Agendapunt 04. Accountantsverslag 2023 - Gemeente Goes

Accountantsverslag Gemeente Goes Boekjaar 2023

Vertrouwelijk Aan de Gemeenteraad van de Gemeente Goes Postbus 2118 4460 MC GOES ONDERWERP: Accountantsverslag 2023 Datum: 18 juni 2024 Referentie: 2406-09511

Geachte leden van de Gemeenteraad,

In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2023 van gemeente Goes zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 5 september 2023, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan. Het accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies, die naar aanleiding van onze werkzaamheden naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de portefeuillehouder financiën en een afvaardiging van de ambtelijke organisatie.

We willen u graag bedanken voor de fijne samenwerking, die wij hebben ervaren en de constructieve samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en lichten de inhoud van deze rapportage graag nader aan u toe. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.

Wij hebben bij de jaarrekening over boekjaar 2023 een goedkeurende controleverklaring verstrekt. D. Eijke MSc. RA Director

2

Inhoudsopgave

1. Bestuurlijke samenvatting

5. Bevindingen interne beheersing

2. Opdracht, scope en uitkomsten

3. Belangrijkste bevindingen

6. Overige onderwerpen

Bijlagen

4. Financiële positie

3

1. Bestuurlijke samenvatting

1. Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden

5

1. Bestuurlijke samenvatting Wij hebben bij de jaarrekening 2023 een goedkeurende verklaring verstrekt voor de getrouwheid van de jaarrekening.

Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2023. Gemeente Goes heeft ervoor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van het jaarverslag, ondanks dat dit conform de BBV in formele zin nog niet verplicht is. Op deze wijze heeft de Gemeente Goes invulling gegeven aan de aanbeveling van het Rijk om de verantwoording op te nemen, zoals de wetgever had beoogd. Op deze wijze wordt ook invulling gegeven aan de lokale afspraken tussen het college en de gemeenteraad, zoals opgenomen in de aangepaste verordeningen. Tevens kan de toezichthouder en het Rijk gebruik maken van de opgenomen verantwoording. Wij constateren dat de jaarrekening van de gemeente Goes een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2023 als van de activa en passiva per 31 december 2023 in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en gemeenten. Uit onze controle blijken wel enkele ongecorrigeerde fouten en onzekerheden (zie bijlage B). Deze bedragen zijn niet materieel voor het inzicht van de jaarrekening.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 in overeenstemming is met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2023 van de gemeente Goes voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij hebben geen ongecorrigeerde controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd.

6

1. Bestuurlijke samenvatting Het boekjaar 2023 sluit met een financieel resultaat van € 6,47 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de gemeente Goes bedraagt € 88,3 miljoen (2022: € 79,5 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 29,9% (2022: 30,2%). De vermogenspositie is dan ook solide te noemen. Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit met € 24,6 miljoen toereikend is. De jaarrekening 2023 is de eerste jaarrekening, waarin het college van de gemeente Goes verantwoording aflegt, in het kader van de Rechtmatigheidsverantwoording. De gemeente Goes heeft gekozen voor een verantwoordingsgrens van 1% van de lasten inclusief dotaties in de reserves oftewel € 1,9 miljoen. Wij constateren dat de Gemeente Goes deze verantwoording heeft opgenomen in de jaarrekening. Daarbij constateren we dat de Gemeente Goes een gestructureerde aanpak van de verbijzonderde controle heeft en het dossier dat ten grondslag ligt aan de rechtmatigheidsverantwoording van goede kwaliteit is. Bij onze controle zijn geen bevindingen geconstateerd ten aanzien van de Rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. De door de gemeente geïdentificeerde rechtmatigheidsbevindingen kunnen wij volgen, waarbij wij geen aanvullende rechtmatigheidsbevindingen hebben geconstateerd.

Daarnaast constateren we dat de gemeente de bevindingen uit de rechtmatigheidscontrole heeft toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering zoals voorgeschreven door de commissie BBV. Uit onze controlewerkzaamheden komt een aantal bevindingen naar voren. Deze bevindingen zijn grotendeels gecorrigeerd door de gemeente Goes. Wij verwijzen naar bijlage C van dit verslag voor een overzicht van de gecorrigeerde afwijkingen.

