Agendapunt 09. Raadsvoorstel meicirculaire gemeentefonds 2023

Raadsvoorstel Datum vergadering Agendapunt Zaaknummer Onderwerp

: : : :

Portefeuillehouder Programma Opgesteld door: Afdeling

: :

Z23.154640 / D23.1034703 Raadsvoorstel meicirculaire 2023 gemeentefonds S. Meulblok Bestuur en financiën Mark de Schipper

:

Gevraagd besluit 1. Kennis te nemen van de meicirculaire 2023 gemeentefonds 2. In te stemmen met de begrotingswijziging meicirculaire 2023, nummer 39-2023 Juridische grondslag De regels voor het gemeentefonds staan in de wet financiële verhoudingen. Het gevraagde besluit betreft de financiële verwerking van het gemeentefonds die met inachtneming van het Besluit Begroten en Verantwoorden worden voorgelegd. Aanleiding Het ministerie BZK heeft begin juni 2023 de meicirculaire 2023 gepubliceerd. Deze meicirculaire volgt de decembercirculaire 2022 op. Met dit voorstel worden de financiële effecten van de meicirculaire ten opzichte van de decembercirculaire 2022 inzichtelijk gemaakt. Resultaat Het resultaat van het gevraagde besluit is een correcte verwerking van de meicirculaire 2023 in de begroting van gemeente Goes Argumenten Jaarlijks verschijnen meestal drie circulaires van het gemeentefonds. Het ministerie BZK heeft begin juni 2023 de meicirculaire 2023 gepubliceerd, jaarlijks de eerste van de drie circulaires. Deze meicirculaire 2023 volgt de decembercirculaire 2022 op. De meicirculaire geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid. Op 8 juni 2023 heeft het ministerie een actualisatie gepubliceerd. Met dit voorstel wordt voor de geactualiseerde versie de financiële effecten van de meicirculaire ten opzichte van de decembercirculaire 2022 inzichtelijk gemaakt.

Hieronder geven we kort een toelichting op de belangrijkste en grootste mutaties van de meicirculaire 2023. In bijlage 2 bij dit raadsvoorstel staan alle financiële mutaties weergegeven. Deze mutaties zijn ook allemaal in de bijgevoegde begrotingswijziging, nummer 39-2023 verwerkt. In onderstaande tabel wordt het effect op het gemeentefonds van Goes in totaal weergegeven. Waar we normaal gesproken een doorgroei vanaf 2025 verwachten, zien we nu een afnamen en beperkte groei in 2027. Maar beide jaren blijven onder het niveau van 2025. Dit geeft druk op de begroting waarin we wel de prijsstijging/inflatiecorrectie in 2026 en 2027 toepassen. Daarnaast geeft de meicirculaire nog geen duidelijkheid over de nieuwe financiering systematiek van het gemeentefonds in de latere jaren Jaar 2023 2024 2025 2026 2027

Totaal gemeentefonds € 90.413.000 € 96.390.000 € 102.226.000 € 99.296.000 € 101.696.000

Algemene mutaties Accresontwikkeling:

Agendapunt Pagina 2

Sinds de meicirculaire 2022 is het accres gesplitst in een volume- en een nominaal deel, waarbij het nominale deel ter compensatie is van loon- en prijsstijging en het volumedeel ter compensatie van bevolkingstoename en reëel accres. In de meicirculaire 2023 zijn de LPO-accressen voor de jaren 2023 tot en met 2027 bijgewerkt en is sprake van een opwaartse bijstelling voor alle jaren. De belangrijkste mutaties in het accres zijn: bijstelling accres voor de loon- en prijsontwikkeling voor 2023 tot en met 2027 en structurele rijksbijdrage van € 1 miljard vanaf 2027 (vooruitlopend op de nieuwe financieringssystematiek) Ontwikkeling uitkeringsbasis Bij het begrip ontwikkeling van de uitkeringsbasis gaat het om de mutaties van de landelijke aantallen inwoners, woonruimten, leerlingen, uitkeringsgerechtigden, WOZ-waarden enzovoort. In de veronderstelling dat het totaal te verdelen bedrag van het gemeentefonds niet toeneemt als de hoeveelheid (Q) stijgt, zal per maatstaf het maatstafgewicht (P) evenredig moeten dalen. Het is te ingewikkeld om alle maatstaven aan te passen en daarom wordt gekozen voor een eenvoudige oplossing, namelijk de daling van de uitkeringsfactor. In theorie kunnen gemeenten een korting via de uitkeringsbasis goedmaken door evenredig te stijgen met eigen aantallen. Deze ontwikkeling wordt bij elke circulaire aangepast.

