijdrage 2021: € 272.178 Vertegenwoordiging DB: Wethouder Pille Eigen Vreemd Resultaten: Vermogen Vermogen (2021) (2021) (2021) € 280.204 € 1.189.454 - € 273.761 Ontwikkelingen/beleidsvoornemens 2021 De ZMS richt zich op vrijetijdsonderwijs, onderwijs op en/of voor scholen (basis en middelbaar) en het sociaal domein. De ZMS wil robuuster en toekomstbestendig zijn en verbreed om die reden het aanbod. De Muziekschool wil op meer gemeentelijke domeinen actief zijn. Met de bestemmingsreserves wordt die bredere inzet opgestart. Deze worden besteed aan Brug voor Talent (vooropleiding conservatorium in Zeeland opzetten i.s.m. HKU), aansluiten bij het prestigieuze New Yorkse Mostly Modern Festival met een eigen bescheiden versie van het festival en aan noodzakelijke professionalisering van de administratieve organisatie. De Muziekschool heeft in 2021 nadeel ondervonden van de coronapandemie.

Met name in de eerste helft van het jaar is er financieel geleden: diverse activiteiten konden geen doorgang vinden, terwijl er wel kosten voor waren gemaakt, er zijn diverse investeringen gedaan als gevolg van de coronamaatregelen (voorzieningen in lokalen; inzet extra mensen/vrijwilligers; camera’s voor online werk), en men was genoodzaakt lesgeld te restitueren. Dit heeft geleid tot een schade in de eerste helft van 2021 die voor de gemeente Goes neerkomt op € 9303. Risico’s Behalve de uitgetreden gemeenten Sluis en Vlissingen zijn er binnen de GR ZMS meer gemeenten die twijfels hebben over hun deelname aan de GR. Tot nu toe zijn er geen officiële aanvragen gedaan om uit te treden. Dit betekent dat in de huidige omvang de GR de komende 3 jaar kan blijven bestaan. De gemeente Borsele is van plan om na die periode vanaf 2024 uit de GR te stappen. De provincie evalueert ook de eigen deelname in cultuureducatie breed in Zeeland. Hij heeft hiervoor een onderzoek uitgezet bij een externe partij. Uitkomst met het onderzoek is een mogelijk antwoord op de vraag hoe cultuureducatie gestructureerd kan worden in Zeeland.

B. Vennootschappen en Corporaties 1 Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) BNG Bank is de bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. De bank draagt duurzaam bij aan het laag houden van de kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger. Hiermee is de bank essentieel voor de publieke taak. De kerntaak is om tegen lage tarieven krediet te verstrekken aan of onder garantie van Nederlandse overheden. De gemeente neemt deel in het maatschappelijk kapitaal van de N.V. BNG Bank. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Alle Nederlandse gemeenten Naamloze Vennootschap/ Den Haag Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes

80 Stemrecht op aandeelhoudersvergadering Vertegenwoordiging Goes: Wethouder Pille Eigen Vreemd Resultaat Vermogen Vermogen (in mln €) (in mln €) (in mln €) € 5.062 (2021) (2021) € 236 € 143.995

De gemeente is aandeelhouder: 0,17% Aandelenkapitaal: € 241.000 Dividend Dividend 2020 2021 € 174.000

€ 122.000

Dividend 2019 € 275.000

Ontwikkelingen/beleidsvoornemens 2021 De BNG Bank streeft niet naar winstmaximalisatie, maar naar maatschappelijke impact en een redelijk rendement voor de aandeelhouders. Risico’s Bij tegenvallende winsten in de toekomst wordt lager dividend uitgekeerd, wat gevolgen heeft voor de begrotingspositie van de gemeente Goes.

2 Provinciale Zeeuwse Elektriciteit Maatschappij (PZEM NV) PZEM richt zich op productie, handel en levering van energieproducten en -diensten. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Zeeuwse Gemeenten, Gemeenten Bergen op Zoom, Naamloze Vennootschap / Middelburg Woensdrecht, Goeree-Overflakkee en de provincies Zeeland, Noord-Brabant en Zuid-Holland en Bank Nederlandse Gemeenten. Bestuurlijk belang Goes Stemrecht op aandeelhoudersvergadering Vertegenwoordiging Goes: Wethouder Pille Eigen Vermogen Vreemd Vermogen

Resultaat

Financieel belang Goes De gemeente is aandeelhouder: 4,17% Aandelenkapitaal: € 289.000 Dividend Dividend Dividend 2020 2019 2021 n.n.b. €0 €0

(2021) (2021) (2021) n.n.b. n.n.b. n.n.b. (2020) (2020) (2020) € 1.376.990.000 € 850.880.000 - € 21.841.000 Ontwikkelingen/beleidsvoornemens In 2021 zijn de aandelen uit Pzem NV gehaalden via de rechtspersoon GBE Aqua BV rechtstreeks onder de aandeelhouders gehangen. In de komende periode wordt onderzocht wat de mogelijkheden zijn om andere commerciële onderdelen van Pzem NV te verkopen. Het financiële resultaat over het jaar 2020 laat een flinke verbetering zien ten opzichte van de voorgaande jaren. Risico’s In de afgelopen jaren heeft Pzem NV geen dividend uitgekeerd. Ook in de begroting van gemeente Goes wordt geen dividenduitkering geraamd. Pzem NV is actief op verschillende energiemarkten en wordt daarbij geconfronteerd met meerdere risico’s. Het gaat om risico’s die voortkomen uit de samenstelling van de handelsportefeuille en risico’s door economische, financiële en juridische ontwikkelingen. Deze risico’s zijn inherent aan de strategische keuzes en de activiteiten van PZEM N.V. en behoren daarom tot het risicoprofiel van de onderneming. Hoewel het risico van de dividenduitkering is ondervangen, vertegenwoordigen de aandelen van PZEM een waarde die door verschillende ondernemingsrisico’s kan fluctueren.