7

2. Opdracht, scope en uitkomsten

2. Opdracht, scope en uitkomsten 2.1 Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen); - de jaarrekening inclusief rechtmatigheidsverantwoording; - de verplichte bijlagen voor de verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen (SiSa) en het overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld. Met de opdrachtbevestiging d.d. 5 september 2023 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2023. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. 2.2 Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 1.870.000. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol. Grondslag

Bedrag

1% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 1.870.000

Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves

€ 5.610.000

Rapporteringstolerantie

€ 187.000

Goedkeuringstolerantie fouten

10% van de goedkeuringstolerantie

2.3 Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:  getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording;  waardering van uw grondexploitaties;  lasten zijn niet nauwkeurig verantwoord doordat de inkoopfactuur niet in overeenstemming is met de geleverde prestatie;  onterechte betalingen waardoor de lasten ten onrechte zijn verantwoord;  de volledigheid en de toereikendheid van de voorziening voor de afwikkeling van de kosten voor het grijswatersysteem;  de juistheid van de voorziening voor precariobelasting;  risico dat het management van de gemeente de procesafspraken doorbreekt, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente ziet dit eventuele risico niet toe op een specifiek onderdeel van de jaarrekening. 2.4 Uitkomsten Wij hebben bij de jaarrekening 2023 een goedkeurende verklaring verstrekt voor de getrouwheid van de jaarrekening. De geconstateerde controleverschillen zijn grotendeels gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening. De ongecorrigeerde fouten en onzekerheden zijn niet materieel voor het inzicht van de jaarrekening.

Voor de rechtmatigheidsverantwoording heeft u de toleranties bepaald. De verantwoordingsgrens is door de raad vastgesteld op 1% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves.

9

2. Opdracht, scope en uitkomsten 2.5 Frauderisico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2023 bevat, gelijk aan voorgaand jaar, een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en een met betrekking tot continuïteit. Dit op basis van de vanaf 2022 gewijzigde beroepsregels voor accountants (NV COS 700). Hieronder wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controleaanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. De mate van detail en de omvang van de rapportage over fraude en continuïteit in de controleverklaring hangen onder meer af van de onderkende risico’s, de omvang en aard van de organisatie alsmede de bevindingen naar aanleiding van de werkzaamheden. Frauderisico’s Bij de controle van de gemeente Goes hebben wij één (standaard) frauderisico onderkend: Het risico dat het management van de gemeente de procesafspraken kan doorbreken, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente ziet dit risico niet specifiek toe op een onderdeel van de jaarrekening. Uit onze controlewerkzaamheden om dit frauderisico te adresseren hebben wij geen controlebevindingen. Continuïteit Als onderdeel van de vereisten voor de controleverklaring hebben wij ook de continuïteitsveronderstelling getoetst.

Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Goes een sluitende meerjarenbegroting heeft. Daarnaast geven de financiële kengetallen inclusief het weerstandsrisico geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten.

10

3. Belangrijkste bevindingen

3.1 De Rechtmatigheidsverantwoording Inleiding Tot en met boekjaar 2022 verstrekten wij als accountant zelfstandig een oordeel over de rechtmatige totstandkoming van de lasten, de baten en de balansmutaties op basis van de controle in onze controleverklaring. Dit rechtmatigheidsoordeel betrof een oordeel of deze transacties tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de door de gemeenteraad vastgestelde kaders zoals de begroting en de gemeentelijke verordeningen en met de bepalingen in de relevante wet- en regelgeving. Met ingang van boekjaar 2023 wordt een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening. In deze rechtmatigheidsverantwoording legt het college verantwoording af. Alle rechtmatigheidsafwijkingen (individueel en/of cumulatief) boven de door u als raad vastgestelde verantwoordingsgrens (€1.870.000) worden in de rechtmatigheidsverantwoording benoemd. Ons getrouwheidsoordeel over het getrouwe beeld van de grootte en samenstelling van zowel de baten, lasten als van de activa en passiva ziet ook toe op de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording en daarmee op de juistheid en volledigheid van de in de rechtmatigheidsverantwoording vermelde rechtmatigheidsfouten en de financiële rechtmatigheid met inachtneming van de verantwoordinggrens.

Bij het verantwoorden over de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening zijn negen rechtmatigheidscriteria van toepassing. Zes criteria (kunnen) direct van invloed zijn op de posten in de balans en de staat van baten en lasten (zien toe op getrouwheidsaspecten inzake grootte en de samenstelling van zowel de baten en de lasten als van de activa en passiva) en drie criteria zien uitsluitend toe op specifieke rechtmatigheidsaspecten van de baten, lasten en balansmutaties en raken niet de grootte en samenstelling. Het college is verantwoordelijk voor alle negen criteria; in de jaarrekening van het college worden deze afgedekt langs de volgende lijnen:

