Agendapunt 04. Programmajaarrekening 2021 def
Tekst van het document
gemeente Goes
Jaarstukken 2021
www.goes.nl
2
Inhoud 1.
Algemeen
3
Voorwoord
5
2.
9
Programmaverantwoording
Programma 1 Bestuur en financiën Programma 2 Ruimte en economie Programma 3 Onderwijs, sport en cultuur Programma 4 Sociaal domein Programma 5 Milieu Overzicht algemene dekkingsmiddelen Overzicht overhead Overzicht VPB
3.
Paragrafen
Paragraaf Lokale heffingen Paragraaf Financiering Paragraaf Weerstandsvermogen & Risicobeheersing Paragraaf Bedrijfsvoering Paragraaf Verbonden partijen Paragraaf Grondbeleid Paragraaf Coronacrisis
4.
Jaarrekening
Overzicht van baten en lasten Overzicht incidentele baten en lasten Analyse van de afwijkingen programma 1 Analyse van de afwijkingen programma 2 Analyse van de afwijkingen programma 3 Analyse van de afwijkingen programma 4 Analyse van de afwijkingen programma 5 Analyse van de interne uren Overzicht algemene dekkingsmiddelen Analyse van de overschrijding restantkredieten Balans per 31 december 2021 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Toelichting op de balans per 31 december 2021 Melding WNT Overzicht baten en lasten per taakveld Verantwoording specifieke uitkering (SiSa-bijlage)
11 17 23 29 39 43 44 45
47 49 54 59 69 72 85 89
93 95 97 101 106 110 113 117 120 121 122 124 129 132 145 151 157
3
1.
Algemeen
4
5
Voorwoord Hierbij bieden wij de jaarstukken 2021 aan. We leggen hiermee verantwoording af over het gevoerde beleid van het afgelopen jaar. 2021 was een jaar waarin corona centraal stond. Ondanks deze crisis die bijna geheel 2021 besloeg, is er veel vooruitgang geboekt op het collegeprogramma. Het collegeprogramma waarin de thema’s ‘Goes bereikbaar en nabij’, ‘Goes stad van onderwijs, zorg en gezondheid’ en ‘Goes centrumgemeente’ leidend zijn voor ons handelen. Een greep uit de behaalde resultaten: In 2021 is het Bespaarhuis geopend. In het Bespaarhuis kunnen Goese inwoners advies en hulp krijgen voor het verduurzamen van hun huis. Zij kunnen zien hoe duurzame oplossingen er in het echt uitzien. Daarnaast zijn er regelmatig activiteiten en thema-avonden. -
In 2021 is onze nieuwe, toegankelijke, website www.goes.nl online gegaan. Hiervoor ontvingen we in 2022 als één van de eerste gemeente in Nederland de status A voor toegankelijkheid.
-
De gemeentelijke gebouwen zijn nog meer toegankelijk gemaakt. In de afgelopen maanden zijn ook gehandicaptenparkeerplaatsen aangelegd en binnenkort vragen we het Nederlands Keurmerk voor Toegankelijkheid aan voor de gebouwen.
-
Goes Praat Mee: in februari 2021 stond het eerste project op het participatieplatform goespraatmee.nl online. Eind 2021 waren er al ruim 3000 deelnemers.
-
De kwaliteitsagenda Binnenstad 2030 is vastgesteld. Deze agenda gaat over de toekomst van onze historische binnenstad.
-
Ook in het afgelopen jaar was sport en bewegen een speerpunt van onze gemeente. Binnen onze gemeentegrenzen zijn veel aanbieders van sportactiviteiten, waar volop gebruik van wordt gemaakt door onze inwoners.
-
Goes is en blijft de centrumstad in Zeeland en op de Bevelanden. Wij hebben voorzieningen voor de stad, de omliggende dorpen en de regio de Bevelanden. In Goes zijn diverse musea, theaters en poppodia. Ondanks de coronacrisis en de daarmee samenhangende beperkingen voor het bezoeken van deze gelegenheden, zijn we trots dat deze voorzieningen mede zorgen voor de aantrekkelijkheid van onze gemeente.
-
Ook in 2021 groeide onze gemeente. De vraag naar bouwgrond blijft. We zijn dan ook volop bezig met het ontwikkelen van het bedrijvenpark Deltaweg, om aan deze vraag te kunnen voldoen. Ook blijven we investeren in nieuwe woningen. Net als in vorige jaren behoorde Goes tot de economisch best presterende gemeenten van Nederland.
Met deze jaarstukken geven we inzicht in hoe we samen slagvaardig bouwen aan een economisch en maatschappelijk sterk Goes, en wat dat structureel kost en oplevert. De leeswijzer hieronder geeft meer informatie over de opbouw van dit rapport. Leeswijzer In het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) zijn regels opgenomen voor de samenstelling van de jaarstukken. De jaarstukken van de gemeente Goes bestaan uit een jaarverslag en jaarrekening. Met deze stukken legt het college verantwoording af aan de gemeenteraad. Het doel van de jaarstukken is de gemeenteraad, de hogere overheden en andere belangstellenden, te informeren over de financiële gang van zaken over het afgelopen boekjaar en de financiële positie aan het einde van het boekjaar. De jaarstukken bestaan uit het jaarverslag (de programmaverantwoording en de paragrafen) en de jaarrekening. De programmaverantwoording is opgenomen in hoofdstuk 2 van deze jaarstukken. Het bevat de beleidsmatige verantwoording over 2021. De programmaverantwoording is verdeeld in 5 verschillende programma’s met een logische bundeling van beleidsvelden. Bij alle onderwerpen in de programmabegroting gaan we in op de vraag of het gestelde doel bereikt is en wat daarvoor is gedaan. Dit wordt weergegeven door kleurarceringen. De legenda van de kleurarceringen is als volgt:
√ activiteit is klaar of loopt volgens planning (meerjarige activiteiten). ≈ activiteit is voor een deel klaar of iets vertraagd. We verwachten daarbij dat de activiteit in 2022 wel klaar is. - activiteit is niet klaar of afgemaakt.
6
Daarnaast zijn per programma beleidsindicatoren weergegeven. Vanaf 2017 is het opnemen van beleidsindicatoren in de begroting en jaarstukken verplicht. Er wordt enkel gewerkt met een set van verplichte indicatoren die niet altijd een link hebben met huidig vastgestelde Goese beleidsplannen en het registreren en genereren vindt (in veel gevallen) niet door ons plaats. De realisatie van deze verplichte indicatoren wordt bijgehouden via de website www.waarstaatjegemeente.nl. Dit maakt benchmarks tussen gemeenten en overheden mogelijk. Tot slot zijn per beleidsveld de kosten en baten aangegeven. In hoofdstuk 3 staan de paragrafen. In de paragrafen rapporteren we over thema’s die een dwarsdoorsnede van de programmaverantwoording geven. Een voorbeeld hiervan is de paragraaf bedrijfsvoering. De bedrijfsvoering van de gemeente heeft effecten op alle programma’s uit de programmaverantwoording. De wetgever stelt in het BBV 7 paragrafen verplicht. In hoofdstuk 4 vindt u de financiële vertaling van het gevoerde beleid. Dit bestaat uit een overzicht van baten en lasten en de balans met toelichting. Het overzicht van baten en lasten geeft de geraamde en werkelijke baten en lasten per beleidsveld aan. In de toelichting zijn de belangrijkste afwijkingen (€ 50.000 of groter) ten opzichte van de begroting per beleidsveld toegelicht.
De balans is een staat waarin enerzijds de waarde van de bezittingen zijn opgenomen en anderzijds de schulden en het eigen vermogen.. De bedragen in de jaarstukken zijn afgerond op € 1.000 tenzij anders weergegeven. Vanwege deze weergave kunnen afrondingsverschillen voorkomen. Resultaat De jaarrekening 2021 sluit met een positief resultaat van € 2,8 miljoen. Op basis van de begroting 2021, verwachtten we dat de jaarrekening werd afgesloten met een positief resultaat van € 1,3 miljoen. Uiteindelijk is er een voordelig verschil ten opzichte van de begroting van € 1,4 miljoen. Op hoofdlijnen is het verschil als volgt te verklaren:
Om inzicht te krijgen in het structurele jaarrekeningresultaat en de impact van het resultaat op de vermogenspositie, is het belangrijk om het resultaat verder te analyseren en te duiden. Daarbij moeten we ook rekening houden met de voorgestelde resultaatbestemming. Met het opnemen van alleen een (verplicht) cijfermatig overzicht van incidentele baten en lasten ontstaat nog niet automatisch het inzicht of er sprake is van een structureel begrotings- of jaarrekeningsaldo. Hieronder is voor een goed beeld de analyse van het structurele jaarrekeningresultaat opgenomen.