81

3 Gemeenschappelijk Bezit Evides Aqua BV (GBE Aqua BV)) Onderdeel van de aandeelhoudersstrategie was het ontvlechten van het Evides belang uit Pzem NV en dit belang in publieke handen te brengen. In 2021 is dit gerealiseerd en is het belang Evides ondergebracht in GBE Aqua BV. Deze vennootschap heeft als doel het houden en beheren van aandelen Evides en het uitoefenen van stemrecht Evides. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Zeeuwse Gemeenten, Gemeenten Bergen op Zoom, Besloten Vennootschap / Middelburg Woensdrecht, Goeree-Overflakkee, en de provincie Zeeland. Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Stemrecht op aandeelhoudersvergadering De gemeente is aandeelhouder: 4,174% Vertegenwoordiging Goes: Wethouder Pille Aandelenkapitaal: € 41.700 Eigen Vermogen Vreemd Resultaat Dividend Dividend Dividend 2020 Vermogen 2019 2021 (2021) (2021) (2021) n.n.b. n.v.t. n.v.t. n.n.b. n.n.b. n.n.b. (2020) (2020) (2020) n.v.t. n.v.t. n.v.t. Ontwikkelingen/beleidsvoornemens In 2021 zijn de aandelen Evides uit Pzem gehaald en via de rechtspersoon GBE Aqua BV rechtstreeks onder de aandeelhouders gehangen. Naast het houden en beheren van de belang Evides zijn er geen andere beleidsvoornemens. Risico’s Het ontvlechten van het Evides belang uit Pzem NV en de oprichting van GBE Aqua brengt beperkte risico’s met zich mee voor de aandeelhouders.

Omdat de benodigde garantie voor de financiering bij de provincie ligt en niet bij de gemeente, zijn de risico’s voor de deelnemende gemeenten beperkt tot maximaal de kapitaalstorting in GBE Aqua. Voor gemeente Goes is dat € 41.700. 3 Economische Impuls Zeeland De NV Economische Impuls Zeeland (Impuls), opgericht in 2007, is de ontwikkelingsmaatschappij van Zeeland. Doel is het vergroten van de dynamiek van de Zeeuwse (kennis)economie, met groei van werkgelegenheid, door uitvoering van concrete projecten en door acquisitie van bedrijven en investeringen van elders. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Alle 13 Zeeuwse gemeenten, ABN Amro, DOW Naamloze Vennootschap / Vlissingen Benelux BV, Rabobank, Zeeuwse Zorginstellingen Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Stemrecht op aandeelhoudersvergadering De gemeente is aandeelhouder: 1,64% Vertegenwoordiging Goes: Wethouder Pille Aandelenkapitaal: € 2.461 Eigen Vreemd Resultaat Dividend 2020 Dividend 2019 Dividend 2018 Vermogen Vermogen (2021) (2021) (2021) €0 €0 €0 Nnb Nnb Nnb (2020) (2020) (2020) € 66.291 € 4.872.542 € 3.388.803 Ontwikkelingen/beleidsvoornemens 2021 Geen relevante ontwikkelingen. Risico’s De risico’s zijn beperkt gelet op de omvang van het aandelenpakket.

82

5 Goes Goed B.V. Goes Goed B.V. exploiteert het Omnium; Met een subtropisch zwembad, een tropisch bos en diverse sportaccommodaties is Omnium het sport- en recreatiecomplex van Zeeland. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Gemeente Goes Besloten Vennootschap/ Goes Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes De gemeente is 100% eigenaar; De gemeente is aandeelhouder: 100% Stemrecht op aandeelhoudersvergadering; Aandelenkapitaal: € 4.560.000 Vertegenwoordiging Goes: Wethouder Pille Eigen Vreemd Resultaat Dividend Dividend Dividend Vermogen Vermogen 2021 2020 2019 (2021) (2021) (2021) n.n.b. €0 €0 n.n.b. n.n.b. n.n.b. (2020) (2020) (2020) € 1.528.425 € 17.761.991 - € 107.543 Ontwikkelingen/beleidsvoornemens In 2021 heeft de gemeenteraad het besluit genomen om het toekomstbestendig maken van het Omnium. Onderdeel daarvan was om de governance van het Omnium te wijzigen en verbeteren. Het Omnium is omgevormd tot een exploitatie BV en het vastgoed is overgedragen naar de gemeente. De verduurzaming van het Omnium door middel van zonnepanelen en warmtepompen is in gang gezet en wordt in 2022 gerealiseerd. Voor het bedrijfsonderdeel tropisch bos wordt onderzocht op welke wijze dit in de toekomst geëxploiteerd gaat worden. Risico’s Het aandelenkapitaal Goes Goed B.V. kent een waardering op de balans van gemeente Goes.

Er is een risico dat we bij blijvende negatieve resultaten tot een afboeking van de waarde van deze aandelen moeten komen. Voor het vreemd vermogen (geldleningen) zijn gemeentegaranties verleend. Met het (o.a. financieel) toekomstbestendig maken van het Omnium is een belangrijke stap genomen om dit risico beter te beheersen.

6 Deelgebieden Goese Schans B.V. Deelgebieden Goese Schans B.V. is, in samenwerking met diverse partijen, verantwoordelijk voor de exploitatie van de herstructurering van een verouderd bedrijventerrein tot een hoogwaardig woongebied. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Gemeente Goes, Stichting Beveland Wonen, Besloten Vennootschap/ Goes Heijmans Vastgoed B.V. Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Stemrecht op aandeelhoudersvergadering: De gemeente is aandeelhouder: 33,3% Vertegenwoordiging Goes: Wethouder Pille Aandelenkapitaal: € 1 Achtergestelde leningen: € 325.250 Eigen Vreemd Resultaat Dividend Dividend Dividend 2018 Vermogen Vermogen 2020 2020 2019 (2020) (2020) € 36.895 €0 €0 €0 € 154.390 € 2.202.731 Ontwikkelingen/beleidsvoornemens 2021 Alle bouwrijpe gronden zijn uitgenomen. In 2022 wordt gestart om de vennootschap af te wikkelen. Risico’s Grondexploitatierisico’s. 7 Verkoopmaatschappij Goese Schans B.V. De verkoopmaatschappij Goese Schans B.V. is opgericht ter uitponding* (het verkopen van terreinen en opstallen in de huidige staat) van objecten, aankoop van gronden volgens contracten en nieuwe grondexploitatie delen Ketelhaven. Deelnemers Rechtsvorm

