Agendapunt 10. Accountantsverslag 2021- Gemeente Goes (Getekend)

Accountantsverslag Gemeente Goes Boekjaar 2021 1

Aan de gemeenteraad van de Gemeente Goes

Goes, 1 juni 2022

Geachte leden van de Gemeenteraad, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat is opgesteld in het kader van de opdracht om de jaarrekening 2021 van de gemeente Goes te controleren. Dit accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden uit hoofde van de jaarrekeningcontrole 2021 naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie. Bij de jaarrekening over boekjaar 2021 hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid. De bevindingen in dit verslag doen dan ook geen afbreuk aan ons oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening.

Vanwege de corona-maatregelen hebben wij afgelopen jaar de controles en werkzaamheden grotendeels digitaal uitgevoerd. Hierdoor gingen afstemmingen over bevindingen en het proces ook dit jaar anders dan gebruikelijk. Wij danken de medewerkers voor de samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en de totstandkoming van ons accountantsverslag. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en lichten de inhoud van deze rapportage graag nader aan u toe. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

drs. A.R.M. Peelen RA Partner

2

Inhoudsopgave

1. Bestuurlijke samenvatting

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole

3. Rechtmatigheid

5. Bevindingen interne beheersing

6. Trends en ontwikkelingen

Bijlagen

4. Financiële positie

3

1. Bestuurlijke samenvatting

1. Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden

5

1. Bestuurlijke samenvatting Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt ten aanzien van de getrouwheid en de rechtmatigheid van de jaarrekening 2021.

Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2021.

Covid-19: De gemeente heeft net als vorig jaar in de jaarrekening 2021 opnieuw de ontwikkelingen als gevolg van Covid-19 toegelicht in een afzonderlijke paragraaf. Hierin beschrijft de gemeente duidelijk welke financiële effecten Covid-19 heeft gehad op de exploitatie over 2021. Uit de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden zijn geen bevindingen geconstateerd die voortkomen uit de effecten van Covid-19. De impact van Covid-19 op de gemeente en op de jaarrekeningcontrole wordt in hoofdstuk 2.4 beschreven.

Uit onze controle blijken controleverschillen, welke verderop in het verslag worden toegelicht. In totaal resteert een bedrag ad € 190.000 aan ongecorrigeerde controleverschillen geconstateerd ten aanzien van de getrouwheid van de jaarrekening, die wij op basis van de rapporteringstolerantie aan u rapporteren. Wij hebben ten aanzien van de financiële rechtmatigheidscontrole voor € 439.000 aan controleverschillen geconstateerd die de rapporteringstolerantie overschrijden.

Wij hebben ten aanzien van getrouwheid en financiële rechtmatigheid geen onzekerheden met resultaatimpact geconstateerd die wij op basis van de rapporteringstolerantie aan u moeten rapporteren. Wel hebben we een onzekerheid onderkend ten aanzien van de volledigheid van schulden van € 359.000. Deze onzekerheid ziet toe op de afgrenzingsanalyse van inkopen. Een nadere toelichting hieromtrent is opgenomen op de volgende pagina.

6

1. Bestuurlijke samenvatting Het boekjaar 2021 sluit met een financieel resultaat van € 2,8 miljoen voordelig. De totale vermogenspositie van de gemeente Goes bedraagt € 64,3 miljoen (2020: € 62,2 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 27% (2020: 27%). Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit met € 25,6 miljoen toereikend is.

De begrotingsoverschrijdingen passen binnen het bestaande beleid en zijn goed toegelicht.

We hebben conform vorig jaar enkele financiële rechtmatigheidsfouten geconstateerd op het gebied van aanbestedingsrechtmatigheid. Deze bevindingen zien toe op tijdelijke inhuur van personeel en openbare ruimte. We vragen de gemeente verhoogde aandacht te schenken aan de aanbestedingsrechtmatigheid bij het aangaan en het verlengen van contracten omtrent openbare ruimte en inhuur van personeel.

Uit onze voortgezette balanscontrole op inkopen kwamen diverse facturen die in boekjaar 2021 verantwoord hadden moeten worden. Hierdoor hebben we aanvullende werkzaamheden moeten verrichten om de totale afgrenzingsfout in kaart te brengen. Hieruit blijkt een totaal van € 305.000 aan geprojecteerde fouten en € 359.000 aan geprojecteerde onzekerheden. De geprojecteerde fouten met exploitatie-impact bedragen €190.000 en de geprojecteerde onzekerheden met exploitatie-impact bedragen € 142.000. We hebben vernomen dat de afgrenzingsbevindingen zijn veroorzaakt door de overgang naar een nieuw financieel pakket. We adviseren de gemeente om binnen het nieuwe financiële pakket maatregelen te treffen om de volledigheid van verplichtingen per jaareinde te waarborgen. Een voorbeeld hiervan is het implementeren van een verplichtingenadministratie.

Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd. Wel merken we op dat ten opzichte van voorgaand jaar het aantal te verantwoorden regelingen fors toe is genomen. Dit heeft een extra inspanning van zowel de organisatie als van ons gevraagd. Daarnaast merken we op dat de gemeente voor regeling H14B geen beschikking heeft aangeleverd. Omdat er sprake is van een 0-verantwoording, heeft dit geen impact op ons oordeel.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 in overeenstemming is met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Goes voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

7

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2.1 Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen); - de jaarrekening; - bijlagen. Met de opdrachtbevestiging van d.d. 3 november 2021 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 1.682.000. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol. Grondslag

