Agendapunt 04. Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed
Tekst van het document
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 29
Vernieuwde doelstelling 95% in 2050 De financiële uitkomsten van de doorrekening van de alternatieve doelstelling 95% in 2045 op basis van het rekenmodel van de VNG (TwijnstraGudde) voor de drie scope groepen zijn, inclusief klimaatadaptatie, circulariteit, btw-verrekening en prijspeil 2022: Eigendom, geen onderwijs 84.428m2 bruto vloeroppervlak, waarvan 19% monumenten Vervangingspercentage 0,48% € 52,0 mln. investeringsbedrag, over looptijd doelstelling (ca. 13% nieuwbouw, 69% renovatie, 18% gasvrij) € 1,96 mln. kapitaalslast, maximale piek in looptijd doelstelling Geen eigendom, geen onderwijs 7.583m2 bruto vloeroppervlak, waarvan 23% monumenten Vervangingspercentage 1,13% € 4,2 mln. investeringsbedrag, over looptijd doelstelling (ca. 32% nieuwbouw, 50% renovatie, 18% gasvrij) € 0,16 mln. kapitaalslast, maximale piek in looptijd doelstelling Primair- en speciaal onderwijs 34.539m2 bruto vloeroppervlak, waarvan geen monumenten Vervangingspercentage 1,25% € 16,3 mln. investeringsbedrag, over looptijd doelstelling (ca. 35% nieuwbouw, 47% renovatie, 18% gasvrij) € 0,60 mln. kapitaalslast, maximale piek in looptijd doelstelling De detail uitkomsten van de doorrekening van de drie scope groepen zijn opgenomen in de bijlagen. Noot: de doorrekening is gebaseerd op 95% in plaats van 100% energieneutraal en aansluitend op de doorrekening is de BTW verrekend.
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 30
Financieel overzicht van de drie doelstellingen
Doelstelling
Investeringslaste n overlooptijd doelstelling (miljoen)
Investeringslasten doorlooptijd doelstelling, Inclusief BTW verrekening (miljoen)
Kapitaalslasten Inclusief BTW verrekening (maximale piek) (miljoen)
Opmerking
BTW-regime voor 35% BVO nog onbekend
Oorspronkelijke doelstelling 100% in 2035 Groep eigendom, geen onderwijs Groep geen eigendom, geen onderwijs Groep primair- en speciaal onderwijs Totaal
58,0
54,6
2,88
4,4
4,4
0,23
22,1 84,5
22,1 81,0
1,17 4,28
BTW-regime onbekend Geen BTW compensatie mogelijk
Vernieuwde doelstelling 95% in 2045 Groep eigendom, geen onderwijs Groep geen eigendom, geen onderwijs Groep primair- en speciaal onderwijs Totaal
55,7
52,4
2,39
4,2
4,2
0,18
20,3 80,3
20,3 76,9
0,93 3,51
BTW-regime voor 35% BVO nog onbekend BTW-regime onbekend Geen BTW compensatie mogelijk
Vernieuwde doelstelling 95% in 2050 Groep eigendom, geen onderwijs Groep geen eigendom, geen onderwijs Groep primair- en speciaal onderwijs Totaal
55,3
52,0
1,96
4,2
4,2
0,16
16,3 75,8
16,3 72,5
0,60 2,72
BTW-regime voor 35% BVO nog onbekend BTW-regime onbekend Geen BTW compensatie mogelijk
Noot I: Inclusief klimaatadaptatie en circulariteit Noot II: van een deel van de gebouwen is het BTW-regime nog onbekend. Van dit gebouwen is voorlopig geen rekening gehouden met BTW compensatie. Noot III: Uitkomsten rekenmodel VNG naar prijspeil 2022 gebracht Noot IV: Bij oorspronkelijke doelstelling gerekend met 95% CO2-reductie Noot V: Exclusief engineeringskosten die onder hoofdstuk 13.2 van de routekaart, passende en doelmatige organisatie zijn benoemd.
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 31
11. Financieringswijze In dit hoofdstuk wordt inzicht gegeven op welke wijze de verduurzamingsopgave kan worden gefinancierd. Omdat de verduurzaming een positief effect en een nauwe relatie heeft op andere gebieden kan de financiering op hybride wijze worden vormgegeven. De financiering vindt plaats door de gemeente en externe partijen zoals huurders, gebruikers en schoolbesturen. Alleen gezamenlijk kunnen we de verduurzamingsopgave verwezenlijken.
11.1 Onderhoudsvoorziening In de landelijke routekaart gaat men ervanuit dat ongeveer 15% van de meerkosten voor de verduurzaming wordt bekostigd vanuit de onderhoudsvoorziening. Bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma wordt onderzocht welke deel in Goes uit de gemeentelijk onderhoudsvoorziening kan worden gebruikt voor de maatregelen in het uitvoeringsprogramma. Bij onderwijsgebouwen komt deze bijdrage uit de MJOP van de schoolbesturen. Daarnaast kunnen huurders ook nog onderhoudsbudgetten beschikbaar hebben die een relatie hebben met de verduurzamingsopgave.
11.2 Terugverdienen met lagere energiekosten In de landelijke routekaart gaat men ervanuit dat ongeveer 15% van de maatregelen zich kan terugverdienen via een lagere energierekening. Het is echter lang niet altijd zo dat de besparing die de investeringen in verduurzaming oplevert, automatisch terugvloeit naar de eigenaar en ten goede komt aan de vastgoedportefeuille. Bijvoorbeeld als er sprake is van een split incentive6. Bovengenoemd landelijke percentage is berekend in de periode vóór de extreme energieprijsstijging eind 2021. Hoe de energieprijzen zich in de toekomst gaan ontwikkelen is moeilijk te voorspellen. Van split naar share incentive De betaler van energie wordt gevraagd om mede te investeren in de verduurzaming vanwege de besparing van jaarlijkse energiekosten. De energiebetaler wordt verzocht om 75% van de verlaging van de jaarlijkse energierekening te investeren in het verduurzamen van dat gebouw welke door de gemeente wordt uitgevoerd. Met 75% i.p.v. de volle 100% afdracht blijft de gebruiker c.q. energiebetaler geprikkeld om energie te besparen. Bij eigen gebruikers van de gemeente wordt 100% van de verlaging van de jaarlijkse energierekening geïnvesteerd in het verduurzamen van dat gebouw door de gemeente.
11.3 Overige gebouw verbeteringen Financiering van overige gebouw verbeteringen zoals functionele aanpassingen dienen apart te worden gefinancierd.
11.4 Subsidiemogelijkheden De subsidiemogelijkheden voor gemeenten zijn op dit moment beperkt. Enkele subsidieregelingen zijn o.a.: o De SDE+ en SDE++ van de Rijksoverheid zijn gesloten. o De ISDE-regeling van de Rijksoverheid o Zakelijke gebruikers met een KvK nummer komen in aanmerking voor subsidie voor een zonneboiler, een warmtepomp, aansluiting op een warmtenet en voor kleinschalige windturbines en zonnepanelen. o In 2022 is er € 228 mln. budget beschikbaar voor zonneboilers, (hybride) warmtepompen, isolatiemaatregelen en aansluitingen op een warmtenet. Voor 6 Besparing en split incentive
Kenmerkend voor gemeentelijk vastgoed is dat voor een groot aantal gebouwen de gebruiker de energierekening betaalt. Wanneer de eigenaar (gemeente) investeert in de verduurzaming van een object en dit leidt tot energiebesparing, is het financiële voordeel voor de gebruiker. Dit wordt een split incentive genoemd. Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 32
o
kleinschalige windturbines en zonnepanelen is er in 2022, 30 mln. budget beschikbaar. Jaarlijks komt er een nieuw budget beschikbaar. De ISDE-subsidie loopt door tot 2030. Subsidieregeling voor verduurzaming en verbetering van ventilatie van schoolgebouwen. o Het betreft verbetering van binnenklimaat van bestaande schoolgebouwen. o Het totale budget voor deze regeling is € 98.717. o De specifieke uitkering is 30% van de totale kosten. o Per project is er een maximaal subsidiebedrag gerelateerd aan het aantal leerlingen op een school. o Gemeenten moeten de subsidie aanvragen. o Het aantal scholen per gemeente is niet begrensd. o Er geldt ‘wie het eerst komt wie het eerst maalt’. o Indienen kan vanaf 4 januari 2021 o De bouwactiviteiten moeten starten tussen 1 oktober 2020 en 1 januari 2022 en afgerond zijn op 31 december 2023 (er is nog een mogelijkheid tot uitstel). o De ventilatie moet verbeterd worden (luchtverversingscapaciteit) o De eisen voor deze ventilatieverbetering zijn opgenomen in de regeling, deze verschillen voor gebouwen van vóór 2012 van die van na 2012. o Er moet CO2 meting komen in iedere onderwijsruimte. o Er dient een energieregistratie- en bewakingssysteem te worden geïnstalleerd. o De subsidie geldt ook voor andere energiebesparende maatregelen, deze moeten dan wel het energieverbruik en de CO2-uitstoot beperken.
