Agendapunt 06. Accountantsverslag 2020 - gemeente Goes (Getekend)

Accountantsverslag Gemeente Goes Boekjaar 2020

1

Aan de gemeenteraad van de Gemeente Goes

Goes, 8 juni 2021

Geachte leden van de Gemeenteraad, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat is opgesteld in het kader van de opdracht om de jaarrekening 2020 van de gemeente Goes te controleren. Dit accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden uit hoofde van de jaarrekeningcontrole 2020 naar voren zijn gekomen. Het accountantsverslag is uitsluitend opgesteld voor gebruik door de raad en het college van burgemeester en wethouders. Wij hebben onze controle verricht in overeenstemming met Nederlands recht.

Vanwege de Corona-maatregelen hebben wij het afgelopen jaar de controles en werkzaamheden bijna volledig digitaal/op afstand uitgevoerd. Door goede afspraken vooraf en flexibiliteit bij zowel u als onze medewerkers zien wij terug op een soepel verlopen controleproces. Wij danken de medewerkers voor de samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en de totstandkoming van ons accountantsverslag. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en lichten de inhoud van deze rapportage graag nader aan u toe. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

Bij de jaarrekening over boekjaar 2020 hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid. De bevindingen in dit verslag doen dan ook geen afbreuk aan ons oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening. Wij hebben het accountantsverslag toegelicht en besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie.

drs. A.R.M. Peelen RA Partner

2

Inhoudsopgave

1. Bestuurlijke samenvatting

4

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole

8

3. Financiële positie

21

4. Bevindingen interne beheersing

25

5. Overige onderwerpen

28

Bijlagen

32

3

Bestuurlijke Samenvatting

1. Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden

5

1. Bestuurlijke samenvatting Wij verstrekken een goedkeurende verklaring voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.

Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2020.

Covid-19 heeft in verschillende opzichten effect gehad op de gemeente. Zo heeft de gemeente Goes keuzes moeten maken ten aanzien van subsidielasten, waarbij prestaties door Covid-19 niet (volledig) gerealiseerd zijn. De impact van Covid-19 op de gemeente en op de jaarrekeningcontrole wordt in hoofdstuk 2.2 beschreven.

In totaal resteert een bedrag ad € 304.000 aan ongecorrigeerde controleverschillen geconstateerd ten aanzien van de getrouwheid van de jaarrekening, die wij op basis van de rapporteringstolerantie aan u rapporteren. Wij hebben ten aanzien van de financiële rechtmatigheidscontrole voor € 636.000 aan controleverschillen geconstateerd die de rapporteringstolerantie overschrijden.

In totaal resteren in de jaarrekening 2020 geen onzekerheden boven de rapporteringstolerantie.

6

1. Bestuurlijke samenvatting De begrotingsoverschrijdingen passen binnen het bestaande beleid en zijn goed toegelicht.

We hebben voor € 2,1 miljoen aan formele rechtmatigheidsfouten onderkend die de rapporteringstolerantie overschrijden. In hoofdstuk 2.6. worden deze fouten nader beschreven. Deze formele rechtmatigheidsfouten hebben geen invloed op ons oordeel.

We hebben conform vorig jaar enkele financiële rechtmatigheidsfouten geconstateerd op het gebied van aanbestedingsrechtmatigheid. Deze bevindingen zien met name toe op tijdelijke inhuur van personeel. We vragen de gemeente verhoogde aandacht te schenken aan de aanbestedingsrechtmatigheid bij het aangaan en het verlengen van inhuurcontracten.

We onderkennen dat de gemeente stappen heeft gezet om het financieel afsluitingsproces te verbeteren. Hierdoor is het controleproces effectief en efficiënt verlopen. Daarnaast constateren we dat de interne controles voor de belangrijkste processen over boekjaar 2020 met voldoende diepgang en op volledige wijze zijn uitgevoerd. Dit achten we een positieve ontwikkeling.

Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2020 in overeenstemming zijn met de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) en dat de jaarrekening 2020 van de gemeente Goes voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

7

Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2.1 Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De programmajaarrekening van uw gemeente bestaan uit: - het jaarverslag (programmaverantwoording en de paragrafen); - de jaarrekening; - Bijlagen. Met de opdrachtbevestiging d.d. 30 september 2019 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2020. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Tijdens de uitvoering van de controleplanning zijn er, naast de corona gerelateerde steunpakketten, de Tozo-regeling en een aantal nieuwe SiSa-regelingen, geen belangrijke wijzigingen geweest in de reikwijdte van de controle. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 1.600.000. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol. Toleranties

Grondslag

Goedkeuringstolerantie fouten

1% lasten inclusief toevoegingen reserves € 1.600.000

10% van de goedkeuringstolerantie

Verslaggevingsrichtlijnen Wij hebben de aanvaardbaarheid van de gehanteerde waarderingsgrondslagen, de consistente toepassing daarvan alsmede de duidelijkheid en volledigheid van de jaarverslaggeving beoordeeld. Uw gemeente heeft gedurende 2020 geen wijzigingen doorgevoerd in de keuze of de toepassing van belangrijke verslaggevingsgrondslagen. Wij concluderen dat de gehanteerde waarderingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en dat de toepassing daarvan, samen met de in de jaarrekening opgenomen toelichtingen, een getrouw beeld geeft van de financiële positie van de gemeente.

Bedrag

Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves € 4.800.000 Rapporteringstolerantie

Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle: − waardering van de grondexploitaties; − rechtmatigheid van lasten in het kader van de Europese aanbestedingsregelgeving; − de verantwoording in het kader van de Wet Normering Topinkomens (WNT); − het risico dat het management van de gemeente de procesafspraken kan doorbreken, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente ziet dit eventuele risico met name toe op de schattingsposten in de grondexploitatie.

€ 160.000

Managementinzicht en schattingen Schattingen op basis waarvan sommige jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld op basis waarvan de afzonderlijke oordelen en schattingen zijn gevormd. Wij hebben vastgesteld dat dit aanvaardbaar is in het kader van de jaarrekening als geheel.