Bedrag

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 1.682.000

Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 5.046.000

Rapporteringstolerantie

€ 168.200

Goedkeuringstolerantie fouten

10% van de goedkeuringstolerantie

Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:  waardering van de grondexploitaties;  rechtmatigheid van lasten in het kader van de Europese aanbestedingsregelgeving;  de verantwoording in het kader van de Wet Normering Topinkomens (WNT);  het risico dat het management van de gemeente de procesafspraken kan doorbreken, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente ziet dit eventuele risico met name toe op de schattingsposten in de grondexploitatie. Verslaggevingsrichtlijnen Wij hebben de aanvaardbaarheid van de gehanteerde waarderingsgrondslagen, de consistente toepassing daarvan alsmede de duidelijkheid en volledigheid van de jaarverslaggeving beoordeeld. Uw gemeente heeft gedurende 2021 geen wijzigingen doorgevoerd in de keuze of de toepassing van belangrijke verslaggevingsgrondslagen. Wij concluderen dat de gehanteerde waarderingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en dat de toepassing daarvan, samen met de in de jaarrekening opgenomen toelichtingen, een getrouw beeld geeft van de financiële positie van de gemeente. Managementinzicht en schattingen Schattingen op basis waarvan sommige jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het management.

Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld op basis waarvan de afzonderlijke oordelen en schattingen zijn gevormd. Wij hebben vastgesteld dat dit aanvaardbaar is in het kader van de jaarrekening als geheel.

9

2.2 Waardering van de grondexploitaties Algemeen De waardering van de grondexploitaties is een significant risico in onze controleaanpak, vanwege de hogere mate van schattingsonzekerheid. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven.

Gehanteerde parameters De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door de gemeente Goes gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst. De belangrijkste uitkomsten hiervan kunnen als volgt worden samengevat:

Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1 miljoen) 20.000

2018

Parameter

2021

2020

15.000

2019

Kostenstijging





10.000

2020

Opbrengstenstijging





5.000

2021

Rekenrente





Disconteringsvoet

n.v.t.

n.v.t.

Programmering





Verkoopprijzen





10-jaarstermijn

n.v.t.

n.v.t.

0 -5.000 Bruto boekwaarde

Verliesvoorziening

Netto boekwaarde

Ten opzichte van 31 december 2020 is de boekwaarde van de post grondexploitatie toegenomen met € 2,9 miljoen. De toename van de boekwaarde per 31 december 2021 is als volgt samen te vatten: (x € 1.000)

2021

2020

Boekwaarde per 1 januari

-1.252

3.234

Investeringen

6.030

4.068

Grondverkopen

-7.222

-9.468

Tussentijdse winstneming

4.290

1.209

Mutatie verliesvoorziening

-160

-295

Boekwaarde per 31 december

1.686

-1.252

Legenda status:  = evenwichtig  = optimistisch  = voorzichtig  = controleverschil

Kostenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging is 1,5 – 3% (2020: 1,5 – 3%) en ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig. Gezien de prijsontwikkelingen in de markt is het van belang de ontwikkelingen hierin goed te monitoren.

10

2.2 Waardering van de grondexploitaties Opbrengstenstijging Het college rekent met opbrengstenstijgingen tussen de 0 - 2% (2020: 0 - 2%). Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig, hoewel deze neigt naar conservatief. Gezien de ontwikkelingen in de markt achten wij het van belang de grondprijzen goed te blijven volgen. Rekenrente Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 2,31% (2020: 2,31%). De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van de gemeente Goes. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter evenwichtig. Disconteringsvoet De gemeente Goes maakt geen gebruik van een disconteringsvoet, aangezien de exploitaties op basis van de nominale waarde worden gewaardeerd. Derhalve classificeren wij deze parameter als niet van toepassing. Indien de gemeente besluit om een verliesvoorziening te treffen voor negatieve grondexploitaties op basis van de contante waarde, dient een disconteringsvoet die door de commissie BBV voor alle gemeenten gelijkgesteld is aan het maximale meerjarig streefpercentage van de Europese Centrale Bank voor inflatie binnen de Eurozone (2%) te worden gehanteerd.

Programmering De programmering van de grondexploitaties wordt actief gemonitord door de gemeente Goes. De ingerekende programmering ligt in lijn met vorig jaar en is onder andere gebaseerd op interne en externe onderzoeken. De ingerekende programmering past hiernaast binnen de regionale afspraken tussen de Bevelandse gemeentes.

Verkoopprijzen De verkoopprijzen voor zowel woningen als bedrijven zijn niet significant gewijzigd. Gedurende 2021 hebben voor zowel woningen als bedrijventerreinen verkopen plaatsgevonden waarbij de ingerekende prijs is gerealiseerd, zoals opgenomen in de exploitatie opzetten per 31 december 2020. Wij achten deze parameter derhalve evenwichtig. 10-jaarstermijn Met ingang van 2016 stelt de commissie BBV dat ten behoeve van de waardering van een grondexploitatie boekhoudkundig slechts rekening mag worden gehouden met een maximale looptijd van tien jaar. Concreet betekent dit dat het BBV voorschrijft dat er slechts maximaal tien jaar aan toekomstige opbrengsten mag worden ingerekend bij de waardering, ondanks dat een grondexploitatie langer kan lopen. Dit heeft tot doel om de waarderingsrisico’s samenhangend met langlopende projecten te beperken. Slechts bij uitzondering is het mogelijk om af te wijken van deze termijn indien de raad heeft vastgesteld dat toereikende beheersmaatregelen zijn getroffen om het balansrisico te beperken. In de exploitatie opzetten van alle complexen (behalve Bedrijvenpark Deltaweg) per 31 december 2021 heeft u het uitgangspunt gehanteerd dat de complexen een maximale looptijd hebben van 10 jaar.