11.5 Rijkbijdrage verduurzaming onderwijsgebouwen De Vereniging Nederlandse Gemeenten voert bij het rijk een lobby uit voor het verkrijgen van rijksbijdragen voor de verduurzaming van onderwijsgebouwen in Nederland door het rijk aan gemeenten. In hoofdstuk 12 vindt u meer informatie over dit landelijke traject.
11.6 Aanvullende financiële dekking onrendabele top Mogelijkheden om de onrendabele top te financieren zijn bijvoorbeeld: Bruto vloeroppervlakte gebouwenbestand verlagen door: o Verkoop o Sloop en herontwikkeling bestaande kavels o Gebouwen slimmer inzetten > meer functioneel gebruik > gebruikers samenbrengen in gebouwen o Kerntaken afstoten Huren verhogen o Wat is de impact om de eventuele gemeentelijke subsidie die de huurder ontvangt; Commerciële verhuur toevoegen; Bezuinigen op het flexibele deel van de gemeentelijke begroting: o De totale gemeentelijke begroting bedraagt ongeveer €128 mln.; o Op welke begroting onderdelen kan worden bezuinig. Onroerendzaakbelasting verhogen; Andere dekking…
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 33
12. Onderwijs De onderwijsgebouwen is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de gemeente en de schoolbesturen. In dit hoofdstuk wordt daar specifiek op ingegaan.
12.1 Huidige wettelijke verantwoordelijkheden onderwijs gebouwen De gemeente is volgens de wet verantwoordelijk voor nieuwbouw en uitbreiding van onderwijs gebouwen. De schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor het onderhoud van de schoolgebouwen. Voor het primair- en speciaal onderwijs geldt deze situatie sinds 1 januari 2015 en voor het voorgezet onderwijs sinds 1 januari 2007. Als een schoolbestuur een onderwijsgebouw niet meer nodig heeft voor haar activiteiten komt het gebouw in eigendom van de gemeente.
12.2 Nieuwe wetgeving Op dit moment is er wetgeving in voorbereiding om gemeenten en schoolbesturen meer in staat te stellen om hun gezamenlijke verantwoording voor de kwaliteit van de onderwijsgebouwen waar te maken. In deze nieuwe wetgeving krijgt onder meer het begrip "renovatie" (als levensduurverlening voor een gebouw) en het opstellen van een Integraal Huisvesting Plan een plaats.
12.3 Verduurzamingsopgave onderwijsgebouwen in Nederland De VO-raad en de PO-raad hebben voor de landelijke verduurzamingsopgave onderwijsgebouwen een landelijke sectorale routekaart ontwikkeld die is ondertekend door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Het VNG-bestuur heeft het advies van het Expertiseteam Onderwijshuisvesting overgenomen. De VNG spreekt daarmee de ambitie uit om alle schoolgebouwen in 2050 energieneutraal, aardgasvrij en kwalitatief op orde te hebben. Deze ambitie sluit aan op het voorkeursscenario van de PO- en de VO-raad in hun sectorale routekaart, waarin verduurzamingsmaatregelen en het op orde brengen van het binnenklimaat van de schoolgebouwen op een efficiënte manier worden samengebracht. De VNG wil met de PO- en VO-raad gezamenlijk optrekken om het gestelde doel te bereiken. Daarbij is een investering van het Rijk nodig. De VNG voert een lobby in Den Haag uit om het kabinet te bewegen gelden beschikbaar te stellen om de verduurzamingsopgave te financieren. Meer informatie hierover vindt u op: https://vng.nl/nieuws/routekaart-voor-duurzame-gebouwen-met-goed-binnenklimaat Uit de berekeningen blijkt dat er per jaar landelijk €700 mln., over een periode van 30 jaar, extra nodig is om alle schoolgebouwen te laten voldoen aan de duurzaamheidsdoelstellingen van het klimaatakkoord. In totaal dus €21 miljard.
Dit bedrag is zo hoog omdat naast de verduurzamingsopgave de onderwijsgebouwen verouderd zijn en bijvoorbeeld niet altijd een goed binnenklimaat bezitten. De minister heeft een interdepartementaal beleidsonderzoek aangekondigd om de knelpunten in het stelsel en rondom de bekostiging vast te stellen. In aanloop van dit onderzoek door de minister laat de sectorale routekaart alvast zien wat nodig is als het gaat om de verduurzaming van onderwijsvastgoed en het zorgen voor een gezond binnenklimaat op scholen.
12.4 Verduurzamingsopgave onderwijsgebouwen in Goes Schoolgebouwen rekenen wij voor deze opgave tot de gemeentelijke (publieke) gebouwen. Omdat de onderwijsgebouwen een gezamenlijke verantwoording is van de schoolbesturen en de gemeente, hebben we aan alle schoolbesturen gevraagd om samen deze grote, ambitieuze en complexe opgave op te pakken. Voorgezet onderwijs Bij de vaststelling van de bestuursrapportage 2020 is besloten het opstellen van een Integraal Huisvestingsplan (IHP) uit te stellen tot duidelijk is wat de nieuwe wetgeving gaat inhouden. Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 34
De schoolbesturen van het voorgezet onderwijs (VO) hebben in een overleg aan het college van B&W gevraagd het opstellen van een IHP naar voren te halen vanwege een aantal ontwikkelingen die op dit moment voordoen: - Aanvraag huisvestingsprogramma 2022: vervangende nieuwbouw Ostrea Lyceum (locatie Fruitlaan). Hierover moet het college van B&W nog een standpunt innemen; - Toekomstige nieuwbouw van het Calvijncollege. Met het Calvijncollege hebben hierover al een aantal gesprekken plaatsgevonden, dit vraagt nog verdere uitwerking. - Verder zijn er nog ontwikkelingen gaande die betrekking hebben op het instandhouden van een kwalitatief goed onderwijsaanbod en het verbreden van het onderwijsaanbod in Goes. Dit wordt nog verder uitgewerkt. Aan het verzoek van de VO-besturen heeft het college gehoor gegeven. De huisvesting van het VO beslaat circa 1/3 (63.388 m2) van het totaal bruto vloeroppervlak van het gemeentelijk vastgoed. De aanvraag van het Ostrea en de verwachte aanvragen van de andere schoolbesturen maakte het noodzakelijk dat we het ontwikkelen van een IHP naar voren hebben gehaald. De doelstelling en de visie die in de routekaart wordt ontwikkeld zal als uitgangspunt worden meegenomen bij de ontwikkeling van het IHP. Daarom spreken we van een duurzaam integraal huisvestingplan. Het IHP wordt in nauwe samenwerking met de schoolbesturen VO ontwikkeld.