83 Gemeente Goes, Stichting Beveland Wonen, Heijmans Vastgoed B.V. Bestuurlijk belang Goes Stemrecht op aandeelhoudersvergadering; Vertegenwoordiging Goes: Wethouder Pille Eigen Vermogen (2021 concept) € 207.631 -/-

Vreemd Vermogen (2021 concept) € 4.829.465

Resultaat (2021 concept) € 33.115

Besloten Vennootschap / Goes Financieel belang Goes De gemeente is aandeelhouder: 33,3% Aandelenkapitaal: € 1 Achtergestelde leningen: € 791.000 Garantstellingen: € 600.000 Dividend Dividend 2021 2020 €0 €0

Dividend 2019 €0

Ontwikkelingen/beleidsvoornemens 2021 Uitponding van terreinen en opstallen loopt volgens planning. Naast het verkopen van een aantal restpercelen worden nu ook kavels bouwrijp te koop aangeboden aan bedrijven (bedrijvenkavels en woon-werkkavels). Risico’s Grondexploitatierisico’s.

C. Stichtingen en Verenigingen 1 Vereniging Zeeuwse Gemeenten (VZG) De VZG is de provinciale afdeling van de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten). VZG draagt zorg voor bestuurlijke afstemming tussen de Zeeuwse gemeenten, het behartigen van gemeenschappelijke belangen van de Zeeuwse gemeenten. Dit omvat ook het adviseren van en verlenen van steun aan instellingen in Zeeland die in het belang van de gemeente werken. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Alle 13 Zeeuwse gemeenten Vereniging / Middelburg Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes De burgemeester vertegenwoordigt de gemeente De door de algemenen ledenvergadering vastgestelde Goes contributie Eigen Vermogen Vreemd Vermogen Resultaat Niet beschikbaar Niet beschikbaar Niet beschikbaar Ontwikkelingen/beleidsvoornemens 2021 Geen relevante ontwikkelingen. Risico’s Er zijn geen specifieke risico’s te benoemen.

2 Milieu Educatief Centrum MEC De Bevelanden is een kleine en slagvaardige stichting die mensen wil stimuleren bewuster met natuur en milieu om te gaan. Dit doet het MEC door jong en oud in contact te brengen met en te informeren over de natuur en het milieu in eigen omgeving. Deelnemers Rechtsvorm en Vestigingsplaats Borsele, Goes, Kapelle, Noord-Beveland en Stichting / Goes Reimerswaal Bestuurlijk belang Goes Financieel belang Goes Vertegenwoordiging AB: Wethouder Van der Reest Jaarlijkse subsidiebijdrage 2021: Niet beschikbaar Jaarlijkse subsidiebijdrage 2020: € 41.116 Eigen Vermogen Vreemd Vermogen Resultaat (2021) (2021) (2021) € 64.210 € 33.593 -/- € 2.316 Ontwikkelingen/beleidsvoornemens 2021 Geen relevante ontwikkelingen. Risico’s Er zijn geen specifieke risico’s te benoemen.

84

85

Paragraaf Grondbeleid Inleiding De gemeente Goes wil een aantrekkelijke gemeente zijn om te wonen, werken, recreëren en ondernemen, nu en in de toekomst. Dit betekent dat we zorgdragen voor een kwalitatief goed woningaanbod en een goede woon- en werkomgeving. Het vestigingsklimaat voor nieuwe inwoners en ondernemers willen wij verder versterken. Het grondbeleid draagt bij aan deze ambitie. Ambities komende bestuursperiode In het collegeprogramma 2018-2022 “Vol vertrouwen vooruit!” is een aantal uitgangspunten en ambities benoemd. De belangrijkste bestuurlijke uitgangspunten zijn: • Bedrijvenpark Poelbos voortvarend ontwikkelen • We revitaliseren bestaande bedrijventerreinen waar mogelijk • We hebben de ambitie om te groeien. Het woningbouwprogramma stemmen we af op de toenemende vraag en op kansen die zich voordoen • We zetten verkoop en erfpacht van bedrijfsgronden en woningbouwkavels voort Relevante beleidsdocumenten: Beleidsnota

Vastgesteld door Raad

Vaststellingsdatum 23-12-2021

Nota grondbeleid

Raad

11-11-2021

Nota kostenverhaal

Raad

11-11-2021

Woningmarktafspraken de Bevelanden 2020-2030

Raad

05-2020

Regionale woonvisie De Bevelanden 2019-2023

Raad

10-10-2019

Raamovereenkomst Prestatieafspraken de Bevelanden 2020-2023

B&W

29-11-2017

Economische Agenda De Bevelanden 2017

Raad

20-04-2017

Structuurvisie #Goes2040

Raad

14-06-2012

Begroting bouwgrondexploitatie 2022 en forecast 2021

Visie op het grondbeleid Grondbeleid is een middel om je ruimtelijke doelen te realiseren. Het grondbeleid heeft een grote invloed op en samenhang met de realisatie van het programma Ruimte en Economie. Daarnaast heeft het grondbeleid een grote financiële impact. De (eventuele) baten, maar vooral de financiële risico’s zijn van belang voor de algemene financiële positie van de gemeente. Uitgangspunt is het voeren van een opgavegericht grondbeleid. De risico’s dienen daarbij aanvaardbaar en beheersbaar te zijn. Grond is een sturingsinstrument om zoveel mogelijk: Kwaliteit (stedenbouw, architectuur, duurzaamheid, veiligheid) in plannen te realiseren; Maatschappelijke waarden veilig te stellen (cultureel erfgoed, natuur); Invloed voor consumenten ((toekomstige) kopers/huurders) veilig te stellen; Van de winstpotentie uit grond veilig te stellen voor de gemeenschap. Het grondbeleid is in 2021 vastgelegd in een nota grondbeleid.