7 Analyse van het structurele jaarrekeningresultaat In onderstaand overzicht is de berekening van het structurele jaarrekeningresultaat opgenomen:
In de jaarrekening zijn de incidentele lasten en baten beschreven. De jaarrekening laat een positief beeld zien met een resultaat van € 2,8 miljoen. Als we dit resultaat corrigeren met de incidentele lasten en baten, zien we een positief structureel resultaat van € 0,6 miljoen. In hoofdlijnen kan het positieve structurele resultaat als volgt worden verklaard: • € 0,9 miljoen positief resultaat op het gemeentefonds. In de september circulaire zijn structureel extra middelen voor de gemeenten opgenomen. • € 0,3 miljoen negatief overige, zowel beperkte positieve als negatieve structurele resultaten. Resultaatbestemming De over te hevelen restantbudgetten zijn budgetten uit 2021 die niet zijn uitgegeven in 2021 en voldoen aan de voorwaarden om deze middelen via resultaatbestemming over te hevelen naar het jaar 2022. Het totale bedrag aan resultaatbestemmingen is € 2,8 miljoen. Dit is als volgt opgebouwd: € 2.242.740 vanuit het resultaat 2021 (onderdeel van het resultaat van € 2,8 miljoen), dit gaat over: • € 375.000 Voorziening onderhoud wegen • € 630.000 Onderhoud Omnium • € 25.000 Autoluwe binnenstad • € 124.110 Regionale Energie Strategie • € 1.009.000 Nog niet uitgegeven middelen corona • € 78.630 Regeling flexibel werken – thuiswerkplek € 597.020 neutrale resultaatbestemming. Deze middelen maken geen onderdeel uit van het jaarrekeningsaldo 2021 van € 2,8 miljoen.
Dit zijn geraamde uitgaven vanuit de reserves die in 2021 niet tot uitvoering zijn gekomen. Dit gaat over: • € 507.440 Regionale Energie Strategie • € 66.800 Bodemonderzoek en – sanering stadshaven • € 22.780 Themajaar De resultaatbestemming wordt met een begrotingswijziging in 2022 ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad en leidt tot een onttrekking aan de reserves van € 2,8 miljoen.
8
2. Programmaverantwoording
www.goes.nl
10
11
Programma 1 Bestuur en financiën Missie Verbinden en contact! Goes verbindt. Als centrumgemeente stimuleren we innovatief, proactief en ondernemend handelen waarbij we ons bewust zijn van onze (regie)rol. We blijven werken aan gezonde financiën. We gaan voor optimale dienstverlening en het maken en houden van echt contact met elkaar. Met bijzondere aandacht en maatwerk voor die inwoners die dat nodig hebben. Goes wonen, leven en werken voor ons allemaal.
Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? HD 1.1: Positionering en profilering van Zeeland als aantrekkelijke regio om te wonen en te werken 1.1.1 Speerpunt: Meer inzetten op brede regionale samenwerking (van Goes Marketing naar Zeeland Marketing) √ 1.1.1.1 Z4 samenwerking intensiveren De vier grote Zeeuwse steden (Z4) werken samen aan een beter beeld van Zeeland, op het gebied van wonen, werken, studeren, verblijven. De Provincie Zeeland neemt de leiding in dit proces. Dit vraagt om veel overleg tussen overheden, instellingen en bedrijfsleven. Het doel is onder andere de rol van steden en stadscentra te laten zien. We hebben een Zeeuws verhaal nodig om geld van de rijksoverheid te krijgen voor onze plannen. Of om genoeg aandacht van de ministeries te krijgen. Dit gaan we verder uitwerken, in samenwerking met het Regiobureau en de Zeeuwse lobbyist in Den Haag. Dit proces komt terug in de Zeeuwse Strategische Samenwerkingsagenda (OZO).
√
1.1.1.2 Onderzoek uitvoeren naar de factoren die de aantrekkelijkheid bepalen van wonen en werken in Zeeland In het voorjaar van 2022 brengt HZ Kenniscentrum de resultaten van het onderzoek ‘Leven in Zeeland’ naar buiten. Dit onderzoek laat onder meer zien wat de Zeeuwen zelf vinden van hun leefomgeving, werken en welzijn. Daarnaast zijn er andere onderzoeken die over dit onderwerp gaan. Bijvoorbeeld het onderzoek van Motivaction (2020), als antwoord op het compensatiepakket Zeeland/Vlissingen ‘Wind in de Zeilen’. En er zijn verschillende onderzoeken naar het ‘merk’ Zeeland (merkperceptie – ZMO). Ambtenaren van de Z4 waren hierbij betrokken, door het geven van informatie en advies aan de onderzoekers.
≈
1.1.1.3 Beurzen en congressen organiseren Door de coronacrisis konden beurzen en congressen niet doorgaan. Ook heeft de gemeenteraad geen budget gegeven om extra beurzen en congressen naar Goes te halen.
≈
1.1.1.4 Bijdragen aan Zeeland Marketing We willen meewerken aan een goede aanpak van Zeeland Marketing, via de Z4. De betrokken medewerkers van de gemeente Goes maken deel uit van een Zeeuwse werkgroep.
HD 1.2: Stimuleren van de samenleving in 4O-verband (ondernemen, onderwijs, overheid en onderzoeksinstellingen) 1.2.1 Speerpunt: Stimuleren van sociale innovatie ≈ 1.2.1.1 Stimuleren netwerkverband (4O) De gemeente Goes is lid van de Fooddelta Zeeland en neemt deel aan de vergaderingen. We kunnen nog geen concrete resultaten melden. We proberen een deel van de Fooddelta onder te brengen in onze Omgevingsvisie, als één van de speerpunten 1.2.2 Speerpunt: Stimuleren en verder implementeren van burger- en overheidsparticipatie √ 1.2.2.1 Stimuleren acties programmaplan “Goes meedoen” Het project Goes Meedoen is eind 2021 gestopt. Onze medewerkers voeren de acties nu uit. Het digitaal participatiesysteem (meepraten en meedoen via de computer) is beoordeeld in een rapport. Ook de rol van adviesraden hebben we hierin meegenomen. Dit rapport ligt nu bij de raad, die er een besluit over gaat nemen. Als de raad besluit door te gaan met het digitale participatiesysteem, gaan we aan de slag met de verbeterpunten. We blijven onze medewerkers enthousiast maken voor participatie en ondersteunen hen bij participatie activiteiten.
≈
1.2.2.2 Invoeren burgerinitiatief De gemeenteraad heeft het project ‘Right 2 Challenge’ (R2C) op grote lijnen goedgekeurd. Via R2C vragen we onze inwoners de gemeente uit te dagen, door met betere, slimmere of goedkopere ideeën te komen. Het project is inmiddels verder uitgewerkt. De uitgewerkte plannen zijn in januari met het college besproken.
12 HD 1.3: Optimale dienstverlening 1.3.1 Speerpunt: Voldoen aan de vereisten bescherming persoonsgegevens √ 1.3.1.1 Uitvoering geven aan beleidsplan AVG Het beleidsplan Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) voeren we uit samen met het beleidsplan Informatiebeveiliging (IB). We maken daarvoor ieder jaar een jaarplan, voor het komende jaar. Dit doet het Aanjaagteam. AVG en IB zijn onderwerpen waar heel de organisatie mee te maken heeft. Beide onderwerpen worden daarom besproken in een brede interne werkgroep. ≈ 1.3.1.2 Organiseren van iBewustzijn escaperoom medewerkers Door corona moesten we veel thuis werken. We konden daardoor geen ‘iBewustzijn escaperoom’ organiseren voor medewerkers. Een iBewustzijn escaperoom is een programma (e-learning), waarmee onze medewerkers leren veilig om te gaan met informatie. Onder meer om datalekken te voorkomen, met gevoelige informatie. Wel hebben we op andere manieren aandacht gevraagd voor de AVG en Informatiebeveiliging (IB). Bijvoorbeeld door het toesturen van een muismat op de dag van de privacy, over ‘Thuis iBewust werken’. Ook plaatsten we bijvoorbeeld maandelijks een themabericht op Plein 6.
√
1.3.1.3 Themaberichten in het kader iBewustzijn Iedere maand kiezen we een onderwerp op het gebied van AVG en IB. Over dit onderwerp informeren we de medewerkers van de gemeente Goes via Plein 6. Denk hierbij aan onderwerpen als: clean desk policy, phishing, voorkomen en melden van datalekken, wachtwoorden beheren, opschonen en opruimen van papieren en bestanden, veilig thuiswerken, enzovoort.
1.3.2 Speerpunt: Meer digitaliseren (digitale toegankelijkheid) √ 1.3.2.1 Uitbreiden Bevelanden Academie met burgerzaken specifieke e-learning module Medewerkers van de afdeling Burgerzaken hebben een speciale (online) training gevolgd op het gebied van digitale toegang tot informatie √ 1.3.2.2 Onderzoek doen naar videobellen voor de dienstverlening We hebben onderzocht of videobellen mogelijkheden biedt voor onze dienstverlening. Daaruit bleek dat de kosten van een videogesprek hoog zijn. En dat identificatie en online betalen nog niet mogelijk is. Daarom hebben we besloten het videobellen nog niet te gaan gebruiken.
√
1.3.2.3 Uitbouwen van vernieuwde gemeentelijke website De gemeente Goes heeft sinds juli 2021 een nieuwe website, die voldoet aan de eisen van toegankelijkheid (eenvoudige toegang voor iedereen). Deze website houden we steeds actueel en bouwen we verder uit.
√
1.3.2.4 Realiseren nieuwe Mijn Goes omgeving We hebben een nieuwe ‘Mijn Goes’ omgeving gemaakt. Inwoners kunnen hier online allerlei persoonlijke informatie terugvinden. We zijn nog wel bezig met het uitbreiden van Mijn Goes.
