Agendapunt 05. Nieuwe Programmabegroting 2024 - oordeelsvormende raad
Tekst van het document
gemeente Goes
Programmabegroting 2024 - 2027
www.goes.nl
2
3
Inhoud Voorwoord
5
1.
7
Financiële begroting
Financiële positie Samenvatting uitbreidingsinvesteringen Recapitulatie baten en lasten 2022 – 2027 Overzicht algemene dekkingsmiddelen Overzicht incidentele baten en lasten Geprognosticeerde balans Reserves en voorzieningen
2.
Programmaplan
Programma 1. Bestuur en financiën Programma 2. Ruimte en economie Programma 3. Onderwijs, sport en cultuur Programma 4. Sociaal domein Programma 5. Milieu
3.
Paragrafen
Paragraaf Lokale heffingen Paragraaf Financiering Paragraaf Weerstandsvermogen & Risicobeheersing Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf Bedrijfsvoering Paragraaf Verbonden partijen Paragraaf Ombuigingen Paragraaf Grondbeleid
Bijlagen Investeringsplanning 2024 - 2027
8 12 13 14 15 16 17
21 23 29 37 44 51
57 58 63 67 67 78 81 95 96
100 101
4
5
Voorwoord De wereld om ons heen verandert snel. Als gemeente staan we midden in deze wereld en zijn we steeds vaker de overheidslaag waar uitdagingen aangegaan moeten worden. Zo staan de fysieke ruimte en de bestaanszekerheid in Nederland onder druk. Twee belangrijke uitdagingen waarbij de gemeente een steeds grotere rol speelt. Dit vraagt niet alleen om een inhoudelijke inspanning, maar ook om het versterken van de relaties met onze inwoners, partners en andere overheden. Daarnaast worden we steeds vaker geconfronteerd met gebeurtenissen en ontwikkelingen met een (potentieel) grote impact, zoals netwerkcongestie en vluchtelingenopvang. Ook zijn er grote financiële onzekerheden omdat de rijksoverheid na 2025 de financieringsmethodiek van gemeenten aan gaat passen. Dit leidt tot ongeveer € 3 miljard minder financiering voor de Nederlandse gemeenten. Al deze uitdagingen leggen een behoorlijke druk op de gemeentelijke organisatie en financiën en zorgen voor (operationele) risico’s. We zien dat onze financiële positie mede hierdoor verslechtert. De krapte op de (Zeeuwse)arbeidsmarkt maakt het aangaan van deze uitdagingen bovendien extra lastig. Tegelijkertijd zijn er kansen om de verschillende opgaven steeds meer in samenhang op te pakken, via de Omgevingsvisie en de Gezonde Wijkaanpak. Economische, ecologische en sociale perspectieven komen zo samen.
In dat kader is er zowel voor de ruimtelijke opgaven (binnen de regio), als voor de ontwikkeling van de bestaanszekerheid van de inwoners van Goes een overkoepelend strategisch perspectief aan te brengen; ‘brede welvaart’. Vanuit deze centrale opgave wil Goes zich verder positioneren als ‘kloppend hart’ van de regio en Zeeland. Dat sluit ook aan bij de toenemende vraag naar een actieve, bovenlokale rolopvatting van de gemeente. Goes heeft met haar stedelijk aanbod en -voorzieningen, bijvoorbeeld op het vlak van cultuur, onderwijs en zorg al een bovenlokale en (boven)regionale functie. De stedelijke functies: ‘economisch’, ‘sociaal‘ en ‘maatschappelijk’ willen we in stand houden en versterken. De centrale ligging van Goes, zowel langs de as Gent-Terneuzen-Goes-Rotterdam als in oost-westelijke richting via snelweg en spoor speelt hierbij een belangrijke rol. Landelijk is de ontwikkeling waar te nemen dat rond knooppunten van openbaar vervoer meer concentratie plaatsvindt van wonen en economische ontwikkeling. Dit is een perspectief dat Goes verder gaat uitnutten. Goes biedt met haar stedelijke economie, in combinatie met de nabijheid van natuur en water, bovendien een aantrekkelijk en onderscheidend vestigings- en woonklimaat.
De balans tussen de woonopgave, duurzaamheid, CO2-reductie, klimaatadaptatie en behoud en versterking van robuust groen en de biodiversiteit in en rondom de stad krijgt extra aandacht vanuit de concepten van ‘brede welvaart, ’waaronder welzijn en zorg en de ‘compacte stad’. In Goes is het ‘gezond’ wonen, werken en samenleven, voelt iedereen zich welkom, kan zichzelf zijn en meedoen. We werken toe naar gezonde wijken en dorpen en veerkrachtige netwerken en inwoners, zodat zij de mogelijkheid hebben goed voor zichzelf en elkaar te zorgen en hun talenten te ontwikkelen. We willen dat onze inwoners zich zo lang mogelijk zelf kunnen redden en zo min mogelijk een beroep hoeven te doen op ondersteuning. Waar nodig helpen we daarbij en als dat niet voldoende blijkt zetten we in op kwalitatief goede, nabije en bereikbare zorg. Hierbij zetten we ons in voor een goede, regionale zorginfrastructuur en zetten we het gedachtegoed van (positieve) gezondheid centraal.
6
Samenvattend is Goes ambitieus: er wordt veel van ons verwacht en wij verwachten veel van onszelf, onze (maatschappelijke) partners en inwoners. Deze verwachtingen staan soms op gespannen voet met het tempo waarin veranderingen kunnen plaatsvinden. De hoeveelheid en complexiteit van de gemeentelijke opgaven, gecombineerd met de veranderende rol die van ons allen wordt gevraagd, geeft extra druk. Een gezonde gemeentelijke organisatie is daarvoor cruciaal. We willen dan ook aandacht blijven houden voor het welzijn van onze medewerkers vanuit goed werkgeverschap en gezien de structurele krapte op de arbeidsmarkt. Het gedachtegoed van positieve gezondheid helpt ons hierbij. Burgemeester en wethouders gemeente Goes
1. Financiële begroting
www.goes.nl
8
Financiële positie Samenvatting financiële positie In onderstaande tabel is een samenvatting van het financiële meerjarenperspectief opgenomen: Toelichting A B C D
Omschrijving Kadernota 2024 Begrotingswijzigingen na Kadernota 2024 Doorwerkingen vanuit de bestuursrapportage 2023 Nieuwe financiële mutaties
2024 1.614 -196 -275 567
Saldo begroting en meerjarenraming
1.710
(Bedragen x € 1.000) 2025 2026 3.244 -4.136 -196 -186 -265 -266 658 562 3.441
-4.026
2027 -5.846 -186 -241 575 -5.699
Onder A is het saldo opgenomen vanuit de Kadernota 2024. De raad heeft op 13 juli 2023 besloten om de Kadernota 2024 als uitgangspunt te nemen voor de begroting 2024. Dit uitgangspunt is onder A verwerkt. Gezien de huidige financiële druk op de exploitatie in de jaren 2026 en 2027 hebben we het uitgangspunt gehanteerd dat deze meerjarenraming in financiële zin niet verder mag verslechteren ten opzichte van de Kadernota 2024. Na de behandeling van de Kadernota 2024 zijn enkele begrotingswijzigingen in routing gebracht die financieel doorwerken naar 2024 en verder. Deze zijn onder B opgenomen. In de bestuursrapportage 2023 zitten een aantal financiële mutaties die nog geen onderdeel uitmaakten van de Kadernota 2024 en een financieel effect hebben op 2024 en verder. Dit betreffen allen mutaties op het bestaande beleid. Deze zijn onder C gepresenteerd. De nieuwe financiële mutaties zijn onder D opgenomen. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen mutaties die het gevolg zijn van de uitvoering van het bestaande beleid en mutaties die betrekking hebben op nieuw en/of intensivering van het beleid. Onderdeel van deze laatste categorie zijn de PM posten vanuit de Kadernota 2024. Bij de toelichting is per PM post opgenomen hoe hier mee om is gegaan. We hebben een sluitende begroting 2024.
Zoals blijkt uit het overzicht van incidentele baten en lasten is het jaar 2024 ook structureel en reëel in evenwicht. Vanaf het jaar 2026 is sprake van een negatief begrotingssaldo. Dit is vooral het gevolg van lagere rijksbijdragen in het gemeentefonds. Door de val van het kabinet verwachten wij dat de onzekerheid over de financiering van de gemeenten langer aanhoudt. Ook hebben we te maken met interne en externe risico's die invloed kunnen hebben op de ontwikkeling van het meerjarenperspectief. Zo verwachten wij bijvoorbeeld aanvullende dividenden vanuit Zeeuwse Energie Houdstermaatschappij (ZEH) in 2024 en verder. Vanuit het voorzichtigheidsprincipe nemen we dividenden pas mee op het moment dat de aandeelhoudersvergadering daarover een besluit neemt bij de jaarrekening. Dit betreffen overigens incidentele middelen. In de volgende paragrafen worden de verschillende onderdelen verder toegelicht.