Gezien hetgeen wij beschreven hebben in de paragraaf programmering, alsmede de gerealiseerde verkopen in de afgelopen jaren, achten wij deze parameter evenwichtig. Het complex Bedrijvenpark Deltaweg heeft een looptijd tot en met 2032. Hiermee overschrijdt het complex de maximale looptijd van 10 jaar zoals voorgeschreven in het BBV. Afwijking van de 10-jaarstermijn is mogelijk indien dit door de Raad is geautoriseerd en er sprake is van risico-beperkende maatregelen. Aangezien het hiervoor genoemde geregeld is in de onderliggende stukken bij het raadsbesluit omtrent het in exploitatie nemen, kunnen wij ons verenigen met de gehanteerde verwerkingswijze. Hiernaast vallen alle te verwachten opbrengsten wel binnen de 10-jaarstermijn.

11

2.2 Waardering van de grondexploitaties Tussentijdse winstneming De gemeente heeft per 31 december 2021 geactualiseerde grondexploitaties opgezet. Ten opzichte van voorgaande jaren zijn geen aanpassingen doorgevoerd in de onderliggende berekeningen en parameters. De methode van winstneming, zoals vanaf 2016 ingevoerd, is in overeenstemming met de voorgeschreven formule voor winstneming zoals opgenomen in de ‘Notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken (2019)’, met uitzondering van één van de bedrijventerreinen (Stationspark). Op deze grondexploitatie is, net als in voorgaande jaren, geen tussentijdse winst genomen. Reden hiervoor is dat nog geen betrouwbare inschatting van het resultaat te maken is aangezien nog onzekerheid bestaat omtrent de verwachte afzet van de gronden in dit complex in de toekomst. Momenteel wordt er gewerkt aan een nieuwe gebiedsvisie voor het complex. Uit de diverse opgestelde globale scenario’s zijn geen indicaties dat wijziging leidt tot een verwacht verlies op het complex. Het bedrijvencomplex Poel II verkeert voor wat betreft de voortgang in de eindfase. Er resteren nog diverse (woon-werk) kavels in dit complex, waarvoor deels reserveringen danwel interesse bestaat.

Het resterende winstpotentieel in dit complex achten wij voldoende om eventuele tegenvallers in de afronding op het gebied van kosten en opbrengsten op te vangen, waardoor wij ons kunnen verenigen met de waardering van het complex in de jaarrekening.

Afsluitende opmerkingen Per ultimo 2021 verkeren de grondexploitaties van de gemeente Goes in de eindfase. Behalve Bedrijvenpark Deltaweg en Masterplan Goes-West hebben de complexen een verwachte looptijd tot maximaal 31 december 2024. Toekomstige (woning) bouw is mede afhankelijk van beschikbare strategische gronden. We hebben geconstateerd dat in 2021 hierin is geïnvesteerd. Wij constateren verder dat het grondbedrijf binnen uw gemeente actief wordt gemonitord, waardoor risico’s in miscalculatie in negatieve zin zoveel mogelijk worden beperkt. Wij kunnen ons vinden in de parameters die gehanteerd zijn in de grondexploitatie. De kwaliteit van de prognoses wordt door ons over het algemeen als goed beoordeeld, wat ook zichtbaar is als we kijken naar de realisatie die in 2021 heeft plaatsgevonden. Los van alle classificaties en de redelijkheid van de ingenomen schattingen merken wij op dat de realisatie van de grondexploitatie naar haar aard een onzekerheid met zich mee brengt die in belangrijke mate afhankelijk is van toekomstige marktontwikkelingen, zowel aan de kostenkant maar zeker aan de opbrengstenkant. Wij adviseren u daarom de grondexploitaties nauwlettend te blijven volgen.

12

2.3 Sociaal domein Algemeen De gemeente Goes voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel

Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

GR De Bevelanden

Mandatering

Werkelijke lasten

Werkdeel (WSW)

De Betho

Delegatie

Werkelijke lasten op basis van de jaarrekening

Jeugdwet

GGD Zeeland

Delegatie

Afrekening op basis van laatst vastgestelde begroting in het boekjaar

WMO

SWVO

Delegatie

Afrekening op basis van laatst vastgestelde begroting in het boekjaar

PGB’s

SVB

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

In de jaarrekening zijn diverse posten en geldstromen inzake het sociale domein verantwoord. De totale omvang van de uitgaven en de ontwikkeling vanaf 2018 kan als volgt worden weergegeven: Grafiek ontwikkeling lasten sociaal domein (x € 1 miljoen) 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0

2018 2019 2020 2021

Uitkeringen

Jeugdwet

WMO

PGB

WSW

Uitkeringen (Participatiewet) Er is sprake van een beperkte daling in de uitkeringslasten 2021 ten opzichte van 2020. Dit wordt voor het overgrote deel verklaard door incidenteel hoge Tozoverstrekkingen in 2020. Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers Het kabinet heeft de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (hierna: Tozo) in 2021 verlengd om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. Op basis van de Tozo kunnen zelfstandigen een beroep doen op twee soorten voorzieningen: een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en een lening voor bedrijfskapitaal. De uitvoering van deze taken is gemandateerd aan GR de Bevelanden. Er zijn in 2021 287 aanvragen behandeld en uiteindelijk is via GR de Bevelanden een bedrag van € 1,4 miljoen verstrekt aan zelfstandigen. Belangrijke voorwaarde in de uitvoering van de Tozo is het hebben van beleid aangaande Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O-beleid). Om te waarborgen dat er geen misbruik wordt gemaakt van de faciliteiten heeft de GR de Bevelanden, overeenkomstig aan de gestelde eisen, dit specifieke M&O-beleid geformuleerd voor de Tozo. De accountant van de GR heeft de opzet, bestaan en werking van dit beleid gecontroleerd. Met dit beleid, dat onder meer bestaat uit een controleplan wordt, naast controles op het aanvraagproces, achteraf vastgesteld dat er geen misbruik is gemaakt.