9

2.2 Covid-19 Impact Covid-19 voor de gemeente De belangrijkste effecten van de Corona-crisis voor de gemeente zijn nader toegelicht in deze afzonderlijke paragraaf. De belangrijkste impact voor de gemeente en voor onze controle is hieronder benoemd: • De uitvoering en de controle van de Tozo regelingen. De uitvoering van deze taken is gemandateerd aan GR de Bevelanden. Wel wordt Tozo verantwoord in de SiSa bijlage van de gemeente Goes. • Het besluit om verstrekte subsidies in beginsel niet terug te vorderen, ook wanneer prestatieafspraken niet of gedeeltelijk gerealiseerd zijn. • De waardering van de belastingvorderingen en de overige vorderingen. • Het toelichten van de corona-impact in het jaarverslag en in de jaarrekening.

Verstrekte subsidies De gemeente heeft besloten om de in 2020 beschikbaar gestelde (reguliere) subsidiebedragen in beginsel niet terug te vorderen, ook al zijn de activiteiten waarvoor ze beschikbaar zijn gesteld niet of niet volledig gerealiseerd. De gemeente vordert alleen terug indien prestatieafspraken niet gerealiseerd zijn en indien er geen sprake is van (vaste) lasten die betrekking hebben op de subsidie. Het bedrag aan verwachte terugvorderingen is lager dan de rapporteringstolerantie. Wel hebben we vastgesteld dat dit bedrag op juiste wijze verantwoord is in de jaarrekening 2020.

Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers Het kabinet heeft meerdere maatregelen getroffen om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (hierna: Tozo) is één van die maatregelen om specifiek zelfstandige ondernemers, waaronder ZZP’ers, financieel te ondersteunen. De uitvoering van de Tozo is decentraal door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid bij de gemeente neergelegd. Op basis van de Tozo kunnen zelfstandigen een beroep doen op twee soorten voorzieningen: een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en een lening voor bedrijfskapitaal.

Waardering van belastingvorderingen De gemeente Goes heeft geen materiële Covid-19 effecten geconstateerd op de waardering van de belastingvorderingen. Op basis van een lage oninbaarheid en een beperkte toename van de debiteuren wordt een aanvullende voorziening niet noodzakelijk geacht. Op basis van onze controlewerkzaamheden kunnen wij instemmen met de waardering van de belastingvorderingen.

Uw gemeente heeft in 2020 € 6,4 miljoen ontvangen in het kader van de Tozo. Er zijn in 2020 920 aanvragen behandeld en uiteindelijk is een bedrag van € 3,3 miljoen verstrekt aan zelfstandigen. De Tozo is onder grote tijdsdruk door het Rijk opengesteld. Met name bij Tozo 1 is, gezien de grote tijdsdruk, sprake geweest van beperktere controle-eisen op de aanvraag dan voor andere regelingen binnen de bestaande wetten, waaronder de Participatiewet (hierna: PW). De vereisten voor de Tozo regelingen in het kader van de jaarrekeningcontrole en de SISA-verantwoording zijn tevens relatief laat bekend geworden. Een voorbeeld hiervan is de nota verwachtingen accountantscontrole.

Op basis van onze gegevensgerichte werkzaamheden concluderen we dat de subsidielasten in boekjaar 2020 getrouw en rechtmatig zijn.

Waardering van overige vorderingen Ook ten aanzien van de overige vorderingen en de vorderingen sociale zaken (Soza vorderingen) heeft de gemeente geen additionele voorziening bepaald als gevolg van Covid-19. We stellen vast dat het totaalpercentage dat voorzien wordt aan SOZA debiteuren in lijn ligt met vorig jaar en onze ervaringen in de gemeentesector. Daarnaast constateren we dat enkele relatief oude overige vorderingen in 2020 en 2021 zijn betaald. Daarmee achten wij de waardering van de overige vorderingen vrij van een materiële afwijking. Het toelichten van de corona-impact in het jaarverslag en in de jaarrekening. De gemeente Goes heeft ervoor gekozen om een afzonderlijke paragraaf op te nemen in het jaarverslag waarin de impact van Covid-19 is beschreven. Hiermee geeft u een goed inzicht in deze bijzondere gebeurtenis.

Voor de verantwoording van de Tozo lasten en baten steunen we de controleverklaring, die ontvangen is van de accountant van GR de Bevelanden. 10

2.3 Waardering van de grondexploitaties Algemeen De waardering van de grondexploitaties is een significant risico in onze controleaanpak, vanwege de grote mate van schattingsonzekerheid. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven. Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1 miljoen) 20.000

2017

15.000

2018

10.000

2019

5.000

2020

Als gevolg van het hoge saldo grondverkopen in combinatie met lagere investeringen komt de boekwaarde van de grondexploitaties per ultimo 2020 negatief uit. Aangezien het BBV een vaste balansindeling hanteert, staat dit negatieve saldo ook op de activa zijde van de balans. Dit is overeenkomstig andere gemeentes Gehanteerde parameters De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door de gemeente Goes gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst. De belangrijkste uitkomsten hiervan kunnen als volgt worden samengevat: Parameter

2020

2019

Kostenstijging





Opbrengstenstijging





Rekenrente





Disconteringsvoet

n.v.t.

n.v.t.

Programmering





Verkoopprijzen





10-jaarstermijn

n.v.t.

n.v.t.

0 -5.000 Bruto boekwaarde

Verliesvoorziening

Netto boekwaarde

Ten opzichte van 31 december 2019 is de boekwaarde van de post grondexploitatie afgenomen met € 4,5 miljoen. De afname van de boekwaarde per 31 december 2020 is als volgt samen te vatten: (x € 1.000)

2020

2019

Boekwaarde per 1 januari

3.234

9.692

Investeringen

4.068

7.875

Grondverkopen

-9.468

-16.166

Tussentijdse winstneming

1.209

2.500

Mutatie verliesvoorziening

-295

-667

-1.252

3.234

Boekwaarde per 31 december

Legenda status:  = evenwichtig  = optimistisch  = voorzichtig  = controleverschil

Kostenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging is 1,5 – 3% (2019: 1,5 – 3%) en ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig. Gezien de prijsontwikkelingen in de markt is het van belang de ontwikkelingen hierin goed te monitoren.