In deze meicirculaire leidt de nieuwe raming zoals het ministerie die doorvoert in de meicirculaire van de uitkeringsbasis tot een negatieve mutaties in 2023 en tot een positieve mutatie in de jaren erna. Nieuwe jaarschijf 2027 In de begrotingscyclus gaan we uit van een periode van 5 jaar. Voor het gemeentefonds is de meicirculaire het moment om een nieuwe jaarschijf toe te voegen. Voor nu is dat het jaar 2027. We kunnen nu voor het bepalen van de mutatie geen vergelijk maken met de vorige circulaire, die van december. Omdat we in die circulaire nog niet werkten met de jaarschijf 2027. We laten nu in de jaarschijf de mutatie zien ten opzichte van 2026. Dit wordt jaarlijks zo toegepast. WOZ waarde mutaties Via de inkomstenmaatstaven wordt standaard een bedrag op het gemeentefonds in mindering gebracht voor de onroerendezaakbelasting die elke gemeente als inkomsten kan behalen. In de circulaires van het gemeentefonds worden ieder jaar aanpassing gedaan van de gewichten (rekentarieven) van de verdeelmaatstaf onroerendezaakbelasting. De uitkomst voor het gemeentefonds wordt bepaald door de omvang van de WOZ-waarde en een daaraan gekoppeld gewicht, het zogenaamde rekentarief dat landelijk bepaald wordt. Door marktontwikkelingen kan de WOZ-waarde sterk fluctueren, dit is iets wat we de laatste jaren hebben gezien.

Doordat het rekentarief op landelijk niveau bepaald wordt, kan de mutatie afwijken van de Goese situatie. Deze post kan ook in de septembercirculaire een mutatie lasten zien. De bijstellingen leiden tot een positieve mutatie in 2023 en een negatieve mutatie in de jaren 2024 en verder. Hoeveelheidsverschillen In de meicirculaire zijn de laatste cijfers van het CBS gebruikt om de aantallen van de maatstaven te bepalen. Deze geactualiseerde aantallen zijn gebruikt om een nieuwe prognose voor de komende jaren te maken. Dit leidt tot een positief effect in alle jaren. Het betreft aantallen zoals inwoners, een- en meerpersoonshuishoudens, bijstandontvanger, leerlingen voortgezet onderwijs enzovoort. Sociaal domein In het sociaal domein worden via de meicirculaire 2023, 20 budgetten gemuteerd. In de bijlage en in de begrotingswijziging worden al deze mutaties weergegeven. In dit raadsvoorstel wordt ingegaan op de belangrijkste mutaties. Het financiële effect hiervan kunt u zien in bijlage 2. 1. Jeugdzorg 2024 en 2025 Voor de jaren 2024 en 2025 wordt extra budget aan het gemeentefonds toegevoegd voor jeugdzorg. In de begroting is het benodigde budget voor jeugdzorg aangepast aan de begroting van IJZ en is er een stelpost in het gemeentefonds opgenomen.

Dat betekent dat we al rekening gehouden hebben met deze extra middelen, en deze nu niet nogmaals aan de budgetten van Jeugdzorg toegevoegd moeten worden. Ook de stelpost Jeugdzorg voor de jaren 2024 en 2025 kan komen te vervallen en die van 2026 en 2027 worden bijgesteld. De middelen die nu via het