Het belangrijkste onderdeel van dit controleplan is welke signalen van het Inlichtingenbureau worden onderzocht, in welke diepgang deze signalen worden onderzocht en binnen welke periode deze signalen worden onderzocht. Waar geconstateerd wordt dat de aanvrager geen of een lager recht op vergoeding had volgens terugvorderingen. De GR de Bevelanden heeft momenteel een groot deel van de IB-signalen over boekjaar 2020 opgevolgd conform het vastgestelde M&O-beleid. De accountant van de GR heeft de werking van het M&O beleid en de opvolging van de IB-signalen gecontroleerd. Hieruit zijn geen bevindingen naar voren gekomen. We hebben vernomen dat in 2022 de resterende IB-signalen opgevolgd zullen worden. Voor de verantwoording van de Tozo lasten en baten steunen we de controleverklaring, die ontvangen is van de accountant van GR de Bevelanden. 13

2.3 Sociaal domein Werkdeel (WSW) Het uitvoeren van de WSW is door de gemeente Goes uitbesteed aan de Betho. De gemeente is afhankelijk van een controleverklaring bij de jaarrekening van de Betho inzake de verantwoording van de lasten met betrekking tot de WSW. De accountant van de Betho heeft op 6 april 2022 een controleverklaring met een goedkeurend oordeel afgegeven voor de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid over de financiële verantwoording van de lasten van de Betho over 2021. Wij hebben geconstateerd dat gemeente Goes recht heeft op € 0,7 miljoen aan resultaatuitkering over boekjaar 2021. Dit bedrag is juist verwerkt in de jaarrekening 2021. Jeugdwet De gemeente is in de basis verantwoordelijk voor de inrichting en afspraken rondom de jeugdzorg. Bij veel gemeenten is zichtbaar dat intensief wordt gewerkt aan de beheersing van de zorg en de hiermee samenhangende controles op getrouwheid en rechtmatigheid. Voor de jeugdzorg van uw gemeente loopt deze controle en verantwoording via de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland (hierna: Inkooporganisatie). Hierbij is het bestuur van de Inkooporganisatie door het gehanteerde delegatiemodel zelfstandig verantwoordelijk voor het toezicht op de onderliggende zorgaanbieders. De inhoudelijke controle op de zorg is daarmee bij de Inkooporganisatie komen te liggen.

Deze controle maakt dan ook geen direct onderdeel uit van de jaarrekeningcontrole van de gemeente Goes.

Sinds boekjaar 2020 is er sprake van een nieuwe bekostigingssystematiek, waarbij de bijdrage in het boekjaar wordt vastgesteld op basis van de laatst vastgestelde begroting in het boekjaar 2020. Voorheen werd op basis van de werkelijke lasten uit de jaarrekening van de Inkooporganisatie afgerekend. We hebben vastgesteld dat de gemeente deze lasten juist verwerkt heeft in boekjaar 2021. Daarnaast controleren we of de reserves van de GGD Zeeland in materiële zin toereikend zijn om eventuele tekorten in het boekjaar 2021 op te vangen. Een eventuele negatief eigen vermogen bij de GGD Zeeland zou namelijk kunnen leiden tot een bijstortingsverplichting vanuit de Zeeuwse gemeenten. Op basis van de beschikbare informatie blijkt geen materiële bijstortingsverplichting voor boekjaar 2021. Wij kunnen ons daarom verenigen met de inschatting van het management om hieromtrent geen voorziening op te nemen in boekjaar 2021. Wmo De inkoop voor Wmo wordt voor de Oosterschelderegio uitgevoerd door SWVO. De kosten voor Wmo worden door SWVO doorbelast aan de deelnemende gemeenten. Sinds boekjaar 2020 is er voor SWVO ook sprake van een nieuwe bekostigingssystematiek, waarbij de bijdrage in het boekjaar wordt vastgesteld op basis van de laatst vastgestelde begroting in het boekjaar 2021.

Vanuit de gemeente Goes bezien, controleren wij slechts dat de bijdrage aan SWVO conform de afspraken hieromtrent is verwerkt. Hieruit blijken geen controleverschillen.

14

2.3 Sociaal domein Eigen bijdrage WMO Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de WMO een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de WMO geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is. Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente Goes heeft deze onzekerheid ter hoogte van € 0,4 miljoen in de jaarrekening 2021 toegelicht.

PGB’s Ten aanzien van de PGB’s voor jeugdzorg en Wmo geldt dat gemeente Goes en GR de Bevelanden de PGB’s toekennen. De sociale verzekeringsbank (SVB) treedt op als serviceorganisatie voor uw gemeente voor de behandeling en verwerking van deze PGB’s. De Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) heeft over 2021 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en WMO ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten. De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB bedragen op basis van de zogenaamde projectiebrief voor gemeente Goes komt niet boven de rapporteringstolerantie uit. Gelet op het feit dat de PGB lasten zowel per categorie als cumulatief niet materieel zijn en er geen materieel risico op fouten inzake getrouwheid of rechtmatigheid bestaat, hebben wij hieraan verder geen werkzaamheden verricht.

15

2.4 Covid-19 Impact Covid-19 voor de gemeente De belangrijkste effecten van de corona-crisis voor de gemeente zijn nader toegelicht in een afzonderlijke paragraaf. De belangrijkste impact voor de gemeente en voor onze controle is hieronder benoemd: • De uitvoering en de controle van de Tozo-regelingen. De uitvoering van deze taken is gemandateerd aan GR de Bevelanden. Wel wordt Tozo verantwoord in de SiSabijlage van de gemeente Goes. • Het besluit om verstrekte subsidies in beginsel niet terug te vorderen, ook wanneer prestatieafspraken niet of gedeeltelijk gerealiseerd zijn. • De waardering van de belastingvorderingen en de overige vorderingen. • Het toelichten van de corona-impact in het jaarverslag en in de jaarrekening. Voor de resultaten vanuit onze Tozo controlewerkzaamheden verwijzen we naar de paragraaf 2.3 ‘sociaal domein’. Uit de controle van de overige “specifieke” Covid-19 items komen geen nieuwe bevindingen. Verstrekte subsidies Het college heeft besloten om de in 2021 beschikbaar gestelde (reguliere) subsidiebedragen in beginsel niet terug te vorderen, ook al zijn de activiteiten waarvoor ze beschikbaar zijn gesteld niet of niet volledig gerealiseerd. Subsidies, waarbij prestaties zijn uitgesteld naar 2022 of later, zijn in boekjaar 2021 verantwoord als vooruitbetaalde subsidiebijdragen.