HD 1.4: Goes is veilig en leefbaar 1.4.1 Speerpunt: Ondermijnende/georganiseerde criminaliteit en mensenhandel √ 1.4.1.1 Invullen gemeentelijke rol als coördinator ondermijnende criminaliteit. Als gemeente werken we aan het voorkomen en stoppen van zware en georganiseerde misdaad en mensenhandel. Daarom houden we controles, samen met onze partners. Ook zijn wij aangemeld voor Meld Misdaad Anoniem. En we hebben een Lokaal Informatie Overleg (LIO) opgezet, om tekenen van zware en georganiseerde misdaad te bespreken. Goes heeft ook meegedaan aan een onderzoek binnen de eigen organisatie (een zelfscan). Dit om te beoordelen hoe ver wij staan met het gebruik van data. Ook is er een presentatie geweest, zowel voor de gemeenteraad en het college als voor de ambtenaren, over hoe je als gemeente tekenen van zware en georganiseerde misdaad herkent. We hebben een grotere rol gekregen bij het voorkomen en stoppen van mensenhandel, als ‘kartrekker’ voor Zeeland. Voor Zeeland en West-Brabant is in 2021 een actieplan opgesteld. Nu hebben wij in Zeeland al een concreet plan op het gebied van mensenhandel, dat loopt sinds 2018. Daarom kan het nieuwe actieplan gezien worden als plan dat alle acties van de twee regio’s samenbrengt. En dat de onderlinge verbinding sterker maakt.
Goes maakt ook deel uit van het aanjaagteam (team dat zorgt dat de acties worden uitgevoerd) voor dit actieplan, namens de Zeeuwse gemeenten. Dit als coördinator voor het district Zeeland 1.4.2 Speerpunt: Leefbaarheid en veiligheid wordt behouden en verhoogd ≈ 1.4.2.1 Uitbreiding toezicht en handhaving in de openbare ruimte. Op 22 april 2021 heeft de gemeenteraad besloten om het team Handhaving leefbaarheid te versterken, over een periode van 4 jaar. Dit door het inzetten van meer mensuren en het verbeteren van de dienstverlening, de uitrusting en de hulpmiddelen van het team. 2022 is het eerste ‘groeijaar’ voor het team. In aanloop naar 2022 heeft het team al herkenbare dienstvoertuigen gekregen. En steekvesten, bodycams en portofoons met aansluiting op het politienetwerk C2000. Inmiddels is ook een informatiesysteem voor handhaving besteld. Dit systeem is in de loop van 2022 klaar voor
13 gebruik. Door personeelsverloop starten we het jaar 2022 met minder handhavers. In de tussentijd hebben we vacatures geplaatst om het eerste jaar in te vullen. Een teamleider Handhaving leefbaarheid is gestart op 1 maart 2022. HD 1.5: Goes financieel gezond 1.5.3 Speerpunt: Organiseren financiële processen ≈ 1.5.3.1 Rechtmatigheidsverantwoording door college Volgens de wet moet het college van burgemeester en wethouders zijn financiële keuzes en handelen verantwoorden aan de inwoners van Goes. Dit heet ‘rechtmatigheidsverantwoording’. Er komt een wetswijziging voor deze rechtmatigheidsverantwoording. Deze wijziging was eind 2021 nog niet klaar. We verwachten dat deze wetswijziging ingaat vanaf 2022. In 2021 heeft onze organisatie zich zoveel mogelijk hierop voorbereid.
Bijdrage verbonden partijen aan doelstellingen gemeente: Verbonden partij
Speerpunt/reguliere taak
VZG GR de Bevelanden Pzem NV SeBeWa Zeeland Veiligheidsregio Zeeland (VRZ)
Bestuurlijke afstemming ICT en Personeelszaken Exploitatie nutsvoorzieningen Heffing belastingen Brandweer, crisisbeheersing, meldkamer, Geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen
Bijdrage aan doelstelling programma
HD 1. Bestuur HD 1. Bestuur HD 4. Veiligheid HD 3. Dienstverlening HD 4. Veiligheid
* Voor meer informatie over de genoemde verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf verbonden partijen.
Relevante beleidsdocumenten: Beleidsnota
Financiële verordening Goes 2021 Nota verbonden partijen Beleidsnota vergunning toezicht en handhaving Subsidieverordening Spelregels participatie Het integraal veiligheidsplan Goes Veilig 2019-2022 Het Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2018-2021 Beleidsnota adres gerelateerde fraude Ondermijningsbeeld Zeeland (vertrouwelijk) Nota uitvoeringsbeleid: De Wet basisregistratie personen en persoonsgebonden adresgegevens aug. 2014
Vastgesteld door
Vaststellings datum
B&W
28-10-2014
Raad Raad Raad Raad Raad Raad Raad B&W B&W
Indicatoren: Winkeldiefstallen (BBV) Gewelds- en seksueel misdrijven (BBV)
8
10
6
8
4
2,7
2,7
2,7
2017
2018
2019
2 0
Goes
Zeeland
Per 1.000 inwoners
Per 1.000 inwoners
10
2,0
2020 Nederland
Type indicator: BBV Bron: Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners Info: CBS - Diefstallen (Politie)
2021
6,8
7,6
7,2 5,5
6 4 2 0
2017
2018 Goes
2019 Zeeland
2020 Nederland
Type indicator: BBV Bron: CBS - Geregistreerde criminaliteit & Diefstallen (Politie) Info: Het aantal geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners
2021
27-05-2021 27-05-2021 p.m. 2021 20-02-2020 12-12-2019 19-09-2019 21-12-2017 16-06-2017 02-07-2015
14
Diefstallen uit woning (BBV)
Vernielingen en beschadigingen, in de openbare ruimte (BBV)
10 10
Per 1.000 inwoners
Per 1.000 inwoners
8 6 4 2 0
1,6
1,7
1,5
1,2
2017
2018
2019
2020
Goes
Zeeland
8
4 2 0
2021
2017
2018
Nederland
2019
Goes
Type indicator: BBV Bron: CBS - Diefstallen (Politie) Info: Aantal diefstallen uit woningen per 1.000 inwoners
6,4
6,2
6,1
5,9
6
2020
Zeeland
2021
Nederland
Type indicator: BBV Bron: CBS - Geregistreerde criminaliteit & Diefstallen (Politie) Info: Aantal vernielingen en beschadingingen in de openbare ruimte per 1.000
Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden (BBV)
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (BBV)
€ 900
€ 900
€ 800
€ 800
€ 700
€ 700
€ 600
€656
€645
€ 500
2017
€631
2018 Goes
2019 Zeeland
€661
€695
2020
2021
€ 600 € 500
€717
€713
2017
Goes
Type indicator: BBV Bron: COELO Info: Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een eenpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten. Onder woonlasten wordt verstaan, Ozb, afvalstoffenheffing en rioolheffing.
2019
2018
Nederland
Zeeland
€767
€730
€692
2020
2021
Nederland
Type indicator: BBV Bron: COELO Info: Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten. Onder woonlasten wordt verstaan, OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing.
Formatie & Bezetting (BBV) Gemiddelde WOZ-waarde (BBV) € 300 € 280
* 1.000
€ 260 € 240 € 220 € 200
209,0
202,0
218,0
228,0
242,0
Per 1.000 inwoners
10 8
7,5 7,3
7,6 7,5
7,8 7,5
8,0 8,0
8,0 8,2
2017
2018
2019
2020
2021
6 4 2 0
€ 180 € 160
Formatie 2017
2018 Goes
2019 Zeeland
2020
2021
Nederland
Type indicator: BBV Bron: CBS Info: De gemiddelde WOZ waarde van woningen. (*1.000)
Bezetting
Type indicator: BBV Bron: Eigen administratie Info: Formatie: De toegestane formatie in fte van het ambtelijke apparaat op peildatum 31 dec. Bezetting: Het werkelijk aantal fte dat werkzaam is (excl. Inhuur) op peildatum 31 dec.
Externe inhuur (BBV) 20%
Apparaatskosten (BBV)
17%
Per inwoners
€ 900 € 719
€ 715
€ 751
€ 773
€ 774
€ 600
€ 300
€-
2017
2018
2019
2020
2021
Type indicator: BBV Bron: Eigen fin.systeem + cbs aantal inwoners Info: Apparaatskosten zijn alle personele en materiële kosten die verbonden zijn aan het functioneren van de organisatie, exclusief griffie en bestuur. (va 2017 overhead centraal inzichtelijk)
% van totale loonsom
€ 1.200
14%
12%
11%
11%
9%
9%
8% 5%
5%
2% -1%
2017
2018
2019
2020
2021
Type indicator: BBV Bron: Eigen administratie (begroting/jaarrekening) Info: Kosten inhuur externen (als % van totale loonsom) + totale kosten inhuur.