Op grond van Kadernota rechtmatigheid wordt over de criteria, die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening niet gerapporteerd in de rechtmatigheidsverantwoording. In de rechtmatigheidsverantwoording komen dus alleen de drie rechtmatigheidscriteria tot uitdrukking die aanvullend zijn op de criteria die ook gelden voor getrouwheid, te weten: het begrotingscriterium, het voorwaardencriterium en misbruik en oneigenlijk gebruik. Begrotingscriterium De rechtmatigheidsverantwoording bevat belangrijke informatie voor het (politieke) verantwoordingsdebat van de gemeenteraad met het college. U stelt als raad met het vaststellen van de begroting de budgettaire kaders voor de uitgaven, investeringen en reservemutaties vast. Met het vaststellen van de geactualiseerde financiële verordening heeft u vastgelegd op welke wijze binnen uw gemeente om moet worden gegaan met begrotingsoverschrijdingen en welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel). In de Kadernota rechtmatigheid beveelt de commissie BBV daarnaast aan dat het college de afwijkingen op het begrotingscriterium nader toelicht in de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag.

Er is sprake van een begrotingsonrechtmatigheid als het college bij de realisatie van doelen en het realiseren van activiteiten de door de gemeenteraad vastgestelde budgetten voor wat betreft de lasten of investeringsbudgetten overschrijdt (1), toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves doorvoert die niet door de gemeenteraad zijn vastgesteld (2) en als bij onderschrijdingen van lasten of investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot de begroting niet tijdig met begrotingswijzigingen is aangepast (3). Wij hebben vastgesteld dat het college de afwijkingen ten opzichte van de geautoriseerde begroting en kredieten en de kaders, zoals die door de gemeenteraad zijn vastgesteld en die individueel en/of cumulatief de verantwoordingsgrens overschrijden, juist en volledig heeft opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording en dat de bepalingen uit de financiële verordening inzake acceptabele overschrijdingen juist zijn toegepast. 12

3.1 De Rechtmatigheidsverantwoording Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium ziet toe op voorwaarden, die gelden voor de uitvoering van de financiële beheershandelingen. Deze voorwaarden komen voort uit externe en interne regelgeving en hebben betrekking op aspecten zoals: doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur voor zover deze relevant zijn voor de financiële rechtmatigheid. In het door u vastgestelde normenkader is een inventarisatie van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving opgenomen. Het niet in acht nemen van de geldende voorwaarden bij financiële beheershandelingen leidt tot een onrechtmatigheid die het college moet toelichten in de rechtmatigheidsverantwoording als de verantwoordingsgrens (op basis van individuele en/of cumulatieve onrechtmatigheden) wordt overschreden. Een belangrijk onderdeel van het voorwaardencriterium is de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit de controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor enkele gemeentelijke inkooptrajecten met een inkoopwaarde van in totaal € 290.573 niet de juiste procedure is gevolgd. Dit bedrag is daarom als rechtmatigheidsfout aangemerkt.

Deze wordt veroorzaakt doordat bij overschrijdingen van het drempelbedrag er ten onrechte niet conform het Europees regime is aanbesteed of doordat er sprake is van een uitzondering op de aanbestedingsregels zonder dat daar een adequate juridisch pleitbaar standpunt is ingenomen. In de paragraaf bedrijfsvoering is dit door het college nader toegelicht.

Investeringskredieten Tijdens onze controle constateerden we dat het overzicht met investeringskredieten niet volledig was, doordat een aansluiting naar de investeringen volgens de activastaat ontbrak. We adviseren de gemeente waarborgen te treffen om de volledigheid van het overzicht met investeringskredieten te borgen. Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium (M&O) Het college is verantwoordelijk voor het inrichten van effectieve maatregelen ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsregels om overheidssubsidies en bijdragen te ontvangen dan wel een te laag bedrag aan heffingen aan de overheid te betalen. Deze maatregelen hangen veelal samen met de interne beheersing ter borging van het voorwaardencriterium. Het college heeft in de rechtmatigheidsverantwoording een uitspraak gedaan omtrent misbruik en oneigenlijk gebruik en in hoeverre de getroffen maatregelen hieromtrent effectief werken. Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van het M&O criterium geconstateerd.

Op basis van onze werkzaamheden hebben wij met betrekking tot dit criterium geen overige financiële rechtmatigheidsfouten geconstateerd. Er zijn echter ook voorwaarden waar geen mogelijke financieel gevolg aan is verbonden. Dan is er sprake van een formele rechtmatigheidsfout. Deze situatie doet zich ook voor bij het niet naleven van de Kasgeldlimiet en Renterisiconorm van de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido). Volgens een stellige uitspraak van de Commissie BBV betreffen deze afwijkingen van het voorwaardencriterium formele rechtmatigheidsfouten die in de paragraaf bedrijfsvoering worden gerapporteerd. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente Goes zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening. 13

.