Primair- en speciaal onderwijs De eerste stap is een inventarisatie van alle primair- en speciaal onderwijsgebouwen. Voor een spoedige voortgang is door de gemeente een aanvang gemaakt met de inventarisatie. De tweede stap is een analyse om uiteindelijk te komen tot een visie. We streven ernaar om samen met de schoolbesturen van het primair en speciaal onderwijs in het eerste kwartaal van 2022 de routekaart vast te stellen. Om daarna de volgende stap te zetten: van visie naar een uitvoeringsprogramma voor de eerste vier jaar. Hierbij is het wel noodzakelijk dat we vanuit het Rijk uitsluitsel krijgen op welke manier het Rijk meefinanciert in de investeringen om te komen tot energieneutrale onderwijsgebouwen. Het is nog niet bekend of we op korte termijn uitsluitsel van het Rijk kunnen verwachten. We hebben schoolbesturen van het primair en speciaal onderwijs geïnformeerd dat de gezamenlijke inventarisatie en aanpak ontwikkeling niet automatisch betekent dat we voor onze rekening onderzoek en/of andere aanpassingen gaan plegen aan het gebouw dan noodzakelijk zijn voor de verduurzamingsopgave. Dit soort zaken worden later betrokken bij het nog op te stellen Integraal Huisvestingsplan (IHP).
Rijksverantwoordelijkheid Omdat de financieringswijze en de verantwoordelijkheden voor de verduurzamingsopgave van de onderwijsgebouwen in Nederland nog veel onduidelijkheden kent en dit naar verwachting niet snel is opgelost zijn de primair- en speciaal onderwijsgebouwen in de routekaart als groep inzichtelijk gemaakt. Hoewel het nog onduidelijk is hoe de verduurzaming van de onderwijsgebouwen wordt bekostigd en wie waarvoor verantwoordelijk is, is het voor zowel de schoolbesturen als de gemeente belangrijk om inzichtelijk te maken wat de omvang van de opgave is en welke financiële middelen globaal gedurende de looptijd nodig zijn. In hoeverre het nu al noodzakelijk is om een uitvoeringsprogramma te ontwikkelen hangt met name af van de ontwikkelingen bij het Rijk en de ontwikkeling van een Integraal Huisvesting Plan (IHP). Het kabinet zal de komende drie jaar zo’n 340 mln. euro steken in het verduurzamen van zorginstellingen, sportfaciliteiten en onderwijs- en overheidsgebouwen. Daarnaast gaat 125 mln. naar het verduurzamen van rijksvastgoed. Mooi begin, maar niet genoeg... Om al het maatschappelijk vastgoed in Nederland te verduurzamen zijn miljarden nodig: tot 2050 zeker zo’n € 53 miljard. Dat is omgerekend een kleine € 2 miljard per jaar, waarvan € 1,4 miljard alleen al voor het verduurzamen van scholen in het primair en voortgezet onderwijs.
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 35
13. Visie & slimme selectie Om de vernieuwde doelstelling te verwezenlijken is een visie ontwikkeld. Hierbij gaat het om uitgangspunten op hoog abstractieniveau om de verre stip op de horizon te behalen. In dit hoofdstuk wordt eerst ingegaan op de slimme selectie en aansluitend de visie.
13.1 Slimme selectie Om de verduurzamingsdoelstelling effectief uit te voeren vindt er op basis van de vast te stellen visie en de inventarisatie een slimme selectie plaats. Waarbij wordt bepaald welke gebouwen in de eerste vier jaar in aanmerking komen om aan te pakken. Van deze selectie wordt bepaald op welke wijze de gebouwen worden verduurzaamd, wat de kosten zijn en de wijze van financiering. De indeling hiervan zal in hoofdlijnen zijn: Verkoop Sloop en verkoop; Vervanging en nieuwbouw; Duurzame renovatie; Aardgasvrij maken.
13.2 Visie Zoals in hoofdstuk 9 is omschreven staan in het landelijk Klimaatakkoord twee richtinggevende uitgangspunten voor de invulling van de routekaart. Namelijk verduurzamen op natuurlijke momenten en een kosteneffectieve aanpak. Het hoofduitgangspunt van de gemeentelijke visie is:
Gemeente Goes verduurzaamt het gemeentelijk vastgoed met een Slimme selectie door kosten efficiëntie Om deze visie uit te voeren worden de volgende beïnvloedingsfactoren gehanteerd: Doelmatige inzet gebouwen Doelmatige inzet budgetten Financieringswijze & samenwerking huurders, gebruikers en eigenaren Doelmatige opwekking energie Passende en doelmatige organisatie Uitvoering geven aan wettelijke verplichting
Doelmatig inzet gebouwen: - Het gebouwenbestand laten aansluiten bij het accommodatiebeleid en de maatschappelijke trends, zoals het project maatschappelijke voorzieningen; - Goed financieel- en maatschappelijk rendement; - Verkoop van gebouwen die niet bijdragen aan maatschappelijke doelstellingen o Minder energieverbruik en verkleining de verduurzamingsopgave; - Minder bruto vloeroppervlak door multifunctioneel gebruik o Synergiewinst; - Flexibele gebouwen vanwege snel veranderende vraag huurders/ gebruikers; - De verduurzaming van een gebouw kan een katalysator zijn om de kwaliteit van een gebouw op peil te brengen. Naast verduurzaming van gebouwen en CO2-reductie is er vaak behoefte aan kwaliteitsverbetering van gebouwen. Een combinatie van deze twee voorkomt dat minder doelmatig wordt omgesprongen met middelen. Een aanvullende investering voor de kwaliteitsverbetering is in zo’n geval wel nodig. - Het behalen van de doelstelling gaat over het gehele gebouwenbestand binnen de scope. Niet per individueel gebouw: Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 36
De energieopwekking van alle gebouwen binnen de scope doen mee om het totale energieverbruik van alle gebouwen binnen de scope weg te nemen.: Het behouden van monumenten en gebouwen met een hoge culturele waarde en maatschappelijke waarde. o
-
Doelmatige inzet budgetten: -
-
-
-
-
Prioriteit geven aan maatregelen waarbij CO2 besparing het hoogste is per geïnvesteerde euro. Makkelijk te behalen resultaat, laaghangend fruit, eerst uitvoeren; o Ná uitvoering van het laaghangend fruit overgaan op hoog hangend fruit en indien gewenst innovatieve pilots. Innovatieve pilots hebben hoger risicoprofiel. Focus op kernvastgoed en gebouwen in eigendom van gemeente: o Gebouwen niet in eigendom gemeente op middellange termijn. Keuze vervanging of renovatie hangt o.a. af van: o Bouwjaar en kwaliteit casco (geen monument); Gemiddelde landelijke vervangen na 75 jaar; Bouwjaren >1992 verduurzaming door renovatie eenvoudiger dan bouwjaren <1992; o De functionaliteit, comfortniveau en gezondheidsniveau; o Huurders/ gebruikers tevredenheid; o Boekwaarde en exploitatiewaarde. Maatregelen met relatie D-MJOP uitvoeren op natuurlijke vervangingsmomenten; Verduurzamen van monumenten: in eerste instantie maatregelen uitvoeren die een relatie hebben met het D-MJOP op natuurlijke vervangingsmomenten: o Op middellange termijn onderzoeken of extra maatwerk maatregelen per gebouw mogelijk zijn. Energiebesparing staat boven energielabel stap; Elk gebouw één keer aanraken: in looptijd doelstelling elk gebouw vervangen of duurzaam renoveren of gasvrij gemaakt.
Afwijken alleen als: o Maatregel geen desinvestering is in relatie met D-MJOP of mogelijke toekomstige verduurzamingsrenovatie; o Maatregel terugverdiend wordt binnen de technische levensduur van onderdeel en gebruiksduur. Investeringen laten aansluiten op nog te ontwikkelen wijkgerichte warmtetransitie visie: o Risico: Vertraging en/of bijstelling van plannen omdat vaststelling wijkgerichte warmtetransitie visie later wordt vastgesteld.