15 Overhead (BBV)
% van de totale lasten
20,0% 15,0% 10,0%
9,7%
9,8%
2017
2018
9,6%
9,4%
9,0%
2020
2021
5,0% 0,0%
Overhead %
2019 Overheadkosten
Totaal kosten
Type indicator: BBV Bron: Eigen administratie (begroting/jaarrekening) Info: Alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de
Wat heeft het gekost? Programma 1 Bestuur en financiën
Bedragen x € 1.000
LASTEN Begroot 1.794
Werkelijk 1.636
Verschil 159
Begroot 0
Werkelijk 70
Verschil 70
1.894
2.039
-145
722
799
77
2.276
2.898
-622
2.794
2.855
62
12.873
13.442
-568
2.617
2.468
-150
154
230
-76
961
959
-2
597
611
-14
6.157
6.307
150
1
0
4.641
4.852
211
23
-6
3.253
3.148
-105
0
0
747
704
-44
0
0
0
78.045
78.940
895
1.286
603
683
99
125
27
1.338
0
1.338
0
0
0
2.986
2.942
44
1
0
-1
1.362
908
454
147
97
-51
490 27.070
456 25.788
34 1.282
12 100.198
15 101.339
4 1.141
0.1
Bestuur
0.2
0.4
Burgerzaken Beheer overige gebouwen en gronden Overhead
0.5
Treasury
0.61
OZB woningen
0.62
OZB niet-woningen
0
0.63
Parkeerbelasting
17
0.64
0
1.1
Belastingen overig Algemene uitkering en overige uitkeringen Gemeentefonds Overige baten en lasten Resultaat van de rekening van baten en lasten Crisisbeheersing en brandweer
1.2
Openbare orde en veiligheid
5.4
Musea
0.3
0.7 0.8 0.11
BATEN
Afwijking t.o.v. actuele begroting
2.423 STORTINGEN
Mutaties in reserves Resultaat na bestemming
Begroot 251
Werkelijk 251
ONTTREKKINGEN Verschil 0
Begroot 7.062
Werkelijk 6.909
Verschil -152 -152 2.271
16
17
Programma 2 Ruimte en economie Missie Ruim baan voor wonen, werken en ondernemen! Goes is een gemeente die groeit omdat het fijn is om er te wonen, werken, recreëren en ondernemen. Goes is één van de vier grootste Zeeuwse steden en draagt vanuit deze positie actief bij aan de doorontwikkeling van Zeeland. Goes biedt ruimte aan iedereen. We zetten ons in voor voldoende woningen en werk en blijvend boeien en binden van ondernemers. Hierbij leggen we continue de relatie tussen stedelijke aantrekkelijkheid, het vestigingsklimaat en arbeidsmarktvraagstukken.
Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? HD 2.1: Goes versterkt haar bereikbaarheid 2.1.1 Speerpunt: Vervolg geven aan project Goes beter bereikbaar 2.1.1.1 Opleveren onderzoek verkeersafwikkeling en veiligheid van kruising ADRZ We hebben een eerste onderzoek uitgevoerd naar de verkeerssituatie op de kruising bij het ziekenhuis (ADRZ). We kijken nu nog naar andere ontwikkelingen in dit gebied. En hoe deze ontwikkelingen van invloed zijn op de verkeersituatie en de veiligheid op de kruising bij het ADRZ en de rest van dit gebied. Denk aan de verbouw van het ADRZ, nieuwbouw ’s Heerenloo en Aria en het verbeteren van de fietsroute Goes/ ‘s-Gravenpolder. Omdat de plannen voor de verbouw van het ADRZ nog niet helemaal klaar zijn, is ook dit onderzoek nog niet af. 2.1.1.2 Opleveren onderzoek aanpassingen aan Ringbrug als gevolg van toekomstige realisering van de 4e rijstrook voor optimalisering brugbuffer en verkeersdoorstroming In de zomer van 2022 gaan we de gevolgen voor het verkeer onderzoeken van het openen (heffen) van de Ringbrug. We gaan dan ook kijken of de aanleg van een 4e rijstrook op de brug in de toekomst de verkeerssituatie kan verbeteren. Door corona konden we het afgelopen jaar geen betrouwbare metingen doen. Daarom doen we dit in 2022.
≈
2.1.1.3 Aanpassing en optimaliseren van de Westelijke aansluiting A256/Deltaweg: Goes De Poel ten behoeve van Bedrijvenpark Deltaweg Het nieuwe Bedrijvenpark Deltaweg vraagt om een goede ontsluiting (in- en uitgang) voor het verkeer. Dit project is technisch in voorbereiding. We verwachten de ontsluiting aan te leggen in 2022.
≈
2.1.1.4 Herinrichting van de N664 met provincie: planvorming/uitwerking van de eerste fase: wegvak DeltawegNieuwedijk Het wegvak Deltaweg-Nieuwedijk wordt opnieuw ingericht. Dit doen we samen met de Provincie Zeeland. De plannen voor dit provinciale project zijn bijna klaar. In 2022 starten we met het uitvoeren van de plannen.
≈
2.1.1.5 Visievorming voor 2030 en verder voor de Deltaweg en bereikbaarheid Wolphaartsdijk In 2021 zijn we begonnen met de Planstudie Deltaweg (een plan gestart vanuit de Provincie Zeeland). In 2022 is deze studie klaar en komen we met ideeën voor de toekomst van de Deltaweg. In de Planstudie Deltaweg kijken we ook naar de bereikbaarheid van Wolphaartsdijk. De ideeën uit de Ontsluitingsvisie Zuidzijde Veerse Meer nemen we daarbij mee.
2.1.2 Speerpunt: Uitvoering geven aan parkeerbeleidsplan 2018-2022 √ 2.1.2.1 Onderzoeken statische en dynamische bewegwijzering We hebben onderzoek gedaan naar statische bewegwijzering (bijvoorbeeld wegwijzerborden) en dynamische bewegwijzering (bijvoorbeeld digitale informatieschermen). Dit onderzoek is klaar. De resultaten nemen we mee bij het uitwerken van het Actieprogramma Binnenstad, project 1: Een toegankelijke en bereikbare historische binnenstad. HD 2.2: Het vestigingsklimaat voor nieuwe inwoners en ondernemers wordt verder versterkt 2.2.1 Speerpunt: De ontwikkeling van bedrijvenpark “Deltaweg ” gaat door √ 2.2.1.1 Start aanleg Bedrijvenpark Deltaweg Eind 2021 zijn we gestart met de verkoop van kavels op het nieuwe Bedrijvenpark Deltaweg. Verder hebben we gewerkt aan het definitief ontwerp. En aan de verdere voorbereidingen voor het bereikbaar en bouwrijp maken (klaar voor de bouw) van het bedrijvenpark in 2022. 2.2.2 Speerpunt: Revitaliseren van bedrijventerreinen waar mogelijk √ 2.2.2.1 Herprofilering van de Ketelhaven De kavels in het zuidelijk deel van de Ketelhaven zijn bijna allemaal verkocht. En de eerste bouwactiviteiten zijn gestart. De ontwikkeling van het noordelijk deel is begonnen ≈ 2.2.2.2 Onderzoek verduurzaming
18 Kortgeleden hebben we een scan gemaakt van alle bedrijventerreinen op de Bevelanden. Deze informatie hebben we gebruikt voor het maken van de Regionale Bedrijventerreinprogrammering. Uit de scan bleek dat er weinig mogelijkheden zijn voor aanpassing van de terreinen aan het veranderende klimaat (klimaatadaptatie). Veel terreinen bestaan voor een groot deel uit gebouwen en stenen bestrating. Er is weinig ruimte en aandacht voor groen of blauw. In Goes geldt dit bijvoorbeeld voor de oudere delen van De Poel en voor Eindewege. We gaan deze scan verder uitwerken. Daarbij gaan we ook kijken welke stappen we moeten zetten om deze terreinen duurzamer te maken. 2.2.3 Speerpunt: Actualiseren visie Stationspark en omgeving √ 2.2.3.1 Oplevering visie Stationspark en omgeving In november 2021 is de visie-op-hoofdlijnen voor Spoorzone-Zuid vastgesteld. Dit is een plan voor het Stationspark en omgeving. Daarna hebben we de gebruikers van dit gebied gevraagd te reageren op dit plan, onder andere via de webpagina Goes Praat Mee. We gaan deze reacties verder bestuderen, om vervolgens met een compleet plan te komen. We verwachten dit plan rond de zomer van 2022 af te hebben. En aan te kunnen bieden aan de gemeenteraad, om vastgesteld te worden.
HD 2.3: De binnenstad als trekpleister wordt verder uitgebouwd 2.3.1 Speerpunt: Opstellen programma Binnenstad √ 2.3.1.1 Opstellen uitvoeringsplan Programma Binnenstad twintigdertig De Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030 en het Projectprogramma Binnenstad 2030 zijn af. Met deze plannen willen we de binnenstad van Goes klaar maken voor de toekomst. Bijvoorbeeld voor ontwikkelingen als veranderend winkelgedrag en veranderingen in ons klimaat. In het eerste kwartaal van 2022 komen deze plannen in de gemeenteraad, om daar te worden vastgesteld.
≈
2.3.1.2 Visie stadshaven vaststellen en uitvoering voorbereiden De plannen (visie) voor de stadshaven zijn onderdeel van de Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030. In deze Kwaliteitsagenda staat wat de betekenis is van de stadshaven voor de binnenstad. En ook dat we deze belangrijke toegang tot de stad opnieuw gaan inrichten. In 2022 gaan we hiermee verder.