3.2 Waardering van de grondexploitaties Algemeen De waardering van de grondexploitaties is gebaseerd op diverse schattingen en aannames. De schattingsonzekerheid is door alle externe ontwikkelingen de afgelopen jaren hoog en vormt daarom een significant risico in onze controleaanpak. De complexiteit in de projectontwikkeling omvat de volgende risico’s: de vraag naar (betaalbare) woningen is fors hoger dan het aanbod; stijgende energie- en grondstofprijzen; krapte op de arbeidsmarkt; stikstofproblematiek; beschikbaarheid van aansluitingen nutsvoorzieningen; Verduurzamingsopgave; stijgende rente; macro-economische factoren zijn minder stabiel. De hogere onzekerheid en volatiliteit in de gehanteerde aannames kan doorwerken in het verwachte eindresultaat en de waardering van uw grondexploitaties. Aangezien de meeste grondexploitaties van de gemeente Goes al in een relatief ver stadium zijn gevorderd, zijn de effecten in materiële zin relatief beperkt op het overgrote deel van de grondexploitaties van de gemeente Goes. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering en de toelichting op de schattingsonzekerheden aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.

Ontwikkeling grondexploitaties Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven. Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1.000) 8.000

2020

6.000 4.000

2021

2.000

2022

0 -2.000

Bruto boekwaarde

Verliesvoorziening

Netto boekwaarde

2023

Ten opzichte van 31 december 2022 is de boekwaarde van de post grondexploitatie toegenomen met € 6,9 miljoen. De toename van de boekwaarde per 31 december 2023 is als volgt samen te vatten: (x € 1.000)

2023

2022

Boekwaarde per 1 januari

-528

1.686

Investeringen

8.133

4.803

Grondverkopen

-2.161

-8.476

Tussentijdse winstneming

961

2.225

Mutatie verliesvoorziening

-44

-766

6.361

-528

Boekwaarde per 31 december

14

3.2 Waardering van de grondexploitaties Gehanteerde parameters De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door de gemeente Goes gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst. De belangrijkste uitkomsten hiervan kunnen als volgt worden samengevat: Parameter

2023

2022

Kostenstijging





Opbrengstenstijging





Rekenrente





Disconteringsvoet

n.v.t.

n.v.t.

Programmering





Verkoopprijzen





10-jaarstermijn

n.v.t.

n.v.t.

Legenda status:  = evenwichtig  = optimistisch  = voorzichtig  = controleverschil

Kostenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging is 2 – 6% (2022: 2 - 6%) en ligt tot en met 2026 in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. Voor 2027 en verder ligt de ingecalculeerde kostenstijging voor één complex hoger dan de landelijke prijsindexcijfers. Doordat het voortgangspercentage op basis van het BBV nog nihil is heeft dit geen effect op de tussentijdse winstneming van het complex. Op basis hiervan achten wij deze parameter evenwichtig. Gezien de prijsontwikkelingen in de markt en het hiervoor genoemde punt is het van belang de ontwikkelingen hierin goed te monitoren en aan te passen indien noodzakelijk. Opbrengstenstijging Het college rekent met opbrengstenstijgingen tussen de 0 - 2% (2022: 0 - 2%). Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig. Gezien de ontwikkelingen in de markt achten wij het van belang de grondprijzen goed te blijven volgen.

Rekenrente Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 2,31% (2022: 2,31%). De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van de gemeente Goes. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter evenwichtig. Disconteringsvoet De gemeente Goes maakt geen gebruik van een disconteringsvoet, aangezien de exploitaties op basis van de nominale waarde worden gewaardeerd. Derhalve classificeren wij deze parameter als niet van toepassing. Indien de gemeente besluit om een verliesvoorziening te treffen voor negatieve grondexploitaties op basis van de contante waarde, dient een disconteringsvoet die door de commissie BBV voor alle gemeenten gelijkgesteld is aan het maximale meerjarig streefpercentage van de Europese Centrale Bank voor inflatie binnen de Eurozone (2%) te worden gehanteerd. Programmering De programmering van de grondexploitaties wordt actief gemonitord door de gemeente Goes. De ingerekende programmering ligt in lijn met vorig jaar en is onder andere gebaseerd op interne en externe onderzoeken. De ingerekende programmering past hiernaast binnen de regionale afspraken tussen de Bevelandse gemeentes. Verkoopprijzen De verkoopprijzen voor zowel woningen als bedrijven zijn niet significant gewijzigd.

Gedurende 2023 hebben verkopen voor bedrijven plaatsgevonden, waarbij de ingerekende prijs is gerealiseerd.