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 37
Financieringswijze & samenwerking huurders, gebruikers en eigenaren: - Draagvlak en overeenstemming verkrijgen over aanpak en financiering met huurders, gebruikers, eigenaren en schoolbesturen; Energiebesparingswinst voor 75% gebruiken voor verduurzamingsmaatregelen (25% besparingswinst blijft bij gebruiker/ huurder als prikkel); Energiebesparingswinst bij eigen gebruikers van de gemeente voor 100% gebruiken voor verduurzamingsmaatregelen. o Onderhoudsbudgetten die een relatie hebben met de verduurzamingsopgave uit DMJOP van gemeente en schoolbesturen gebruiken voor verduurzamingsmaatregelen; o Onderhoudsbudgetten van huurders/gebruikers die een relatie hebben met de verduurzamingsopgave gebruiken voor verduurzamingsmaatregelen; Onderwijsgebouwen gezamenlijke verantwoording schoolbesturen en gemeente; Toekomstige rijksbijdrage onderwijsgebouwen; Afschrijftermijnen op basis van levensduur (technisch of gebruik). Niet op basis van terugverdientijd: o Bijvoorbeeld 40 jaar bij renovatie als de technische leverduur gelijkwaardig wordt verlengd; o En 10 of 20 jaar bij beperkte levensduur en/of aanstaande vernieuwing.
Programmatische aanpak maakt egaliseren mogelijk o Kapitaallasten verdelen over looptijd doelstelling; In het uitvoeringsprogramma worden de kansen van regionale, landelijk en Europese subsidies, standalone of in samenwerking met externe partners onderzocht; Aanvullende dekking gemeente voor onrendabele top door: o Bruto vloeroppervlakte gebouwenbestand verlagen door: o
-
-
-
Verkoop Sloop en herontwikkeling bestaande kavels Gebouwen slimmer inzetten > meer functioneel gebruik > gebruikers samenbrengen in gebouwen Kerntaken afstoten o Huren verhogen Wat is de impact om de eventuele gemeentelijke subsidie die de huurder ontvangt; o Commerciële verhuur toevoegen; o Bezuinigen op het flexibele deel van de gemeentelijke begroting: De totale gemeentelijke begroting bedraagt ongeveer €128 mln.; Op welke begroting onderdelen kan worden bezuinig. o Onroerendzaakbelasting verhogen; Eventueel aanvullende dekking overige gebouwverbeteringen
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 38
Doelmatige opwekking energie: -
-
Maximaal energie opwekken per gebouw om minimaal 100% energieverbruik te dekken van dat gebouw; o Overcapaciteit van energieopwekking bij een gebouw gebruiken voor compensatie bij gebouwen waarbij 100% energie opwekking niet mogelijk is, zoals monumenten of gebouwen die nu worden gebruikt voor een postcoderoosproject; o Geen energie opwekken op gebouwen in eigendom van de gemeente, wat niet als doel heeft om energieverbruik gemeentelijke gebouwgebouwengebouwen af te dekken, zoals postcoderoosprojecten; Compensatie van energie opwekken op andere locaties dan de gemeentelijke gebouwen mag verduurzamingsopgave van derden niet in de weg staan.
Passende en doelmatige organisatie: - De organisaties bij gemeente passend maken aan verduurzamingsopgave: o Naast de feitelijke bouwkosten, in hoofdstuk 10, zijn er ook kosten geraamd voor enginering, directievoering en toezicht. De jaarlijkse bijkomende kosten voor enginering, directievoering en toezicht voor scopegroep 1 op basis van de routekaart voor de twee vernieuwde doelstellingen periodes zijn geraamd op: Doelstelling 2045 € 0,34 mln. Doelstelling 2050 € 0,28 mln. De enginering, directievoering en toezichtkosten voor scopegroep 2 en 3 worden in de uitvoeringsprogramma's bepaald. Met de concept routekaart hebben we een globaal beeld over de verwachte totale bouwkosten, maar dus niet welke type projecten de komende vier jaar daaronder gaan vallen. Daarom wordt op dit moment met een gemiddelde opslag van 20% op de bouwkosten gerekend. Na vaststelling van de routekaart zal bij de ontwikkeling van het vierjarig uitvoeringsprogramma de investeringskosten en kapitaallasten van de projecten, waaronder ook de kosten van enginering, directievoering en toezicht, nauwkeuriger in beeld worden gebracht. Hierbij zal ook rekening worden gehouden met aanpassing van het prijspeil. De kostenramingen uit het uitvoeringsprogramma worden op dat moment gebruikt in de gemeentelijke meerjarenbegroting.
De enginering, directievoering en het toezicht zal deels door de markt worden ingevuld, maar ook deels door eigen personeel van gemeente Goes. De exacte verdeling van uitbesteding en eigen personeel zal na besluitvorming van het vierjarig uitvoeringsprogramma worden bepaald. o Implementeer energiebeheer en monitoring in en voer acties uit die hieruit voortvloeien;
Uitvoering geven aan wettelijke verplichting: -
-
Maatregelen met een terugverdientijd van < vijf jaar, binnen vier jaar uitvoeren voor het kernvastgoed met een instandhoudingstermijn van > tien jaar (bij gebouwverbruik >50.000kWh en/of >25.000m3); o Als dit uitgangspunt conflicteert met eerdergenoemde uitgangspunten dan een integrale afweging maken; o Als de terugverdientijd enkele jaren hoger is dan vijf jaar dan ook een integrale afweging maken met eerdergenoemde uitgangspunten; Kantoren in Nederland in 2023 tenminste energielabel C: o Stadskantoor en Troelstralaan voldoen. Energie label plicht bij publiek toegankelijke gebouwen > 250 m2: o De output van het label gebruiken bij de ontwikkeling en uitvoering van het uitvoeringsprogramma.
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 39
14. Verdieping van de verduurzamingswijze Als nadere uitwerking van de visie wordt een aantal aspecten van de verduurzamingswijze nader belicht in dit hoofdstuk.
14.1 Samenwerking, communicatie & kennisdelen De verduurzamingsopgave kunnen we alleen realiseren in samenwerking met anderen. -
Samenwerking met huurders, gebruikers en schoolbesturen, aandacht voor elkaars belangen en draagvlak creëren; Huurders, gebruikers en schoolbesturen informeren met een reëel verwachtingsbeeld; Uitgevoerde projecten worden extern gecommuniceerd om inwoners, bedrijven en andere organisaties aan te sporen ook hun gebouwen te verduurzamen en kennis te delen. We geven hiermee het goede voorbeeld. We halen kennis op bij externe partijen zoals gemeenten, de VNG en het ministerie.
14.2 Trias Energetica Er wordt gebruik gemaakt van de driestappenstrategie van Trias Energetica. Om energieneutraal te worden moet de 3e stap vermeden worden. 1. Beperk de energievraag; 2. Maak energiezuinige, duurzame technieken mogelijk; a. Gebruik energie uit reststromen; b. Gebruik energie uit hernieuwbare bronnen 3. Indien gebruik van eindige (fossiele) energiebronnen onvermijdelijk is, gebruik ze dan zeer efficiënt en compenseer dit op jaarbasis met 100% hernieuwbare energie.
14.3 Raakvlak wijkgerichte warmtetransitie visie Voor de gebouwde omgeving stelt de gemeente uiterlijk eind 2021 de transitievisie warmte vast. In deze visie wordt ook aangegeven welke wijk wanneer van het aardgas af gaat. In dit proces is er op dit moment een concept transitiekaart ontwikkeld. In de concept Transitievisie Warmte gemeente Goes d.d. okt 2021 is o.a. over warmtenetten opgenomen: In de Goese Polder kan een warmtenet een kansrijke oplossing bieden. De buurt heeft vrij homogeen vastgoed dat zich goed leent voor aansluiting op een warmtenet. Bovendien is het corporatiebezit van Beveland Wonen hier relatief hoog. Warmtenetten kunnen gefaseerd worden gerealiseerd met een gebiedsgerichte aanpak waarmee per fase clusters van gebouwen van het aardgas zullen afgaan om te worden aangesloten op een collectief warmtenet. Vanwege geclusterd bezit en de aantallen waar het veelal om gaat, wordt corporatiebezit als kansrijk gezien om als eerste aan te sluiten in een buurt, en gestapelde bouw eerder dan laagbouw. Een aandachtspunt is de drukte in de ondergrond. Verder onderzoek hiernaar zal een van de eerste stappen zijn in de verdere verkenning voor een warmtenet in de Goese Polder. In de wijken rondom het centrum van de kern Goes - West, Zuid, Oost, Noordoost – zien we dat de kosten voor all-electric en een warmtenet dichtbij elkaar liggen.