11

2.3 Waardering van de grondexploitaties Opbrengstenstijging Het college rekent met opbrengstenstijgingen tussen de 0 - 2% (2019: 0 - 2%). Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig. Gezien de ontwikkelingen in de markt achten wij het van belang de grondprijzen goed te blijven volgen. Rekenrente Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 2,31% (2019: 2,31%). De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van de gemeente Goes. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter evenwichtig. Disconteringsvoet De gemeente Goes maakt geen gebruik van een disconteringsvoet, aangezien de exploitaties op basis van de nominale waarde worden gewaardeerd. Derhalve classificeren wij deze parameter als niet van toepassing. Indien de gemeente besluit om een verliesvoorziening te treffen voor negatieve grondexploitaties op basis van de contante waarde, dient een disconteringsvoet die door de commissie BBV voor alle gemeenten gelijkgesteld is aan het maximale meerjarig streefpercentage van de Europese Centrale Bank voor inflatie binnen de Eurozone (2%) te worden gehanteerd. Programmering De programmering van de grondexploitaties wordt actief gemonitord door de gemeente Goes.

De ingerekende programmering ligt in lijn met vorig jaar en is onder andere gebaseerd op interne en externe onderzoeken. De ingerekende programmering past hiernaast binnen de regionale afspraken tussen de Bevelandse gemeentes.

Verkoopprijzen De verkoopprijzen voor zowel woningen als bedrijven zijn niet significant gewijzigd. Gedurende 2020 hebben voor zowel woningen als bedrijventerreinen verkopen plaatsgevonden waarbij de ingerekende prijs is gerealiseerd, zoals opgenomen in de exploitatie opzetten per 31 december 2019. Wij achten deze parameter derhalve evenwichtig. 10-jaarstermijn Met ingang van 2016 stelt de commissie BBV dat ten behoeve van de waardering van een grondexploitatie boekhoudkundig slechts rekening mag worden gehouden met een maximale looptijd van tien jaar. Concreet betekent dit dat het BBV voorschrijft dat er slechts maximaal tien jaar aan toekomstige opbrengsten mag worden ingerekend bij de waardering, ondanks dat een grondexploitatie langer kan lopen. Dit heeft tot doel om de waarderingsrisico’s samenhangend met langlopende projecten te beperken. Slechts bij uitzondering is het mogelijk om af te wijken van deze termijn indien de raad heeft vastgesteld dat toereikende beheersmaatregelen zijn getroffen om het balansrisico te beperken. In de exploitatie opzetten van alle complexen (behalve Bedrijvenpark Deltaweg) per 31 december 2020 heeft u het uitgangspunt gehanteerd dat de complexen een maximale looptijd hebben van 10 jaar (behalve Bedrijvenpark Deltaweg en Masterplan Goes-West hebben de complexen een verwachte looptijd tot maximaal 31 december 2024).

Gezien hetgeen wij beschreven hebben in de paragraaf programmering, alsmede de gerealiseerde verkopen in de afgelopen jaren, achten wij deze parameter evenwichtig. Het complex Bedrijvenpark Deltaweg heeft een looptijd tot en met 2032. Hiermee overschrijdt het complex de maximale looptijd van 10 jaar zoals voorgeschreven in het BBV. Afwijking van de 10-jaarstermijn is mogelijk indien dit door de Raad is geautoriseerd en er sprake is van risico-beperkende maatregelen. Aangezien het hiervoor genoemde geregeld is in de onderliggende stukken bij het raadsbesluit omtrent het in exploitatie nemen, kunnen wij ons verenigen met de gehanteerde verwerkingswijze. Hiernaast vallen alle te verwachten opbrengsten wel binnen de 10-jaarstermijn, waardoor het buiten beschouwing laten van opbrengsten buiten de 10-jaarstermijn geen invloed heeft op de verantwoorde winst in boekjaar 2020 en 2021. 12

2.3 Waardering van de grondexploitaties Tussentijdse winstneming De gemeente heeft per 31 december 2020 geactualiseerde grondexploitaties opgezet. Ten opzichte van voorgaande jaren zijn geen aanpassingen doorgevoerd in de onderliggende berekeningen en parameters. De methode van winstneming, zoals vanaf 2016 ingevoerd, is in overeenstemming met de voorgeschreven formule voor winstneming zoals opgenomen in de ‘Notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken (2019)’, met uitzondering van één van de bedrijventerreinen (Stationspark). Op deze grondexploitatie is, net als in voorgaande jaren, geen tussentijdse winst genomen. Reden hiervoor is dat nog geen betrouwbare inschatting van het resultaat te maken is aangezien nog onzekerheid bestaat omtrent de verwachte afzet van dit bedrijventerrein in de toekomst (o.a. als gevolg van ontwikkelingen in de omgeving van het bedrijventerrein (spoorproject) wat leidt tot een langere looptijd van dit complex). Momenteel wordt er gewerkt aan een nieuwe gebiedsvisie voor het complex. Uit de diverse opgestelde globale scenario’s zijn geen indicaties dat wijziging leidt tot een verwacht verlies op het complex. Het bedrijvencomplex Poel II verkeert voor wat betreft de voortgang in de eindfase. In 2020 hebben er geen verkopen plaatsgevonden. Er resteren nog diverse kavels in dit complex, waarvoor deels reserveringen dan wel interesse bestaat.

Het resterende winstpotentieel in dit complex achten wij voldoende om eventuele tegenvallers in de afronding op het gebied van kosten en opbrengsten op te vangen, waardoor wij ons kunnen verenigen met de waardering van het complex in de jaarrekening

Afsluitende opmerkingen Per ultimo 2020 verkeren de grondexploitaties van de gemeente Goes in de eindfase. Behalve Bedrijvenpark Deltaweg en Masterplan Goes-West hebben de complexen een verwachte looptijd tot maximaal 31 december 2024. Toekomstige (woning) bouw is mede afhankelijk van nog aan te kopen strategische gronden. Wij willen u wijzen op het belang van het innemen van strategische grondposities richting de toekomst. Wij constateren verder dat het grondbedrijf binnen uw gemeente actief wordt gemonitord, waardoor risico’s in miscalculatie in negatieve zin zoveel mogelijk worden beperkt. Wij kunnen ons vinden in de parameters die gehanteerd zijn in de grondexploitatie. De kwaliteit van de prognoses wordt door ons over het algemeen als goed beoordeeld, wat ook zichtbaar is als we kijken naar de realisatie die in 2020 heeft plaatsgevonden. Los van alle classificaties en de redelijkheid van de ingenomen schattingen merken wij op dat de realisatie van de grondexploitatie naar haar aard een onzekerheid met zich mee brengt die in belangrijke mate afhankelijk is van toekomstige marktontwikkelingen, zowel aan de kostenkant maar zeker aan de opbrengstenkant. Wij adviseren u daarom de grondexploitaties nauwlettend te blijven volgen.