Op basis hiervan concluderen wij dat de subsidielasten in boekjaar 2021 getrouw en rechtmatig zijn.

Waardering van belastingvorderingen De gemeente Goes heeft voor 2021 wederom geen materiële Covid-19 effecten geconstateerd op de waardering van de belastingvorderingen. Op basis van een lage oninbaarheid en een beperkte toename van de debiteuren wordt een additionele voorziening niet noodzakelijk geacht. Op basis van onze controlewerkzaamheden kunnen wij instemmen met de waardering van de belastingvorderingen. Waardering van overige vorderingen Ook ten aanzien van de overige vorderingen en de vorderingen sociale zaken (Soza-vorderingen) heeft de gemeente conform boekjaar 2020 geen additionele voorziening bepaald als gevolg van Covid-19. We stellen vast dat het totaalpercentage dat voorzien wordt aan SOZA debiteuren in lijn ligt met vorig jaar en onze ervaringen in de gemeentesector. Daarnaast constateren we dat enkele relatief oude overige vorderingen in 2021 en 2022 zijn betaald. Daarmee achten wij de waardering van de overige vorderingen vrij van een materiële afwijking. Het toelichten van de corona-impact in het jaarverslag en in de jaarrekening. De gemeente Goes heeft ervoor gekozen om een afzonderlijke paragraaf op te nemen in het jaarverslag waarin de impact van Covid-19 is beschreven. Hiermee geeft u een goed inzicht in deze bijzondere gebeurtenis.

16

2.5 Overige bevindingen Overname Omnium De gemeente Goes heeft per 31 december 2021 de activa van het Omnium overgenomen van Goes Goed B.V. De gemeente heeft ervoor gekozen om eigendom en beheer vastgoed bij gemeente onder te brengen. De totale waarde van de overgenomen activa bedraagt € 15,7 miljoen. Deze waarde is gelijk aan de commerciële boekwaarde. Ter financiering van deze transactie heeft de gemeente langlopende leningen vanuit Goes Goed B.V. overgenomen voor een bedrag van € 13,8 miljoen. Daarnaast heeft de gemeente de vorderingen op Goes Goed B.V. voor een bedrag van €1,7 miljoen verrekend. Het resterende deel van de aankoopprijs (€ 0,2 miljoen) is in 2022 per bank betaald aan de verbonden partij. De overzetting van de langlopende schulden is pas in boekjaar 2022 geëffectueerd. Hierdoor heeft de gemeente per 31 december 2021 een kortlopende verplichting jegens Goes Goed van € 14,0 miljoen opgenomen. We constateren dat de gemeente de verwerking van de activa vanuit het Omnium juist heeft verwerkt in 2021. We vragen aandacht aan het college om de waardering van de overgenomen activa te blijven monitoren. Indien de maatschappelijke bestemming van de verkregen activa wijzigt ofwel er geen intentie meer bestaat om de activa duurzaam te exploiteren, dan dient de gemeente vast te stellen of de activa afgewaardeerd moet worden naar de directe opbrengstwaarde.

Dit wordt in het BBV een duurzame waardevermindering genoemd.

Afgrenzing van inkopen Uit onze voortgezette balanscontrole op inkopen kwamen diverse facturen die in boekjaar 2021 verantwoord hadden moeten worden. Hierdoor hebben we aanvullende werkzaamheden moeten verrichten om de totale afgrenzingsfout in kaart te brengen. Hieruit blijkt een totaal van € 305.000 aan geprojecteerde fouten en € 359.000 aan geprojecteerde onzekerheden. De geprojecteerde fouten met exploitatie-impact bedragen €190.000 en de geprojecteerde onzekerheden met exploitatie-impact bedragen €142.000. We hebben vernomen dat de afgrenzingsfouten zijn veroorzaakt door de overgang naar een nieuw financieel pakket. We adviseren de gemeente om binnen het nieuwe financiële pakket maatregelen te treffen om de volledigheid van verplichtingen per jaareinde te waarborgen. Een voorbeeld hiervan is het implementeren van een verplichtingenadministratie. Classificatiefout specifieke uitkering sport De gemeente Goes ontvangt een specifieke SiSa-uitkering (H4) om de btw op sport investeringen en onderhoudskosten op binnen- en buitensportaccommodaties te compenseren. We constateren dat de gemeente de compensatie met betrekking tot de gerealiseerde investeringen in boekjaar 2021 nog niet heeft verrekend met de materiële vaste activa. Hierdoor zijn de vooruitontvangen bedragen en de materiële vaste activa te hoog verantwoord.

Op basis hiervan rapporteren we een classificatiefout van € 307.000.

17

2.6 Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2021 is opgenomen.

Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag

Onze waarneming

Vereisten BBV

Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV.

Verenigbaar

Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.

Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.

Overeenstemming

Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Paragrafen

Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau.

Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.

Informatiewaarde

De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.

Incidentele baten en lasten

De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de daaraan te stellen eisen.

Covid-19

Uw gemeente heeft ervoor gekozen om een afzonderlijke paragraaf op te nemen waarin de impact als gevolg van Covid-19 is beschreven. Hiermee geeft u een goed inzicht in deze bijzondere gebeurtenissen.