2.3.2 Speerpunt: Versterken Marconigebied √ 2.3.2.1 Uitvoering acties gebiedsvisie Marconigebied In september 2021 heeft de gemeenteraad de gebiedsvisie voor het Marconigebied vastgesteld. In dit plan staan verschillende acties om het Marconigebied te verbeteren. We zijn inmiddels gestart met het uitvoeren van deze acties. HD 2.4: Ruimte bieden voor een kwalitatief goed woningaanbod 2.4.1 Speerpunt: Herstructurering Goes-Oost √ 2.4.1.1 Nieuwbouw Verzetsheldenbuurt De eerste 27 woningen in de Verzetsheldenbuurt waren in 2021 klaar. Eerder zijn 37 woningen in deze buurt gesloopt. 2.4.2 Speerpunt: Uitvoering Regionale Woonvisie √ 2.4.2.1 Opstellen regionale aanpak bestaande voorraad Bij het verbeteren van de bestaande woningvoorraad werken we samen met andere gemeenten in de regio. We volgen daarbij het Bevelandse plan ‘Beweging op de Bevelandse woningmarkt’. Onze aanpak maakt verder deel uit van het uitvoeringsprogramma van de Zeeuwse Woonagenda. HD 2.5: Er komt meer ruimte voor de fietsers 2.5.1 Speerpunt: Optimaliseren fietsverbindingen 2.5.1.1 Ontwerp fietspad Houtkade Er is een plan gemaakt voor een fietspad langs de Houtkade, met daarbij een inschatting van de kosten. We onderzoeken nu hoe we dit plan kunnen betalen en of er subsidie mogelijk is.
-
2.5.1.2 Haalbaarheidsonderzoek naar een cyclehub Bij een cycle hub kun je fietsen huren, stallen, laten repareren, enzovoort. We willen onderzoeken of een cycle hub mogelijk is in Goes. Daarbij kijken we gelijk hoe dit past binnen het Actieprogramma Binnenstad. Daarnaast heeft dit idee een link met de thema’s ‘slimme mobiliteit’ (slim op weg) en ‘klimaatadaptatie-energietransitie’ (hoe we ons kunnen aanpassen aan het klimaat en gebruik kunnen maken van duurzame energiebronnen). In 2022 gaan we het thema ‘slimme mobiliteit’ verder uitwerken binnen de regio. Daarbij gaan we ook de plaats en invulling van hubs bepalen: de middelpunten in ons verkeersnetwerk. Een cycle hub kan daar onderdeel van zijn.
19
-
2.5.1.3 Visie voor de omgeving Bergweg en planontwerp voor de korte termijn We werken aan een breed plan voor Goes-Oost. De Bergweg maakt daar onderdeel van uit. We willen dat dit plan er komt, omdat er veel nieuwe ontwikkelingen zijn in deze wijk.
-
2.5.1.4 Kloetingseweg omvormen tot fietsstraat en reconstructie van de kruispunten en verkeerslichten Het ontwerp voor het kruispunt Kloetingseweg-Fruitlaan-Lindenstraat is klaar. Bij het uitvoeren van het plan wordt gelijk het verkeerslicht vervangen. Het veranderen van de Kloetingseweg in een fietsstraat volgt in 2024.
√
2.5.1.5 Kaders vaststellen voor “sterroutes”. Studie naar betere bereikbaarheid in de regionale woon-werkrelatie via de fiets We hebben samen met de provincie Zeeland het ‘Zeeuwse Toekomstbeeld Fiets’ ontwikkeld. Daarin kijken we naar de meest gebruikte fietsverbindingen in de regio. De ‘sterroutes’ maken daar deel van uit. Dit plan wordt in 2022 verder uitgewerkt. Zo kunnen we later subsidies bij het Rijk aanvragen voor onze plannen.
HD 2.6: Door samenhangende benadering versterken we de totale aantrekkingskracht van onze drie toeristische trekpleisters: de binnenstad, het Veerse Meer en Nationaal park Oosterschelde 2.6.1 Speerpunt: Vaststellen kadernota recreatiezone Wolphaartsdijk ≈ 2.6.1.1 Creëren van een nieuwe inrichting voor en entree van de recreatiezone Er lopen gesprekken (mediationtraject) over de verdere ontwikkeling van de jachthavens. Daarna gaan we met belanghebbenden in overleg over de nieuwe inrichting van de recreatiezone Wolphaartsdijk.
≈
2.6.1.2 Realiseren van een nieuwe/verbeterde verbinding naar de veersteiger In 2021 hebben we dit project voorbereid en een lening (krediet) aangevraagd. In april 2022 is de nieuwe inrichting van de Veerdam klaar.
2.6.2 Speerpunt: In evenementen (water)sport en jeugd meer terug laten komen ≈ 2.6.2.1 In evenementen (water) sport en jeugd meer terug laten komen In 2021 organiseerden we o.a. zeehondensafari’s en een persreis voor watersportjournalisten. De geplande watersportevenementen Havenfestival Wolphaartsdijk en de Watersportweek Boatshed konden niet doorgaan door corona. Deze zijn verplaatst naar 2022. Voor jongeren was er met oud en nieuw (2020/2021) de online ‘Oud en nieuw jongerenstream’. Deze jongerenstream was een idee van de gemeente Goes, in samenwerking met andere gemeenten en de Provincie Zeeland. Door een nieuwe lockdown in de winter van 2021 (2021/2022) hebben we opnieuw online activiteiten voor jongeren georganiseerd. Op oudejaarsdag was er een online FIFAtoernooi (online gaming). Ook deed Goes weer mee aan een tweede online ‘Oud en nieuw jongerenstream (2021/2022). HD 2.7: De organisatie voorbereiden op de implementatie van de Omgevingswet 2.7.1 Speerpunt: Voorbereiden omgevingswet √ 2.7.1.1 Uitvoeren Programmaplan Implementatie Omgevingswet We gaan aan de slag met de nieuwe Omgevingswet, volgens het Programmaplan Implementatie Omgevingswet. Dit plan loopt tot 2022 en verder. De acties uit het Programmaplan Implementatie Omgevingswet voor 2021 hebben we uitgevoerd.
√
2.7.1.2 Opstellen omgevingsvisie Het ontwerp voor de Omgevingsvisie (concept Omgevingsvisie) is midden 2022 klaar voor het participatietraject. Dit betekent dat iedereen dan kan aangeven wat hij of zij van dit plan voor de omgeving vindt. Zodra de coronaregels het weer toelaten, gaan we workshops over de (concept) Omgevingsvisie inplannen met de gemeenteraad.
Bijdrage verbonden partijen aan doelstellingen gemeente: Verbonden partij
Speerpunt/reguliere taak
Economische Impuls Zeeland BV Stichting Goes Marketing RWS Deelgebieden Goese Schans Verkoopmaatschappij De Goese Schans PZEM NV
Vestigingsklimaat versterken Vestigingsklimaat versterken Kwalitatief goed woningaanbod Kwalitatief goed woningaanbod en Vestigingsklimaat versterken
HD 2. Vestigingsklimaat HD 2. Vestigingsklimaat HD 4. Woningaanbod HD 2. Vestigingsklimaat en HD 4. Woningaanbod
Exploitatie nutsvoorzieningen
HD 1. Bereikbaarheid en HD 2. Vestigingsklimaat
* Voor meer informatie over de genoemde verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf verbonden partijen.
Bijdrage aan doelstelling programma
20
Relevante beleidsdocumenten: Beleidsnota
Vastgesteld door
Groenbeheerplan 2019-2023 Kwaliteitsagenda binnenstad 2030 Gebiedsvisie Marconigebied Toetsingskader detailhandel Wolphaartsdijk Kader dagelijkse detailhandel voorzieningen Actualisatie Parkeren Goes 2018-2025 Prestatieafspraken met woningcorporatie RWS 2018 Detailhandelsvisie Strategische Agenda De Bevelanden 2017 Economische Agenda De Bevelanden 2017 Toeristische Agenda De Bevelanden 2017 Visie maatschappelijke Voorzieningen "Goes voor elkaar" Nota Gemeentelijke Vastgoedbeleid Horecavisie (2015) Groenstructuurplan 2014-2024 Kansen benutten, werken aan de economie van Goes (2014) Gemeentelijke Verkeers- en VervoersPlan 2005,2008,2013 Woonvisie Goes 2013-2020 Structuurvisie #Goes2040 Fietsbeleidsplan ‘Goes fietst verder’ Monumenten in de openbare ruimte Beleidsplan verkeersveiligheid Zeeland 2010-2020 “op weg naar nul” Beleidsplan Parkeren 2009-2020 Landschapsontwikkelingsplan 2009 Beleidsplan Hogere Waarden Wet Geluidhinder Beleidsplan IBORG
Raad Raad Raad B&W B&W Raad B&W Raad Raad Raad Raad Raad Raad Raad Raad B&W B&W Raad Raad Raad Raad Raad Raad Raad B&W B&W
Indicatoren:
Functiemenging (BBV)
Vestigingen, van bedrijven (BBV)
60%
59,0%
58,7%
58,4%
59,6%
55% 50% 45%
2017
2018 Goes
2019 Zeeland
2020
2021
Nederland
Type indicator: BBV Bron: LISA (aantal banen) & CBS (aantal woningen) Info: De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen aantal banen en het aantal (fysieke)woningen, en varieert tussen 0 (alleen woningen) en 100 (alleen banen). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen.