Het gaat hier om overwegend naoorlogse buurten met een redelijke bebouwingsdichtheid (met in de wijken Oost en West nog voor een deel vooroorlogse gebouwen die vallen onder het hybride transitiepad). Of in deze buurten een warmtenet komt is afhankelijk van de beschikbaarheid van warmtebronnen en de mate waarin we de warmtevraag kunnen organiseren. Hiervoor ontbreekt op dit moment voldoende perspectief. Bij de herijking van de Transitievisie Warmte beoordelen we opnieuw het perspectief op een warmtenet. Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 40
Kijkend naar de bebouwing is in deze wijken veel winst te halen met isolatie en zal dus daar de nadruk op liggen in dit transitiepad voor de komende periode.
Nadat in de transitievisie warmte de mogelijke alternatieven in beeld gebracht zijn, besluit de gemeente in het uitvoeringsplan op wijkniveau over de definitieve alternatieve energie-infrastructuur van een wijk. Hierbij valt te denken aan: - Warmtepompen op: o Lucht o Gesloten bodem bronnen - Warmtenetten met: o Geothermie o Restwarmte o Aquathermie Belangrijk hierbij is dat de gestelde eisen vanuit de aanleg van een warmtenet er nooit voor mogen zorgen dat de gebouwen niet worden geïsoleerd om de exploitatie van een warmtenet rendabel te krijgen. Het principe van trias energetica blijven toepassen.
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 41
-
Waterstof: o Waterstof gaat een rol spelen in de energietransitie, maar is niet de oplossing voor het uitfaseren van alle fossiele energiebronnen. We hebben een mix aan alternatieven nodig om onze energievoorziening te verduurzamen. Waterstof is één van die alternatieven. Het duurt nog zeker tot 2030 voordat duurzame waterstof grootschalig gemaakt en gebruikt kan worden. We moeten nu al maatregelen nemen om van fossiele brandstoffen af te gaan en onze energievoorziening te verduurzamen. We moeten niet wachten op waterstof. o Waterstof is niet geschikt
Figuur 2, Waterstofladder van Natuur & Milieu
Figuur 3, Waterstofladder RES
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 42
voor elke soort toepassing. Sommige sectoren kunnen zonder groene waterstof niet verduurzamen terwijl voor andere sectoren al CO2-vrije technieken beschikbaar zijn. Kijkende naar de beschikbaarheid van duurzame alternatieven, energetische efficiëntie en schaarste van groene waterstof kan waterstof op dit moment het beste worden ingezet als grondstof en brandstof in de industrie, om een balansfunctie te vervullen in onze energieinfrastructuur. Waterstof moet niet grootschalig ingezet worden voor toepassingen waar al goede duurzame alternatieven voor bestaan zoals voor warmte in de gebouwde omgeving. Voor deze toepassingen bestaan al goede duurzame alternatieven die efficiënter zijn dat waterstof. Ter illustratie: Gasunie gaat ervan uit dat slechts 10.000 tot 15.000 van de acht mln. woningen in 2030 op waterstof worden aangesloten. In Stad aan ’t Haringvliet loopt een pilot op alle 600 woningen in het dorp te voorzien van een waterstofaansluiting via het gasnet.
14.4 Aanbesteding- en contractvorm Er wordt op basis van het reguliere aanbestedingsbeleid gekozen voor passende aanbesteding- en contractvormen waarbij: - Toekomstige functieveranderingen, uitbreidingen, vervangingen e.d. van gebouwen mogelijk zijn, zonder onnodige risico’s door de gekozen contractvorm; - De installateur meerjarig invloed en verantwoordelijkheid krijgt om prestaties te borgen van goede en energiezuinige werking van gebouwinstallaties; - Regiobedrijven de mogelijkheid krijgen om een opdracht te verkrijgen.
14.5 Innovatie Verduurzaming op basis van bewezen technieken is mogelijk maar niet altijd toereikend. Bouwprojecten in een gemeentelijke context hebben publieke en politieke aandacht, die de experimenteerruimte beperkt. Dit staat op gespannen voet met het vinden van innovatieve oplossingen waar de energietransitie om vraagt. -
Ontwikkelingen in techniek, financieringsconstructies, aanbestedingsaanpak e.d. worden gevolgd;
14.6 Klimaatadaptatie De verduurzamingsmaatregelen worden zodanig uitgevoerd dat gebouwen beter bestand zijn tegen het veranderende klimaat. Aandachtsgebieden zijn o.a.: -
-
-
Beperk externe- en interne warmtelast op warme dagen door goed gebouwontwerp, apparatuur en gebruik: o Zoals: geen zoninstraling op warme dagen maar wel op koude dagen; Figuur 4, Temperatuurkaart Goes o Maak warmteoverschrijdingsberekeningen > vooraf verwachte ruimtetemperaturen zichtbaar voor kritische ruimten; Wanneer koeling alsnog benodigd is, in ruimten waar personen langdurig verblijven, gebruik duurzame installaties: o Bijvoorbeeld bodemenergie > zorg dan voor voldoende grondoppervlak hiervoor. Realiseer een koele en regenwater opneembare buitenruimte: o Plant bomen en beplanting in de buitenruimte.
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 43
14.7 Circulair bouwen Integraal aan de vastgestelde verduurzamingsdoelstelling wordt in het uitvoeringsprogramma onderzocht wat de mogelijkheden zijn om ook de gebouwen of gebouwaanpassingen circulair aan te pakken. Aandachtsgebieden zijn o.a: -
-
-
Verantwoorde herkomst: o Nieuw o Recyclet bij afschrijftermijnen van >18 jaar; o Hergebruik bij afschrijftermijnen van <18 jaar; o Biobased Losmaakbaarheid o Zo min mogelijk: lijmen, gieten, PUR, kit; o Wel bouten en schroeven o Aandacht voor verbinding wijze: Type; Toegankelijkheid; Vorminsluiting; Doorkruisingen. Eisen op product en/of element niveau (niet grondstofniveau)
14.8 Herijking, monitoring & bewustzijn -
Elke vier jaar wordt de Routekaart, IHP, D-MJOP en het uitvoeringsprogramma herijkt; Jaarlijks wordt het energieverbruik gemonitord. Deze informatie wordt intern- en extern gedeeld om bewustzijn bij huurders/ gebruikers en eigenaren te creëren. Vanuit de analyse worden acties ondernomen.
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 44
15. Kritische succesfactoren en risico’s Om de verduurzamingsopgave te verwezenlijken wordt in dit hoofdstuk inzicht gegeven in de belangrijkste kritische succesfactoren en toprisico’s.
15.1 Kritische succesfactoren Algemeen Haalbaarheid en betaalbaarheid voor de samenleving, voldoende bevoegdheden en landelijke tegemoetkoming voor de uitvoeringslasten. Organisatorisch Een integrale uitvoering van de verduurzamingsvisie met maatschappelijk beleid, techniek en financiën om de doelstelling te kunnen behalen en desinvesteringen te voorkomen. Goede externe samenwerking met huurders en gebruikers met aandacht voor de belangen van de huurders, gebruikers en de gemeente; Voor de huisvesting van scholen in het PO en VO in Nederland geldt de Routekaart PO/VO opgesteld door PO- en VO-raad in samenspraak met de VNG. Beide partijen onderschrijven de ambitie van de routekaart en trekken gezamenlijk op bij het wegnemen van belemmeringen en knelpunten in de uitvoering door scholen en gemeenten. De schoolgebouwen in het primair en voortgezet onderwijs zijn een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeenten en schoolbesturen. Maatschappelijk Veranderende maatschappelijke ontwikkelingen: maak het gebouwenbestand toekomstbestendig. Relatie aanbod en vraag van vastgoed en duidelijkheid wat de gemeente als in kernvastgoed bestempeld. Planning, kwaliteit en financiën Natuurlijke investeringsmomenten gebruiken om kapitaalvernietiging zoveel als mogelijk te voorkomen.