De nota grondbeleid is bedoeld om: Transparant handelen te bevorderen (bij aankoop, ontwikkeling/exploitatie en verkoop); De essentie helder te krijgen dat het in te zetten grondbeleid een bewuste keuze is die vóór of uiterlijk tijdens de visievorming gemaakt wordt; De mogelijkheden, voordelen en nadelen van de verschillende vormen van grondbeleid helder te krijgen; De instrumenten te beschrijven die de gemeente kan inzetten om haar doelstellingen te bereiken; Vast te leggen hoe de risico’s liggen en hoe hier op een verantwoorde manier mee om wordt gegaan. Wijze Opgavegericht grondbeleid De gemeente kiest voor opgavegericht grondbeleid. De gemeente zal per situatie afwegen welke grondbeleidsvorm wenselijk is. De uiteindelijke grondbeleidskeuze voor een specifieke locatie is het resultante van een afwegingsproces, waarbij de bouwstenen urgentie, regie en rendement leiden zijn. De afweging en motivering wordt expliciet vastgelegd in de besluitvorming over de desbetreffende ontwikkeling. Zo kan de gemeente kiezen om in situaties zelf de grondexploitatie te doen en ontwikkelaars de opstalontwikkeling te laten verrichten dan wel particulier opdrachtgeverschap te stimuleren. Voor eigen grondexploitatie heeft de gemeente

86 geen formele machtsmiddelen. Er zijn echter wel informele sturingsmiddelen. Deze zijn te verkrijgen door zeer consequent te handelen: heel duidelijk te maken naar ontwikkelaars dat voor gebieden waar de gemeente zelf de grondexploitatie doet, alleen zaken gedaan wordt met partijen die het (grond- en ander) beleid van de gemeente respecteren/onderschrijven. In andere situaties kan de gemeente ervoor kiezen om door middel van een PPS-constructie (publiek-private samenwerking) de gemeentelijke doelstellingen te verwezenlijken of via een anterieure exploitatieovereenkomst (vóór vaststelling van een ruimtelijk besluit) of een posterieure exploitatieovereenkomst (na vaststelling van een ruimtelijk besluit en bijbehorend exploitatieplan) om de kosten te verhalen en maatschappelijke doelstellingen zeker te stellen. Als ook dat niet lukt en de private partij toch zelf kan exploiteren dan worden via afgifte van de omgevingsvergunning de kosten volgens het exploitatieplan verhaald. Marktconforme gronduitgifteprijzen op basis van gemiddelde residuele waarde Voor de bepaling van de grondprijzen wordt uitgegaan van een gemiddelde residuele waarde. Jaarlijks worden voor diverse soorten modelopstallen grondprijzen vastgesteld c.q. geactualiseerd. Voor (niet-) commerciële functies worden eveneens jaarlijks standaard grondprijzen vastgesteld.

In specifieke situaties zal de grondprijs afzonderlijk worden berekend of getaxeerd door derden. Maatschappelijk gewenst en efficiënt ruimtegebruik Binnen de beleidskaders en gegeven de marktvraag zal zo efficiënt mogelijk omgegaan worden met bouwgrond en zal worden gestreefd naar een optimale prijs/kwaliteitverhouding. Winstmaximalisatie is hierbij geen doel op zich maar dient om risico’s die samenhangen met grondexploitatie op te vangen, verliezen op herstructureringslocaties te dekken en middelen te genereren voor bovenwijkse voorzieningen (bijvoorbeeld hoofdinfrastructuur). Reservevorming Voor de grondexploitatie zijn diverse reserves van belang: Reserve bouwgrondexploitatie (risico-opvang en eventuele voeding andere reserves): gevoed vanuit winsten op exploitaties en een percentage (1,5 – 5) van de basis verkoopprijs van de bouwgrond bij faciliterend grondbeleid; Reserve bovenwijkse voorzieningen (realisatie bovenwijkse voorzieningen): gevoed door een percentage (1,5 - 3) van de basis verkoopprijs van de bouwgrond; Reserve duurzaam bouwen (stimulering duurzaam bouwen woningen dat bij de realisatie van maatregelen tot subsidies leidt): gevoed op basis van 4,5% over de grondopbrengst woningbouw; Reserve stimuleringsmaatregelen duurzaamheid bedrijventerreinen (stimulering duurzaam bouwen bedrijven dat bij realisatie van maatregelen tot subsidies leidt): gevoed op basis van

1,5% over de grondopbrengst bedrijvigheid. Op basis van het BBV mogen deze dotaties niet langer worden geactiveerd. De overheveling naar de betreffende reserves vindt nu plaats via de reserve bouwgrond in het jaar van grondverkoop of in het jaar van afsluiten van de complexen faciliterend grondbeleid. Verwerving van onroerend goed Minnelijke verwerving is het uitgangspunt. Grondeigenaren worden in een zo vroeg mogelijk stadium betrokken. Mocht het nodig zijn, dan kan de gemeente het onteigeningsinstrumentarium inzetten. Daarnaast kan de gemeente mogelijke grondspeculaties in het exploitatiegebied voorkomen door een voorkeursrecht gemeenten te vestigen (Wvg). Het afwegingsproces waarbij de factoren urgentie, regie en rendement centraal staan, wordt altijd bij de keuze tot strategische aankopen betrokken. Bij strategische aankopen is soms handelingssnelheid cruciaal. Het College van B&W heeft een jaarlijks budget van maximaal € 5.000.000 als financieel mandaat voor strategische aankopen waarvoor het gebruikelijke besluitvormingsproces van de gemeenteraad te lang zou duren. Over de voorwaarden zijn afspraken gemaakt (bijvoorbeeld een acceptabel risicoprofiel en verantwoording). Organisatie Om strategisch grondbeleid te kunnen voeren zijn een aantal zaken van belang: Deskundigheid en marktkennis.