13

2.4 Sociaal domein Algemeen De gemeente Goes voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden:

Jeugdwet De gemeente is in de basis verantwoordelijk voor de inrichting en afspraken rondom de jeugdzorg. Bij veel gemeenten is zichtbaar dat intensief wordt gewerkt aan de beheersing van de zorg en de hiermee samenhangende controles op getrouwheid en rechtmatigheid.

Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Bepaling last boekjaar

GR De Bevelanden

Mandatering

Werkelijke lasten

Werkdeel (WSW)

De Betho

Delegatie

Vaste bijdrage op basis van de begroting

Voor de jeugdzorg van uw gemeente loopt deze controle en verantwoording via de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland (hierna: Inkooporganisatie). Hierbij is het bestuur van de Inkooporganisatie door het gehanteerde delegatiemodel zelfstandig verantwoordelijk voor het toezicht op de onderliggende zorgaanbieders. De inhoudelijke controle op de zorg is daarmee bij de Inkooporganisatie komen te liggen. Deze controle maakt dan ook geen direct onderdeel uit van de jaarrekeningcontrole van de gemeente Goes.

Jeugdwet

GGD Zeeland

Delegatie

Afrekening op basis van laatst vastgestelde begroting in het boekjaar

WMO

SWVO

Delegatie

Afrekening op basis van laatst vastgestelde begroting in het boekjaar

PGB’s

SVB

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Onderdeel

Uitkeringen (Participatiewet)

In de jaarrekening zijn diverse posten en geldstromen inzake het sociale domein verantwoord. De totale omvang van de uitgaven en de ontwikkeling vanaf 2017 kan als volgt worden weergegeven:

Sinds boekjaar 2020 is er sprake van een nieuwe bekostigingssystematiek, waarbij de bijdrage in het boekjaar wordt vastgesteld op basis van de laatst vastgestelde begroting in het boekjaar 2020. Voorheen werd op basis van de werkelijke lasten uit de jaarrekening van de Inkooporganisatie afgerekend. Door deze wijziging is de gemeente Goes voor haar eigen jaarrekening niet meer afhankelijk van de jaarrekening van de GGD Zeeland. Eventuele meevallers of tegenvallers ten aanzien van de lasten jeugdzorg bij de GGD Zeeland in het boekjaar 2020 worden in 2021 via een hogere bijdrage verrekend. Vanuit de gemeente Goes bezien, controleren wij slechts dat de bijdrage aan de Inkooporganisatie conform de afspraken hieromtrent is verwerkt. We hebben vastgesteld dat de gemeente Goes de lasten voor de jeugdzorg (IJZ) en Wmo (SWVO) initieel op basis van de oude systematiek had verantwoord. Hierdoor waren de lasten in boekjaar 2020 voor € 1.070.000 te hoog verantwoord. Dit bedrag is door de gemeente op juiste wijze gecorrigeerd in de jaarrekening 2020.

Grafiek ontwikkeling lasten sociaal domein (x € 1 miljoen) 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0

2017 2018 2019 2020 Uitkeringen

Jeugdwet

WMO

PGB

WSW

Daarnaast hebben we gecontroleerd of de reserves van de GGD Zeeland in materiële zin toereikend zijn om eventuele tekorten in het boekjaar 2020 op te vangen. Een eventuele negatief eigen vermogen bij de GGD Zeeland zou namelijk kunnen leiden tot een voorziening voor de gemeente. Op basis van de beschikbare informatie onderkennen we geen materiële voorziening voor de gemeente Goes. 14

2.4 Sociaal domein Het bestuur van de Inkooporganisatie is door het gehanteerde delegatiemodel zelfstandig verantwoordelijk voor het toezicht op de onderliggende zorgaanbieders. Eventuele onrechtmatige bestedingen wegen hierdoor niet mee in het accountantsoordeel bij de jaarrekening van de gemeente Goes maar worden meegewogen door de accountant van de Inkooporganisatie. Wel adviseren wij het college deze uitkomsten van de controle nader te analyseren. Hierbij adviseren wij u als deelnemer en toezichthouder van de GGD Zeeland passende maatregelen te treffen om de hieraan ten grondslag liggende problemen in de toekomst op te lossen.

Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen. De gemeente Goes heeft deze onzekerheid ter grootte van € 239.000 in de jaarrekening 2020 toegelicht.

Wmo De inkoop voor Wmo wordt voor de Oosterschelderegio uitgevoerd door SWVO. De kosten voor Wmo worden door SWVO doorbelast aan de deelnemende gemeenten.

PGB’s Ten aanzien van de PGB’s voor jeugdzorg en Wmo geldt dat gemeente Goes en GR de Bevelanden de PGB’s toekennen. De sociale verzekeringsbank (SVB) treedt op als serviceorganisatie voor uw gemeente voor de behandeling en verwerking van deze PGB’s.

Sinds boekjaar 2020 is er sprake van een nieuwe bekostigingssystematiek, waarbij de bijdrage in het boekjaar wordt vastgesteld op basis van de laatst vastgestelde begroting in het boekjaar 2020. Net als bij de Inkooporganisatie Jeugd werd eerdere jaren op basis van de werkelijke lasten uit de jaarrekening van de Inkooporganisatie afgerekend. Ook voor SWVO geldt dat meevallers of tegenvallers ten aanzien van de Wmo lasten in 2021 via een hogere bijdrage worden verrekend. Vanuit de gemeente Goes bezien, controleren wij slechts dat de bijdrage aan SWVO conform de afspraken hieromtrent is verwerkt. We hebben vastgesteld dat de gemeente Goes initieel de oude verantwoordingssystematiek heeft gehanteerd, zoals eerder beschreven in de paragraaf ‘Jeugdwet’. De gemeente heeft dit bedrag op juiste wijze gecorrigeerd. Eigen bijdrage WMO Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de WMO een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen.

Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de WMO geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is.

Uitkeringen (Participatiewet) Er is sprake van een aanzienlijke stijging in de lasten 2020 ten opzichte van 2019. Dit wordt voor het overgrote deel verklaard door Tozo-verstrekkingen. Zie voor een toelichting hieromtrent paragraaf 2.2.

De controleverklaring van de SVB is op 12 maart 2021 verstrekt. Evenals voorgaand jaar heeft de accountant van de SVB geen goedkeurend oordeel verstrekt. De controleverklaring van de SVB geeft ook in 2020 onvoldoende zekerheid over de getrouwe en rechtmatige aanwending van de PGB-lasten van uw gemeente. Omdat uw gemeente en GR de Bevelanden werkzaamheden uitvoeren ten aanzien van de prestatielevering van PGB’s, hebben we hieromtrent geen onzekerheden opgenomen. Gelet op het feit dat de PGB lasten zowel per categorie als cumulatief niet materieel zijn en er geen materieel risico op fouten inzake getrouwheid of rechtmatigheid bestaat, hebben wij hieraan verder geen werkzaamheden verricht. Werkdeel (WSW) Het uitvoeren van de WSW is door de gemeente Goes uitbesteed aan de Betho. De gemeente is afhankelijk van een controleverklaring bij de jaarrekening van de Betho inzake de verantwoording van de lasten met betrekking tot de WSW. De accountant van de Betho heeft op 23 maart 2021 een controleverklaring met een goedkeurend oordeel afgegeven voor de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid over de financiële verantwoording van de lasten van de Betho over 2020. Wij hebben geconstateerd dat gemeente Goes € 900.000 aan resultaatuitkering ontvangt over boekjaar 2020. Dit bedrag is verwerkt in de jaarrekening 2020. 15

2.5 Overige bevindingen Voorzieningen Wegen We hebben vastgesteld dat de dotaties bij de voorziening wegen niet gelijkmatig verdeeld zijn over een tijdsbestek van vier jaar. Op basis van de gemiddelde dotatie voor de komende 3 jaar en het huidige boekjaar, zouden we een hogere dotatie in boekjaar 2020 verwachten van € 130.000. Dit bedrag is lager dan de rapporteringstolerantie. Wel willen we de gemeente adviseren om de dotaties bij egalisatievoorzieningen voor een periode van minimaal 4 gelijk te houden, aangezien dit vanuit het BBV is voorgeschreven. Riolering De kosten rioolheffing die niet gedekt worden door de opbrengsten zijn ten laste van het exploitatiesaldo gebracht. BBV biedt echter de mogelijkheid de tekorten op het taakveld te onttrekken aan de in het verleden gevormde voorziening. Wij adviseren de gemeente een standpunt in te nemen over de verwerkingswijze van tekorten op het taakveld riolering. Classificatie belastingvorderingen Gedurende de controle stelden we vast dat de belastingvorderingen niet juist geclassificeerd waren als vorderingen op openbare lichamen. Deze vorderingen horen onder overige vorderingen verantwoord te worden. Daarnaast constateerden we een dubbele correctieboeking, waardoor de belastingvorderingen te laag waren verantwoord en de overlopende activa te laag verantwoord waren.

Deze bevindingen zijn door de gemeente op juiste wijze gecorrigeerd. Wel adviseren we waarborgen te treffen om dubbele boekingen in het primaire proces te voorkomen.

Verantwoording van Wmo lasten en kosten inzake Jeugdzorg We hebben geconstateerd dat de gemeente de lasten van SWVO en de Inkooporganisatie Jeugd initieel ten onrechte op basis van werkelijke kosten had verantwoord. Conform de nieuwe afrekeningssystematiek dienen lasten op basis van de laatst vastgestelde begroting te worden verantwoord. Zie voor een nadere uitwerking ook paragraaf 2.4. Deze bevindingen zijn door de gemeente op juiste wijze gecorrigeerd in de jaarrekening 2020. We adviseren de gemeente om waarborgen te treffen zodat wijzigingen ten aanzien van verbonden partijen tijdig en op juiste wijze financieel worden verwerkt. Claim omtrent samenwerkingsovereenkomst We constateerden dat de gemeente Goes in 2021 door de Raad van Arbitrage in het ongelijk is gesteld omtrent de afwikkeling van een samenwerkingsovereenkomst. Als gevolg hiervan heeft de gemeente het volledige bedrag van €1,8 miljoen, dat door de Raad van Arbitrage is bepaald, opgenomen als verplichting en als last in boekjaar 2020. Op basis van de rechterlijke uitspraak kunnen wij instemmen met deze verwerkingswijze.

16

2.6 Rechtmatigheid Europese aanbestedingsrichtlijnen In het kader van de rechtmatigheid van de jaarrekening 2020 is een controle uitgevoerd op de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit onze controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor drie gemeentelijke inkooptrajecten met een inkoopwaarde van in totaal € 636.000 niet de juiste procedure is gevolgd. Op basis van onze controle komt naar voren dat deze inkopen Europees aanbesteed hadden moeten worden. Wij hebben dit bedrag als rechtmatigheidsfout aangemerkt. Wij adviseren het college om de administratieve organisatie en interne beheersing op de aanbestedingen binnen het primaire inkoopproces verder aan te scherpen, met name op het gebied van inhuur van medewerkers. We constateren daarbij dat onze bevindingen in lijn liggen met de bevindingen die uit de interne controles van de gemeente Goes blijken. Begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2020, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikel 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de gemeenteraad zelf nader worden ingevuld en geconcretiseerd.

Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota van de Commissie BBV.

In de kadernota is opgenomen dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel. Deze kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het programma. Het college stelt uw gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te autoriseren in het kader van de vaststelling van de jaarrekening 2020. Vooruitlopend hierop zijn wij hiervan reeds uitgegaan bij het vormen van ons oordeel over de (begrotings)rechtmatigheid. Wij constateren de volgende overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde begroting. Lastenoverschrijding

Verklaring begrotingsafwijking

Programma Sociaal Domein (totaal € 6,6 miljoen)

De overschrijding wordt verklaard door hogere kosten voor onder andere jeugdzorg en de participatiewet. Aangezien deze kosten passen binnen het bestaande beleid is de overschrijding onrechtmatig maar telt deze niet mee in ons oordeel.