9
Toelichting financiële positie A. Kadernota 2024 In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de financiële mutaties vanuit de Kadernota 2024. Doordat de raad de Kadernota 2024 als uitgangspunt heeft genomen voor het opstellen van de begroting 2024 zijn de mutaties uit de Kadernota 2024 niet opnieuw in detail toegelicht. Op hoofdlijnen is toegelicht welke mutaties onderdeel uitmaken van de Kadernota 2024. Nieuwe mutaties ten opzichte van de Kadernota 2024 zijn opgenomen bij de onderdelen B t/m D. Bij onderdeel D zijn ook daar waar mogelijk PM posten uit de Kadernota 2024 gekwantificeerd.
Nr. 1 2 3 4 5
Omschrijving Programmabegroting 2023 na wijzigingen Financiële uitgangspunten 2024 Mutaties op het bestaande beleid Nieuw - en intensivering beleid Uitbreidingsinvesteringen
2024 1.498 264 -52 -835 740
Saldo Kadernota 2024
1.614
(Bedragen x € 1.000) 2025 2026 3.629 1.028 -270 -1.666 81 -3.193 -825 -825 630 520 3.244
-4.136
2027 1.028 -3.176 -2.783 -825 -90 -5.846
Toelichting: 1. 2.
3.
4. 5.
Het meerjarenperspectief 2024 – 2027 kent als startpunt de Programmabegroting 2023 na wijzigingen. Onder deze post zijn alle financiële uitgangspunten benoemd en doorgerekend. Voor het jaar 2024 is de inflatie op de materiële budgetten alleen doorgerekend voor de budgetten waar dat noodzakelijk voor is. Dit levert structureel ongeveer € 1 miljoen op. Verder is rekening gehouden met structureel dividend van Evides van € 0,6 miljoen vanaf 2025. De meicirculaire 2023 compenseert onvoldoende voor de inflatie aan de lastenkant van de begroting. Dit geldt zeker voor latere jaren. Vanuit de jaarrekening 2022 en de eerste maanden van 2023 is in beeld gebracht wat de financiële consequenties zijn van het bestaande beleid. De grootste posten op het bestaande beleid zijn de hogere jeugdzorgkosten van structureel € 1,7 miljoen en de hogere bijdragen aan Gemeenschappelijke Regelingen van structureel € 1,5 miljoen. In deze laatste post is de I-visie van GR de Bevelanden de belangrijkste kostenpost met € 0,6 miljoen. Daarnaast is voor vier jaar lang per jaar 30% aan lagere lasten opgenomen voor lagere dotatie aan de voorzieningen vanuit de beheerplannen. In de huidige markt blijkt het lastig om alle voorgenomen werkzaamheden tijdig uit te voeren. Dit beeld wordt ondersteund door de cijfers vanuit de jaarrekening 2022. Voor het nieuwe beleid is in totaal € 0,8 miljoen uitgetrokken.
Burger- en overheidsparticipatie en de gezonde wijkaanpak zijn de belangrijkste beleidsintensiveringen. De uitbreidingsinvesteringen zijn herijkt ten opzichte van de Programmabegroting 2023. Net als bij de voorzieningen geldt hier dat we afhankelijk zijn van meerdere (externe) factoren die op dit moment voor vertragingen zorgen. Daarom houden we ook hier in financiële zin rekening met 30% lagere lasten. Daarnaast is rekening gehouden met een verwachte onderuitputting op de kapitaallasten van € 400.000 op al opgevraagde investeringskredieten. Dit is gebaseerd op de realisatiecijfers van meerdere jaren. Verder zijn de inhoudelijke toelichtingen op de uitbreidingsinvesteringen opgenomen in de programma’s.
B. Begrotingswijzigingen na Kadernota 2024 Tussen 13 juli 2023 en het moment waarop de raad de begroting 2024 behandeld (2 november 2023) zijn een aantal begrotingswijzigingen in routing naar de raad gebracht. Voor een volledig beeld van de financiële positie zijn deze begrotingswijzingen hier meegenomen. Het betreft de navolgende wijzigingen:
Nr. 1 2
Omschrijving Aankoop strategische gronden - 42e begr wijz 2023 Duidelijke taal - 44e begr wijz 2023
Saldo begrotingswijzigingen na Kadernota 2024
2024 -186 -10 -196
(Bedragen x € 1.000) 2025 2026 -186 -186 -10 -196
-186
2027 -186 -186
Toelichting: 1. Deze begrotingswijzing betreft de strategische aankoop voor een nieuwe uitbreidingslocatie voor woningbouw in Wilhelminadorp. De hiermee gepaard gaande rentelasten komen tot het moment dat een nieuwe grondexploitatie wordt vastgesteld ten laste van het begrotingssaldo. 2. Deze middelen zijn bestemd voor het gebruik van de Word/Outlook plugin Klinkende Taal. Het doel is om duidelijk schrijven voor de gehele organisatie makkelijker te maken voor de jaren 2023 t/m 2025.
10
C. Doorwerkingen vanuit de bestuursrapportage 2023 In deze paragraaf zijn een aantal mutaties opgenomen die het gevolg zijn van structurele doorwerkingen vanuit de bestuursrapportage. Deze doorwerkingen zijn gebaseerd op het bestaande beleid en maakten geen onderdeel uit van de Kadernota 2024. Nr. 1 2 3 4
Omschrijving
2024
Bestaand beleid Verzekeringen Verspreiding Samenspel Erfpachtcanon Meerkosten gladheidsbestrijding
-100 -20 -120 -25
Diverse mutaties < € 20.000 (niet toegelicht)
-10
Saldo mutaties bestaand beleid
(Bedragen x € 1.000) 2025 2026 -100 -20 -120 -25
-275
-265
2027
-100 -20 -120 -25
-100 -20 -120 -25
-1
24
-266
-241
Toelichting: 1.
2. 3.
4.
Onze verzekeraar heeft opnieuw de waarde bepaald van ons vastgoed. Deze actualisatie heeft geleid tot een hogere vastgoedwaarde van 120 miljoen opzichte van voorgaande jaren. Door het gebruik van te lage bouwindexen lagen eerdere taxaties te laag. Een hogere waarde van de vastgoedportefeuille zorgt voor een stijging van de premie. Voor de verspreiding van Samenspel wordt vooralsnog overgestapt op PostNL in plaats van door de Betho of het Wijkbedrijf (niet beschikbaar). We onderzoeken andere manieren voor het zorgvuldig rondbrengen van Samenspel. De opbrengsten vanuit in erfpacht verstrekte gronden fluctueren jaarlijks naar aanleiding van zowel verkochte gronden als het door particulieren afkopen van de erfpacht. Sinds een tijdje is er sprake van meer afkoop van erfpacht dan van nieuwe verkopen. Dit heeft een neerwaarts effect op de opbrengsten erfpachtcanon van € 120.000. In de eerste maanden van 2023 is sprake geweest van een boven gemiddeld aantal inzetmomenten. Met het oog op de stijgende kosten is het budget niet langer toereikend en wordt voorgesteld de verhoging van het budget structureel door te voeren.
D. Nieuwe financiële mutaties In deze paragraaf zijn financiële ontwikkelingen verwerkt die na het opstellen van de bestuursrapportage 2023 en de Kadernota 2024 bekend zijn geworden. Daarnaast bevat deze paragraaf financiële mutaties die bij de verdere detailuitwerking van de begroting naar voren komen. Tot slot bevat deze paragraaf nieuwe financiële mutaties als gevolg van de kwantificering van de PM posten vanuit de Kadernota 2024.
Nr. 1 2 3 4 5 6 7 8 9
Omschrijving Bestaand beleid Financiële uitgangspunten Afval - OLAZ Opbrengsten maaien Waterschap Organisatie - personeel Doorrekening activa, rente en afschrijving Interne uren en overhead Kosten voor jeugdzorg Forensenbelasting Reclamebelasting Diverse mutaties < € 20.000 (niet toegelicht)
(Bedragen x € 1.000) 2024 2025 2026
2027
445 127 42 -105 -72 868 -554 65 -60 -40
442 127 42 -79 -54 919 -554 65 -60 -40
194 127 42
178 127 42
-182 970 -554 65 -60 -40
-303 1.120 -554 65 -60 -40
Nieuw beleid - kwantificering PM posten Kadernota 2024 10 Dorpsvisies
-150
-150
0
0
Saldo nieuwe mutaties
567
658
562
575
11 Toelichting bestaand beleid: 1. In de Kadernota 2024 zijn de financiële uitgangspunten op hoofdlijnen doorgerekend. Dit betreft de inflatie op budgetten en de opbrengsten. Deze inflatie wordt per kostensoort (bijvoorbeeld salaris, subsidies etc.) berekend. Hiervoor is gebruik gemaakt van cijfers uit het Centraal Economisch Plan 2023 die in maart 2023 zijn gepubliceerd. De hier gepresenteerde financiële mutatie is het gevolg van de detailuitwerking van deze financiële uitgangspunten, waarbij het grootste voordelige effect wordt veroorzaakt door een lagere index op de lonen dan in de Kadernota 2024 voorzien. 2. Vanuit de jaarrekening 2022 en de begroting 2024 van GR OLAZ is sprake van lagere kosten voor afval. Deze verlaging is niet verwerkt in de kostendekkendheid van het afvaltarief omdat de tarieven voor afval in deze begroting niet volledig kostendekkend zijn. Zie hiervoor de paragraaf lokale heffingen. 3. Van het Waterschap ontvangen we een bijdrage voor maaiwerkzaamheden. 4. Wegens langdurige ziekte van een medewerker is er tijdelijk extra loonkostenbudget nodig voor vervanging. 5. Dit betreft de doorrekening van de activastaat met bijbehorende rente en afschrijvingen. Het nadelige effect in latere jaren is vooral het gevolg van stijging van de rente. 6.