De vastgoedmarkt is gecompliceerd en kent professionele spelers en verschillende constructies. De gemeente zal goed op de hoogte moeten zijn van vraag en aanbod in de vastgoedmarkt en hier adequaat op in moeten spelen; Slagvaardigheid. De gemeente moet snel en flexibel kunnen inspelen op kansen en mogelijkheden die zich voordoen op de vastgoedmarkt.

87 Actuele prognose van de resultaten Algemeen De ontwikkelingen op de woningmarkt in 2021 waren verbazingwekkend. De transactieprijzen per m2 bvo stegen verder en (bestaande) woningen zijn bijna allen al verkocht voordat ze op de markt komen. De nog verder gedaalde rente in 2021, de negatieve rente op spaartegoeden > € 100.000, de afschaffing van de overdrachtsbelasting voor starters en vooral de krapte op de woningmarkt leidden tot historische prijsstijgingen. De betaalbaarheid van woningen is meer dan ooit een aandachtspunt. De coronacrisis heeft, zo het zich nu laat aanzien, geen negatieve invloed gehad op het algemeen economisch tij. De stijgende inflatie, de stijgende rente (die overigens historisch laag is) en de oorlog in Oekraïne zijn onzekere factoren voor de komende periode. Afhankelijk van de duur en diepte van deze crisis kan dit zeker gevolgen hebben op de afzet op de bedrijventerreinen. Goes had in 2021 divers aanbod in verschillende plannen, wel is het aantal beschikbare kavels dat de gemeente zelf aanbiedt heel beperkt geworden, maar nieuwe initiatieven worden voorbereid. In 2022 kunnen naar verwachting de grotere exploitaties Mannee en Poel II worden afgerond, ook de laatste kavels in Goese Diep worden in 2022 verkocht. In 2021 is de verkoop op Bedrijvenpark Deltaweg gestart door voorlichting over de verkoopprocedure en de verkoopprijzen.

De eerste reserveringen kunnen in 2022 worden gemaakt. Voor Stationspark en omgeving is in 2021 een visie door het college vastgesteld, die in 2022 verder wordt uitgewerkt. Verwacht wordt dat een toenemend aantal in het verleden gesloten erfpachtcontracten zal worden afgekocht, waarmee de erfpachters het volledig eigendom van de gronden in bezit krijgen. Wij zagen de druk op ontwikkelruimte in 2021 verder toenemen. Vanaf 1 januari 2016 zijn de resultaten uit grondexploitatie belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting. In 2022 hopen wij dat onze fiscale positie geheel duidelijk is, al bestaat het risico dat de fiscus zich nog jaren niet uitspreekt over de door ons reeds ingediende aangiften. Naar verwachting wordt planontwikkeling van complexen in 2022 verder voorbereid (Stationspark, Wilhelminadorp, Marconistraat, kavel Verspreide Percelen) en zijn nieuwe complexen zeker denkbaar. Resultaten en verwachte resultaten In 2021 zijn 7 complexen afgesloten met een resultaat van afgerond € 180.000. Het resultaat werd ten gunste van de reserve bouwgrond gebracht. In 2021 werden voor 7 exploitaties voorzieningen voor mogelijke verliezen lager bijgesteld, getroffen of gewijzigd (per saldo positief effect van € 17.000). Aan tussentijdse winsten werd € 4.090.000 genomen. De verwachte resultaten van de totale grondexploitatie zijn in het algemeen gelijk gebleven.

Op complexniveau zijn zowel verbeteringen als verslechteringen waar te nemen. De verwachte resultaten van de bouwgrond in exploitatie bedragen € 7,5 miljoen (op eindwaarde). Dit bedrag daalde in 2021 voornamelijk door tussentijds genomen winsten. Op basis van de MPG’s 2021 (jaarrekening bouwgrondexploitatie inclusief geactualiseerde begrotingen) en de laatste inzichten is een prognose gemaakt van de reserve bouwgrond in de jaren 2022-2030. Voor 2022 staat er veel te gebeuren, de verwachte resultaten zijn positief. Naar verwachting worden 26 complexen afgesloten (waarvan 17 faciliterend grondbeleid) met een geprognosticeerd resultaat van afgerond € 3,4 miljoen. Voor tussentijdse winstneming is nog geen bedrag geraamd, daar dit per jaar wordt bezien. In juli 2022 worden de MPG’s 2021 van het grondbedrijf ter vaststelling aan de raad voorgelegd. Wij zullen dan meer gedetailleerd ingaan op de verwachtingen van de verschillende exploitaties, zowel individueel als geconsolideerd. Met het tenminste 2 maal per jaar actualiseren van alle grondexploitaties wordt ingeschat dat de geactualiseerde grondexploitaties een reëel beeld geven van de mogelijke uitkomsten. Kosten en opbrengsten In 2021 werd vastgoed verworven (ruim € 3,7 miljoen) en werden verwervingstrajecten opgestart.