Programma Overhead (totaal € 0,4 miljoen)

De overschrijding wordt verklaard door extra kosten voor de GR de Bevelanden (€ 0,2 miljoen), bestuursondersteuning (€ 0,1 miljoen) en inhuur personeel (€ 0,1 miljoen). Voor het overgrote deel van deze lasten zijn extra budgetten aangevraagd, die verantwoord zijn op taakveld 0.8 overige baten en lasten. Aangezien deze kosten passen binnen het bestaande beleid is de overschrijding onrechtmatig maar telt deze niet mee in ons oordeel. 17

2.6 Rechtmatigheid Kredieten Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de door de gemeenteraad geautoriseerde kredieten. Wij constateren een aantal overschrijdingen op investeringsniveau ten opzichte van de gevoteerde kredieten. Deze overschrijdingen worden door de raad in haar vergadering van 14 juli 2021 geaccordeerd voordat de jaarrekening wordt vastgesteld, derhalve hoeven we de overschrijdingen niet mee te wegen in ons oordeel.

Dossiervorming en formele rechtmatigheidsfouten Gedurende de controle hebben wij relatief veel formele rechtmatigheidsfouten onderkend die de rapporteringstolerantie overschrijden. Wij constateerden voor € 1,5 miljoen aan formele rechtmatigheidsfouten ten aanzien van inkoop- en aanbestedingsproces. Met betrekking tot het subsidieproces bedragen de formele rechtmatigheidsfouten € 0,6 miljoen. Deze bevindingen zijn tevens door de interne controle van de gemeente geconstateerd.

Mutaties in de reserves Uit onze controle inzake de mutaties in de reserves zijn geen bevindingen voortgekomen, aan de mutaties liggen raadsbesluiten ten grondslag. De rechtmatigheid is door middel van een statistische controle door ons vastgesteld.

Een voorbeeld van een geconstateerde formele rechtmatigheidsfouten is het afwijken van de betaaltermijnen van subsidies zoals beschreven staat in de subsidieverordening. Een ander voorbeeld is het ontbreken van contracten / overeenkomsten bij gedane inkopen, of het ontbreken van een besluit waarin vastligt waarom is afgeweken van het interne inkoopbeleid. Aangezien geen sprake is van financiële rechtmatigheidsfouten, tellen deze bevindingen niet mee voor ons oordeel.

Niet financiële beheershandelingen Handelingen en beslissingen van niet-financiële aard vallen buiten de scope van de rechtmatigheidscontrole door de accountant. De accountant toetst deze handelingen en beslissingen niet inhoudelijk door gegevensgericht onderzoek. Volstaan wordt in dit kader met het beoordelen van het interne systeem van risicoafwegingen. Binnen dit systeem moeten voorwaarden zijn geschapen om risico’s goed te kunnen beoordelen en in de tijd te kunnen volgen. Wij hebben ons een beeld gevormd over de wijze van totstandkoming van de inventarisatie van de risico’s en de getrouwe weergave van de hieruit mogelijk voortvloeiende financiële gevolgen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing van het jaarverslag.

Wij adviseren het college om de administratieve organisatie en interne beheersing omtrent het gestructureerd en eenduidig vastleggen van brondocumenten verder aan te scherpen. Daarnaast adviseren we om de interne beheersing op de naleving van de subsidieverordening binnen het primaire proces verder aan te scherpen. Misbruik en oneigenlijk gebruik In de externe en interne regelgeving zijn diverse bepalingen opgenomen die erop zijn gericht om misbruik en oneigenlijk gebruik te voorkomen. Uw gemeente heeft de toets op het misbruik en oneigenlijk gebruik neergelegd in interne controleplannen. De uitkomst van deze toets heeft niet geleid tot bevindingen die invloed hebben op de rechtmatigheid van baten en lasten en balansmutaties. Financiering Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, de kasgeldlimiet en de naleving van het schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening.

18

2.7 Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2020 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.

Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag

Onze waarneming

Vereisten BBV

Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV.

Verenigbaar

Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.

Overeenstemming

Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemt met de resultaten van de uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Paragrafen

Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau.

Informatiewaarde

De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.

Incidentele baten en lasten

De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de daaraan te stellen eisen.

Covid-19

Uw gemeente heeft ervoor gekozen om een afzonderlijke paragraaf op te nemen waarin de impact als gevolg van Covid-19 is beschreven. Hiermee geeft u een goed inzicht in deze bijzondere gebeurtenis.

19

2.8 SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2020. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is; − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is; − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen ongecorrigeerde fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

WNT verantwoording Sinds enkele jaren geldt de Wet normering topinkomens (WNT). Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2020 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2020 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant. De WNTtoezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

20

Financiële positie

3. Ontwikkelingen in de jaarcijfers 3.1 Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2020 volgens de jaarrekening € 62,2 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld: Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

3.2 Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een negatief saldo zien. Het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 2,4 miljoen negatief. Tussentijds is per saldo afgerond € 3,2 miljoen aan de reserves onttrokken waardoor het gerealiseerde resultaat afgerond € 0,8 miljoen positief is. Wij hebben vastgesteld dat aan de toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves raadsbesluiten ten grondslag liggen.

70.000

In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2020 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken.

60.000 50.000 40.000 30.000 20.000

Voor een nader gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening.

10.000 0 2017

2018

2019

2020

Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves is € 24,5 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gedaald met € 0,7 miljoen. De daling van deze reserve wordt met name verklaard door het aanvullen van bestaande bestemmingsreserves, zoals de reserve Sociaal Domein.

22

3. Ontwikkelingen in de jaarcijfers 3.3 De solvabiliteit van uw gemeente neemt licht af De solvabiliteit van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw gemeente op lange termijn aan haar verplichtingen kan voldoen. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw solvabiliteit gedurende de laatste 4 jaar weergegeven.

3.4 Weerstandsvermogen en risicobeheersing In het jaarverslag is onder andere de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing opgenomen, welke informatie bevat over de weerstandscapaciteit, de risico’s en het beleid dat hieromtrent gedurende 2020 is gevoerd.