Aantal per 1.000 inwoners 15-64 jaar
Aantal banen v woningen
65%
200 180
140 120 100
12,8
6,5
4 0
2017
2018 Goes
2019 Zeeland
2020
2018 Goes
2019 Zeeland
2020
2021
Nederland
Type indicator: BBV Bron: LISA Info: Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 1564 jaar.
Aantal banen v woningen
Aantal per 1.000 woningen
8
2017
Demografische druk (BBV)
16,0 10,7
186,5
100%
20
12
184,0
160
Nieuwe gebouwde wonigen (BBV) 16
177,3
173,2
2021
Nederland
Type indicator: BBV Bron: ABF, systeem woningvoorraad Info: Het aantal nieuwbouwwoningen, per 1.000 woningen. Deze indicator heeft een 'vertraging'/verwerkingstijd van n-2 jaar.
90% 80% 70% 60% 50%
77%
2017
77%
2018 Goes
79%
2019 Zeeland
79%
79%
2020
2021
Nederland
Type indicator: BBV Bron: CBS Info: De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar. (boven 50 meer 20/65 jaar personen)
Vaststellings datum
p.m. p.m. (2022) Sept 2021 26-3-2019 20-3-2018 15-3-2018 29-11-2017 23-11-2017 20-4-2017 20-4-2017 20-4-2017 16-12-2016 16-12-2016 10-9-2015 18-12-2014 9-12-2014 7-1-2014 24-10-2013 14-6-2012 31-5-2012 19-5-2011 21-4-2011 18-2-2010 16-6-2009 14-4-2009 15-3-2005
21
Wat heeft het gekost? Programma 2 Ruimte en economie
Bedragen x € 1.000
LASTEN
BATEN
Begroot 2
Werkelijk -7
Verschil 9
Begroot 0
Werkelijk 0
Verschil 0
Verkeer en Vervoer
8.313
8.924
-610
795
1.477
682
Parkeren
2.644
2.220
424
5
4
-1
1
2
0
0
0
0
724
783
-59
86
56
-29
0.9
Vennootschapsbelasting (VpB)
2.1 2.2 2.3
Recreatieve havens
2.4
Economische havens en waterwegen
3.1
Economische ontwikkeling
731
650
81
3
5
2
3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
4.637
3.786
851
5.587
5.046
-541
3.3
Bedrijfsloket en bedrijfsregelingen
214
217
-3
177
75
-102
3.4
Economische promotie Openbaar groen en (openlucht)recreatie Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen) Wonen en bouwen
107
121
-14
417
314
-103
4.147
4.443
-296
44
182
138
491
565
-74
31
1
-30
13.736
9.977
3.759
17.279
12.825
-4.454
2.079 37.827
2.047 33.726
32 4.100
1.891 26.313
1.671 21.655
-220 -4.659
5.7 8.1 8.2 8.3
Afwijking t.o.v. actuele begroting
-558 STORTINGEN
Mutaties in reserves Resultaat na bestemming
Begroot 7.026
Werkelijk 6.623
ONTTREKKINGEN Verschil 403
Begroot 3.747
Werkelijk 3.507
Verschil -240 163 -395
22
23
Programma 3 Onderwijs, sport en cultuur Missie Verbinden en ontwikkelen! Er is een samenhangend en breed activiteiten- en voorzieningenaanbod in onderwijs, sport en cultuur. Hierin verbinden we organisaties en activiteiten met elkaar. We stimuleren álle Goesenaren om hun talenten te ontwikkelen. Het Goese onderwijs zorgt voor een passende onderwijsloopbaan voor alle leeftijden met daarbij aandacht voor aansluiting op vervolgonderwijs en kansen op de arbeidsmarkt.
Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? HD 3.1: Behalen van een startkwalificatie en verbetering aansluiting op de arbeidsmarkt 3.1.1 Speerpunt: Doorontwikkeling Health Campus Zeeland √ 3.1.1.1 Goes positioneren als stad van sport, zorg en gezondheid, en – daarmee - als een aantrekkelijke stad om te wonen en te werken, in het bijzonder voor zorgprofessionals. We spelen een rol bij overleg en strategische afstemming onder andere over rand voorwaardelijke factoren zoals vestigingsklimaat bij zorgpersoneel Dit is een doorlopend aandachtspunt dat in het reguliere werk wordt meegenomen. Dat doen we door de betrokkenheid bij de ontwikkeling van een Zeeuwsbrede, gezamenlijke positionering- en imagostrategie voor wonen/werken/studeren/verblijven in Zeeland (en in Goes in het bijzonder). We participeren hiervoor in de werkgroep en taskforce Zeeland Marketing. 3.1.2 Speerpunt: De verzuimaanpak uitbreiden: preventieve aanpak op het Primair Onderwijs (PO) √ 3.1.2.1 Er wordt een plan van aanpak opgesteld hoe het Regionaal Bureau Leerlingzaken (RBL) ondanks de bezuinigingen, toch zichtbaar blijft in het PO, om ook daar de preventieve aanpak uit te kunnen blijven voeren Het plan van aanpak is opgesteld en behandeld in het Algemeen Bestuur van het Regionaal Bureau Leerlingzaken (RBL) dit voorjaar.
Gebleken is dat een bezuiniging niet gewenst was, en daarom zijn extra middelen beschikbaar gesteld, zodat RBL zichtbaar blijft en daarmee ook de verzuimaanpak binnen het PO borgen. HD 3.2: Passend onderwijs voor iedereen en onderwijsachterstanden voorkomen 3.2.1 Speerpunt: Integrale aanpak onderwijs ≈ 3.2.1.1 Op basis van de evaluatie aanpak kwetsbare jongeren (pilot De Wissel) uitbreiding naar andere scholen De bevindingen op de Wissel zijn zeer positief. Gezien alle andere ontwikkelingen (realisatie inloopspreekuren) in het onderwijs is het er nog niet van gekomen om de pilot op De Wissel verder uit te breiden naar andere scholen. √ 3.2.1.2 Het opstellen van een lokale aanpak met betrekking tot het versterken van de zorgstructuur op scholen In samenwerking met de scholen is de opzet van het jeugdpreventieoverleg opgesteld. ≈ 3.2.1.3 De lokale aanpak voor het versterken van de zorgstructuur op de VO-scholen wordt zo mogelijk ook een regionale aanpak (door afstemming in de Regionaal Educatieve Agenda (REA) Het jeugdpreventie overleg is nog in oprichting. De omliggende gemeenten en de REA zijn meegenomen in de ontwikkeling van de structuur, maar zijn (nog) niet aangesloten bij het overleg.
≈
3.2.1.4 De REA wordt omgevormd tot een ROZA (regionaal onderwijs en zorg agenda) zodat ook de zorg voor jeugd een plek krijgt op het regionale overleg met het onderwijs en de kinderopvang Inmiddels sluiten ook de collega’s van jeugdzorg structureel aan bij de REA. Het plan van aanpak ‘Onderwijs en Jeugdhulp verbonden’ is vastgesteld. Hoewel de naamgeving (REA) nog niet is veranderd, zien we wel een wijziging in de onderwerpen die steeds vaker het snijvlak onderwijs/jeugdzorg betreffen.
3.2.2 Speerpunt: Onderwijshuisvesting ≈ 3.2.2.1 De herijking van de visie op onderwijshuisvesting primair en speciaal onderwijs (PO/SO) uit het collegeprogramma 2018-2002 wordt is niet apart gedaan. Dit wordt meegenomen in het opstellen van een Integraal Huisvestingsplan (IHP). Dit wordt naar verwachting wettelijk verplicht in 2022. Voor het voortgezet onderwijs (VO) is, gelet op een aantal huisvestingsontwikkelingen, het opstellen van een IHP is naar voren gehaald. Eind vorig jaar heeft een externe partij hiervoor opdracht gekregen. Een eerste concept ontvangen wij in het eerste kwartaal 2022. 3.2.3 Speerpunt: Bestrijden van onderwijsachterstanden √ 3.2.3.1 Muziekeducatie krijgt een vaste plaats in het Muziekeducatie is opgenomen in het onderwijsachterstandenbeleidsplan.
√
onderwijsachterstandenbeleidsplan
3.2.3.2 Er worden afspraken gemaakt met de kinderopvang over de inzet van een HBO’er op de groep per 1 januari 2022 om daarmee de voorschoolse educatie kwalitatief te verbeteren Vanaf 1 januari 2022 zijn kinderopvangorganisaties verplicht om voor 10 uur, per doelgroeppeuter per jaar, een
24 pedagogische beleidsmedewerker op Hbo-niveau in te zetten. Met alle betrokken partijen zijn inmiddels afspraken gemaakt. Deze afspraken zijn verwerkt in de nadere regels voor peuteropvang en Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE). HD 3.3: De diversiteit en kwaliteit van cultuur en cultureel erfgoed versterken 3.3.1 Speerpunt: Doorontwikkelen van online bezoekersportaal (archief) ≈ 3.3.1.1 Verhalen en persoonlijke herinneringen van inwoners van Goes (zogenaamde ‘Oral History’) worden voor een zo breed mogelijk publiek via het online bezoekersportaal toegankelijk gemaakt In 2021 is een deel van de collectie via indexen toegankelijk gemaakt op het online bezoekersportaal. Het projectplan Oral History is in mei 2020 vastgesteld. Doel is het verzamelen van verhalen en persoonlijke herinneringen door interviews op video/film. Door het voortduren van de coronacrisis in 2021 is er vertraging geweest. Er zijn nog geen interviews gehouden. 3.3.2 Speerpunt: Cultuurvisie ≈ 3.3.2.1 Uitwerking en implementatie van de vastgestelde cultuurvisie in samenhang met de uitgangspunten van het bidbook/Zeeuws cultuurprofiel. Voorbereidingen voor de realisatie van de cultuurvisie zijn in 2021 uitgevoerd. Het traject heeft vertraging opgelopen. De planning is opgeschoven naar het eerste kwartaal van 2022.