Op basis van de door uw raad vastgestelde nota ‘kostentoerekening gemeente Goes 2021’ en de interne capaciteitsplanning, worden loonkosten toegerekend aan investeringen, grondexploitaties en voorzieningen. De intern benodigde capaciteit voor investeringen, grondexploitaties en voorzieningen is bepalend voor de omvang van de toe te rekenen kosten. Ten opzichte van de begroting 2023 zijn de toe te rekenen directe kosten toegenomen omdat we verwachten meer uren aan voornamelijk investeringen en projecten (zie hiervoor de investeringsplanning) te besteden. Per saldo leidt dit tot een hogere toerekening van interne capaciteit aan de grondexploitaties, investeringen en voorzieningen. 7. De inkooporganisatie jeugd heeft de 5e begrotingswijziging 2023 voorgelegd aan de deelnemende gemeenten. Een onderdeel van deze begrotingswijziging betreft de verwachte toename voor de jeugdzorgkosten. Het structurele effect van deze toename is in de gemeentelijke begroting 2024 verwerkt. De oorzaak komt voort uit hogere tarieven voor pleegzorg, toename volume van intensieve trajecten, hogere omzetgarantie JB-west en hogere bijdrage aan Almata. 8. Uit de gemeentelijke jaarrekening 2022 en de realisatie over het 1e halfjaar 2023 blijkt de opbrengsten voor forensenbelasting hoger uitvallen dan verwacht. 9.
Uit de gemeentelijke jaarrekening 2022 en de realisatie over het 1e halfjaar 2023 blijkt de opbrengsten voor reclamebelasting lager uitvallen dan verwacht. Nieuw beleid - kwantificering PM posten Kadernota 2024 10. Vanuit het traject om te komen tot een Omgevingsplan leeft ook de wens om te komen tot dorpsvisies. Jaren terug is voor alle dorpen een dorpsplan gemaakt en een wijkverkeersplan. Vanuit de gedachte van de Omgevingswet, waarin alle thema’s samenkomen die te maken hebben met leefbaarheid, willen we na de Omgevingsvisie specifieker inzoomen op de dorpen. Welke behoeftes liggen daar op het gebied van wonen, verkeer, groen, voorzieningen, sport en onderwijs om maar wat thema’s te noemen. De overige PM posten vanuit de Kadernota 2024 zijn niet verder gekwantificeerd: Voor de onderdelen energiebeleid, betaalbare woningbouw en klimaatprogramma worden niet direct additionele kosten ten laste van het begrotingssaldo verwacht. We verwachten hiervoor ook bijdragen vanuit derden, waaronder het Rijk. Voor het onderdeel maatschappelijke ontwikkelingen worden nog wel financiële effecten verwacht als het gaat om de hervormingsagenda jeugd. Deze zijn gezien de onzekerheden op dit moment niet in te schatten. Voor het realiseren van omnichannel dienstverlening is een groot en structureel exploitatiebudget benodigd.
Gezien de huidige financiële meerjarenraming zien wij deze ruimte op dit moment niet.
12
Samenvatting uitbreidingsinvesteringen In deze paragraaf is een overzicht opgenomen van de verwachte uitbreidingsinvesteringen. Uitbreidingsinvesteringen zijn investeringen of bijdragen ten behoeve van de ontwikkeling van nieuwe activiteiten of uitbreiding van de huidige activiteiten. Het betreffen: Gebiedsgerichte investeringen (ontwikkellocaties en stedelijke vernieuwingslocaties); Infrastructurele projecten; Maatschappelijke voorzieningen voor zover het niet gaat om vervangingsinvesteringen of onderhoud. De besluitvorming over uitbreidingsinvesteringen vindt in twee stappen plaats. Iedere stap vraagt besluitvorming door de raad. Het reserveren van een bedrag om de investering mogelijk te maken binnen de Programmabegroting; De kredietaanvraag voor de investering voorleggen aan de raad. Bij een reservering is de raad akkoord gegaan met verdere voorbereidingen van de investering en het uitwerken van een kredietvoorstel. Een reservering alleen is onvoldoende om tot daadwerkelijke uitgaven over te gaan. Integrale afweging van de gereserveerde uitbreidingsinvesteringen vindt ieder jaar plaats bij de Kadernota en de begroting. Het financieel kader daarbij wordt bepaald door de omvang van de beschikbare middelen in de exploitatie en reserves.
Bij de reservering van middelen voor projecten zitten in het ontwerp nog grote onzekerheden ten aanzien van gehanteerde hoeveelheden en prijzen. Deze onzekerheden zijn vertaald in de kostenraming. Bij deze fase van het project hoort een risicospreiding van +/- 30%. Dit is een onzekerheidsmarge die volgens een veel gehanteerde SSKraming passend is voor deze fase van het project. De bandbreedte van de raming wordt naarmate het project vordert steeds smaller. Op het moment dat een krediet wordt aangevraagd zullen risicoreserveringen opgenomen worden in de kostenramingen. In onderstaand overzicht is de samenvatting van het totaal aan uitbreidingsinvesteringen opgenomen. Opgemerkt wordt dat de onzekerheid in de raming toeneemt naarmate een verwachte investering verder in de tijd staat gepland. In de kolommen 2024 t/m 2027 staan de bruto investeringsbijdragen. In sommige gevallen verwachten we bijdragen van derden, bijvoorbeeld het Rijk of de provincie. Deze zijn opgenomen onder de kolommen dekking/derden. De investeringen waarvan we verwachten de afschrijvingslasten te dekken uit een reserve zijn opgenomen onder de kolom dekking/reserve. De resterende kapitaallasten komen ten laste van de exploitatie en zijn in deze begroting opgenomen. Daarbij is rekening gehouden dat 70% van de investeringen daadwerkelijk wordt gerealiseerd.