18

2.7 SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is; − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is; − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Wel merken we op dat de gemeente voor regeling H14B geen beschikking heeft aangeleverd. Omdat er sprake is van een 0-verantwoording, heeft dit geen impact op ons oordeel. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage.

In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

WNT verantwoording Sinds enkele jaren geldt de Wet normering topinkomens (WNT). Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2021 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.

De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

19

3. Rechtmatigheid

3. Rechtmatigheid Europese aanbestedingsrichtlijnen In het kader van de rechtmatigheid van de jaarrekening 2021 is een controle uitgevoerd op de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit onze controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor enkele gemeentelijke inkooptrajecten met een inkoopwaarde van in totaal € 249.000 niet de juiste procedure is gevolgd en hebben dit bedrag daarom als rechtmatigheidsfout aangemerkt. Dit wordt veroorzaakt doordat bij overschrijdingen van het drempelbedrag er ten onrechte niet conform het Europees regime is aanbesteed of doordat er sprake is van een uitzondering op de aanbestedingsregels zonder dat daar een adequate juridisch pleitbaar standpunt is ingenomen. Daarnaast constateren voor €1,1 miljoen aan formele rechtmatigheidsfouten. Deze worden met name veroorzaakt door het niet naleven van intern inkoop en aanbestedingsbeleid. Wij adviseren het college om de administratieve organisatie en interne beheersing op de aanbestedingen binnen het primaire inkoopproces verder aan te scherpen, met name op het gebied van openbare ruimte en inhuur van medewerkers. We merken daarbij op dat onze bevindingen in lijn liggen met de bevindingen die uit de interne controles van de gemeente Goes blijken.

Begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen.

Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 van de Commissie BBV. In de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het programma. Het college stelt uw gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te autoriseren in het kader van de vaststelling van de jaarrekening 2021. Vooruitlopend hierop zijn wij hiervan reeds uitgegaan bij het vormen van ons oordeel over de (begrotings)rechtmatigheid. Wij constateren de volgende overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde begroting die de rapporteringstolerantie overschrijden. Lastenoverschrijding programma

Begrotingsafwijking

Programma overhead (totaal € 0,6 miljoen)

De overschrijding wordt verklaard doordat in de begroting rekening gehouden werd met een hogere toerekening van uren en kosten aan grondexploitaties, investeringen en voorzieningen. Dit is nog niet volledig gerealiseerd in 2021, waardoor er een nadeel bestaat ten aanzien van de lasten voor overhead. De overschrijding is onrechtmatig maar telt niet mee in ons oordeel, aangezien de kosten passen binnen het bestaande beleid en de overschrijding toereikend is toegelicht in de jaarrekening.

Kredieten Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de door de gemeenteraad geautoriseerde kredieten. Wij constateren geen overschrijdingen op investeringsniveau ten opzichte van de gevoteerde kredieten die gezamenlijk groter zijn dan de rapporteringstolerantie.

21

3. Rechtmatigheid Mutaties in de reserves Uit onze controle inzake de mutaties in de reserves zijn geen bevindingen voortgekomen, aan de mutaties liggen raadsbesluiten ten grondslag. De rechtmatigheid is door middel van een statistische controle door ons vastgesteld. Subsidies In onze managementletter 2021 rapporteerden we dat er financiële rechtmatigheidsfouten in 2021 konden optreden ten aanzien van de uitsluitingsgrond ‘reservecriterium’ zoals opgenomen in de subsidieverordening 2020. Dit kon nog hersteld worden wanneer het college tijdig en beargumenteerd zou besluiten om af te wijken van de subsidieverordening. We hebben geconstateerd dat het college besloten heeft om een generaal pardon toe te passen op de weigeringsgrond reservecriterium, artikel 7 lid 2 van de Algemene Subsidieverordening gemeente Goes 2020, op basis van de hardheidsclausule artikel 14 van deze verordening. Daarmee is tijdig opvolging gegeven aan ons managementletterpunt. Daarentegen constateren we met betrekking tot het subsidieproces voor € 1,9 miljoen aan formele rechtmatigheidsfouten. De fouten worden met name veroorzaakt door het afwijken van de betaaltermijnen van subsidies zoals beschreven staat in de subsidieverordening. Deze bevindingen zijn tevens door de interne controle van de gemeente geconstateerd.

Aangezien geen sprake is van financiële rechtmatigheidsfouten, tellen deze bevindingen niet mee voor ons oordeel. Wij adviseren het college om de interne beheersing op de naleving van de subsidieverordening binnen het primaire proces verder aan te scherpen. Interne controles We vragen de aandacht van het college voor de uitkomsten en aanbevelingen vanuit de interne controles 2021, met name op het gebied van huren en pachten. In de interne controlerapportages staan diverse ontwikkelpunten en bevindingen die onder onze rapporteringstolerantie vallen, maar wel belangrijk zijn in het kader van de ontwikkeling van de administratieve organisatie en interne beheersing van de gemeente. 22

4. Financiële positie

4. Financiële positie 4.1 Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2021 volgens de jaarrekening € 64,3 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:

4.2 Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 2,1 miljoen. In de begroting was rekening gehouden met een resultaat van € 5,9 miljoen negatief.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2021 geeft de gemeente Goes een gedetailleerde analyse van de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2021 wordt tevens overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken.

70.000 60.000 50.000

De afwijking tussen de begroting na wijziging en de realisatie wordt met name veroorzaakt door lager dan begrote lasten voor het sociaal domein. Voor een nader inzicht in de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening.