In 2021 werden verschillende kavels/gebieden bouw- of woonrijp gemaakt of voorbereid (Bedrijvenpark Deltaweg, Van Dusseldorpstraat, Mannee, Poel II en Goes West) voor ruim € 3,4 miljoen. In 2021 werd voor € 4,7 miljoen aan grond voor woningbouw verkocht (v.j. € 8,7 miljoen). De verkoop grond voor bedrijventerreinen steeg in 2021 van nihil naar € 1,2 miljoen. Overige verkopen (woningen, andere gebouwen en restgronden) werden nauwelijks gerealiseerd binnen de bouwgrond. Boekwaarde In 2021 steeg de boekwaarde van de verschillende complexen van € 0,4 miljoen naar € 4,9 miljoen. Deze € 4,9 miljoen bestaat voor € 1,7 (v.j. negatief € 1,3) miljoen uit bouwgrond in exploitatie, voor € 4,3 (v.j. € 2,4) miljoen uit strategische gronden en voor negatief € 1,1 (v.j. negatief € 0,8) miljoen uit vorderingen en schulden uit hoofde van bouwgrond. De boekwaarde steeg vooral door hoge uitgaven grondverwerving en woonrijp maken en de tussentijdse winstnemingen. Dotaties aan reserves (fondsenstortingen) In 2021 zijn op basis van de grondverkopen en de afgesloten complexen faciliterend grondbeleid de bestaande reserves duurzaam bouwen, stimulering duurzaamheid bedrijventerreinen en bovenwijkse voorzieningen gevoed met een bedrag van € 234.000 (v.j. € 273.000). Aan de algemene reserve werd in 2021 € 0 gedoteerd (v.j. € 1.500.000).

88 Beleidsuitgangspunten bouwgrondreserve Onderbouwing tussentijdse winstnemingen en verliesnemingen Winst wordt genomen volgens de percentage of completion methode (POC-methode). Op basis van het percentage gerealiseerde kosten vermenigvuldigd met het percentage gerealiseerde verkopen wordt van de contante waarde per 1 januari van het nieuwe jaar een bedrag aan tussentijdse winst genomen. Voorwaarden voor het nemen van tussentijdse winsten zijn: 1. Het resultaat van het complex kan betrouwbaar worden ingeschat; 2. De grond moet zijn verkocht én 3. De kosten zijn gerealiseerd. De tussentijdse winsten komen ten gunste van de reserve bouwgrond. In 2021 is een bedrag van € 4.090.000 (vorig jaar € 1.159.000) aan tussentijdse winsten verantwoord. In 2021 werd niets (v.j. € 15.000) aan eerder genomen tussentijdse winst teruggedraaid. Zodra de winstverwachting van een al in exploitatie genomen complex negatief is, wordt de nominale waarde van het verwachte verlies ten laste van de bouwgrondreserve gebracht. Hier pleit namelijk het voorzichtigheidsprincipe ervoor om verliezen direct te nemen Reserve bouwgrond versus risico’s bouwgrond De reserve bouwgrond is bedoeld om onverwachte tegenvallers op te vangen. In de nota grondbeleid is opgenomen dat de hoogte van de reserve de aanwezige weerstandscapaciteit is.

Op basis van een periodieke analyse van de risico’s (en kansen) wordt de benodigde weerstandscapaciteit bepaald. Voor het bepalen van de benodigde weerstandscapaciteit wordt dus risicoanalyse toegepast, gecumuleerd met € 1.500.000 voor risico’s strategische aankopen en het bedrag van de claims (inclusief vennootschapsbelasting). Op basis van risicoanalyse is voor de worstcasescenario’s van diverse grondexploitaties € 1,6 miljoen benodigd. De benodigde weerstandscapaciteit komt hiermee uit op € 6.497.000, exclusief vennootschapsbelasting. Voor de over 2016 tot en met 2021 verschuldigde vennootschapsbelasting is het nog steeds te prematuur om een goed bedrag te ramen, omdat wij nog steeds in overleg met de belastingdienst zijn. De bouwgrondreserve (welke dient om allerhande risico's op te kunnen vangen) steeg in 2021 van € 7.500.000 naar € 11.553.000. Binnen deze stijging zijn diverse mutaties waar te nemen. De reserve bouwgrond bevindt zich in 2021 op een acceptabel niveau.

89

Paragraaf Coronacrisis Inleiding De uitbraak van COVID-19 (corona) eind februari 2020 heeft ook in 2021 een grote impact op ons allemaal gehad en daarmee ook op de risico’s die we als gemeente lopen. De aanpak van de coronacrisis raakt veel beleidsterreinen van onze organisatie. In 2021 hebben we net als in 2020 de kosten, derving inkomsten en de risico’s van de coronacrisis projectmatig opgepakt. Deze paragraaf coronacrisis is een extra paragraaf die net als in 2020 inzicht biedt in het effect van de coronacrisis op de jaarrekening 2021. De paragraaf gaat in op de extra kosten, gederfde inkomsten, risico’s en waarderingen in de jaarrekening.

Beleid en informatievoorziening coronacrisis De projectmatige aanpak van de coronacrisis is organisatie breed opgepakt. Met periodieke coronagesprekken hebben we de extra kosten, derving van opbrengsten en risico’s van de coronacrisis zo goed mogelijk gemonitord. Tot op heden is het uitgangspunt gekozen dat de risico’s van corona tijdelijk zijn en boven op de bestaande risico’s komen. Dit betekent dat we voor het weerstandsvermogen de toets doen of de vrije ruimte van ons weerstandsvermogen voldoende is om de geïnventariseerde coronarisico’s op te vangen. Voor de coronacompensatie vanuit het rijk nemen we het uitgangspunt dat deze middelen ingezet worden voor de kosten van de coronacrisis. In 2021 zien we dat niet alle Rijksmiddelen zijn ingezet. We stellen hier een resultaatsbestemming voor zodat dit beleidsuitgangspunt overeind blijft. Dit betreft een bedrag van € 1.009.000. De verwachting is dat we ook in 2022 kosten als gevolg van de coronacrisis gaan zien (o.a. na-ijleffecten op verschillende beleidsterreinen). Om dit in beeld te krijgen is de inventarisatie van kosten, gederfde inkomsten en risico’s vertaald in periodieke rapportages voor het management, college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad, die we de coronamonitor hebben genoemd.