≈
3.3.2.2 In samenwerking met de provincie en de Z4 start de proeftuin muziekeducatie op de basisschool, één van de uitwerkingen van het Zeeuwse Cultuurprofiel. De muziekeducatie is, ondanks de Corona maatregelen, gestart in het basisonderwijs. 3.3.3 Speerpunt: Nieuwe impuls aan de bibliotheek √ 3.3.3.1 Herijking bestaande prestatieafspraken bibliotheek om tot een breed toegankelijke bibliotheek nieuwe stijl te komen. De bibliotheek is in 2021 verhuisd naar de nieuwe locatie aan de Kolveniershof. De bibliotheek is op die locatie een echte huiskamer voor de stad. De bestaande prestatieafspraken sluiten op die rol aan. 3.3.4 Speerpunt: Impuls aan het behoud van cultureel erfgoed ≈ 3.3.5.1 Het maken van een Kerkenvisie. De kerkenvisie heeft vertraging opgelopen. De verwachting is dat de kerkenvisie in het tweede kwartaal van 2022 (Q2) wordt aangeboden aan de raad. Het vraagt meer afstemming dan vooraf gepland omdat de gemeenten binnen de provincie Zeeland zoveel mogelijk eenzelfde opzet willen van de kerkenvisie.
HD 3.4: Iedereen beweegt met plezier op zijn eigen manier 3.4.1 Speerpunt: Vitale en toekomstgerichte sportaanbieders √ 3.4.1.1 Minimaal 20 sportaanbieders volgen een verbeteringstraject vanuit de keuzegids verenigingsondersteuning om zich klaar te maken voor een divers aanbod en een leven lang sporten voor onze inwoners Aan 20 verenigingen is de keuzegids overhandigd en is het gesprek meegevoerd. Er hebben 21 ondersteuningstrajecten plaatsgevonden bij 14 verschillende verenigingen. 3.4.2 Speerpunt: Beweegvriendelijk en motorisch vaardig opgroeien ≈ 3.4.2.1 We nemen een vaardigheid- en beweeggedragtest af in het primair onderwijs om een beeld te krijgen van de motorische vaardigheid van onze kinderen 4 van de 13 opgegeven scholen hebben de motorische test (MQ test) afgenomen in 2021, de rest is doorgeschoven naar 2022 vanwege COVID.
√
3.4.2.2 We organiseren de doorverwijzing van kinderen die onvoldoende beweegvaardig zijn en leggen de link naar jeugdzorg of 1e lijns zorg Nadat geconstateerd is dat een kind onvoldoende beweegvaardig is, volgt een gesprek met jeugdverpleegkundige, IB-er en beweegdeskundige. Doel is het kind toe te leiden naar passend aanbod.
≈
3.4.2.3. Minimaal 5 scholen zetten een specialist bewegingsonderwijs in. We gebruiken goede voorbeelden tijdens directie- en bestuurlijk onderwijs overleg en zetten in op samenwerking inzet beweegspecialist. De uitkomsten van de MQ-scan vormen hierbij de basis van het gesprek 4 scholen hebben een beweegspecialist ingezet. De motorische test (MQ-scan) is uitgesteld door COVID waardoor overtuiging nut en noodzaak vakdocent is uitgebleven.
√
3.4.2.4 Door de inzet van beweegactiviteiten tijdens schooltijd i.s.m. CIOS en SMWO stimuleren we primair onderwijs om dagelijks voldoende bewegen op te nemen in hun programma Verloopt volgens planning, schoolsport, iedere dag bewegen, beweegknap en schoolzwemmen.
25 3.4.3 Speerpunt: Iedereen doet mee √ 3.4.3.1 We stimuleren beweeg (en zorg) aanbieders beweegactiviteiten te organiseren. Dit doen we door samen te werken met verschillende organisaties in een hybride leeromgeving. Studenten CIOS en Sportkunde worden gekoppeld aan een organisatie waar door middel van een activiteitenprogramma bewegen op de agenda van de organisatie komt te staan Deelnemende organisaties zijn o.a. CIOS Goes, SMWO, De Wingerd, De Tweemaster, 't Gors, Ter Weel, Skills4life, COA.
√
3.4.3.2 We stimuleren kwetsbare gezinnen deel te nemen aan gezondheid bevorderende activiteiten met het project Goes bezig (Europees project Ensure). Kwetsbare gezinnen organiseren voor andere kwetsbare gezinnen gezondheid gerelateerde activiteiten onder begeleiding van SMWO Project wordt uitgevoerd maar is iets anders ingericht gedurende COVID. Het kost meer moeite om in contact te blijven met kwetsbare inwoners. Einde project september 2023. Borging van de werkwijze via organisaties GR de Bevelanden en SMWO
≈
3.4.3.3 Opstellen van een meerjarige onderhoudsplanning voor speeltoestellen. Er is een basisinventarisatie opgesteld en de resultaten van de QuickScan worden afgewacht. Deze wordt gedaan in 2022. Daarna wordt de onderhoudsplanning bijgesteld.
3.4.4 Speerpunt: Speerpunt: Omnium, een financieel gezonde organisatie en het vitale hart van sport, bewegen en onderwijs ≈ 3.4.4.1 In 2021 geven we uitvoering aan de prestatieafspraken en sturen we op het businessplan Omnium Het gemeenteraadsbesluit over de nieuwe governance structuur en de prestatieafspraken is op 23 december 2021 genomen. Uitvoering gebeurt in 2022. 3.4.5 Speerpunt: Afstemming tussen partners over het sportaanbod, rollen en verantwoordelijkheden ≈ 3.4.5.1 Er wordt een samenwerkingsovereenkomst getekend over afstemming zorgaanbod tussen deelnemende partijen SMWO, CIOS, Omnium, sportaanbieders en gemeente Goes Er is geen samenwerkingsovereenkomst getekend. De samenwerking verloopt goed en een schriftelijke overeenkomst lijkt geen toegevoegde waarde te hebben. Wel zijn er twee werkveldbijeenkomsten geweest waarbij alle partners vertegenwoordigd zijn.
Bijdrage verbonden partijen aan doelstellingen gemeente: Verbonden partij
Speerpunt/reguliere taak
Bijdrage aan doelstelling programma
Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio (SWVO) Zeeuwse Muziekschool
Coördinerende rol voor de beleidsontwikkeling: bibliotheek en cultuureducatie
HD 2. Onderwijs en HD 3. Cultuur
Uitvoering van muziekonderwijs en cultuureducatie
Goes Goed BV
Goes Goed BV exploiteert het Omnium; Met een subtropisch zwembad, een tropisch bos en diverse sportaccommodaties is Omnium het sporten recreatiecomplex van Zeeland.
HD 2. Onderwijs en HD 3. Cultuur HD 4. Sport
* Voor meer informatie over de genoemde verbonden partijen wordt verwezen naar de paragraaf verbonden partijen.
Relevante beleidsdocumenten: Beleidsnota
Cultuurvisie 2022-2024 Focusplan Goes en uitvoeringsagenda, gericht op versnelling van de transformatie Meerjarig onderwijsachterstanden beleidsplan Beweegvisie 2019-2023 Programmaplan transformatie Goes 2019-2020. (Goes voor elkaar) Van bidbook cultuur naar regioprofiel cultuur Nota Jeugdbeleid 2018-2022 Visie ‘toekomst onderwijsvoorzieningen’ Nota cultureel erfgoed Beleidsnota Archeologie
Indicatoren:
Vastgesteld door
Raad Raad Raad Raad Raad B&W Raad Raad Raad Raad
Vastgesteld op datum
p.m. 2022 22-07-2021 mrt-20 sep-19 23-5-2019 8-5-2018 23-11-2017 27-2-2014 18-4-2013 15-12-2011
26 Relatief verzuim (BBV) Aantal per 1.000 leerlingen
Aantal per 1.000 leerlingen
Absoluut verzuim (BBV) 5 4 3 2 1 0
0,6 2017
2018 Goes
2019 Zeeland
2020
2021
2,1%
0,5% 2017
2018 Goes
2019 Zeeland
20 0
2017
2018
2020
2020
2019
2021
Nederland
Zeeland
Type indicator: BBV Bron: Ingrado Info: Het aantal leerplichtigen dat wel staat ingeschreven op een school, maar ongeoorloofd afwezig is, per 1.000 inwoners lft. 5-18 jaar.