40.000 30.000 20.000 10.000 0 2018

2019

2020

2021

Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves ter hoogte van € 64,3 miljoen is € 15,2 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gedaald met € 9,2 miljoen. Per saldo is gedurende 2021 € 0,7 miljoen onttrokken aan de reserves. Deze onttrekking vormt samen met het totaal saldo van baten en lasten (€ 2,1 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van € 2,8 miljoen.

4.3 Financiering In 2021 heeft uw gemeente geen nieuwe langlopende lening afgesloten. In totaal is er € 8,6 miljoen afgelost in boekjaar 2021. Daarmee daalt uw totale leningenportefeuille naar € 119,6 miljoen. Het gemiddelde rentepercentage over uw langlopende schuld in 2021 was 2,5%, in 2020 was dat 2,9%. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, de kasgeldlimiet en de naleving van het schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening.

24

4. Financiële positie 4.4 Financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.

Schuldpositie De schuldpositie van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw gemeente afhankelijk is van externe middelen bij het realiseren van haar doelstellingen. Ook geeft het inzicht in welk deel van de inkomsten van de gemeente gebruikt moet worden om de rente en aflossing van de schulden te kunnen betalen. De gecorrigeerde netto schuldquote is aangepast voor leningen die de gemeente ‘doorleent’ aan derden (zoals woningbouwverenigingen). Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw schuldpositie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven. Grafiek ontwikkeling netto schuldquote

Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven. We hebben alleen de landelijke kengetallen voor 2020 opgenomen, omdat er nog geen definitieve landelijke cijfers voor 2021 beschikbaar zijn.

100% 80% 60% 40%

Kengetallen (afgerond naar hele percentages)

Gemeente

Zeeland

2021

2020

2020

Netto schuldquote

89

81

60

Netto schuldquote gecorrigeerd

84

75

55

Solvabiliteit

27

27

27

Grondexploitaties

1

-1

9

Belastingcapaciteit

91

91

100

Structurele exploitatieruimte

1

0

3

20% 0% 2018 Gemeente Goes

2019 Zeeland

2020 Nederland

2021 20.000 tot 50.000 inwoners

De netto schuldquote bedraagt 89% en is daarmee gestegen ten opzichte van voorgaand boekjaar (2020: 81%). Deze ratio geeft aan in hoeverre de schulden hoger zijn dan de jaarlijkse inkomsten. Een ratio die kleiner is dan 100% duidt op hogere baten dan schulden in een boekjaar. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen (bron: VNG, Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën). Uw gemeente voldoet ultimo 2021 aan die norm.

25

4. Financiële positie Solvabiliteit De solvabiliteit van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw gemeente op lange termijn aan haar verplichtingen kan voldoen. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw solvabiliteit gedurende de laatste 4 jaar weergegeven. Grafiek ontwikkeling solvabiliteit 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 2018 Gemeente Goes

4.5 Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico's. Hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserve. De weerstandsratio kwalificeert als uitstekend.

2019 Zeeland

2020

2021

Nederland

20.000 tot 50.000

De solvabiliteit is in 2021 27%. Dit percentage is gelijk aan vorig jaar. De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. We merken op dat de solvabiliteit in de afgelopen jaren is verbeterd en boven de signaalwaarde ligt. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Belastingcapaciteit De lastendruk in de gemeente Goes ten opzichte van het landelijk gemiddelde bedraagt 91%.

De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico’s zijn: − Risico’s uit reguliere (organisatie-brede) activiteiten − Risico’s uit verbonden partijen − Risico’s uit garantstellingen

(x € 1 miljoen)

2021

2020

2019

Weerstandscapaciteit

25,6

24,3

25,5

Risico’s

11,9

11,6

10,5

Weerstandsratio

2,2

2,1

2,4

Weerstandsratio

Betekenis

>= 2.0

Uitstekend

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

1.0 < 1.4

Voldoende

0.8 < 1.0

Matig

0.6 < 0.8

Onvoldoende

< 0.6

Ruim onvoldoende

Structurele exploitatieruimte Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” blijkt dat er structurele begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen. 26

5. Bevindingen interne beheersing

5. Bevindingen interne beheersing 5.1 Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2021 hebben wij op 8 december 2021 een management letter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening. Dit betreffen de volgende risico’s: − waardering van uw grondexploitaties; − rechtmatigheid van lasten in het kader van de Europese aanbestedingsregelgeving; − het risico dat het management van de gemeente de procesafspraken kan doorbreken, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente ziet dit eventuele risico met name toe op de schattingsposten in de grondexploitatie.

5.2 Automatisering Onze controle was niet primair gericht op het doen van een uitspraak omtrent de continuïteit en betrouwbaarheid van (delen van) de geautomatiseerde gegevensverwerking en wij hebben daartoe ook geen opdracht van het management ontvangen. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht.

5.3 Fraude, corruptie en naleving wet- en regelgeving Fraude Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het college gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij, in het kader van onze beroepsregels (NV COS 240/250), de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot fraude.

28

5. Bevindingen interne beheersing Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen. Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen.

Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. − Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij. − Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.

Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Goes beschikt over een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid aangevuld met integriteitsscans voor bestuurders en trainingen voor medewerkers om het bewustzijn te vergroten. Verder ontwikkelt de gemeente momenteel frauderisicoanalyses voor haar belangrijkste processen. Een aandachtspunt voor de gemeente is de zichtbare monitoring op de werking en naleving van het frauderisicobeleid.