Natuurlijke momenten zijn o.a.: momenten dat de technische en/of economische leverduur is bereikt, groot onderhoud is gepland en verandering van huurder of het gebruik van het pand en het wijkgericht aardgasvrij maken. Doorontwikkeling van de techniek; De verduurzaming van een gebouw kan een katalysator zijn om de kwaliteit van een gebouw op peil te brengen. Naast verduurzaming van gebouwen en CO2-reductie is er vaak behoefte aan kwaliteitsverbetering van gebouwen. Een combinatie van deze twee wordt voorkomen dat minder doelmatig wordt omgesprongen met middelen. Een aanvullende investering voor de kwaliteitsverbetering is in zo’n geval wel benodigd. Verduurzaming op basis van bewezen technieken is mogelijk maar niet altijd toereikend. Bouwprojecten in een gemeentelijke context hebben publieke en politieke aandacht, die de experimenteerruimte beperkt. Dit staat op gespannen voet met het vinden van innovatieve oplossingen waar de energietransitie om vraagt. De technische- en financiële haalbaarheid om monumenten aan te passen; Een ‘verstandige’ verduurzaming. (no-regret) Een zogenaamde ‘spijtvrije’ verbouwing waarmee de gebouweigenaar ervan verzekerd is dat niet meermaals binnen de technische levensduur een ingrijpende aanpassing aan dezelfde bouwdelen noodzakelijk is, vooruitlopend op het alternatief voor aardgas dat wordt gekozen in de wijkgerichte aanpak.
Landelijk wordt uitgegaan dat ongeveer gemiddeld 15% van de meerkosten van de verduurzaming kan worden betaald uit de onderhoudsvoorziening. Onderzoek dient uit te wijzen wat in Goes mogelijk is. Landelijk wordt uitgegaan dat ongeveer gemiddeld 15% van de duurzaamheidsmaatregelen zich kan terugverdienen via een lagere energierekening. Om dit geld te kunnen inzetten is de bereidheid van huurders benodigd tot het aangaan van nieuwe financiële exploitatie afspraken. In de uitvoering van verduurzaming is de gemeente als eigenaar afhankelijk van de gebruiker, in termen van bereidheid om mee te werken. Hierbij gaat het om de vraag welke partij profiteert van de besparingen op de energiekosten (split incentive). Dit is landelijk een van de oorzaken van een lange aanloop om tot verduurzaming te komen. Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 45
Op zoek naar ‘laaghangend fruit’: welke investering geeft in eerste instantie de meeste CO2reductie per euro; Externe financiële ondersteuningsvormen; De relatie terugverdientijden en wisselende fossiele energieprijzen; De onrendabele top bij investeringen zo laag als mogelijk houden.
Externe invloeden Integratie met de te ontwikkelen gemeentelijke aanpak wijkgerichte verduurzaming. Geplande ontwikkeling & vaststelling in 2021;
15.2 Risico’s Het toprisico voor de verduurzamingsopgave die kan oplopen is: De doelstelling is financieel en/of technisch mogelijk niet haalbaar. Mogelijke oorzaken c.q. deelrisico’s die kunnen oplopen zijn: De gemeenteraad stelt onvoldoende krediet beschikbaar voor de uitvoering van de doelstelling; De besparingswinst op de jaarlijkse energierekening is lager dan verwacht; De jaarlijkse CO2-reductie is lager dan verwacht; De dekking uit de voorziening onderhoud blijkt lager dan verwacht; De huurders/ gebruikers en/of schoolbesturen zijn niet bereid om het grootste deel van de financiële besparing op de jaarlijkse energierekening in te zetten voor de opgave; De huurders/ gebruikers en/of schoolbesturen zijn niet bereid om een deel van hun jaarlijkse onderhoudsbudgetten in te zetten voor de opgave; De gemeenteraad en/of het college wijzigt tussentijds de uitgangspunten; Energieneutraal is bij sommige bestaande gebouw zeer kostbaar en kan niet altijd worden behaald bij verduurzaming van een bestaand gebouw, zoals monumenten; Energieopwekking op andere gebouwen ter compensatie van andere gebouwen kan niet voldoende worden behaald; De gemeentelijke organisatie en/of de schoolbesturen hebben onvoldoende organisatiecapaciteit en/of kennis; De gemeentelijke organisatie en/pof partners werken onvoldoende integraal; Door veelheid aan belangen bij de gemeente en
de partners verloopt besluitvorming traag; Duurzaamheid maakt nog niet altijd automatisch onderdeel uit van de gemeentelijke begroting en die van partners; Investeringen in verduurzaming worden vaak gepresenteerd in het licht van een terugverdientijd. Dit verengt de discussie tot energiebesparing en staat integrale verduurzaming van de bestaande voorraad, met daarbij soms onrendabele investeringen, in de weg; Kansen worden gemist en risico’s ontstaan als de planning van de ontwikkeling en vaststelling van de transitievisie warmte niet gelijk opgaat met deze verduurzamingsopgave; De verduurzamingsopgave voor het gemeentelijk vastgoed is volgend aan de te ontwikkelen warmtetransitie. Landelijk beeld laat zien dat vaststelling van deze visie en voortgang van de uitvoering zeer onzeker is. Dit kan leiden tot desinvesteringen. Aanvullende risico’s zijn: Kan het regionale elektra grit het aan? Bijvoorbeeld het opwekken van energie met zonnepanelen. De bouwwereld heeft op dit moment het erg druk. Hierdoor stijgen de prijzen. Daarnaast kan het voorkomen dat er een beperkt aantal aannemers en installateurs het werk vanwege de beschikbare capaciteit aan kunnen.
Verzekeraars meer eisen stellen aan Zonnepanelen; Er dient aandacht te zijn voor weerstand die kan ontstaan bij inwoners, huurders en gebruikers van gebouwen; Vanwege de omvang kan de gemeentelijke organisatie de opgave niet aan. Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 46
Kansen zijn: De gestegen energieprijzen geven een extra impuls.
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 47
16. Vervolg
16.1 Besluitvorming college, gemeenteraad en schoolbesturen primair- en speciaal onderwijs Mede op basis van het participatietraject klankbordgroep inwoners/ huurders en de werkgroep primairen speciaal onderwijs wordt de concept routekaart met adviezen vanuit de projectgroep voorgelegd aan het college van B&W en de schoolbesturen primair- en speciaal onderwijs. De advisering zal met name ingaan op de aspecten: - Vernieuwde doelstelling - Scope omvang (drie groepen) - Verduurzamingsvisie - Klimaatadaptatiebeleid - Circulariteitbeleid - Financieringsvoorstel Indien gewenst gaat de klankbordgroep inwoners/ huurders en de werkgroep primair- en speciaal onderwijs in de beeldvormende periode in gesprek met een afvaardiging van het college en de gemeenteraad over haar adviezen.
16.2 Vierjarig uitvoeringsprogramma Na de vaststelling van de routekaart zal op basis van de routekaart en een tweede participatietraject het vierjarig uitvoeringsprogramma worden ontwikkeld. Hiervoor wordt o.a. gebruikt gemaakt van: - Energie labels; - En een nadere inventarisatie. Op dit moment zijn al een aantal verduurzamingsprojecten gestart of starten binnen enige tijd. De belangrijkste op dit moment zijn: Scope groep eigendom, geen onderwijs Op de brandweerkazerne in Goes zijn in 2021 zonnepanelen op het dak gelegd; Lopend huisvestingsonderzoek naar wijkvoorziening Jan Ligthart in Goes. Maatschappelijke voorzieningen geïnventariseerd: Plan Goes voor elkaar in 2022; Dak vervanging en dakisolatie: a. Restauratie museum in Goes in de definitiefase; b.