Uitbreidingsinvesteringen Programma
(bedragen x € 1.000) 2025
2026
2027
1. Bestuur en financiën 2. Ruimte en economie 3. Onderwijs, sport en cultuur 5. Milieu
2024 120 2.495 12.550 1.065
9.959 18.300 5.000
16.445 1.100 5.000
8.723
Totaal
16.230
33.259
22.545
13.723
Dekking Derden Reserve 7.182 12.800
12.860 2.625 9.600
19.982
25.085
5.000
13
Recapitulatie baten en lasten 2022 – 2027 Omschrijving
Rekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Lasten Programma Bestuur en financiën Programma Ruimte en economie Programma Onderwijs, sport en cultuur Programma Sociaal domein Programma Milieu Totaal lasten programma's
9.254 37.276 15.396 76.162 10.384 148.472
9.503 43.965 17.142 88.551 13.686 172.847
10.150 40.518 17.784 84.135 12.341 164.928
11.103 35.503 17.924 81.114 12.826 158.470
12.280 30.599 18.407 82.391 13.579 157.256
13.312 30.687 18.477 80.849 14.217 157.541
Baten Programma Bestuur en financiën Programma Ruimte en economie Programma Onderwijs, sport en cultuur Programma Sociaal domein Programma Milieu Totaal baten programma's
1.822 21.372 3.544 25.990 10.358 63.086
1.774 21.523 4.089 30.355 12.148 69.888
1.742 19.343 4.246 24.944 12.430 62.704
1.808 13.206 3.778 18.970 13.153 50.914
1.874 12.095 3.882 18.446 13.688 49.985
1.953 12.128 3.743 14.597 14.288 46.709
Saldo programma's
-85.386
-102.959
-102.224
-107.555
-107.271
-110.832
Lasten overhead Baten overhead Saldo overhead
12.557 1.369 -11.188
16.227 1.569 -14.658
16.218 1.547 -14.671
17.035 1.590 -15.445
17.849 1.632 -16.217
18.615 1.673 -16.942
Lasten algemene dekkingsmiddelen Baten algemene dekkingsmiddelen Saldo algemene dekkingsmiddelen
1.658 113.376 111.717
929 111.686 110.757
924 115.060 114.136
919 122.432 121.513
999 120.024 119.025
1.110 122.930 121.820
Vennootschapsbelasting
91
-100
-102
-105
-107
-110
Onvoorzien
0
-95
-96
-96
-96
-96
Resultaat voor mutaties reserves Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo reserves
15.234 17.041 16.379 -662
-7.055 61 9.618 9.556
-2.957 2.767 7.433 4.667
-1.688 0 5.128 5.128
-4.667 2.830 3.471 641
-6.161 0 462 462
SALDO VAN BATEN EN LASTEN
14.572
2.501
1.710
3.441
-4.026
-5.699
14
Overzicht algemene dekkingsmiddelen Omschrijving
Lasten 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.64 Belastingen overig 3.4 Economische promotie Totaal lasten programma
bedragen x € 1.000 Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025 2026 2027 359 652 14 633 1.658
124 795 9
134 780 10
103 806 10
157 831 11
245 854 11
929
924
919
999
1.110
Baten 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen 0.63 Parkeerbelasting 0.64 Belastingen overig 0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds 3.4 Economische promotie Totaal baten programma
5.126 6.742 5.024 3.628 340
4.502 6.512 5.171 4.216 439
703 6.953 5.492 4.477 521
1.294 7.183 5.646 4.872 674
1.285 7.412 5.798 4.997 686
1.285 7.632 5.943 5.115 698
91.964 551 113.376
90.413 432 111.686
96.390 524 115.060
102.226 537 122.432
99.296 549 120.024
101.696 561 122.930
Saldo Algemene dekkingsmiddelen
111.718
110.757
114.136
121.513
119.025
121.820
15
Overzicht incidentele baten en lasten Op grond van artikel 19, lid c van het BBV dient in de toelichting een overzicht van de incidentele baten en lasten opgenomen te worden. Baten en lasten voortkomende uit éénmalige activiteiten en projecten, afwikkelingsverschillen, onvoorziene inkomsten en uitgaven alsmede (eenmalige) onttrekkingen en dotaties aan reserves worden als incidentele baten en lasten beschouwd. Als definitie van het begrip 'incidenteel' is, conform de toelichting op artikel 19, lid c, uitgegaan van lasten en baten die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen. De in de begroting en meerjarenraming opgenomen belangrijkste incidentele baten en lasten treft u in het volgende overzicht aan:
Overzicht incidentele baten en lasten en structureel begrotingssaldo (bedragen x € 1.000) Omschrijving Saldo baten en lasten
2024 1.710
2025 3.441
2026 -4.026
2027 -5.699
Toevoegingen aan reserves Reserve maatschappelijk nut Totaal toevoegingen reserves
2.766 2.766
-
2.830 2.830
-
4.495
799
Onttrekkingen aan reserves Algemene reserve Reserve bovenwijkse voorzieningen Reserve sociaal domein Reserve majeure projecten Reserve bouwgrondexploitatie Totaal onttrekkingen aan reserves Programma Onvoorzien Sociaal domein Ruimte en economie Milieu Sociaal domein Onderwijs, sport en cultuur Milieu Ruimte en economie Ruimte en economie Ruimte en economie
Sociaal domein
Saldo Incidentele lasten Onvoorzien Begroting kosten Oekraïne Stadswinkel Digitaliseren begraafplaatsen De Gezonde Wijkaanpak Beeldende kunst Dotatie aan nog te vormen reserve duurzaamheid Uitbaggeren Vesten Flexibele schil vergunningverleners Dorpsvisies Totaal incidentele lasten
4.106 1.082 171
171 2.210
1.684 7.043
4.666
3.009
-
-2.567
-1.225
-4.205
-5.699
96 4.209 50 90 171 30 3.200
96
96
96
50 171 50
500 150 8.496
3.200 790 500 150 4.957
646
Incidentele baten Begroting kosten Oekraïne Totaal incidentele baten
4.209 4.209
-
-
-
Structureel begrotingssaldo
1.720
3.732
-3.559
-5.603
500 96
Het begrotingsjaar 2024 heeft een positief structureel begrotingssaldo. We kunnen de conclusie trekken dat de begroting voor het begrotingsjaar structureel en reëel in evenwicht is. De meerjarenraming is vanaf 2026 niet meer structureel in evenwicht. Dit is voornamelijk het gevolg van de daling van de rijksbijdragen in het gemeentefonds.
16
Geprognosticeerde balans
Prognose meerjarenbalans Realisatie Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting (bedragen x € 1.000) 2022 2023 2024 2025 2026 2027 Activa Vaste activa Immateriële vaste activa 620 817 626 435 277 119 Materiële vaste activa 202.512 208.293 212.843 226.301 231.861 230.997 Financiële vaste activa 18.388 21.689 21.689 21.689 21.689 21.689 Totaal vaste activa 221.520 230.799 235.158 248.425 253.827 252.805 Vlottende activa Voorraden Uitzettingen Liquide middelen Overlopende activa Totaal vlottende activa
-528 30.571 578 11.150 41.771
15.178 13.546 3.805 11.150 43.679
16.876 11.985 3.701 11.150 43.711
18.165 12.187 3.532 11.150 45.035
18.051 15.467 3.583 11.150 48.250
18.051 14.492 3.549 11.150 47.243
Totaal activa
263.291
274.478
278.869
293.460
302.078
300.047
Passiva Vaste passiva Reserves Resultaat boekjaar Voorzieningen Vaste schuld Totaal vaste passiva
64.932 14.572 17.532 137.204 234.240
69.803 2.646 18.528 140.627 231.604
67.782 1.710 18.778 147.725 235.995
64.363 3.441 18.633 164.149 250.586
67.163 -4.026 18.912 177.154 259.204
62.676 -5.699 19.191 181.006 257.173
Vlottende passiva Vlottende schuld Overlopende passiva Totaal vlottende passiva
7.311 21.740 29.051
21.134 21.740 42.874
21.134 21.740 42.874
21.134 21.740 42.874
21.134 21.740 42.874
21.134 21.740 42.874
Totaal passiva
263.291
274.478
278.869
293.460
302.078
300.047
17
Reserves en voorzieningen Inleiding Het beleid voor de reserves en voorzieningen is vastgelegd in de nota reserves en voorzieningen. Deze nota is door uw raad vastgesteld op 27 mei 2021. In deze paragraaf zijn de belangrijkste beleidsuitgangspunten opgenomen. Daarnaast is, indien van toepassing, een toelichting op de mutaties van de reserves en voorzieningen opgenomen. Tot slot zijn de claims op de reserves opgenomen op basis van eerdere besluitvorming en voorliggende programmabegroting 2024. Beleidsuitgangspunten reserves De belangrijkste beleidsuitgangspunten met betrekking tot de reserves zijn: Terughoudendheid bij het instellen van (nieuwe) bestemmingsreserves. Een uitgebreid scala aan bestemmingsreserves (vooral met een spaarfunctie) belemmert de integrale afweging van prioriteiten en komt de transparantie van de gemeentelijke financiën niet ten goede. Het beschikkingsrecht van het eigen vermogen ligt bij de gemeenteraad. Gezien de eigenheid van gemeenten ten opzichte van bedrijven is het mogelijk om toevoegingen en onttrekkingen aan reserves bij de begroting op te nemen. De algemene reserve vormt een belangrijk onderdeel van het weerstandsvermogen van de gemeente.
Voor het bepalen van de minimale buffer voor het afdekken van toekomstige risico’s wordt de beschikbare weerstandscapaciteit afgezet tegen de norm van het weerstandsvermogen (zie paragraaf weerstandsvermogen & risicobeheersing) Mutatieoverzicht reserves Naam reserve
2024 1-1-2024
dotaties
2025
onttrekkingen 31-12-2024 dotaties
2026
onttrekkingen
2027
onttrekonttrek31-12-2025 dotaties kingen 31-12-2026 dotaties kingen 31-12-2027
Algemene reserve: Algemene reserve
32.187
0
4.106
28.081
0
4.496
23.586
0
799
22.786
0
0
22.786
Reserve maatschappelijk nut
6.506
2.766
390
8.882
0
462
8.420
2.830
462
10.788
0
462
10.326
Reserve bovenwijkse voorzieningen
1.415
0
1.082
333
0
0
333
0
0
333
0
0
333
Reserve majeure projecten Reserve onderhoud kleedaccomodaties buitensport
8.850
0
0
8.850
0
0
8.850
0
2.210
6.640
0
0
6.640
724
0
0
724
0
0
724
0
0
724
0
0
724
Reserve bouwgrondexploitatie
11.759
0
1.684
10.075
0
0
10.075
0
0
10.075
0
0
10.075
Reserve duurzaam bouwen
581
0
0
581
0
0
581
0
0
581
0
0
581
Reserve revitalisering bedr. Terrein
289
0
0
289
0
0
289
0
0
289
0
0
289
Reserve Sociaal Domein
7.492
0
171
7.321
0
171
7.150
0
0
7.150
0
0
7.150
Totaal bestemmingsreserves
37.616
2.766
3.327
37.055
0
633
36.422
2.830
2.672
36.580
0
462
36.118
Totaal reserves
69.803
2.766
7.433
65.136
0
5.128
60.007
2.830
3.471
59.366
0
462
58.904
Bestemmingsreserves:
Toelichting mutaties reserves Algemene reserve De algemene reserve heeft de volgende geraamde onttrekkingen in 2024: € 75.000 ter dekking van de afschrijvingslasten Marconi. € 251.000 onttrekking spreiden mutatie voorziening wegen en Omnium (zie resultaatbestemming jaarrekening 2021) € 129.000 voor degeneratievergoedingen glasvezelproject, ten behoeve van onderhoudsvoorziening wegen (zie resultaatbestemming jaarrekening 2022) € 50.000 voor de stadswinkel. € 90.000 voor het digitaliseren van de begraafplaatsen. € 30.000 voor de beeldende kunst. € 3.200.000 voor het voeden van de nog te vormen reserve Duurzaamheid. € 280.000 om de rioolheffing te dempen als gevolg van het vernieuwde GRP.
