Agendapunt 04. Raadsvoorstel Vernieuwd ambitieniveau verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Raadsvoorstel Datum vergadering Agendapunt Zaaknummer Onderwerp

: : : :

Portefeuillehouder Programma Opgesteld door: Afdeling

: : :

Z20.059782 / D22.846568 Vernieuwd ambitieniveau verduurzaming gemeentelijk vastgoed J. Veldhuizen Milieu Victor de Vries Openbare Ruimte

Gevraagd besluit In te stemmen met: 1. Het ambitieniveau voor het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed: Tussendoel 60% CO2-reductie in 2030 en streefeinddoel 95% CO2-reductie in 2035; Kennis te nemen van: 2. De routekaart, met financiële doorrekeningen van diverse doelstellingen en die als visiedocument wordt gebruikt voor het opstellen van het vierjarig uitvoeringsprogramma. 3. Het participatieplan. Juridische grondslag Klimaatakkoord 2019 Nederland heeft haar klimaatambities aangescherpt. Het nieuwe beleidsprogramma klimaat streeft naar 60% CO2-reductie in 2030. Regionale energietransitie Zeeland Met de RES geeft Zeeland invulling aan het Parijse en landelijke Klimaatakkoord. De Zeeuwse gemeenten willen met het publieke vastgoed het goede voorbeeld geven en in 2040 energieneutraal zijn. In het Zeeuws Energie Akkoord (RES) zijn afspraken gemaakt over een energie neutrale particuliere woningvoorraad in 2045. Klimaatprogramma gemeente Goes De gemeenteraad heeft op 2 oktober 2018 het klimaatprogramma 2019-2022 vastgesteld. Vanuit het klimaatprogramma wil Goes als gemeente energieneutraal zijn in 2045. Coalitieakkoord en raadsagenda 2022-2026 Het coalitieakkoord omarmt de duurzaamheidsdoelstellingen van de Verenigde Naties. Hierbij geven we het goede voorbeeld en verduurzamen gemeentelijke gebouwen.

In de raadsagenda 2022-2026 heeft de gemeenteraad bijzondere aandacht voor verduurzamen, specifiek op de thema's: klimaatadaptatie, verminderen uitstoot broeikasgassen, stimuleren alternatieve energiebronnen en besparen energie en grondstoffen. Aanleiding Nieuwe mondiale energieontwikkelingen en duurzaamheidsinzichten hebben ertoe geleid dat wij uw gemeenteraad deze duurzaamheidsambitie voorleggen in navolging van uw besluit in november 2021 voor het ontwikkelen van een vernieuwde doelstelling.

Agendapunt Pagina 2

Resultaat Tussendoel: De CO2-uitstoot van het gemeentelijk vastgoed is in 2030 met 60% t.o.v. 1990 gereduceerd. Streefeinddoel: De CO2-uitstoot van het gemeentelijk vastgoed is in 2035 met 95% t.o.v. 1990 gereduceerd. Compensatie: Wanneer het technisch niet haalbaar is om de CO2-reductie van de gemeentelijke vastgoedportefeuille in 2035 te behalen, compenseren we de benodigde CO2-reductie door het opwekken van duurzame energie op een andere locatie. Resultaten van de afgelopen jaren Deze ambitie is voor de gemeente Goes niet de start van het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. Over de afgelopen 20 jaar heeft de gemeente een aantal gebouwen verduurzaamd of duurzaam gebouwd. De ambitie zorgt wel voor een meer gestructureerde aanpak en een concreet resultaat o.b.v. de doelstelling. De meest in het oog springende verduurzamingen zijn: • Brede school Ouverture, met een warmtepomp, bodemenergie en warmteterugwinning en zonnepanelen; • Stadskantoor, met een warmtepomp, bodemenergie, warmteterugwinning en grijswater en zonnepanelen; • Nieuwbouw Odyzee school, energieneutraal; • Nieuwbouw MFA Mannee ‘De Krul’, met een warmtepomp, bodemenergie, warmteterugwinning en een zonneboiler; • Nieuwbouw onderwijsgebouw Oranjeweg 90, met warmteterugwinning, zonnepanelen; • Wijkgebouw De Pit, verbouwing ca.