% niet-wekenlijkse sporters
% deelnamers VO en MBO
1,5%
0,0%
40
Niet-sporters (BBV)
2,0%
1,7%
60
100%
2,5%
1,9%
61
Goes
Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (BBV)
1,7%
79
72
80
Nederland
Type indicator: BBV Bron: Ingrado Info: Het aantal leerplichtigen dat niet staat ingeschreven op een school, per 1.000 inwoners lft. 5-18 jaar.
1,0%
100
80% 60% 40% 20% 0%
2012
Nederland
Type indicator: BBV Bron: Ingrado, 'Zeeland' = 'Totaal gemiddelde centrumgemeente' Info: Het percentage van het totaal aantal leerlingen (12 - 23 jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het onderwijs verlaat.
2016 Goes
2021
53…
51,2%
50,2%
2020
2024
Nederland
Zeeland
Type indicator: BBV Bron: Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen) GGD, CBS en RIVM Info: Het percentage niet-wekelijks sporters t.o.v. bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 jaar en ouder dat niet minstens één keer per week aan sport doet. Deze Indicator wordt één keer per 4 jaar verstrekt.
Beweegt voldoende (Goese indicator) tbv 'sportbeleid 2019'
100% 80%
74%
65%
49%
60% 40% 20% 0%
2012
2016 Goes
2020 Zeeland
2024
Nederland
Type indicator: Goese indicator Bron: Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen), GGD, CBS en RIVM Info: Deze indicator is toegevoegd tbv 'sportbeleid 2019'
27
Wat heeft het gekost? Programma 3 Onderwijs, sport en cultuur
Bedragen x € 1.000
LASTEN
BATEN
Begroot 469
Werkelijk 459
Verschil 10
Begroot 436
Werkelijk 440
Verschil 5
Onderwijshuisvesting
3.291
4.193
-901
508
505
-2
4.3
Onderwijsbeleid en leerlingzaken
4.665
4.267
398
2.071
2.371
300
5.1
Sportbeleid en activering
454
414
39
42
51
9
5.2
2.838
2.176
662
241
256
15
2.015
1.978
38
43
43
0
5.4
Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea
252
268
-16
2
0
-2
5.5
Cultureel erfgoed
29
30
-1
0
0
0
5.6
Media
1.661 15.674
1.655 15.440
5 234
0 3.343
0 3.667
0 324
4.1
Openbaar basisonderwijs
4.2
5.3
Afwijking t.o.v. actuele begroting
558 STORTINGEN
Mutaties in reserves Resultaat na bestemming
Begroot 0
Werkelijk 0
ONTTREKKINGEN Verschil 0
Begroot 990
Werkelijk 965
Verschil -25 -25 533
28
29
Programma 4 Sociaal domein Missie Dichtbij en op maat! Vitale inwoners in een virale samenleving, dat is ons ideaal. Uitgangspunt is de eigen verantwoordelijkheid van de inwoners om met hulp van hun netwerk deel te nemen aan de samenleving. Waar dit niet lukt, zorgen wij voor voorzieningen en gerichte ondersteuning. We zetten in op preventie en vroeg-signalering. Dit doen we dichtbij en op maat dus zoveel mogelijk vanuit de wijken en dorpen.
Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? HD 4.1: Goes draagt bij aan de gezondheid van haar inwoners 4.1.1 Speerpunt: Speelplaatsen voor kinderen met beperkte fysieke mogelijkheden, toegankelijker maken √ 4.1.1.1 Op basis van de inventarisatie uit 2020 adviseren over de mogelijkheden om meer speelplekken geschikt te maken voor een inclusieve samenleving. In december 2021 is de nota Goes Spelen 2022-2030 vastgesteld. Hierin is opgenomen dat speelplekken zo toegankelijk mogelijk worden aangelegd. De advisering volgt na het compleet maken van de basisinventarisatie en de QuickScan. Samen kunnen spelen is een van de uitgangspunten van het nieuwe beleid 4.1.2 Speerpunt: Hulp snel en effectief beschikbaar √ 4.1.2.1 Uitvoeren pilot integrale intake en omgekeerde toets in samenwerking met afdeling Werk Inkomen en Zorg (WIZ) en Centrum jeugd en Gezin (CJG) Goes De focus is gelegd op het verbeteren van de aanpak voor inwoners met complexe problematiek. Hiertoe is in de 2e helft van 2021 de doorbraakaanpak geïmplementeerd. Dat is een succesvolle aanpak om vastgelopen casussen met complexe en meervoudige problematiek effectief, efficiënt en duurzaam aan te pakken. Naast het leertraject voor uitvoerend medewerkers is tevens ingezet op draagvlak en commitment bij het management.
Niet alleen van bij CJG, afdeling WIZ, maar ook de andere samenwerkingspartners in de gebiedsgerichte teams. HD 4.2: Goes ondersteunt de veerkracht en weerbaarheid van de inwoners 4.2.1 Speerpunt: de intake bij de toegang(en) zo inrichten dat er sprake is van een toets op alle levensgebieden. Op deze wijze ontstaat inzicht in mogelijke belemmerende factoren op de veerkracht en weerbaarheid. √ 4.2.1.1 In de toegangen Jeugd/WIZ vindt een brede intake plaats Dit is geïntegreerd in de pilot integrale intake, omgekeerde toets (zie 4.1.2). Maar ook bij inwoners met minder complexe vraagstukken is dit geïntegreerd in de gesprekken. Om te kunnen toetsen wat inwoners zelf nog kunnen en/of met hulp van hun netwerk. Of bijvoorbeeld waardoor ondersteuning op een ander leefgebied de veerkracht, weerbaarheid en zelfredzaamheid kan worden vergroot. 4.2.2 Speerpunt: Inwoners uitdagen en faciliteren om taken op het gebied van het sociaal domein beter en goedkoper te organiseren ≈ 4.2.2.1 De eerste pitches binnen het sociaal domein zijn vormgegeven, worden ondersteund en zijn geëvalueerd De pitches krijgen vorm binnen de kaders van Right2Challenge (R2C). Bewoners kunnen de gemeente pro-actief uitdagen wanneer zij het slimmer, beter, goedkoper of anders kunnen doen. Eind 2020 zijn de globale kaders rond R2C vastgesteld door de gemeenteraad.
De uitwerking van kaders zijn in 2021 ambtelijk nader uitgewerkt. Deze worden in januari in het college toegelicht. Daarna wordt de communicatiestrategie bepaald. Duidelijk is dat R2C vooral werkt op basis van de motivatie (wil of wens) vanuit de inwoners zelf.
√
4.2.2.2. Samen met inwoners en organisaties onderzoeken hoe we bepaalde maatregelen of acties vast kunnen houden of in kunnen bedden in het bestaande aanbod Vanuit de gedachte van het Focusplan is hier voortdurend aandacht voor bij evaluaties van pilots, maatregelen of andere acties. Het is dus eigenlijk going concern.
. 4.2.3 Speerpunt: Aanpak eenzaamheid √ 4.2.3.1 Faciliteren van de actiepunten van de lokale coalitie ‘één tegen eenzaamheid’. Gezamenlijk zijn 4 actiepunten bepaald: 1. vergroten bekendheid activiteiten: hiervoor wordt onder andere de website WijzijnGoes ingezet 2. fysieke uitwisselingsbijeenkomsten: deze zijn door de corona-maatregelen vervangen door onlinebijeenkomsten 3. zingeving: is onderdeel van de werkafspraken met organisatie SMWO 4. vindbaarheid: door deskundigheidsbevordering (herkennen van en omgaan met eenzaamheidsignalen) voor onder andere vrijwilligers kunnen meer eenzame mensen bereikt worden. Extra inzet hierop is gestart vanaf september 2021.
30 4.2.4 Speerpunt: Goes is en blijft aantrekkelijk voor kinderen, jongeren en gezinnen √ 4.2.4.1 Er wordt gestart met de voorbereidingen voor het nieuwe jeugd- en onderwijsbeleid 2022-2025. Er is een concept plan van aanpak opgesteld en een planning voor het opstellen van het jeugdbeleid HD 4.3: De Goese samenleving draait op sociale netwerken en waar nodig helpen we sociale netwerken te creëren 4.3.1 Speerpunt: Een warm welkom in de buurt voor (kwetsbare nieuwkomers) leidt tot betere integratie van deze groep en dit mechanisme wordt gerealiseerd voor heel Goes. √ 4.3.1.1 Naar aanleiding van evaluatie van de pilots eind 2020 wordt ‘een warm welkom in de buurt’ verder geoptimaliseerd en uitgerold binnen de gemeente Goes, waarna het project wordt geborgd in de lijnactiviteiten van de gemeente en het SMWO De werkwijze is geïmplementeerd en geborgd in de reguliere aanpak van SMWO. 4.3.2 Speerpunt: Goese inwoners kunnen zo lang mogelijk gebruik maken van regulier basisaanbod (voorzieningen en activiteiten) in Goes. ≈ 4.3.2.1 Het mogelijk maken van tenminste drie culturele initiatieven, gericht op een kwetsbare doelgroep. Ondanks de beperkingen door COVID zijn er wel een paar kleine initiatieven geweest. In de huiskamer van de nieuwe bibliotheek zijn met name ouderen geholpen met het (digitaal) aanvragen van de QR-code voor Coronatoegangsbewijzen.