15

3.2 Waardering van de grondexploitaties Onzekerheid omtrent ingecalculeerde kosten in de grondexploitatie In de grondexploitatie zijn verwachte kosten opgenomen voor de kosten als gevolg van doorstart Goese Schans ter hoogte van € 0,6 miljoen. Wij hebben niet voldoende controleinformatie verkregen om de juistheid van dit bedrag vast te stellen. Op basis daarvan onderkennen we in de grondexploitatie een onzekerheid omtrent aanvullend te nemen winst voor een bedrag van € 0,5 miljoen. Dit bedrag is berekend op basis van de € 0,6 miljoen aan onzekere kosten en het voortgangspercentage van de grondexploitatie. We hebben vernomen dat de gemeente verwacht dat er in boekjaar 2024 meer bekend zal worden over de afwikkeling van hiervan. Waarborgen van kennis en continuïteit omtrent projectontwikkeling Veel kennis omtrent projecten is aanwezig bij één of een beperkt aantal medewerkers. We adviseren om onderbouwingen gestructureerd en eenduidig vast te leggen om de kennis en continuïteit van projectontwikkeling te waarborgen. Classificatie van verliesvoorzieningen op grondexploitaties Op basis van uitspraken van de commissie BBV dient een deel van de voorzieningen op de grondexploitaties aan de creditzijde gepresenteerd te worden indien op complexniveau sprake is van een negatieve stand als gevolg een verliesvoorziening.

Nu zijn deze verliesvoorzieningen gesaldeerd opgenomen onder de post voorraden, waardoor deze balanspost negatief is verantwoord. Hierdoor zijn de voorraden en de voorzieningen voor € 2,5 miljoen te laag verantwoord. Presentatie grondexploitaties in de toelichting van de jaarrekening We constateren dat de grondexploitaties niet per complex zijn toegelicht in de jaarrekening. Het advies van de Commissie BBV is om in de toelichting van de jaarrekening de boekwaarde van de grondexploitatie evenals de uitgaven, inkomsten en winst- dan wel verliesvoorziening op te nemen per complex. Hierdoor krijgt de gebruiker van de jaarrekening inzicht in het verloop van de complexen. We adviseren het advies van de Commissie BBV te volgen.

16

3.3 Sociaal domein Algemeen De gemeente Goes voert diverse regelingen uit in het sociaal domein, waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel

Uitvoerder

Wijze van uitbesteding

Uitkeringen (Participatiewet)

GR De Bevelanden

Gemandateerd

Werkelijke lasten op basis van de jaarrekening

Werkdeel (WSW)

De Betho

Delegatie

Werkelijke lasten op basis van de jaarrekening

Jeugdwet

GGD Zeeland

Gemandateerd

Afrekening op basis van laatst vastgestelde begroting in het boekjaar

Wmo

SWVO

Gemandateerd

Afrekening op basis van laatst vastgestelde begroting in het boekjaar

PGB’s

SVB

Mandatering

Afrekening op basis van werkelijke lasten

Bepaling last boekjaar

In de jaarrekening zijn diverse posten en geldstromen inzake het sociale domein verantwoord. De totale omvang van de uitgaven en de ontwikkeling vanaf 2020 kan als volgt worden weergegeven: Grafiek ontwikkeling lasten sociaal domein (x € 1 miljoen) 25

Uitkeringen (Participatiewet) Er is sprake van een stijging in de uitkeringslasten 2023 ten opzichte van 2022. Dit wordt voor het overgrote deel verklaard door de wettelijke indexering van de uitkeringen, energietoeslag en leefgeld voor vluchtelingen uit Oekraïne. Verantwoording baten en lasten GR de Bevelanden Wij hebben geconstateerd dat de sinds oprichting van de GR gehanteerde, en met de deelnemende gemeenten overeengekomen, wijze van verantwoorden van de baten en lasten uit hoofde van de taken op het gebied van het sociaal domein (op basis van mandatering) niet in overeenstemming is met de gewijzigde gemeenschappelijke regeling, waarin wordt gesproken over delegatie. Op basis van het delegatiebesluit zouden alle baten en lasten via de staat van baten en lasten van de GR moeten lopen en zou de GR als uitvoerder verantwoording moeten afleggen via de SiSa-bijlage. De wijze van verantwoording heeft geen impact op het vermogen of resultaat van de GR en de gemeente Goes. Wij verzoeken de gemeente zo snel mogelijk met de GR in overleg te gaan over de gewenste wijze van verantwoording en de verantwoording (inclusief SiSa) danwel de gemeenschappelijke regeling daarop aan te passen. Werkdeel (WSW) Het uitvoeren van de WSW is door de gemeente Goes uitbesteed aan de Betho.