34% gasverbruik reductie, met gevels en dak geïsoleerd, installaties geoptimaliseerd, HR-beglazing; • De Mythe, met zonnepanelen; • Nieuwbouw IKC Kloetinge, bijna energieneutraal en gasloos, met zonnepanelen, warmtepomp, bodemenergie en ledverlichting; • Kantoor buitendienst, met ledverlichting; Daarnaast zijn de laatste jaren met uitvoering van het meerjarenonderhoudsplan positieve resultaten bereikt: • Stadskantoor: ca. 86% gasverbruik reductie; • Gymzaal de Spinne: ca. 74% gasverbruik reductie; • Sanitair unit Oude Zeedijk: ca. 42% elektraverbruik reductie. Argumenten Uitputting van de aarde We krijgen steeds beter inzicht hoe wij met de aarde omgaan en wat de gevolgen daarvan zijn. Internationale onderzoeken tonen aan dat we in Nederland de aarde extreem aan het belasten zijn. Gemiddeld veroorzaakt elke Nederlander 8,42 ton CO2-uitstoot per jaar. De aarde kan echter maar 3 ton CO2 per persoon per jaar verwerken. De ultieme maatstaf die de uitputting van de aarde weergeeft is die van de biocapacititeit. Biocapaciteit is, volgens denktank Global Footprint Network, de hoeveelheid voedsel en grondstoffen die de aarde binnen één jaar kan produceren en de uitstoot die bossen en oceanen kunnen absorberen. Het is een definitie voor de capaciteit die ecosystemen hebben om continu natuurlijk kapitaal te regenereren.

De grens ligt bij 1,6 global hectare (gha) per persoon, het resultaat van het totale aardoppervlak dat gebruikt kan worden door de mens (in hectares) gedeeld door het aantal inwoners. Een land als Nederland zou op basis van het huidige consumptiepatroon per persoon 5,69 gha nodig hebben: 3,5 keer meer dan de aarde aan kan. De verhouding is de afgelopen decennia, met name als gevolg van bevolkingsgroei, alleen maar schever geworden. De wereldbevolking gebruikt door overconsumptie op jaarbasis inmiddels de biocapaciteit die niet op één, maar op 1,75 aarde beschikbaar is. Elk jaar verbruiken we dus 75 procent méér dan er beschikbaar is.

Agendapunt Pagina 3

Versnelling landelijke doelstelling Nederland heeft haar klimaatambities aangescherpt. De klimaatambities van Rutte IV zijn fors hoger dan die van Rutte III. De klimaat- én stikstofdoelen gaan fors omhoog. Het vorige kabinet wilde nog 49% minder CO2-uitstoot in 2030 dan in 1990, het nieuwe beleidsprogramma klimaat streeft naar 60%. Om dit te bereiken komt er een klimaatfonds van 35 mld, boven op al bestaande subsidieregelingen. Betaalbaarheid en verkrijgbaarheid energie Door de oorlog in Oekraine komt de betaalbaarheid en de verkrijgbaarheid van energie onder druk te staan. Door de Europese- en mondiale afhankelijkheid kunnen leveringsproblemen bij andere landen ook invloed hebben op de leveringszekerheid van energie in Nederland. Dit heeft niet alleen effect op de gemeente maar ook op huurders en gebruikers. Dit zijn vaak maatschappelijke organisaties die vaak afhankelijk zijn van externe financiering, zoals subsidies. Uit de jaargesprekken die wij voeren met de besturen van dorps- en wijkaccommodaties blijkt dat ook zij te maken hebben met sterk stijgende energieprijzen. Bij het merendeel is het contract per 1 juli afgelopen zodat ook zij nu afhankelijk zijn van variabele tarieven. Twee voorbeelden: stijging van het maandelijks voorschot van ca. € 900 naar € 1700, en van ca. € 750 naar € 1200.

Deze stijgingen zijn voor de besturen niet op te vangen met de huidige inkomsten uit verhuur en de jaarlijkse subsidie. De laatste gesprekken met de besturen staan begin september gepland. Aansluitend zal uw college hierover worden geadviseerd door de afdeling SAM. Landelijke subsidieregeling DUMAVA De nieuwe subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA) komt eigenaren van bestaand maatschappelijk vastgoed tegemoet in de kosten om te verduurzamen. De regeling start 3 okt 2022 en eindigt op 31 dec 2023. De subsidie bedraagt 30% van de projectkosten. De minimale subsidiekosten zijn per project € 25.000 en maximaal € 2,5 mln. Er is binnen DUMAVA €150 mln beschikbaar. We verwachten dat dit bedrag veel te laag is om aan alle landelijke aanvragen te voldoen. Gezien het belang wat het Rijk hecht aan deze verduurzamingsopgave verwachten we dat het Rijk met extra gelden zal komen. Coalitieakkoord en raadsagenda 2022-2026 Het coalitieakkoord omarmt de duurzaamheidsdoelstellingen van de Verenigde Naties. Hierbij geven we het goede voorbeeld en verduurzamen gemeentelijke gebouwen. Hierbij zoeken we naar de balans tussen de juiste maatregelen en betaalbaarheid. Om de uitdagingen op het gebied van duurzaamheid aan te kunnen gaan wordt voorgesteld om, in samenspraak met de gemeenteraad, een reserve 'Duurzaamheid' in te stellen.