Met de corona monitor hebben we in 2021 op een aantal momenten gerapporteerd over de kosten, gederfde inkomsten en risico’s van de coronacrisis. Naast de kosten en gederfde inkomsten zien we ook financiële meevallers die het gevolg zijn van de coronacrisis. Belangrijk onderdeel van de rapportage was het financieel maken van de geïnventariseerde risico’s en dit afzetten tegen de beschikbaar vrije ruimte in ons weerstandsvermogen. In onderstaand overzicht wordt de corona monitor op peildatum 31 december 2021 weergegeven. De monitor laat zien dat de extra kosten en derving van inkomsten samen lager zijn dan de vergoeding van het Rijk (na aftrek geoormerkte middelen). Daar staat tegenover dat we nog kosten in 2022 verwachten en dat er een na-ijleffect zal zijn van kosten die we ook in 2022 moeten opvangen.

Omschrijving Extra kosten coronacrisis Derving inkomsten corona crisis Financiële meevallers corona crisis

Bedrag € 261.000 € 1.158.000 - € 102.000

Coronacompensatie rijk Rijksbijdrage gederfde huur sport Oormerking coronacompensatie

€ 4.049.000 € 17.000 € -1.740.000

Totaal compensatie -/- kosten/derving inkomsten Via resultaatsbestemming beschikbaar voor corona 2022 Risico-inventarisatie corona 12 maanden Mogelijk effect coronacrisis exploitatie en risico op weerstandsvermogen Beschikbare vrije ruimte weerstandsvermogen

Totaal

€ 1.317.000

€ 2.326.000 € 1.009.000 € -1.009.000 € 823.000 € 823.000 € 13.713.000

Financiële gevolgen coronacrisis In onderstaande tabel staat hiervan een overzicht van de financieel grootste posten weergegeven. De posten zijn onderdeel van de totale kosten van de coronamonitor. Maar bij de financiële verwerking zijn deze posten deels direct op de verschillende taakvelden verantwoord. De coronamonitor heeft gedurende het jaar een zo goed mogelijk totaalbeeld van het financiële effect van de coronacrisis op het jaar 2021 gegeven.

90 Waar mogelijk zijn deze posten in eerste instantie centraal geadministreerd en verantwoord. Vervolgens is bij het opstellen van de jaarrekening voor een deel van de posten een toerekening aan de verschillende taakvelden toegepast Met de monitor hebben we een goed totaalbeeld van het financiële effect van de coronacrisis in 2021. In de jaarrekening komt u de effecten van corona op verschillende taakvelden tegen.

Meerkosten/minder opbrengsten 2021 Omschrijving Meerkosten Corona-maatregelen verkiezingen Extra kosten milieustraat/verkeersregelaars Aanvullende maatregelen binnenstad Overige meerkosten < € 25.000 Totaal meerkosten

Bedrag € 49.000 € 38.000 € 35.000 € 139.000

Minder opbrengsten Minder opbrengst parkeerbelasting € 831.000 Minder toeristenbelasting € 101.000 Minder kermisopbrengsten € 90.000 Leges huwelijksvoltrekkingen € 30.000 Minder uittreksels, inkomensoverdrachten t.b.v. het rijk € 27.000 Minder opbrengsten < € 25.000 € 79.000 Totaal minder opbrengsten Totaal meerkosten/minder opbrengsten 2021 Financiele meevallers 2021 Meerkosten/minderopbrengsten en financiele meevallers

Totaal

€ 261.000

€ 1.158.000 € 1.419.000 € -102.000 € 1.317.000

De overige posten van meer kosten en minder opbrengsten als gevolg van de coronacrisis in bovenstaande tabel bestaan uit posten die kleiner zijn dan € 25.000. In totaal komen de meerkosten en minder opbrengsten in 2021 uit op een nadeel voor de exploitatie van € 1.419.000 (was € 2.727.000 in 2020). Met bovenstaand overzicht hebben we geprobeerd alle kosten en opbrengstderving in beeld te brengen. In sommige gevallen is het lastig om bij kosten precies aan te geven welk deel veroorzaakt is door de coronacrisis. We zien dat er nog beperkt kosten op het taakveld verantwoord zijn die deels toe te rekenen zijn aan de coronacrisis maar die nu niet zo verantwoord worden. Maar dit zal in omvang beperkt zijn wat betekent dat we met de cijfers in deze paragraaf een zo nauwkeurig mogelijk beeld van de kosten weergeven. In het jaar 2020 zagen we tegenover de nadelen van extra kosten en minder opbrengsten van de coronacrisis een aantal financiële meevallers staan. In 2021 zijn de financiële meevallers die direct toerekenbaar zijn aan de coronacrisis beperkt tot een bedrag van € 102.000. De grootste meevallers zijn het minder inzetten van afdelingsbudgetten, de vervoerskosten schoolzwemmen en de terug te vorderen subsidies. Wanneer we de meevallers verrekenen met de meerkosten en minderopbrengsten van de coronacrisis, dan komen we uit op een saldo van € 1.317.000.

Zoals aangegeven bij het begin van de paragraaf, nemen we het uitgangspunt dat de Rijksbijdrage ingezet wordt voor de kosten van de coronacrisis van € 1.317.000. In 2021 zien we dat niet alle Rijksmiddelen zijn ingezet en stellen we voor hier een resultaatsbestemming voor te doen van € 1.009.000.

Rijksbijdrage In 2021 hebben we, net als in 2020 in drie tranches rijksbijdragen gekregen voor de financiële gevolgen van de coronacrisis. Dit zijn de 4e, 5e en 6e tranche. Daarnaast zijn via tranches van 2020 ook al middelen voor 2021 beschikbaar gesteld. Met de tranches uit 2021 zijn ook weer middelen voor het jaar 2022 beschikbaar gesteld. In de onderstaande tabel wordt vanuit alle tranches, de middelen voor het jaar 2021 weergegeven. Het beleidsuitgangspunt is dat we coronacompensatie van het Rijk volledig inzetten voor de extra kosten en de minder inkomsten als gevolg van de coronacrisis. Voor een aantal posten is een uitzondering gemaakt en is bepaald dat de corona middelen geoormerkt worden. Deze geoormerkte middelen staan ook weergegeven in onderstaande tabel.