De gemeente is afhankelijk van een controleverklaring bij de jaarrekening van de Betho inzake de verantwoording van de lasten met betrekking tot de WSW. De accountant van de Betho heeft een controleverklaring met een goedkeurend oordeel afgegeven voor de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid over de financiële verantwoording van de lasten van de Betho over 2023. Wij hebben geconstateerd dat gemeente Goes recht heeft op € 0,7 miljoen aan resultaatuitkering over boekjaar 2023. Dit bedrag is juist verwerkt in de definitieve jaarrekening 2023.

2020

20

2021

15

2022

10

2023

5 0 Uitkeringen

WSW

Jeugdwet

Wmo

PGB

17

3.3 Sociaal domein Jeugdwet De gemeente is in de basis verantwoordelijk voor de inrichting en afspraken rondom de jeugdzorg. Bij veel gemeenten is zichtbaar dat intensief wordt gewerkt aan de beheersing van de zorg en de hiermee samenhangende controles op getrouwheid en rechtmatigheid. Voor de jeugdzorg van uw gemeente loopt deze controle en verantwoording via de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland (hierna: Inkooporganisatie). Hierbij was het bestuur van de Inkooporganisatie tot boekjaar 2022 door het gehanteerde delegatiemodel zelfstandig verantwoordelijk voor het toezicht op de onderliggende zorgaanbieders. De inhoudelijke controle op de zorg was daarmee bij de Inkooporganisatie komen te liggen. Deze controle maakte dan ook geen direct onderdeel uit van de jaarrekeningcontrole van de gemeente Goes. Onder andere door de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording en de standpunten over de verantwoording in de gepubliceerde kadernota rechtmatigheid van 29 september 2023 is opnieuw onderzocht of de verwerkingswijze van de baten en lasten jeugdhulp nog op de juiste wijze plaatsvindt. De Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland heeft hiervoor begin januari 2024 een vraag ingediend bij de commissie BBV.

De commissie BBV concludeert dat de baten en lasten verantwoord dienen te worden door de deelnemende gemeenten zelf omdat zij de beschikkingen afgeven en zelf verantwoordelijk zijn voor de kosten en cliënten. Ook na vervolgvragen vanuit de IJZ blijft de commissie bij haar standpunt. Bovenstaande betekent een wijziging ten opzichte van de verwerkingswijze, zoals deze tot en met boekjaar 2022 plaatsvond. Als gevolg van deze wijziging moeten gemeenten zelf de bevindingen ten aanzien van de rechtmatigheidscontrole bij de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland zelf meenemen. Voor de jaarrekening 2023 verantwoordt de gemeente Goes de lasten Jeugdhulp op basis van de vastgestelde Bestuursrapportage 2023 van de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland. Eventuele afrekeningen over 2023 vinden plaats in 2024.

Vanuit de controle bij de inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland zijn een aantal bevindingen naar voren gekomen met een totale omvang van € 4,2 miljoen voor de gemeente Goes. Deze is als volgt opgebouwd: € 3,2 miljoen als gevolg van ontbrekende beschikkingen bij de steekproef op declaraties € 0,7 miljoen als gevolg van een afkeurende controleverklaring bij een zorginstelling doordat niet voldaan is aan de vereisten zoals opgenomen in het controleprotocol Wmo en Jeugdwet € 0,3 miljoen als gevolg van het ontbreken van een productieverklaring en / of controleverklaring bij zorginstellingen Als gevolg hiervan is het voor de gemeente Goes niet vast te stellen dat de feitelijke levering van zorg bij deze partij heeft plaatsgevonden. Wij hebben dan ook het totale bedrag meegenomen als onzekerheid in de controle. Ook controleren we of de reserves van de GGD Zeeland in materiële zin toereikend zijn om eventuele tekorten in het boekjaar 2023 op te vangen. Een eventueel negatief eigen vermogen bij de GGD Zeeland zou namelijk kunnen leiden tot een bijstortingsverplichting vanuit de Zeeuwse gemeenten. Op basis van de beschikbare informatie blijkt geen materiële bijstortingsverplichting voor boekjaar 2023. Wmo De inkoop voor Wmo wordt voor de Oosterschelderegio uitgevoerd door SWVO. De kosten voor Wmo worden door SWVO doorbelast aan de deelnemende gemeenten.

De bijdrage hiervoor in het boekjaar wordt vastgesteld op basis van de laatst vastgestelde begroting in het boekjaar 2023. We hebben vastgesteld dat de bijdrage aan SWVO conform de afspraken hieromtrent is verwerkt. Daarnaast controleren we, net als bij de GGD, of de reserves van SWVO in materiële zin toereikend zijn om eventuele tekorten in het boekjaar 2023 op te vangen. Op basis van de beschikbare informatie blijkt geen bijstortingsverplichting voor boekjaar 2023.