Soepuus in Goes gereed in Q2 2022; Haalbaarheidsonderzoek naar toekomstbestendigheid huisvesting ambachtscentrum, Scouting HvB en scouting JV in Goes eind 2021 collegevoorstel; Nieuwbouw brandweergarage Goes-West in de studiefase; Scope groep geen eigendom, geen onderwijs Verduurzaming installaties sportcentrum Omnium in Goes gereed in Q2 2022 en onderzoek naar de verduurzaming bouwkundige schil in 2022/2023; Scope groep primair- en speciaal onderwijs Verduurzaming Basisschool De Poeljeugd in ’s-Heer Hendrikskinderen door schoolbestuur Albero scholen; Vervanging basisschool 's-Heer Arendskerke in de definitiefase; Bovengenoemde verduurzamingsmaatregelen worden opgenomen en uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma. Landelijk gaan we ervan uit dat de CO2-reductie van deze verduurzamingsopgave vanaf 1990 t/m 2017 gemiddeld in Nederland 17% was. Dat is gemiddeld ca. 0,6% CO2-reductie per jaar. In 2030 moet de Europese Unie 55% minder CO2 uitstoten dan in 1990. In het vierjarig uitvoeringsprogramma Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 48
bepalen we op basis van de inventarisatie van energieverbruiken van de gebouwen in Goes wat de gemiddelde CO2-reductie per jaar is geweest van de afgelopen jaren. Op basis van deze informatie en de vernieuwde doelstelling die door de gemeenteraad wordt vastgesteld, bepalen we de benodigde gemiddelde jaarlijks CO2-reductie t/m 2030 en t/m het einde van de doelstellingperiode. In ieder geval zal tot 2030 met ca. 4,4% de gemiddelde jaarlijkse CO2-reductie fors hoger zijn dan de CO2-reductie van 0,6% in de jaren vanaf 1990. In het geval het doelstellingritme voor de eerste vier nog niet wordt behaald met de aanpak van bovengenoemde gebouwen worden, o.b.v. de slimme selectie, verduurzamingsprojecten aangevuld in het uitvoeringsprogramma. Hierbij valt te denken aan bijvoorbeeld: No-regret verduurzamingsmaatregelen op thema niveau met een korte terugverdientijd, bijvoorbeeld; o Zonnepanelen aanbrengen op daken; o Bestaande spouwmuren isoleren. No-regret verduurzamingsmaatregelen uit het D-MJOP; Mogelijk andere gebouwen die door andere redenen op de nominatie staan om te worden vervangen, gesloopt, gerenoveerd en/of verbouwd; Gebouwen die de grootste energieslurpers zijn > grote gebouwen met hoge CO2 uitstoot per m2.
Daarnaast zal er in het uitvoeringsprogramma aandacht zijn voor: Monitoring van energieverbruik en actie nemen op grote afwijkingen; Het stimuleren van de koplopers. De verduurzamingsopgave voor het gemeentelijk vastgoed is volgend aan de te ontwikkelen wijkgerichte warmtetransitie. Landelijk beeld laat zien dat vaststelling van deze visie en voortgang van de uitvoering zeer onzeker is. Daarnaast staan dertien gebouwen op de nominatie om te verkopen en vallen daarmee buiten de scope. Het gaat om twee kantoren, een voormalige school, voormalig dorpshuis Kattendijke, brandweergarage in ’s Heer Arendskerke en acht woningen in Goes. Twee onderwijsgebouwen zijn (bijna) energieneutraal gebouwd. Deze gebouwen vallen hierdoor buiten de scope.
16.3 Meerjarenonderhoudsprogramma’s Daarnaast wordt het meerjarenonderhoudsprogramma verduurzaamd (D-MJOP) door de gemeente en het meerjarenonderhoudsprogramma primair- en speciaal onderwijs gebouwen door de schoolbesturen verduurzaamd.
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 49
17 Bijlagen 17.1 Scopegroep: Gebouwenbestand eigendom, geen onderwijs Naam
Functie
Adres
Plaats
De Pit
Wijkgebouw
Appelstraat
Goes
BVO 440
t Beest
Poppodium
Beestenmarkt
Goes
795
Gymzaal
Gymzaal
Bergweg
Goes
525
Jan Ligthart
Wijkgebouw
Bergweg
Goes
893 4.475
De mythe
Theater
Bleekveld 1
Goes
Berging begraafplaats
Berging begraafplaats
Boomdijk
Wolphaartsdijk
18
Kerktoren
Kerktoren
Brugstraat
Wilhelminadorp
500
Wilhelminahuis
Wijkgebouw
Brugstraat
Wilhelminadorp
759
Kerktoren
Kerktoren
Dorpsstraat
Kattendijke
700
Brede school
Brede school
Elvis Presleylaan
Goes
480
Kerktoren
Kerktoren
Geertesplein
Kloetinge
800
Berging begraafplaats
Berging begraafplaats
Geldeloozepad
Goes
52
Kantoor A
Kantoor A
Geldeloozepad
Goes
315
Remise
Remise
Gelzeloozepad
Goes
378
Oud stadhuis
Oud stadhuis
Grote Markt
Goes
1.655
Gymzaal
Gymzaal
I.G.J. van de Boschstraat
Wilhelminadorp
269
De Spinne
Gymzaal
Johnsonlaan
Goes
425
Berging begraafplaats
Berging begraafplaats
Kapelseweg
Kloetinge
40
Dienstwoning
Kattendijksedijk
Goes
242
Kinderboerderij/MEC
Kinderboerderij/MEC
Kattendijksedijk
Goes
783
Ambachtscentrum & scouting
Kattendijksedijk 27-31
Goes
1.599
Soepuus
Ambachtscentrum & scouting Soepuus sanitair voorzieningen haven + vergaderruimte
Kleine Kade
Goes
221
Berging begraafplaats
Berging begraafplaats
Kureweg
Kattendijke
15
Kibeo Kuyperlaan Goes
Kinderdagverblijf
Kuyperlaan
Goes
550
Berging begraafplaats
Berging begraafplaats
Langeweg
Wilhelminadorp
Voormalig schoolgebouw
Voormalig schoolgebouw
Lijnbaan
Goes
Gymzaal 433: City Marketing, 434: Eigen huisvesting, 957: CBR, 959: GR
Gymzaal
Lijnbaan 14/16
Goes
393
Stadskantoor
M.A. de Ruijterlaan
Goes
14.694
25 1.942
Gymzaal
Gymzaal
Noordeinde 5b
Kloetinge
459
Berging begraafplaats
Berging begraafplaats
Noordweegseweg
Eindewege
25
Sluisgebouw + schuurtje
Sluisgebouw + schuurtje
Wilhelminadorp
61
Kerktoren
Kerktoren
Oosthavendijk Oostkerkesstraat 1 (elektrameter mogelijk op
Wolphaartsdijk
500
Gymzaal
Gymzaal
Oostkerkestraat
Wolphaartsdijk
Brandweerkazerne
Brandweerkazerne
Oranjeweg
Goes
511
Openbaar toilet
Openbaar toilet
Ostendestraat
Goes
40
Berging begraafplaats
Berging begraafplaats
Oude Rijksweg
s-heer Hendrikskinderen
25 13
1.851
Sanitair unit
Sanitair unit
Oude Zeedijk
Kattendijke
Berging begraafplaats
Berging begraafplaats
Oudelandseweg
Oud-Sabbinge
16
Kerktoren
Kerktoren
Plein
's-Heer Hendrikskinderen
700
Gymzaal
Gymzaal
Reigerstraat
Goes
454
Amicitia
Dorpshuis
Schimmelpennickstraat
Kloetinge
862
Dakruiter Grote Kerk
Kerktoren
Singelstraat
Goes
10
Historischg museum De Bevelanden
Museum & VVV
Singelstraat 13 / 13A
Goes
1.432
Heer Hendrikhuis
Dorpshuis
Te Werfstraat
’s-Heer Hendrikskinderen
Gymzaal
Gymzaal
Thorbeckelaan
Goes
454
Heer Arendhuis
Dorpshuis
Torenring
’s-Heer Arendskerke
662
Kerktoren
Kerktoren
Torenring
's-Heer Arendskerke
800
Kantoor Kweker
Kantoor Kweker
Troelstralaan
Goes
760
Remise
Remise
Troelstralaan
Goes
1.170
Werkplaats en magazijnen