91

Coronacompensatie rijk Corona compensatie 2021 Eerste tranche (brief juni 2020) Tweede tranche (septembercirculaire) Derde tranche (decembercirculaire) Vierde tranche (meicirculaire 2021) Vijfde tranche (septembercirculaire 2021) Zesde tranche (decembercirculaire 2021) Totale corona compensatie 2021

Bedrag 2021

Totaal

€0 € 368.000 € 1.615.000 € 602.000 € 633.000 € 831.000

Rijksbijdrage gederfde huur sport Geoormerkte middelen 2021 Middelen arbeidsmarktregio TONK regeling Vroegsignalering schulden Voorschoolse voorziening peuters Herorientatie zelfstandigen Jeugd aan zet Totaal geoormerkte middelen 2021 Totaal beschikbare coronacompensatie

€ 4.049.000 € 17.000

€ 979.000 € 652.000 € 76.000 € 10.000 € 13.000 € 10.000

€ 1.740.000 € 2.326.000

Risico’s coronacrisis Voor de risico’s van de coronacrisis hebben we meerdere risicobijeenkomsten gehouden in de organisatie. Hierbij hebben we een verdeling per programma van de begroting gemaakt. Per programma zijn de risico’s inzichtelijk gemaakt met een tijdsframe van 3 maanden, 6 maanden of 12 maanden vooruit. In de rapportages van 2021 hebben we samen met de beleidsafdelingen een financiële vertaling gemaakt van de risico’s en de scores bepaald door de kans dat het risico zich voor gaat doen. Hierbij hebben we werkelijke meerkosten en derving van inkomsten steeds in beeld gehouden om te bepalen of het risico zich al voor heeft gedaan. Een uitgangspunt voor de coronarisico’s was dat deze risico’s extra zijn ten opzichte van de risico’s zoals we die al kenden. Om te bepalen of ons weerstandsvermogen voldoende is om ook de coronarisico’s op te vangen, kijken we naar de vrije ruimte in ons weerstandsvermogen. Eerder in deze paragraaf laten we zien dat de vrije ruimte in het weerstandsvermogen op peildatum 31 december 2021 ongeveer € 13,7 miljoen is. In onderstaande tabel is de risicoinventarisatie per programma weergegeven.

Risico-inventarisatie coronacrisis Financieel 3 Aantal (peildatum 31-12-2021) maanden Programma 1 Bestuur en Financiën 30 € 201.450 Programma 2 Ruimte en Economie 12 € 7.700 Programma 3 Onderwijs, Sport en Cultuur 7 € 293.900 Programma 4 Sociaal Domein 16 € 106.550 Programma 5 Milieu 5 € 7.500 Totaal 70 € 617.100

Financieel 6 Financieel 12 maanden maanden € 233.000 € 259.600 € 12.500 € 60.900 € 236.000 € 254.000 € 153.100 € 244.200 € 4.000 € 4.000 € 638.600 € 822.700

Coronacrisis en de jaarrekening Met de coronamonitor hebben we de focus gehad op de kosten, opbrengsten en risico’s. Voor de jaarrekening komt daar het waarderingsvraagstuk bij. Ook voor de balansposten zoals we die in de jaarrekening hebben opgenomen moet beoordeeld worden of de coronacrisis een effect heeft op de waardering van die posten. We geven in onderstaande tabel op hoofdlijnen weer de belangrijkste balansposten waar het waarderingsvraagstuk speelt. De focus lift daarbij op de activa zijde van de balans. Omschrijving Vlottende activa

Balanspost Voorraden Vorderingen

Beoordeling De voorraden bestaan uit bouwgrondcomplexen waar we op basis van de ontwikkeling in de voortgang en verkopen geen bijstelling voor de coronacrisis hebben doorgevoerd. Een belangrijk onderdeel waar we de verwachting hadden dat de coronacrisis een effect op de waardering zou kunnen hebben, is de debiteur gemeentelijke belastingen. Deze debiteur wordt beheerd door

92

Vorderingen Vorderingen

Subsidies

Niet uit balans blijkende verplichtingen

Borg- en garantstellingen

Sabewa Zeeland. We zien een beperkte toename van de debiteuren waarop we onze inschatting van de dubieuze debiteuren hebben aangepast. De jaarlijkse beoordeling en waardering van de dubieuze debiteuren is voorzichtig genoeg beoordeeld. Voor de uitkeringsdebiteuren is een beoordeling gemaakt van de invloed van de coronacrisis op deze post. Op basis van de realisatie 2021 is er geen extra afwaardering op deze debiteuren plaatsgevonden. Het uitstel van betalingen heeft een beperkt effect gehad op de balans. We moeten blijven monitoren dat bij een nieuwe uitstelmogelijkheid dit niet toeneemt. Ook kan er een stapeling van lasten ontstaan die het risico op oninbaarheid toe laat nemen in de toekomst. Gelet op de onvoorziene coronacrisis en de toch al moeilijke periode voor organisaties is, net als in 2020 besloten coulant om te gaan met de prestatieafspraken bij de verantwoording van de subsidies 2021. Hierbij is rekening gehouden met alternatieve inspanningen en gemaakte kosten in 2021. Dit vergt in veel gevallen maatwerk. Voor de terug te betalen subsidies is in de jaarrekening een inschatting gemaakt. In het jaar 2021 zijn er geen signalen ontvangen die ervoor zorgen dat we het risico dat er beroep gedaan wordt op een garantstelling is toegenomen. De beoordeling van de jaarrekening 2021 van de verschillende garantienemers is ook een actie voor dit onderdeel.

4. Jaarrekening

www.goes.nl

94

95

Overzicht van baten en lasten (bedragen x € 1.000) Rekening

Primair

Mutaties

Begroting

Rekening

2020

2021

2021

2021

2021

Lasten

9.891

9.737

1.083

10.820

10.901

Baten

7.229

6.841

89

6.930

6.984

-2.663

-2.896

-994

-3.890

-3.917

Lasten

34.618

26.214

11.611

37.825

33.733

Baten

20.172

11.206