18

3.3 Sociaal domein PGB’s Ten aanzien van de PGB’s voor jeugdzorg en Wmo geldt dat gemeente Goes en GR de Bevelanden de PGB’s toekennen. De sociale verzekeringsbank (SVB) treedt op als serviceorganisatie voor uw gemeente voor de behandeling en verwerking van deze PGB’s. De Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) heeft over 2023 wederom geen goedkeurende verklaring bij de verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en Wmo ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten. Het is de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen. Derhalve heeft de gemeente Goes aanvullend onderzocht of de kosten nauwkeurig en rechtmatig verantwoord zijn. Op basis hiervan hebben wij deze niet als onzekerheid gerapporteerd. Gelet op het feit dat de PGB lasten zowel per categorie als cumulatief niet materieel zijn en er geen materieel risico op fouten inzake getrouwheid of rechtmatigheid bestaat, hebben wij hieraan verder geen werkzaamheden verricht.

19

3.4 Overige bevindingen Te hoge verantwoording van baten en vorderingen vanuit de algemene uitkering We hebben vastgesteld dat er op de balans ten onrechte een openstaande vordering was opgenomen van Ministerie van financiën inzake de algemene uitkering. Dit bedrag is boekjaar 2023 reeds ontvangen, waardoor de baten en de vorderingen in de concept jaarrekening 2023 voor € 1,5 miljoen te hoog zijn verantwoord. We hebben vastgesteld dat dit controleverschil gecorrigeerd is in de definitieve jaarrekening. Voorziening voor wachtgelden Uit onze controle blijkt dat er voor teveel medewerkers wachtgeld was ingerekend in de concept jaarrekening, waardoor de voorziening voor wachtgelden voor € 0,2 miljoen te hoog was verantwoord. We hebben vastgesteld dat dit controleverschil gecorrigeerd is in de definitieve jaarrekening. Onjuiste verwerking jaarresultaten 2023 Sabewa Zeeland en GR de Bevelanden We constateren dat de jaarrekeningresultaten van de gemeenschappelijke regelingen Sabewa Zeeland (€ 52.000 aan lasten) en GR de Bevelanden (€ 277.000 aan baten) ten onrechte in boekjaar 2023 zijn verantwoord. Aangezien de bestuursbesluiten van deze GR’en omtrent het jaarrekeningresultaat 2023 in 2024 hebben plaatsgevonden, dienen deze resultaten in boekjaar 2024 verantwoord te worden. We hebben vastgesteld dat deze bevinding niet gecorrigeerd is in de definitieve jaarrekening.

Presentatie voorzieningen omtrent riolering De opgenomen voorziening riolering bestaat in feite uit 2 verschillende voorzieningen: de tariefegalisatievoorziening en de spaarvoorziening voor vervangingsinvesteringen. De tariefegalisatievoorziening is nihil per 31-12-2023, en de spaarvoorziening is per jaareinde € 4,1 miljoen. We merken daarbij op dat het verloopoverzicht in de concept jaarrekening 2023 nog niet juist gepresenteerd was. We hebben vastgesteld dat deze bevinding juist gecorrigeerd is in de definitieve jaarrekening.

Beheerplan voorziening gebouwen In overeenstemming met het BBV moet een beheerplan recent zijn. Onder een recent beheerplan wordt een beheerplan verstaan van maximaal vijf jaar oud ten opzichte van het verslagleggingsjaar. Deze vijf jaar dient te worden gehanteerd als richttermijn waar gemotiveerd van kan worden afgeweken. Het beheerplan onderhoud aan gebouwen is sinds 2016 niet geactualiseerd, waardoor de 5-jaarstermijn is overschreden. De gemeente heeft gemotiveerd afgeweken van deze vijfjaarstermijn en in overeenstemming met het BBV de raad hiertoe een besluit laten nemen. Daarmee kunnen wij instemmen met het instant houden van de voorziening onderhoud gebouwen. Wij adviseren de gemeente wel om in 2024 de voorziening onderhoud gebouw te actualiseren en opnieuw vast te stellen door de raad van de gemeente zodat voldaan blijft worden aan de termijnen zoals genoemd in het BBV. Voorziening voor precariobelasting In 2016 is de verordening precario kabels en leidingen ingevoerd. Het toenmalige netwerkbedrijf Enduris (nu Stedin) heeft bezwaar aangetekend tegen de heffing precariobelasting op kabels en leidingen. Dit heeft geleid tot een rechtszaak. Als gevolg daarvan heeft gemeente Goes deze opgelegde heffingen volledig opgenomen in de voorziening voor een bedrag van € 4,5 miljoen.