In de raadsagenda 2022-2026 heeft de gemeenteraad bijzondere aandacht voor verduurzamen, specifiek op de thema's: klimaatadaptatie, verminderen uitstoot broeikasgassen, stimuleren alternatieve energiebronnen en besparen energie en grondstoffen. Ambitie Door de mondiale energieontwikkelingen en duurzaamheidsinzichten ambiëren we een vooruitstrevende verduurzamingsdoelstelling, 15 jaar scherper dan de landelijke doelstelling: > Tussendoel 60% CO2-reductie in 2030 en streefeinddoel 95% CO2-reductie in 2035. Kanttekeningen Complexe opgave Vanwege het hoge risicoprofiel van de versnelling van de doelstelling is het niet realistisch om uit te gaan van een resultaatverplichting maar van een inspanningsverplichting. Het betreft een grote complexe technische, maatschappelijke en financiële opgave. Het toprisico en de beheersmaatregelen zijn beknopt verwoord.

Agendapunt Pagina 4

Toprisico: Langere doorlooptijd Om diverse redenen kan het in een project gewenst zijn om een complexe variant te onderzoeken buitenom de twee varianten die in het uitvoeringsprogramma worden onderzocht: 1. Duurzame renovatie; 2. En eventueel vervangende nieuwbouw op dezelfde locatie. Complexe varianten kunnen o.a. zijn verkoop of sloop gebouw en functie(s) in andere gebouw(en) onderbrengen met eventueel gebouwaanpassingen. Om vertraging te voorkomen is bij de uitvoering van de projecten uit het uitvoeringsprogramma, waaronder de aanpak van complexe varianten, het noodzakelijk dat: - Er met commitment beleidsafstemming plaatsvindt met een brede interne- en externe integrale aanpak; - Maatschappelijke gesprekken met huurders, gebruikers en inwoners vroegtijdig plaatsvinden; - Raad frequent worden geïnformeerd over de voortgang; - Raad daadkrachtig besluiten nemen; - Ongewenste tussentijdse beleidswijzigingen beperkt blijven; - Vertragingen kunnen worden opvangen, doordat er rekening wordt gehouden met 30% uitvoeringsmarge: er worden ca.

30% meer projecten voorbereid, bovenop wat nodig is om de CO2reductie in de eerstkomende vier jaar te behalen; - De capaciteit en kwaliteit van de ambtelijke organisatie passend wordt gemaakt aan de doelstelling; - De aanpak vindt projectmatig en risicogestuurd plaats; - Vooraf marktconsultatiegesprekken met adviseurs, architecten, aannemers en installateurs worden gevoerd; - Vroegtijdig gesprekken met het netwerkbedrijf worden gevoerd; - We ernaar streven om de (DUMAVA) subsidieaanvragen zo spoedig mogelijk in te dienen. Financiële risico's/ aandachtspunten Belangrijke financiële risico's en aandachtspunten op dit moment zijn: - De subsidieregeling DUMAVA is voor nu alleen een dekkingsmiddel voor de jaarschijf 2023; - Subsidiemiddelen sluiten na 2023 mogelijk niet aan de scherpere doelstelling van de gemeente; - De voorziening onderhoud gebouwen mag niet onder nul uitkomen. De voorziening gaat over alle gebouwen, de hoogte van de voorziening is gebaseerd op de gemiddelde uitgaven over een 20-tal jaren. Er bestaat een mogelijk risico dat de voorziening onderhoud gebouwen niet toereikend is. Binnen het uitvoeringsprogramma wordt de beheersing van dit risico inzichtelijk gemaakt; - Dekking via reserve duurzaamheid: beschikbaarheid incidentele middelen op de langere termijn (na inzet van vrije deel van het gemeentelijke weerstandsvermogen); - Verwachte hoge inflatiecijfers.

Financiën Programmabegroting 2023 Om het streefeinddoel 95% CO2-reductie in 2035 te behalen wordt, op basis van de modelmatige berekeningen in de routekaart, een jaarlijkse structurele last van €3,51 mln verwacht. De verwachte kosten voor de eerste vierjaar worden exacter bepaald, bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma op basis van een kostenraming per project. De verwachte kosten uit het uitvoeringsprogramma worden verwerkt in de meerjarenbegroting. De verwachte jaarlijkse investering (prijspeil 2022): Verwachte jaarlijkse investering o.b.v. de routekaart €2,88 mln Verwachte jaarlijkse enigineeringskosten o.b.v. de routekaart €0,63 mln Totaal verwachte jaarlijkse investering o.b.v. de routekaart €3,51 mln De verwachte dekkingswijze: Uit voorziening onderhoud gebouwen €0,43 mln Vanuit 75% energiebesparing (25% van de besparing blijft bij de gebruikers) €0,32 mln Vanuit de subsidieregeling DUMAVA €0,86 mln Vanuit de reserve duurzaamheid €1,89 mln