18 De algemene reserve heeft de volgende geraamde onttrekkingen in 2025: € 75.000 ter dekking van de afschrijvingslasten Marconi. € 251.000 onttrekking spreiden mutatie voorziening wegen en Omnium (zie resultaatbestemming jaarrekening 2021) € 129.000 voor degeneratievergoedingen glasvezelproject, ten behoeve van onderhoudsvoorziening wegen (zie resultaatbestemming jaarrekening 2022) € 3.200.000 voor het voeden van de nog te vormen reserve Duurzaamheid. € 790.000 voor het uitbaggeren van de Vesten. € 50.000 voor de stadswinkel. De algemene reserve heeft de volgende geraamde onttrekkingen in 2026: € 129.000 voor degeneratievergoedingen glasvezelproject, ten behoeve van onderhoudsvoorziening wegen (zie resultaatbestemming jaarrekening 2022) € 620.000 voor dekking investeringen Ringbaan en Marconi. € 50.000 voor de beeldende kunst.
Reserve maatschappelijk nut De reserve maatschappelijk nut heeft de volgende dotaties in 2024: € 1.684.000 wordt toegevoegd aan de reserve maatschappelijk nut ter dekking van de toekomstige afschrijvingen van de bovenwijkse voorzieningen bedrijvenpark Deltaweg (komt uit de reserve bouwgrondexploitatie) € 933.000 voor investering Urban sportvoorziening (komt uit de reserve bovenwijkse voorzieningen) € 150.000 voor tijdelijk fietspad Ronda Gosaplein De reserve maatschappelijk nut heeft de volgende dotaties in 2026: € 2.830.000 voor afschrijving van investering Ringbaan en Marconi. Reserve bovenwijkse voorzieningen De reserve bovenwijkse voorzieningen heeft de volgende onttrekkingen in 2024: € 150.000 voor tijdelijk fietspad Ronda Gosaplein € 933.000 voor Urban sportvoorziening. Reserve majeure projecten De onttrekking van € 2.210.000 in 2026 is voor dekking investering Ringbaan en Marconi. Reserve bouwgrondexploitatie De reserve bouwgrondexploitatie heeft de volgende onttrekkingen in 2024: € 1.684.000 wordt onttrokken en toegevoegd aan de reserve maatschappelijk nut ter dekking van de toekomstige afschrijvingen van de bovenwijkse voorzieningen bedrijvenpark Deltaweg. Reserve sociaal domein Aan de reserve sociaal domein wordt in 2024 en 2025 jaarlijks € 171.000 onttrokken ter dekking van de incidentele kosten voor de Gezonde Wijkaanpak.
19 Beleidsuitgangspunten voorzieningen De belangrijkste beleidsuitgangspunten met betrekking tot de voorzieningen zijn: De voorzieningen worden onderverdeeld in onderhoudsvoorzieningen en overige voorzieningen. Onderhoudsvoorzieningen worden vooraf door de gemeenteraad ingesteld. Overige voorzieningen worden gevormd voor verplichtingen en risico’s die vanuit bedrijfseconomisch oogpunt noodzakelijk zijn. Dotaties aan de onderhoudsvoorzieningen dienen gebaseerd te zijn op een vastgesteld beheerplan. Uitgaven komen rechtstreeks ten laste van voorzieningen en gaan niet via de exploitatie. Mutatieoverzicht voorzieningen Naam voorziening
2024
2025
1-1-2024
2026
dotaties
onttrekkingen
31-12-2024
dotaties
onttrekkingen
2027
31-12-2025
dotaties
onttrekkingen
31-12-2026
dotaties
onttrekkingen
31-12-2027 4.542
Voorziening precariobelasting
4.542
0
0
4.542
0
0
4.542
0
0
4.542
0
0
Voorziening Wethouderspensioenen
2.999
185
185
2.999
185
185
2.999
185
185
2.999
185
185
2.999
Voorziening onderhoud wegen
2.560
2.571
2.134
2.997
2.653
2.188
3.462
2.641
2.242
3.861
2.641
2.242
4.260
Voorziening Havens, Sluis en Bruggen
1.748
634
1.018
1.364
410
165
1.609
429
165
1.873
429
165
2.137
Voorziening Rioleringen
3.446
143
143
3.446
147
147
3.446
150
150
3.446
150
150
3.446
0
3.337
3.337
0
3.558
3.558
0
3.902
3.902
0
3.902
3.902
0
316
271
123
464
319
387
396
368
158
606
368
158
816
Voorziening vervangingsinvestering rioleringen Voorziening civieltechnische kunstwerken Voorziening groenprojecten Voorziening onderhoud gebouwen
497
288
263
522
298
270
550
307
278
579
307
278
608
2.377
1.489
1.465
2.401
1.515
2.330
1.586
1.515
2.138
963
1.515
2.138
340
Voorziening spaarverlof
44
0
0
44
0
0
44
0
0
44
0
0
44
Totaal voorzieningen
18.528
8.918
8.668
18.778
9.085
9.230
18.633
9.497
9.218
18.912
9.497
9.218
19.191
Toelichting mutaties voorzieningen De dotaties en onttrekkingen aan de voorzieningen zijn gebaseerd op de vastgestelde beheerplannen met uitzondering van de voorziening wethouders pensioenen en wachtgeld. Hierbij is nog geen rekening gehouden met de tijdelijk lagere dotatie aan de voorzieningen van 30%. Hiervoor is aanpassing van de betreffende beheerplannen noodzakelijk. In de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen is een nadere toelichting op deze voorzieningen opgenomen. De dotaties en onttrekkingen van de voorziening wethouders pensioenen en wachtgeld zijn gebaseerd op ervaringscijfers van de afgelopen jaren. Bij de jaarrekening wordt op basis van een actuariële berekening de pensioenverplichting bepaald en vindt eventuele bijstelling van de voorziening plaats. Claims op de reserves De claims op de reserves hebben invloed op de weerstandscapaciteit. Zie hiervoor verder de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’. De claims zijn als volgt te specificeren:
Omschrijving claims 'Algemene reserve'
Ingestelde claim Claim begroting 2024
Financiële houdbaarheid 2017,2018,2019,verder (€100k,€200k,€300k,€300k) Op afstand bedienen Ringburg Kwaliteitsagenda Binnenstad Nieuwbouw 2 gymzalen Oranjeweg (1 ter vervanging van bestaand, 1 ter uitbreiding capaciteit) Parkeervoorziening Wesselopark Opwaarderen recreatiezone Wolphaartsdijk Fietsstraat Kloetingseweg Claim middelen Oekraïne
€ € € € € € € €
900.000 € 600.000 € 4.620.000 € 2.200.000 € 425.000 € 1.500.000 € 180.000 € 2.800.000 €
900.000 600.000 4.620.000 2.200.000 425.000 1.500.000 180.000 2.800.000
Totaal claims 'Algemene reserve'
€
13.225.000 €
13.225.000
Omschrijving claims 'Reserve majeure projecten'
Ingestelde claim Claim begroting 2024
Renovatie Beukenstraat Fietstunnel aanpassingen Nansenplein Integrale visie voor de wijk Goes-Oost Voorbereidingskrediet Ronda Gosaplein Totaal claims 'Reserve majeure projecten'
€ € € € €
Omschrijving claims 'Reserve bouwgrondexploitatie'
Ingestelde claim Claim begroting 2024
Bovenwijkse infrastructuur Bedrijvenpark Deltaweg
€ €
Totaal claims 'Reserve bouwgrondexploitatie'
Op de overige reserves zitten geen claims gevestigd.
1.820.000 1.700.000 100.000 150.000 3.770.000
€ € € € €
1.713.000 € 1.713.000 €
1.820.000 1.700.000 100.000 150.000 3.770.000
1.713.000 1.713.000
20
2. Programmaplan
www.goes.nl
22
23
Programma 1. Bestuur en financiën Doel Verbinden en contact Goes brengt mensen samen. We moedigen onze inwoners aan vernieuwend en ondernemend te zijn. En actief in te spelen op veranderingen. Daarbij kennen we onze eigen rol als leidinggevende centrumgemeente. We blijven werken aan gezonde financiën. We gaan voor zo goed mogelijke dienstverlening. En voor het maken en houden van echt contact met elkaar. Met bijzondere en passende aandacht voor inwoners die dat nodig hebben. Goes wonen, leven en werken voor ons allemaal.