Grafiek ontwikkeling solvabiliteit

De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt, inclusief het voorstel tot resultaatbestemming € 24,3 miljoen (2019: € 25,5 miljoen). Er is dus sprake van een lichte daling van 5% van de beschikbare weerstandscapaciteit in 2020 ten opzichte van 2019.

40% 35% 30% 25%

Uw gemeente heeft op basis van een risico-inventarisatie in 2020 berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Hieruit volgt een gekwantificeerd bedrag aan benodigde weerstandscapaciteit van € 11,6 miljoen (2019: € 10,5 miljoen). Dit bedrag is exclusief de benodigde weerstandscapaciteit inzake Covid-19 van € 6,1 miljoen.

20% 15% 10% 5% 0% 2017 Gemeente Goes

2018 Zeeland

2019 Nederland

2020 50.000 tot 100.000 inwoners

In 2020 is de solvabiliteit van de gemeente Goes gedaald van 28% naar 27%. De daling van de solvabiliteit is het gevolg van een relatief sterkere daling van het eigen vermogen ten opzichte van het balanstotaal. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten hanteert een signaalwaarde van 20% als minimum norm (bron: VNG, Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën). Uw gemeente voldoet per 31 december 2020 aan die norm. Ten opzichte van andere Zeeuwse gemeenten en vergelijkbare gemeenten met 50.000 – 100.000 inwoners heeft de gemeente Goes een licht hogere solvabiliteit.

De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico zijn: − Risico’s uit reguliere (organisatiebrede) activiteiten − Risico’s uit verbonden partijen − Risico’s uit garantstellingen − Risico’s uit projecten 3.5 Ontwikkeling weerstandsratio De beperkte daling van de beschikbare weerstandscapaciteit en de beperkte stijging van de benodigde weerstandscapaciteit leiden ertoe dat de ratio van het weerstandsvermogen per 31 december 2020 licht gedaald is. Grafiek weerstandscapaciteit (in miljoen) € 30,0

Grafiek ratio weerstandscapaciteit 3,00

€ 25,0

2,50

€ 20,0

2,00

€ 15,0

1,50

€ 10,0

1,00

€ 5,0

0,50

€ 0,0

0,00

2017

2018

2019

2020

Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit

2017

2018

2019

2020

Ratio weerstandscapaciteit

23

3. Ontwikkelingen in de jaarcijfers 3.6 De schuldquote van uw gemeente neemt af De schuldpositie van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw gemeente afhankelijk is van externe middelen bij het realiseren van haar doelstellingen. Ook geeft het inzicht in welk deel van de inkomsten van de gemeente gebruikt moet worden om de rente en aflossing van de schulden te kunnen betalen. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw schuldquote gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven.

3.7 Financiering In 2020 heeft uw gemeente voor € 20,0 miljoen aan nieuwe langlopende lening afgesloten. Uw totale leningenportefeuille stijgt met € 11,4 miljoen. De stijging is een resultante van reguliere aflossingen (€ 8,6 miljoen) en de nieuw aangegane leningen. Het gemiddelde rentepercentage wat u betaalt over uw langlopende schuld is 2,9% en is daarmee in 2020 gelijk gebleven ten opzichte van 2019.

Grafiek ontwikkeling netto schuldpositie 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0% 2017 Gemeente Goes

2018 Zeeland

2019 Nederland

2020 50.000 tot 100.000 inwoners

De netto schuldquote bedraagt 81% en is daarmee gedaald ten opzichte van voorgaand boekjaar (2019: 87%). Deze ratio geeft aan in hoeverre de schulden meer bedragen dan de jaarlijkse inkomsten. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen (bron: VNG, Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën). Uw gemeente voldoet ultimo 2020 aan die norm.

24

Bevindingen interne beheersing

4. Bevindingen interne beheersing 4.1 Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2020 hebben wij op 22 januari 2021 een management letter uitgebracht. De doelstelling van deze tussentijdse controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komt een aantal risicogebieden naar voren, dat een verhoogd risico met zich meebrengt op een materiële fout in uw jaarrekening, namelijk: − De waardering van de grondexploitatie. − De aanbestedingsrechtmatigheid. − De verantwoording in het kader van de Wet Normering Topinkomens (WNT). − Het risico dat het management van de gemeente de procesafspraken kan doorbreken, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente ziet dit eventuele risico met name toe op de schattingsposten in de grondexploitatie.

4.2 Automatisering IT wordt een steeds belangrijker onderdeel van de bedrijfsvoering en daarmee ook van de jaarrekeningcontrole. Uit onze IT audit komt naar voren dat ook op het gebied van automatisering nog verbeteringen mogelijk zijn. Wij adviseren het college hieraan prioriteit te geven. Enerzijds in verband met de risico's die er mee samenhangen. Anderzijds om de IT omgeving de bedrijfsvoering zo goed mogelijk te laten faciliteren. Onze controle was niet primair gericht op het doen van een uitspraak omtrent de continuïteit en betrouwbaarheid van (delen van) de geautomatiseerde gegevensverwerking en wij hebben daartoe ook geen opdracht van het management ontvangen. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht.

4.3 Fraude, corruptie en naleving wet- en regelgeving Fraude Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het college gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij, in het kader van NV COS 240/250, de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van weten regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot fraude.

Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen.

26

4. Bevindingen interne beheersing Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen. Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. De gemeente Goes beschikt over een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid. Gemeente Goes controleert naleving van dit beleid middels interne controles. Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed.

− Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij. − Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en -verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. − Door middel van een steekproef vaststellen of verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.