Agendapunt Pagina 3

gemeentefonds beschikbaar worden gesteld, kunnen we zien als dekking van de eerder in de kadernota 2024 al opgenomen verhoging van de budgetten jeugdzorg. 2. Loon- en prijsbijstellingen in het sociaal domein In de begroting wordt jaarlijks de budgetten van het sociaal domein specifiek geïndexeerd. De indexering die nu via het gemeentefonds beschikbaar komt, kan gezien worden als een stuk dekking van deze indexering. Deze moet niet aan het sociaal domein toegekend worden, om dubbele indexering van budgetten te voorkomen. 3. Integraal Zorgakkoord (abonnementstarief Wmo) Het kabinet stelt structureel extra middelen (€ 110 miljoen) beschikbaar aan gemeenten samenhangend met het Integraal Zorgakkoord, ter compensatie van gemeenten voor gestegen kosten als gevolg van de invoering van het abonnementstarief Wmo. We stellen voor deze middelen toe te voegen aan de betreffende post in het sociaal domein 4. Flankerend beleid energiearmoede Het kabinet stelt in totaal incidenteel € 200 miljoen voor de jaren 2022 tot en met 2024 beschikbaar om een stapeling van sociale en maatschappelijke problemen als gevolg van de hoge inflatie te voorkomen.

Van dit bedrag wordt in 2023 in totaal € 50 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld voor de verwachte extra inzet die nodig zal zijn op het gebied van vroegsignalering en om gemeenten tegemoet te komen in het verwachte extra beroep op bijzondere bijstand. In een latere circulaire worden we nog geïnformeerd over de middelen voor 2024 en de verdeling daarvan. De kosten die tegenover deze middelen staan, zijn al onderdeel van de begroting van GR De Bevelanden, en daarmee de begroting van het sociaal domein van gemeente Goes. Deze middelen zien we als dekking van de al geraamde kosten. 5. Begeleiding jongeren naar werk Met de Aanpak Jeugdwerkloosheid zetten gemeenten, scholen en hun partners zich in om kwetsbare jongeren te ondersteunen naar vervolgonderwijs of werk. Hiervoor waren in het kader van het corona steun- en herstelpakket en het Nationaal Programma Onderwijs tot en met 2022 extra financiële middelen beschikbaar. De jongeren op wie de Aanpak Jeugdwerkloosheid zich primair richt hebben echter een structurele achterstand op de arbeidsmarkt. Het kabinet heeft besloten de tijdelijke maatregelen om te zetten in structurele wet- en regelgeving.

Totdat het wetsvoorstel in werking is getreden, krijgen gemeenten voor het ondersteunen van kwetsbare jongeren naar werk en het coördineren van de aanpak in de arbeidsmarktregio op dezelfde wijze als afgelopen jaren middelen verstrekt via een decentralisatie-uitkering uit het gemeentefonds. We stellen voor deze middelen toe te voegen aan de middelen van de arbeidsmarktregio. 6. Terugdraaien en herinvoeren eigen bijdrage WMO Het abonnementstarief in de Wmo 2015 wordt afgeschaft (geraamde opbrengst € 95 miljoen vanaf 2025 (13a)) en in plaats daarvan wordt de inkomensafhankelijke eigen bijdrage in de Wmo 2015 heringevoerd (geraamde opbrengst € 225 miljoen vanaf 2026.Daarbij is het uitgangspunt dat zoveel mogelijk wordt aangesloten bij de vormgeving zoals die voorheen was met oog voor inkomenseffecten en het beroep dat wordt gedaan op de Wmo. Anders dan beoogd in het Coalitieakkoord verdwijnt het abonnementstarief niet alleen voor de huishoudelijke hulp, maar voor alle Wmo-voorzieningen waarop het abonnementstarief nu van toepassing is. Hiervoor wordt een wetsvoorstel voorbereid. In de meicirculaire worden de middelen van de eigen bijdrage WMO 2015 nu toegevoegd aan het gemeentefonds. Daar staat tegenover dat de in de jaren 2026 en 2027 een onttrekking aan het gemeentefonds wordt gedaan voor de nieuwe, inkomensafhankelijke eigen bijdrage WMO. 7.

Participatie De omvang van de integratie-uitkering Participatie wijzigt als gevolg van de toekenning van de loon- en prijsbijstelling 2023. De verdeling van de bedragen per gemeente wijzigt in de eerste plaats door actualisatie van de verdeling van de Wsw-middelen. Deze is gebaseerd op de gerealiseerde omvang van de sociale werkplaatspopulatie (gemeten in standaardeenheden (SE) per betalende gemeente) zoals die bekend is uit het voorgaande jaar en een inschatting van de blijfkansen in de sociale werkplaats. De Wsw-verdeling vanaf 2023 is geactualiseerd met de realisaties van het gemiddeld aantal SE in 2022 en de blijfkansen voor de jaren 2023 en verder. Daarnaast is sprake van wijzigingen in de verdeling van de bedragen per gemeente door aanpassing van de drempelbedragen in de verdeling van de middelen beschut werk. We stellen voor om de middelen toe te voegen aan post WSW binnen het sociaal domein, en zo beschikbaar te hebben voor de gemeenschappelijke regeling de Betho.