Wat willen we bereiken in 2024 en wat gaan we daarvoor doen? HD 1.1: We willen de betrokkenheid van inwoners, ondernemers en organisaties bij hun gemeente groter maken 1.1.1 Speerpunt: We zetten in op het verbeteren, borgen en structureren van burger- en overheidsparticipatie. 1.1.1.1 We stellen een participatieverordening op In navolging op de nog vast te stellen wet versterking participatie op decentraal niveau, wordt er een Goese participatieverordening opgesteld. 1.1.1.2 Onderzoek verbeteren burgerparticipatie Er wordt onderzoek gedaan naar het verbeteren van burgerparticipatie. Daarbij staat het perspectief van de inwoners centraal. Waar mogelijk en van toegevoegde waarde worden nieuwe participatiemethoden toegepast en geëvalueerd. 1.1.1.3 Borgen en structureren burger- en overheidsparticipatie in de organisatie Om invulling te geven aan het hoge ambitieniveau en kwaliteit te garanderen, investeren we in de verdere implementatie en structurele borging van participatie in de organisatie. Dit doen we onder andere door in te zetten op extra capaciteit binnen verschillende lagen in de organisatie.
HD 1.2: We zijn goed te benaderen en goed te begrijpen voor iedereen die ons nodig heeft 1.2.1 Speerpunt: We zetten in op het verder verbeteren van onze klantgerichtheid richting onze inwoners 1.2.1.1 Aanpassen website Naar verwachting zal op 1 juli 2024 de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer in werking treden. Deze regelt hoe burgers en bedrijven hun zaken met de overheid moeten doen. Een onderdeel hiervan is dat je het recht krijgt om formele zaken met de overheid digitaal te regelen tenzij andere wetgeving dit verbiedt. Wij zullen het aanbod digitale diensten nog verder uitbreiden om hieraan te voldoen. Ook zal het aantal gecommuniceerde e-mailadressen vermindert moeten worden omdat het overgrote deel niet voldoet aan de Wmebv eisen hiervoor. Als gemeente krijgen wij een zorgplicht. Het is daarom extra belangrijk dat de digitale kanalen makkelijk te vinden zijn en eenvoudig in het gebruik. Waar nodig moeten wij de inwoners/ondernemers helpen die er niet uitkomen. In 2024 passen wij de productteksten daarom verder aan naar duidelijke taal en voegen procesinformatie toe zodat aanvragers weten wat er gebeurt als ze een aanvraag hebben ingediend. 1.2.1.2 Aanpassen centrale hal Op basis van het in 2023 gemaakte ontwerp willen in 2024 over gaan tot de aanbesteding en uitvoering. Het doel is om te komen tot een gastvrije toegankelijke omgeving voor al onze gasten.
Meer privacy en persoonlijk contact op basis van gelijkwaardigheid zijn hierbij belangrijke uitgangspunten voor de dienstverlening. 1.2.1.3 Stadswinkel Laagdrempelig en toegankelijk contact met onze inwoners en ondernemers is altijd een speerpunt geweest voor de gemeente Goes. Door gebruik te maken van het stadswinkelconcept hebben wij dit ook voor de persoonlijke dienstverlening concreet gemaakt. Een plek waar inwoners zonder afspraak binnen kunnen lopen en alle mogelijke vragen kunnen stellen. Wij willen het concept aanpassen naar een mobiele variant om daarmee ook de wijken en dorpen deze laagdrempelige dienstverlening te bieden en daarmee de zichtbaarheid van ons als gemeente verhogen. Na twee jaar zullen wij dit concept evalueren om te bepalen of we dit concept al dan niet structureel willen borgen.
24 1.2.1.4 Digitaliseren begraafplaatsen Voor de begraafplaatsen willen wij een grote digitaliseringsslag maken. Belangrijkste ontwikkeling hierin is dat wij van een systeem met alleen zaakdossiers willen gaan naar een digitale kaart van elke begraafplaats met daarin elk graf digitaal ingetekend. Door op het graf op de digitale kaart te klikken wordt alle informatie over dat graf getoond. Zo hebben wij snel en accuraat inzicht in de status van het graf. Daarnaast is in één oogopslag te zien wat de status is van alle graven op de begraafplaats. Voor bezoekers van de begraafplaatsen kan deze digitalisering ook meerwaarde hebben. Zij kunnen met behulp van een programma of app de locatie van een overledene opzoeken op de begraafplaats. Het programma of de app laat dan zien waar deze persoon ligt en hoe je hiernaartoe moet navigeren. De gegevens van overleden personen vallen niet onder de AVG en mogen hiervoor gebruikt worden.
HD 1.3: We dragen bij aan een gezondere en gelukkigere samenleving 1.3.1 Speerpunt: We zetten in op een onderzoek naar reclame-uitingen 1.3.1.1 Afronden onderzoek reclame-uitingen van gemeentelijke eigendommen Wij ronden het onderzoek af naar reclame-uitingen van gemeentelijke eigendommen en komen met een notitie waarin de (on)- en mogelijkheden worden aangegeven. HD 1.4: Goes is een goede werkgever 1.4.1 Speerpunt: We zetten in op een fijn werkklimaat binnen onze gemeente 1.4.1.1 Verder opzetten en uitvoeren trainee programma In 2023 is gestart met het traineeprogramma. We zijn gestart met een vijftal trainees die verschillende opdrachten binnen de gemeente Goes uitvoeren. In 2024 zal dit programma worden voortgezet, waar continu wordt gekeken of het programma moet worden aangepast. 1.4.1.2 Inhuur van extern personeel kritisch bekijken De inhuur van ingehuurd personeel willen we zo goed mogelijk afstemmen op de opgaven van onze gemeenten. Het langdurig inhuren van personeel op dezelfde functie moet worden tegengegaan, tenzij het aannemen van eigen personeel niet mogelijk is. 1.4.1.3 Voldoende garantiebanen We hebben de beschikking over voldoende garantiebanen.
HD 1.5: Openbare veiligheid is belangrijk voor een krachtige samenleving 1.5.1 Speerpunt: We zetten in op leefbaarheid en veiligheid 1.5.1.1 Inzet Goese meer We investeren op de prioriteiten zoals ze zijn verwoord in ons Integraal Veiligheidsbeleid. We zetten in op de aanpak van ondermijning door middel van integrale samenwerking en controles, op jeugd en veiligheid, zorg en veiligheid, digitale criminaliteit en een veilige en duurzame leefomgeving. Er wordt geïnvesteerd in preventie en op de aanpak in lokale casuïstiek. Hieronder valt ook de inzet van handhaving op het Goese meer 1.5.1.2 Pilot Wij voeren een pilot uit “rent a boa”. Hierdoor betrekken wij burgers bij de prioriteiten van ons team handhaving leefbaarheid. Daarmee proberen wij leefbaarheidsproblemen die bij burgers leven zo effectief en efficiënt mogelijk in beeld brengen en aan te pakken. Dit draagt bij aan de leefbaarheid in wijken alsmede burgerparticipatie op dit thema. HD 1.6 We zorgen voor een gezonde basis voor de volgende generaties 1.6.1 Speerpunt: We zetten in op een gezonde financiële basis 1.6.1.1 Rechtmatigheid In 2024 zal de rechtmatigheidsverklaring over de jaarrekening 2023 door het college worden uitgevoerd. In de jaarrekening 2023 zal hier over worden gerapporteerd 1.6.1.2 Financiën op orde Ondanks de grote uitdagingen willen we ervoor zorgen dat de financiën van de gemeente Goes op orde zijn.
In samenspraak met de werkgroep Planning & Control komen wij hiervoor met een procesvoorstel. De uitwerking van een aantal scenario’s op hoofdlijnen om het negatieve resultaat in de jaren 2026 en 2027 substantieel te kunnen verminderen vindt plaats in de Kadernota 2025.
25
Bijdrage verbonden partijen aan doelstellingen gemeente: Verbonden partij
Speerpunt/reguliere taak
Vereniging Zeeuwse Gemeenten (VZG) Samenwerking de Bevelanden (GRdB) Zeeuwse Energie Houdstermaatschappij (ZEH NV)
Bestuurlijke afstemming
HD 1. Bestuur
ICT en Personeelszaken
HD 1. Bestuur
Houdstermaatschappij nutsvoorzieningen
HD 1 Bestuur
Gemeenschappelijk Bezit Evides Aqua BV (GBE Aqua BV)
Houdstermaatschappij nutsvoorzieningen
HD 1 Bestuur
Belastingsamenwerking SaBeWa Zeeland (SaBeWa) Veiligheidsregio Zeeland (VRZ)
Heffing belastingen
HD 2. Dienstverlening
Brandweer, crisisbeheersing, meldkamer, Geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen
HD 5. Veiligheid
* Voor meer informatie over de genoemde verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf verbonden partijen.