29

6. Trends en ontwikkelingen

6. Overige onderwerpen Fraude en continuïteit in de controleverklaring Als reactie op de rapporten van de Commissie Toezicht Accountancysector en Monitoring Commissie Accountancy heeft de NBA in de 2e helft van 2020 aangekondigd dat zij het beleid op de gebieden Fraude en Continuïteit meer concreet en meer zichtbaar tot uitdrukking wil brengen. In het voorjaar van 2021 is een pilot uitgevoerd waarbij aan accountantsorganisaties is gevraagd aandacht aan deze onderwerpen te besteden in de controleverklaring. Het gaat niet om een uitbreiding van uit te voeren werkzaamheden maar over het rapporteren over onze werkzaamheden. Inmiddels is de volgende stap gezet en zijn in december 2021 de beroepsregels (vastgelegd in de Nadere Voorschriften Controle en Overige Standaarden) aangepast. De aanvulling in Standaard 700 komt er in hoofdlijnen op neer dat afzonderlijke secties voor de onderwerpen continuïteit en fraude in de controleverklaring worden opgenomen. Hierin wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controle-aanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. Als aanvulling kan de accountant ook de uitkomsten van deze werkzaamheden of belangrijke waarnemingen met betrekking tot het onderwerp toelichten.

De beide secties worden in alle controleverklaringen (verplicht) opgenomen; ook in situaties waar geen sprake is van ernstige continuïteitsonzekerheid of spraakmakende fraudecasuïstiek. Deze verplichting geldt voor de verklaring bij de jaarrekening 2022. Omdat binnen de publieke sector het begrip continuïteit minder relevant is, zijn de stakeholders nog in overleg hoe de accountant hier voor de publieke sector invulling aan gaat geven. Ten aanzien van de fraudecasuïstiek zou idealiter de nieuwe sectie in de controleverklaring moeten aansluiten op de frauderisico-analyse opgesteld door het college, dan wel de toelichting van het college op eventuele frauderisico’s in de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag.

Rechtmatigheidsverantwoording In de loop van 2022 wordt de Wet versterking decentrale rekenkamers van kracht. In de tweede nota van wijziging is hierin ook de rechtmatigheidsverantwoording meegenomen die het college van burgemeester en wethouders met ingang van 2022 moet afleggen. Deze verantwoording wordt onderdeel van de jaarrekening en daarmee ook object van onderzoek van de accountant ten aanzien van getrouwheid van de jaarrekening. In de Kadernota rechtmatigheid 2022 is door de commissie BBV invulling gegeven aan de rechtmatigheidsverantwoording met betrekking tot het voorwaarden-, begrotings- en misbruik en oneigenlijk gebruik criterium. Voor u als gemeente is het van belang om: de rapporteringsgrens vast te stellen (0-3% van de begrote lasten na dotatie aan de reserves); het normenkader 2022 op te stellen (en dit door de raad te laten vaststellen); het normenkader 2022 te vertalen in een toetsingskader 2022 (toetspunten financiële rechtmatigheid); beheersdoelstellingen, risico’s en beheersmaatregelen te formuleren (door middel van procesbeschrijvingen voor minstens de significante processen); een controleplan voor 2022 opstellen; en de controlewerkzaamheden uit het controleplan uit te voeren. Daarbij vragen wij specifieke aandacht voor deugdelijke dossiervorming.

Bij de gemeenten die hiertoe in 2021 al een pilot hebben gedraaid is gebleken dat het geen sinecure is om de onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording goed in te richten. De intentie van de wetswijziging is om de gemeentelijke organisatie beter in control te laten komen. Dat betekent dus ook dat de organisatie, denk aan budgethouders en management, moeten worden meegenomen. Ook gaat de wetswijziging uit van collectieve verantwoordelijkheid van het college. Dat vraagt het creëren van breed draagvlak en betrokkenheid. Wij adviseren u tijdig bovenstaande werkzaamheden op te starten. Hoewel alleen financiële rechtmatigheid nu een wettelijke borging kent, is bovenstaand framework ook goed toe te passen bij o.a. doelmatigheid, doeltreffendheid, niet-financiële rechtmatigheid, fiscaliteit en IT. 31

6. Overige onderwerpen Environmental Social and Governance rapportage In april 2021 heeft de Europese Commissie de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) gepubliceerd. Als gevolg van deze richtlijn worden grote bedrijven verplicht om met ingang van het boekjaar 2023 te rapporteren over hun impact op milieu- en sociale zaken. De richtlijn heeft tot doel de kwaliteit van de gerapporteerde informatie met betrekking tot ESG-aangelegenheden te verbeteren, met als uiteindelijk doel de transformatie naar een duurzamere economie te ondersteunen in lijn met de klimaatverbintenis van Parijs. De volgende informatie is o.a. vereist om in de ESG-rapportage op te nemen: −

− − −

welke duurzaamheidstrends en -ontwikkelingen een materiële impact kunnen hebben op de onderneming (bijv. tekort aan middelen, bedrijfsonderbrekingen door slechte weersomstandigheden enz.); welke materiële impact de onderneming heeft op haar omgeving (mens en milieu); informatie over langetermijndoelstellingen van de onderneming met betrekking tot ESG en de geboekte vooruitgang daarin; informatie over immateriële activa (bijv. sociaal kapitaal).

Btw-besparende schoolconstructies De Hoge Raad heeft op 4 februari 2022 geoordeeld dat een gemeente bij de levering van een nieuw schoolgebouw aan een scholenstichting als btwondernemer handelt (i.e. een economische activiteit verricht), ondanks dat de levering plaatsvindt tegen een niet-kostendekkende vergoeding. De Hoge Raad merkt namelijk op dat algemeen bekend is dat gemeenten werkzaamheden met betrekking tot onroerende zaken verrichten en dat zij in dit kader worden aangemerkt als ondernemer in de zin van de btw. Dat in bepaalde situaties geen kostendekkende vergoeding wordt bedongen, doet niet af aan het btwondernemerschap. Ondanks dat de Belastingdienst de schoolconstructies met diverse middelen actief bestrijdt, blijkt uit deze zaak dat gemeenten onder bepaalde voorwaarden en omstandigheden de btw op de bouwkosten van schoolgebouwen in aftrek kunnen brengen.