Agendapunt Pagina 5

Totaal verwachte dekking per jaar €3,51 mln Kosten participatie Het participatietraject wordt betaald uit het beschikbaar gestelde krediet. Kosten opstellen uitvoeringsprogramma De externe kosten voor het opstellen van het uitvoeringsprogramma bedragen ca. €88.000 en worden gedekt vanuit het huidige budget. - Voor 1 januari 2023 kunnen we helaas geen gebruikmaken van klimaatontzorgingsprogramma 'Klimop' van de provincie Zeeland. - Vanaf 1 januari 2023 kunnen we wel gebruikmaken van nieuw klimaatontzorgingsprogramma 'Klimop' van de provincie Zeeland, voor dat deel van de gebouwen die we op dat moment nog niet hebben onderzocht en die we wel willen onderzoeken. De interne kosten worden gedekt uit het huidige budget. Duurzaamheid Zie onder andere paragrafen. Communicatie & Participatie Communicatie Huurders en gebruikers, van gebouwen die op basis van de routekaart met een slimme selectie worden geselecteerd om te onderzoeken voor het uitvoeringsprogramma, worden mondeling benaderd om mee in gesprek te gaan. Hierbij worden zij geïnformeerd, maar ook geraadpleegd in de verduurzamingsvarianten van hun gebouw. Nadat de onderzoeksresultaten bekend zijn wordt met een enquête per gebouw op het participatieplatform Goes praat mee, inwoners geïnformeerd en geraadpleegd. De oproep voor het participatieplatform Goes praat mee, met ca.

3000 deelnemers, wordt gedaan via social media, de website, een persbericht, betrokkenen van het participatietraject uit de eerste fase van de routekaart en een mailing vanuit het platform zelf. Participatie In bijgevoegd participatieplan wordt de aanpak beschreven hoe we participatie willen vormgeven met inwoners, huurders en inwoners. Huurders, gebruikers en inwoners van geselecteerde gebouwen voor het uitvoeringsprogramma worden geïnformeerd over: - In welk tempo de CO2 is gereduceerd vanaf het ijkjaar 1990 en in welk tempo de komende jaren de CO2 wordt gereduceerd om de vernieuwde doelstelling voor scopegroep 1 te behalen; - Welk aandeel het gebouw in het uitvoeringsprogramma heeft om de CO2-reductie te halen; - Waarom het gebouw is geselecteerd binnen het uitvoeringsprogramma om de komende vier jaar te verduurzamen; - Huurders en gebruikers: Welke verduurzamingsvarianten voor elk gebouw binnen het uitvoeringsprogramma worden onderzocht en waarom. Inwoners: De uitkomsten op hoofdlijnen van de onderzoeken per gebouw; De gemeente raadpleegt gelijktijdig: Huurders en gebruikers: - Of men zich kan vinden in de gekozen varianten die worden onderzocht en waarom; - Of men eventueel een voorkeur heeft om een andere variant ook te onderzoeken en waarom.

Inwoners: - Om de onderzochte varianten per gebouw te waarderen, door het geven van een cijfer en een toelichting; - De voorkeur aan te geven voor een variant en een toelichting;

Agendapunt Pagina 6

-

Of men eventueel een voorkeur heeft voor een andere variant die nog niet is onderzocht, waarom men een voorkeur heeft voor deze variant en aan welke wensen deze variant bij voorkeur dient te voldoen.

Het eindresultaat van het participatietraject is: 1. Geïnformeerde en betrokken stakeholders; 2. De uitkomsten van het participatietraject worden met de gemeenteraad en de betrokkenen uit het participatietraject gedeeld. Hierbij wordt met onderbouwing aangegeven hoe is omgegaan met de uitkomsten van de raadpleging. De resultaten (meningen van huurders, gebruikers en inwoners) kan de gemeenteraad gebruiken bij het maken van een beslissing over de aanpak van de gebouwen in het uitvoeringsprogramma. In het participatietraject is er continu aandacht voor het managen van de verwachtingen m.b.t. de rol en de bevoegdheden van de huurders, gebruikers en inwoners. Hoe wordt aan participatie uitvoering gegeven? Zie hierboven. Uitvoering Marsaki gaat als extern adviesbureau, in nauwe samenwerking met de gemeente, het vierjarig uitvoeringsprogramma opstellen. Op basis van de routekaart wordt met een slimme selectie bepaald welke gebouwen in het uitvoeringsprogramma worden opgenomen. De dorps- en wijkaccommodaties en de culturele accommodaties die eventueel niet binnen de slimme selectie vallen, worden aanvullend alsnog onderzocht vanwege de hoge energielasten die bij die maatschappelijke organisaties spelen. Bijlagen: - Routekaart - Participatieplan Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Goes,

mr. H.E. Schild Secretaris

drs. M. Mulder MSc. Burgemeester