Bijdrage aan doelstelling programma
26
Relevante beleidsdocumenten: Beleidsnota
Vastgesteld door
Vaststellingsdatum
Raad Raad Raad Raad Raad Raad Raad B&W B&W
27-05-2021 27-05-2021 04-05-2021 20-02-2020 12-12-2019 19-09-2019 21-12-2017 16-06-2017 02-07-2015
B&W
28-10-2014
Financiële verordening Goes 2021 Nota verbonden partijen Beleidsnota vergunning toezicht en handhaving Subsidieverordening Spelregels participatie Het integraal veiligheidsplan Goes Veilig 2019-2022 Het Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2018-2021 Beleidsnota adres gerelateerde fraude Ondermijningsbeeld Zeeland (vertrouwelijk) Nota uitvoeringsbeleid: De Wet basisregistratie personen en persoonsgebonden adresgegevens aug. 2014
Indicatoren:
Winkeldiefstallen (BBV)
Gewelds‐ en seksueel misdrijven (BBV) 10
8 6 4
2,7
3,2
2,7
2,1
2,0
2
Per 1.000 inwoners
Per 1.000 inwoners
10
8
2019 Goes
2020 Zeeland
2021
6,5
5,9
5,5
4 2 0
2022
2018
Nederland
2019 Goes
2020 Zeeland
2021
2022
Nederland
Type indicator: BBV Bron: CBS - Geregistreerde criminaliteit & Diefstallen (Politie) Info: Het aantal geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners
Type indicator: BBV Bron: Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners Info: CBS - Diefstallen (Politie)
Vernielingen en beschadigingen, in de openbare ruimte (BBV)
Diefstallen uit woning (BBV) 5
10
Per 1.000 inwoners
Per 1.000 inwoners
7,2
6
0 2018
7,6
3
1,7
1,5
1,2
1,2
1,2
2020
2021
2022
1
2018
2019
8
Zeeland
6,2
4 2 0 2018
Goes
6,4
6,2
6
‐1
2019 Goes
Nederland
2020 Zeeland
2021
2022
Nederland
Type indicator: BBV Bron: CBS - Geregistreerde criminaliteit & Diefstallen (Politie) Info: Aantal vernielingen en beschadingingen in de openbare ruimte per 1.000
Type indicator: BBV Bron: CBS - Diefstallen (Politie) Info: Aantal diefstallen uit woningen per 1.000 inwoners
Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden (BBV)
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (BBV)
€ 1.000
€ 1.100
€ 900
€ 1.000 € 900
€ 800 € 700 € 600
7,8 6,1
€829 €656
€631
€661
€695
2018
2019
2020
2021
€927
€ 800
€907
€ 700 € 600
€ 500
€717
€692
€730
2018
2019
2020
€767 2021
€1.014
€ 500
Goes
Zeeland
2022
2023
Nederland
Type indicator: BBV Bron: COELO Info: Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een eenpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten. Onder woonlasten wordt verstaan, Ozb, afvalstoffenheffing en rioolheffing.
Goes
Zeeland
2022
2023
Nederland
Type indicator: BBV Bron: COELO Info: Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten. Onder woonlasten wordt verstaan, OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing.
27 Formatie & Bezetting (BBV) 10
Per 1.000 inwoners
Gemiddelde WOZ‐waarde (BBV) € 410
* 1.000
€ 360
302,0
€ 310
266,0 € 260
242,0
228,0
218,0
209,0
8
8,0 8,2
8,0
7,6 7,5
7,8 7,5
8,0 8,0
2018
2019
2020
2021
Formatie
Bezetting
8,3
8,0 7,3
7,3
7,2
2022
2023
2024
6 4 2 0
€ 210 € 160 2018
2019
2020
Goes
Zeeland
2021
2022
2023
Nederland
Type indicator: BBV Bron: CBS Info: De gemiddelde WOZ waarde van woningen. (*1.000)
Type indicator: BBV Bron: Eigen administratie Info: Formatie: De toegestane formatie in fte van het ambtelijke apparaat op peildatum 31 dec. Bezetting: Het werkelijk aantal fte dat werkzaam is (excl. Inhuur) op peildatum 31 dec.
Externe inhuur (BBV)
Apparaatskosten (BBV) 20%
€ 1.200
17%
€ 715
€ 751
€ 773
€ 824
€ 774 € 593
€ 600
% van totale loonsom
Per inwoners
€ 900
€ 640
€ 300
14%
11% 11%
9%
11% 9% 7%
8% 5%
4%
4%
€‐ 2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
Type indicator: BBV Bron: Eigen fin.systeem + cbs aantal inwoners Info: Apparaatskosten zijn alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie, exclusief griffie en bestuur. (va 2017 overhead centraal inzichtelijk)
Overhead (BBV) % van de totale lasten
20,0% 15,0% 10,0%
9,8%
9,6%
9,4%
9,0% 7,3%
8,0%
7,9%
2022
2023
2024
5,0% 0,0% 2018
2019 Overhead %
2020
2021
Overheadkosten
Totaal kosten
Type indicator: BBV Bron: Eigen administratie (begroting/jaarrekening) Info: Alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces, in % van de totale lasten.
2% ‐1%
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
Type indicator: BBV Bron: Eigen administratie (begroting/jaarrekening) Info: Kosten inhuur externen (als % van totale loonsom) + totale kosten inhuur.
28
Wat mag het kosten? Omschrijving
Lasten 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.4 Overhead 0.8 Overige baten en lasten - waarvan regulier - waarvan verwachte onderuitputting kapitaallasten - waarvan stelpost kapitaallasten uitbreidingsinvesteringen 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid - waarvan regulier - waarvan formatie - waarvan hogere bijdrage veiligheidsregio Totaal lasten programma
bedragen x € 1.000 Begroting Begroting 2024 2025
Rekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2026
Begroting 2027
2.706 1.456 768 -117
3.077 1.606
3.141 1.573
3.266 1.642
3.388 1.710
3.508 1.771
120
-118 122
424 124
1.159 129
1.815 135
-400
-400
-400
-400
700 3.701 2.070 1.290 670 110 11.103
1.430 3.868 2.155 1.375 670 110 12.280
2.080 3.987 2.231 1.451 670 110 13.312
2.928 1.513
3.488 1.213 1.213
9.254
9.503
160 3.568 1.985 1.205 670 110 10.150
Baten 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.4 Overhead 0.8 Overige baten en lasten 1.2 Openbare orde en veiligheid Totaal baten programma
568 952 46 46 209 1.821
689 882
822 846
861 870
901 894
954 916
202 1.774
-
-
-
-
74 1.742
77 1.808
80 1.874
83 1.953
Saldo lasten en baten programma
-7.433
-7.730
-8.408
-9.295
-10.406
-11.359
351 351
256 256
140 140
-
-
-
-7.082
-7.474
-8.268
-9.245
-10.406
-11.359
Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo reserves Totaal programma
50 50
Uitbreidingsinvesteringen Uitbreidingsinvesteringen Bestuur en financiën Nr. Bestuur en financiën 1 Waterscooters en trailer Totaal
1.
2024 120
2025
2026
2027
120
0
0
0
Dekking Derden Reserve 0
0
Op het Goese Meer, Goese Diep en het bijhorende kanaal wordt er veel overlast ervaren. Er is dan ook al geruime tijd vraag naar handhaving. Om dit mogelijk te maken willen wij twee waterscooters aanschaffen met een trailer. Daarnaast worden ook een aantal handhavers opgeleid om met deze waterscooters om te gaan. Dit is een speciale opleiding vanuit de politie om je vaarbewijs te halen. Deze scooters kunnen in de toekomst ook ingezet worden in andere waterrijke woongebieden.
29
Programma 2. Ruimte en economie Doel Alle ruimte voor wonen, werken en ondernemen! De wereld om ons heen verandert snel. Zo staat de fysieke ruimte in Nederland fors onder druk. Mede om die reden hanteren we in Goes het concept van de compacte stad. De beperkte ruimte zorgt ervoor dat we de verschillende opgaven die er zijn steeds meer in samenhang met elkaar willen oppakken, bijvoorbeeld via de Omgevingsvisie. Wij willen Goes verder positioneren als ‘kloppend hart’ van de regio en Zeeland. Dat doen we met ons stedelijk aanbod en -voorzieningen, bijvoorbeeld op het vlak van cultuur, onderwijs en zorg. Voorzieningen zijn echter altijd afhankelijk van de bereikbaarheid ervan. De centrale ligging van Goes, zowel langs de as Gent-Terneuzen-GoesRotterdam als in oost-westelijke richting via snelweg en spoor is hierbij een belangrijke troef, maar verdient ook versterking. Goes biedt met haar stedelijke economie, in combinatie met de nabijheid van natuur en water, een aantrekkelijk en onderscheidend vestigings- en woonklimaat. De balans tussen de woonopgave, duurzaamheid, CO2-reductie, klimaatadaptie en behoud en versterking van robuust groen en de biodiversiteit in en rondom de stad krijgt extra aandacht vanuit de concepten van ‘brede welvaart en de ‘compacte stad’.