Agendapunt Pagina 4

Naast bovenstaande zeven mutaties in het sociaal domein zijn er nog 13 andere maar deze zijn van kleinere omvang. Voor het financiële effect en verwijzen we u naar het financiële overzicht in bijlage 2, naar de beschrijving in de meicirculaire door het ministerie BZK in bijlage 1 en de bijgevoegde begrotingswijziging. We stellen voor de andere 13 mutaties voor, deze te verrekenen/toe te voegen aan de betreffende budgetten in het sociaal domein door middel van bijgevoegde begrotingswijziging. Regionale Energie Strategieën (RES) Belangrijke mijlpaal in het Klimaatakkoord op weg naar 2030 is het opstellen en beleidsmatig verankeren van de Regionale Energie Strategieën (RES). Voor de ondersteuning van dit proces van de RES in de regio zijn in eerdere circulaires door het Rijk middelen beschikbaar gesteld. Met deze meicirculaire worden extra middelen van € 376.000 voor 2023 beschikbaar gesteld. Nieuwe financiering systematiek Het kabinet heeft besloten om het gemeentefonds voor de volumeontwikkeling vanaf 2027 te indexeren op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product. In de meicirculaire 2023 is een beschrijving van de hoofdlijnen van een nieuwe financieringssystematiek opgenomen.

De nieuwe financieringssystematiek houdt in dat de volumeontwikkeling van het gemeentefonds vanaf 2027 wordt gebaseerd op een historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Hiervoor is in de Voorjaarsnota 2023 een budget gereserveerd van € 150 miljoen in 2027 en €300 miljoen in 2028. In de meicirculaire 2023 is de nieuwe financieringssystematiek nog niet verwerkt. Dit zal naar verwachting in de septembercirculaire gebeuren. Kanttekeningen Met het raadsvoorstel en bijbehorende begrotingswijziging geven we de meicirculaire de gebruikelijke financiële vertaling. Wanneer we de middelen niet voor bepaalde taken oormerken, kunnen er meer middelen aan het begrotingssaldo worden toegevoegd. Omdat aan de middelen die we met de meicirculaire oormerken ook taken en activiteiten samenhangen, wordt dit nu niet voorgesteld Financiën Het effect van de meicirculaire 2023 op het begrotingssaldo van 2024 en op de meerjarenbegroting zijn onderdeel van de kadernota 2024. In onderstaande tabel staan de financiële effecten van de meicirculaire op het begrotingssaldo weergegeven. Jaar 2023 2024 2025 2026 2027

Totale mutatie € 2.462.000 € 3.717.000 € 4.423.000 € 3.459.000 € 5.858.000

‘netto’ mutatie € 1.448.000 € 3.434.000 € 3.541.000 € 3.258.000 € 5.652.000

Het jaar 2023 is geen onderdeel van de kadernota 2024. Voor het jaar 2023 heeft de meicirculaire een positief effect op het begrotingssaldo van € 1.448.000. Met bijgevoegde begrotingswijziging wordt dit in de begroting 2023 verwerkt. In de kadernota is de begin juni gepubliceerde meicirculaire verwerkt. Een week later heeft het ministerie een geactualiseerde versie gepubliceerd. De verschillen ten opzichte van de eerder gepubliceerde meicirculaire zijn beperkt en worden in onderstaande tabel weergegeven. Met de begrotingswijziging wordt de geactualiseerde meicirculaire in de begroting verwerkt.

Netto mutatie meicirculaire (geactualiseerd) Meicirculaire in kadernota 2024 Verschil

2024 € 3.434.000

2025 € 3.541.000

2026 € 3.258.000

2027 € 5.652.000

€ 3.430.000

€ 3.530.000

€ 3.230.000

€ 5.630.000

€ 4.000

€ 11.000

€ 28.000

€ 22.000

Agendapunt Pagina 5

Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Goes,

mr. H.E. Schild Secretaris

M.A. Fränzel MSc. Burgemeester