Werkplaats en magazijnen
Troelstralaan
Goes
970
Visperk
Opslaggebouw
Turfkade
Goes
Katshuis
Dorpshuis
Van Heenvlietstraat
Kattendijke
514
Brandweergarage
Brandweerkazerne
Villa Novastraat
Wolphaartsdijk
205
Kleedlokalen
Kleedlokalen
Vogelzangspad
Goes
207
Kom us Kieke
Stadsboerderij
Watervlietweg
Goes
285
Parkeergarage
Parkeergarage
Westwal
Goes
16.564 482
663
4
Gymzaal
Gymzaal
Zilveren Schoe
Goes
Berging begraafplaats
Berging begraafplaats
Zuidvlietstraat
Goes
25
Ominium
Zwembad, sporthal en tropisch bos Zwembadweg 3-5
Goes
19.721
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 50
17.2
Scopegroep: Gebouwenbestand geen eigendom, geen onderwijs
Naam
Functie
Adres
Plaats
Werkplaats & museum
Werkplaats & museum
Albert Plesmanweg
Goes
1.400
Goederenloods
Restaurant
Albert Plesmanweg
Goes
352
Seinhuis
Seinhuis
Albert Plesmanweg
Goes
114
Kassa
Kassa
Albert Plesmanweg
Goes
60
Weegbrughuisje
Weegbrughuisje
Albert Plesmanweg
Goes
8
Wijkbedrijf Goes Zuid Gemeente Vlissingen is verantwoordelijk voor deze Zeeuws brede voorziening. Bij de doorontwikkeling van daklozenopvang met gemeente Vlissingen de verduurzaming van dit gebouw bespreken. Walk Inn De gemeente subisdieerd exploitatie en personeel. De ruilwinkel betaald geen huur. In overleg met Beveland Wonen de verduurzaming van dit gebouw bespreekbaar maken. Ruilwinkel Westkant (De gemeente heeft jaren geleden het pand verkocht aan (toen nog ) RWS onder de voorwaarde dat het wijkgebouw onder dezelfde condities (dat wil zeggen geen huur betalen) er in kon blijven. In overleg met Beveland Wonen de verduurzaming van dit gebouw bespreekbaar maken. Wijkgebouw
Beukenstraat
Goes
Bleekerstraat
Goes
175
Couwervestraat
Goes
260
Evertsenstraat
Goes
811
‘t Trefpunt
Dagbesteding
Joannaplantsoen
Goes
570
Bibliotheek
Bibliotheek
Kolveniershof 106, 108 en 122
Goes
1.540
De Korenbloem
Molen
Paardeweg
Goes
128
Kantoor
s-Heer Elsdorpweg
Goes
2.165
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
BVO
Pagina 51
17.3
Scopegroep: Gebouwenbestand primair- en speciaal onderwijs
Naam
Functie
Adres
Plaats
BVO
Brede school
De Spinne 68 (Noorderlicht) Joseph Lunslaan 5 (Holtkampschool) Joseph Lunslaan 7 (w ijkgebouw ) Joseph Lunslaan 9 (Allevo, consult.buro) Joseph Lunslaan 11 (kantoor huismeester) Joseph Lunslaan 13 (dagopv. Gehandicapt.) Joseph Lunslaan 15 (SMWO) Goes
5.152
Noorderlicht - Chr. onderw ijs & Holtkampschool Openbaar onderw ijs Brede School Ouverture - Pr. Beatrix Brede School Ouverture Zuidw esthoek
Brede school
Elvis Presleylaan
Goes
2.131
Brede school
Elvis Presleylaan
Goes
1.367
Gymzaal
Gymzaal
Vogelzangspad
Goes
454
Deel MFA/ Brede School Mannee Multifunctionele accommodatie Hillew eg 1 en 3
Goes
1.705
B. Ernstschool
Primair onderw ijs
Bergw eg
Goes
1.654
De Tw eern - SBO
Primair onderw ijs
Evertsenstraat
Goes
3.900
De Basis
Primair onderw ijs
Frambozenstraat
Goes
936
Johannes Calvijnschool
Primair onderw ijs
Gardenierhof
Wolphaartsdijk
535
Stamperiusschool
Primair onderw ijs
I.G.J. van de Boschstraat
Goes
655
Pr. Ireneschool
Primair onderw ijs
Kamperfoeliestraat
Goes
927
De Tw eemaster
Primair onderw ijs
Kuyperlaan
Goes
1.348
Koelmanschool
Primair onderw ijs
Merellaan
Goes
1.645
De Poeljeugd
Primair onderw ijs
Plein
’s-Heer Hendrikskinderen
1.131
Prof . Kohnstammschool
Primair onderw ijs
Reigerstraat
Goes
1.416
Schengehof
Primair onderw ijs
Slotstraat
’s-Heer Arendskerke
De Kring
Primair onderw ijs
Tiendendreef
Goes
Het Samenspel Schengehof (is ook Slotstraat 3) Gebouw heef t 2 delen en 2 adressen.
Primair onderw ijs
Van der Baanstraat 26/ H. Dunantstraat 27
Wolphaartsdijk
984
Primair onderw ijs
Wissekerksew eg 2 en 3
's-Heer Arendskerke
414
Dr. C. Steenblokschool
Zuidvlietstraat
Goes
672
De Sprienke
Primair onderw ijs Speciaal- en voortgezet speciaalonderw ijs
Vivaldipad
Goes
3.619
Acreon
Speciaal onderw ijs
Industriestraat
Goes
930
Bergw eg
Goes
200
Speellokaal school/ tijdelijke units
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
815
1.949
Pagina 52
17.4 Uitkomsten rekenmodel 2.0 VNG (TwijnstraGudde) doelstelling 95% in 2035 Scopegroep eigendom, geen onderwijs Inclusief klimaatadaptatie en circulariteit
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 53
17.5 Uitkomsten rekenmodel 2.0 VNG (TwijnstraGudde) doelstelling 95% in 2035 Scopegroep geen eigendom, geen onderwijs Inclusief klimaatadaptatie en circulariteit
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 54
17.6 Uitkomsten rekenmodel 2.0 VNG (TwijnstraGudde) doelstelling 95% in 2035 Scopegroep basis- en speciaal onderwijs Inclusief klimaatadaptatie en circulariteit
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 55
17.7 Uitkomsten rekenmodel 2.0 VNG (TwijnstraGudde) doelstelling 95% in 2045 Scopegroep eigendom, geen onderwijs Inclusief klimaatadaptatie en circulariteit
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 56
17.8 Uitkomsten rekenmodel 2.0 VNG (TwijnstraGudde) doelstelling 95% in 2045 Scopegroep geen eigendom, geen onderwijs Inclusief klimaatadaptatie en circulariteit
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 57
17.9 Uitkomsten rekenmodel 2.0 VNG (TwijnstraGudde) doelstelling 95% in 2045 Scopegroep basis- en speciaal onderwijs Inclusief klimaatadaptatie en circulariteit
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 58
17.10 Uitkomsten rekenmodel 2.0 VNG (TwijnstraGudde) doelstelling 95% in 2050 Scopegroep eigendom, geen onderwijs Inclusief klimaatadaptatie en circulariteit
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 59
17.11 Uitkomsten rekenmodel 2.0 VNG (TwijnstraGudde) doelstelling 95% in 2050 Scopegroep geen eigendom, geen onderwijs Inclusief klimaatadaptatie en circulariteit
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 60
17.12 Uitkomsten rekenmodel 2.0 VNG (TwijnstraGudde) doelstelling 95% in 2050 Scopegroep basis- en speciaal onderwijs Inclusief klimaatadaptatie en circulariteit
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 61
17.13 Memo Klankbordgroep verduurzaming gemeentelijk vastgoed en werkgroep verduurzaming primair- en speciaal onderwijs, 16 december 2021
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 62
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes
Pagina 63
Routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed gemeente Goes