Wat willen we bereiken in 2024 en wat gaan we daarvoor doen? HD 2.1: Een aantrekkelijke leefomgeving 2.1.1 Speerpunt: We maken visies voor de omgeving 2.1.1.1 We stellen de Omgevingsvisie vast Een samenhangende visie bevordert duurzame ontwikkeling en een aantrekkelijke leefomgeving. In deze visies beschrijven we voorgenomen ontwikkelingen, het gebruik en beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied. Ruimtelijke, economische en sociale componenten beïnvloeden elkaar en krijgen daarom in samenhang een plek in onze omgevingsvisie. 2.1.1.2 We stellen de Centrum Visie Zuid vast Als een van de ‘boeken’ in de boekenkast die de omgevingsvisie vormt, werken we aan een visie voor het gebied rond het OV-knooppunt en zuiden van de spoorweg. 2.1.1.3 We stellen de visie voor Goese Schans inclusief Ketelhaven-Noord vast Als een van de ‘boeken’ in de boekenkast die de omgevingsvisie vormt, werken we aan een actualisering van onze eerdere visie voor Goese Schans, inclusief de herontwikkeling van deelgebied Ketelhaven-Noord. 2.1.1.4 We starten met het herzien van het Groenstructuurplan Als een van de ‘boeken’ in de boekenkast die de omgevingsvisie vormt, starten we met de actualisering van het Groenstrructuurplan 2014-2024.
2.1.2 Speerpunt: We zorgen dat kwaliteiten en juridische kaders voor de leefomgeving goed worden geborgd 2.1.2.1 In het Omgevingsplan leggen we de omgevingskwaliteiten juridisch vast Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet hebben we vanaf januari 2024 van rechtswege een Omgevingsplan. In de maanden en jaren daarna voegen we steeds meer thema’s en/of gebieden toe. 2.1.2.2 Vanwege de inwerkingtreding van de Omgevingswet passen we de geluidzonering voor industrieterreinen aan. De inwerkingtreding van de Omgevingswet vraagt om een actualisatie van de geluidcontour. 2.1.2.3 Zeeland breed werken we aan een handleiding omgevingsveiligheid. Deze zal worden vertaald in een Goese visie externe veiligheid Op het spoor worden gevaarlijke stoffen vervoerd. Wanneer deze vrijkomen, kan dat gevolgen hebben voor de omgeving, zeker als daar mensen wonen en werken. In de visie externe veiligheid kijken we naar de omgevingsveiligheid van het spoor. 3.2.3 Speerpunt: We werken aan kwaliteitsimpuls Marconigebied 2.1.3.1 We treffen voorbereidingen voor het herinrichten van de Marconistraat, Willem Barentszstraat en Edisonstraat en bijbehorende parkeerplaatsen Dit is een uitwerking van de Visie Marconi die uw raad heeft vastgesteld in september 2021.
30 HD 2.2: Een goede bereikbaarheid 2.2.1 Speerpunt: Opstellen van een mobiliteitsvisie 2.2.1.1 Visie voor mobiliteit Als een van de ‘boeken’ in de boekenkast die de omgevingsvisie vormt, werken we aan een visie voor mobiliteit. Deze visie gaat over alle verplaatsingen van locatie naar locatie, van en naar onze gemeente of daarbinnen. Dit kan met de fiets, auto, openbaar vervoer of te voet zijn. 2.2.2 Speerpunt: We verbeteren de verkeersveiligheid en de doorstroming in Goes 2.2.2.1 We presenteren de resultaten van het onderzoek naar de mogelijkheden voor een fietstunnel bij het Kompasplein 2.2.2.2 We voeren de herinrichting van het Ronda Gosaplein uit De studie naar doorstroming die in 2023 is uitgevoerd wordt uitvoering gegeven. 2.2.2.3 We stellen een fietsbeleidsplan op We passen ons bestaand fietsbeleidsplan aan, aan de situatie van nu. Daarbij hebben we speciaal aandacht voor fietsparkeren, voor veilige en comfortabele fietsroutes en voor het positief in beeld brengen van de fiets. 2.2.2.4 We maken een ontwerpschets met betrekking tot Zeg het over Zuid De plannen voor Goes Zuid zijn vastgesteld. We werken deze uit tot een onderwerp op hoofdlijnen en berekeningen wat de kosten zijn voor de plannen. 2.2.2.5 We realiseren een vrij-liggend fietspad langs de Houtkade tussen Goese Diep en de Praxis De uitvoering van het fietspad bij de Goese Schans vindt plaats.
2.2.3 Speerpunt: We maken het regionaal OV-knooppunt toekomstbestendig 2.2.3.1 Op basis van een ontwerpstudie voor een regionaal OV-knooppunt wordt het plan aan uw raad aangeboden 2.2.4 Speerpunt: We werken aan vervolgplan Westerschans 2.2.4.1 Ter bevordering van de verkeersveiligheid en de herontwikkeling van het gebied voeren we in samenwerking met OLAZ een haalbaarheidsstudie uit voor het verplaatsen van de milieustraat/gemeentewerf 2.2.5 Speerpunt: Verbeteren veiligheid spoorwegovergang 2.2.5.1 Prorail gaat, in het kader van cogestiepakket Wind in de Zeilen, verkennen op welke wijze de overweg Kloetingseweg kan worden gesaneerd om de afname van de overwegveiligheid te compenseren. Wij gaan in gesprek met Prorail over de aanpak en onze rol. Binnen het geheel zal de omvorming van de Kloetingseweg tot fietsstraat meegenomen worden. 2.2.6 Speerpunt: Aanpassing Ringbrug 2.2.6.1 We bereiden de aanpassing van de Ringbrug met vierde opstelstrook en bediening op afstand voor
HD 2.3: Een aantrekkelijk vestigingsklimaat 2.3.1 Speerpunt: We zorgen voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor ondernemers 2.3.1.1 We stellen de Detailhandelsvisie vast en voeren de actiepunten uit In 2024 wordt de Detailhandelsvisie aangeboden ter vaststelling. Om het detailhandelsbeleid uit te voeren wordt onder andere een paraplu-omgevingsplan opgesteld om de mogelijkheden voor detailhandel buiten de winkelgebieden af te bouwen. 2.3.1.2 We voeren de actiepunten uit de Kantorenvisie (2023) uit We stellen een afwegingskader voor de transformatie van kantoorpanden op en maken een monitoringsysteem om de kantorenmarkt en werkgelegenheid jaarlijks te monitoren. 2.3.1.3 We starten met het opstellen van een Horecavisie De horecavisie geeft aan hoe drank- en maaltijdverstrekkers zich in de gemeente kunnen ontwikkelen. Daarnaast kan het bijdragen aan het verstreken van de positie van Goes als aantrekkelijke recreatie- en verbljifsgoed voor inwoners en toeristen én als vestigingsklimaat voor ondernemers. 2.3.1.4 We werken samen met de Bevelanden in een bedrijvenloket Vanuit de Bevelandse bedrijventerreinenprogrammering werken we aan een gezamenlijke monitor en registratie van interesse in bedrijfsgrond.
31 2.3.1.5 We stellen een coaching programma op waarbij we jonge ondernemers begeleiden Als onderdeel van de kwaliteitsagenda binnenstad gaan we onderzoeken hoe we met diverse externe partijen een programma kunnen ontwikkelen om startende ondernemers te helpen bij het ondernemerschap.
HD 2.4: Voldoende en betaalbare woningen voor alle doelgroepen 2.4.1 Speerpunt: We bouwen voldoende en betaalbare woningen in versneld tempo 2.4.1.1 Vaststellen van de regionale Woon(zorg)visie Met de regionale Woon(zorg)visie actualiseren we onze kijk op wonen, met aandacht voor speciale groepen en voor wonen en zorg. 2.4.1.2 Uitvoering geven aan de Zeeuwse Woondeal met prioriteit voor de hierin opgenomen sleutelprojecten De Zeeuwse Woondeal is gericht op het versnellen van de nieuwbouw van woningen. De nadruk ligt hierbij op de vier sleutelprojecten, te weten Centrum-Zuid, Goese Schans, nieuwe uitbreidingswijk en programma binnenstad. Voor deze projecten bereiden wij de vervolgstappen voor versnelling door. 2.4.1.3 Actualiseren van ons woningbouwprogramma op basis van de uitgangspunten van de Zeeuwse Woondeal (snelheid, betaalbaarheid en wonen en zorg) De landelijke doelstelling voor de versnelling van woningbouw en de bouw van voldoende betaalbare woningen voldoende woningen voor ouderen en aandachtsgroepen zijn verwerkt in de Zeeuwse Woondeal. 2.4.1.4 We ronden de planologische procedure Wilhelminadorp-Zuid en Aria-Zuid af en bereiden het bouwrijp maken voor Deze 2 woonwijken worden planologisch juridisch vastgelegd en we maken een start met de daadwerkelijke uitvoering door het bouwrijp maken voor te bereiden.