4.4 Opvolging bevindingen management letter 2020 In onze management letter 2020 rapporteerden we enkele bevindingen met een hoge prioriteit. De status van deze punten is hieronder beschreven: Aanbestedingen We constateren dat de gemeente samen met de Bevelandse gemeentes bezig is met het schrijven van procesbeschrijvingen. Daarnaast heeft de gemeente geïnvesteerd in de inkoopadviesfunctie. We zullen de zichtbare betrokkenheid van inkoopadviseurs gedurende de interimcontrole 2021 toetsen. Als laatste hebben we geconstateerd dat de gemeente de inkoopprocedures periodiek toetst om vast te stellen of ingestelde procedures nageleefd worden. Digitale inkoopstraat We constateren dat het per jaareinde systeemtechnisch nog mogelijk is om rechtstreeks in het inkoopdagboek te boeken. Uit data-analyse blijkt dat gedurende boekjaar 2020 enkele inkoopfacturen niet door de inkoop workflow zijn gegaan. Wij hebben de nauwkeurigheid van verantwoorde kosten middels gegevensgerichte werkzaamheden vastgesteld, hieruit blijken geen bevindingen. Wel adviseren wij de mogelijkheid tot rechtstreeks boeken in het inkoopdagboek te beperken en periodiek (zichtbare) interne controles uit te voeren op rechtstreekse boekingen. Wij hebben vernomen dat deze bevinding als aandachtspunt wordt meegenomen bij de selectie en implementatie van een nieuw financieel pakket.

Frauderisicoanalyse We hebben vastgesteld dat u stappen heeft ondernomen om een frauderisicoanalyse op te stellen. De daadwerkelijk uitvoering en beschrijving van deze analyse moet nog plaatsvinden. De verwachting is dat dit proces in de zomermaanden gestart zal worden.

27

Overige onderwerpen

5. Overige onderwerpen Inleiding Dit hoofdstuk betreft algemene adviezen inzake thuiswerken en IT-gerelateerde punten. Daarmee is dit hoofdstuk niet specifiek toegespitst op de Gemeente Goes. Zorgplicht voor een gezonde en veilige werkplek Nu het thuiswerken zo lang aanhoudt, wordt aandacht voor de verantwoordelijkheid en zorgplicht van de werkgever in relatie tot de werkplek steeds belangrijker. De Arbowet bepaalt namelijk dat werkgevers moeten zorgen voor een gezonde en veilige werkplek voor de werknemers. Dit geldt uiteraard voor de normale werkplek, maar nu er veel en structureel wordt thuisgewerkt, geldt dit ook voor de thuiswerkplek. Denk hierbij aan goed gebruik van een computer, juiste verlichting en een passende inrichting van tafel en stoel. Omdat elke thuiswerksituatie anders is, kunnen de eisen per werknemer enorm verschillen. De ene werknemer heeft een voetenbankje nodig om in de juiste houding te zitten, de andere een verstevigde bureaustoel. Twee belangrijke onderdelen van het voldoen aan de zorgplicht is dan ook maatwerk én voldoende voorlichting geven over wat een gezonde en veilige werkplek is. De ene werknemer ondervindt namelijk meer problemen bij het inrichten van een goede thuiswerkplek dan de ander. Nalatigheid zorgplicht kan tot boetes leiden Als u als werkgever niet of onvoldoende aan deze zorgplicht voldoet, kunt u een boete krijgen.

De inspectie SZW controleert werkgevers naar aanleiding van klachten (die medewerkers via de website van de inspectie kunnen indienen) of al dan niet aan de eisen voor een thuiswerkplek wordt voldaan. Wie niet aan de eisen voldoet, moet rekening houden met boetes van € 430 tot € 13.500. De Inspectie SZW is zelfs bevoegd om thuiswerkplekken te controleren, ook als de werknemer geen toestemming geeft om zijn woning te betreden.

Ook aandacht voor werkplek op werkvloer Ook voor werknemers die niet thuis kunnen werken, geldt dat u maatregelen en voorzieningen moet treffen om te zorgen dat werkplekken veilig toegankelijk moeten zijn en veilig moeten kunnen worden verlaten. In het Arbobesluit zijn voor de duur van de pandemie tijdelijk aanvullende eisen opgenomen in verband met het corona-virus. Tot deze tijdelijke maatregelen en voorzieningen behoren in ieder geval: − werkgever dient voldoende hygiënische voorzieningen te treffen; − werkgever dient voorlichting aan werknemers te geven over bestrijding van het coronavirus op de werkplek; − werknemers dienen de maatregelen na te leven en gebruik te maken van de beschikbare voorzieningen; − werkgever dient adequaat toezicht te houden op naleving van maatregelen. Boete en werk stilleggen De Inspectie SZW heeft de bevoegdheid om bij herhaalde overtreding van bovenstaande maatregelen en voorzieningen het werk stil te leggen. Dat kunnen zij doen zonder voorafgaande waarschuwing. Daarnaast lopen werkgevers het risico dat de Inspectie SZW hen bij overtreding een bestuurlijke boete oplegt van € 4.500. Tref dus voldoende maatregelen op de werkvloer om uw werknemers zo veel mogelijk te beschermen tegen besmetting van het coronavirus.

29

5. Overige onderwerpen Cybercrime Cybercrime is een toenemende bedreiging voor veel bedrijven. In 2020 is de cybercriminaliteit verder toegenomen en het einde van die trend is helaas nog niet in zicht. Reden genoeg om u nogmaals te wijzen op de risico’s van cybercrime. Er worden meer phishing mails verstuurd, sociale media wordt vaker ingezet om bijvoorbeeld malware te verspreiden en steeds meer bedrijven krijgen direct of indirect via hun leveranciers te maken met ransomware (gijzelsoftware) of phishing aanvallen. Thuiswerken Sinds maart 2020 werken veel mensen niet meer op kantoor en loggen vanuit huis in op het netwerk van de gemeente. Via allerlei slinkse methoden proberen cybercriminelen de inloggegevens van medewerkers te stelen om zichzelf toegang tot het bedrijfsnetwerk te verschaffen. Bij menig medewerker blijkt de (privé) laptop of pc waarmee wordt ingelogd kwetsbaar voor diverse vormen van malware. Soms gaat dat via malware die toetsaanslagen bijhoudt tot vormen waarbij de complete computer wordt overgenomen, bijvoorbeeld het Remote Desktop Protocol. Wanneer criminelen toegang tot het bedrijfsnetwerk hebben kan de schade variëren van diefstal van bedrijfsgegevens tot fraude en het ontoegankelijk maken van gegevens en systemen. Tips: − Zorg voor tweetrapsauthenticatie zoals Two-Factor Authenticatie (2FA) of MultiFactor Authenticatie (MFA) bij toegang tot het netwerk.