Het Gerechtshof ’s-Hertogenbosch deed 17 april 2024 uitspraak op het hoger beroep in de procedure tussen de gemeente Hulst en Stedin over de aanslag precariobelasting 2016. Hierbij is gemeente Hulst in het gelijk gesteld. Echter hebben we vastgesteld dat Stedin in cassatie gaat op deze uitspraak. Op basis daarvan heeft gemeente Goes besloten deze voorziening niet vrij te laten vallen. Wij kunnen instemmen met dit standpunt op basis van de huidige onzekerheid omtrent deze precariobelasting.

Ten aanzien van de spaarvoorziening constateren we dat in het tarief niet expliciet benoemd is welk deel voor de spaarvoorziening is. We vragen de gemeente het spaardeel expliciet te benoemen bij de besluitvorming omtrent de tarieven, zodat het onderscheid tussen de baten voor de twee rioleringsvoorzieningen inzichtelijk is. 20

3.4 Overige bevindingen Voorziening grijswatersysteem Met ingang van boekjaar 2023 heeft de gemeente een voorziening opgenomen voor de financiële compensatie van de verplichte aansluiting op het grijswatersysteem in drie wijken. Uit jurisprudentie blijkt dat een dergelijke verplichting in strijd is met het bouwbesluit waardoor bewoners die een dergelijke verplichting opgelegd hebben gekregen recht hebben op een schadevergoeding vanuit de gemeente. Het college heeft ook besloten de geleden schade aan de betreffende bewoners te vergoeden. We hebben vastgesteld dat deze voorziening terecht is opgenomen door het raadplegen van juridische stukken. Vervolgens hebben we de aannemelijkheid van de inschattingen van het college beoordeeld. De gemeente Goes heeft drie scenario's uitgewerkt en onderbouwd, onder andere middels juridische onderbouwing en reeds ontvangen claims van inwoners. De beste schatting van deze voorziening is opgenomen in de jaarrekening voor een bedrag van € 4 miljoen. We stellen vast de schattingsonzekerheid tussen de beste schatting t.o.v. het beste en slechtste scenario niet materieel is. Daarnaast kunnen we op basis van gegevensgerichte werkzaamheden instemmen met de uitgangspunten en berekeningswijze van de gemeente. Vennootschapsbelasting 2023 We constateren dat er sprake is van achterstanden ten aanzien van de vennootschapsbelasting (Vpb).

We adviseren om maatregelen te treffen om deze achterstanden in te halen. Daarnaast constateren we dat er nog geen Vpb over boekjaar 2023 was verantwoord in de jaarrekening. Mede gezien de oplopende omvang van de Vpb-lasten in de afgelopen jaren, dient de gemeente in boekjaar 2023 de best mogelijke inschatting te maken voor de Vpb-last en deze te verwerken in haar jaarrekening 2023. Naar aanleiding van deze bevinding heeft de gemeente haar Vpb-lasten verminderd met € 0,6 miljoen. Dit wordt verklaard door verwachte fiscale verliezen in 2023, waardoor er voor € 0,6 miljoen aan verliezen kunnen worden verrekend. Deze verrekening is juist verantwoord in de definitieve jaarrekening 2023.

Waardering van strategische aankopen De gemeente Goes heeft in 2023 een materiële grondaankoop gedaan welke tegen verkrijgingswaarde geactiveerd is op de balans. Met deze grondaankoop heeft de gemeente 49,3 hectare grond en een aantal opstellen verworven. De aankoop heeft plaatsgevonden voor een totaalbedrag van € 7,55 miljoen hetgeen hoger is dan de taxatiewaarde. Wij hebben vastgesteld dat de transactie heeft plaatsgevonden binnen de daarvoor gestelde kaders binnen de gemeente. De gemeente heeft in 2024 een groot deel van de verworven gronden verkocht aan een andere partij tegen dezelfde prijs als waarvoor de gronden zijn verkregen. Uit de grondtransactie blijkt dat de waarde van de verkregen gronden in lijn zijn met de marktwaarde en daarmee geen afwaardering noodzakelijk is op deze gronden. Naast de gronden heeft de gemeente ook een aantal opstallen verkregen waarbij de uiteindelijke aankoopprijs € 393.500 hoger ligt dan de marktwaarde van het gebouw. Omdat hiervoor per 31 december 2023 nog geen sprake is van een vastgestelde (toekomstige) woningbouwbestemming (via een vastgestelde omgevingsvisie), zijn de verkregen opstallen te hoog gewaardeerd voor een prijs van € 393.500. Bij het vaststellen van een omgevingsvisie in 2024 waaruit een dergelijke bestemmingswijziging blijkt, kan deze te nemen verliesvoorziening vrijvallen in boekjaar 2024.

Dit controleverschil is niet gecorrigeerd in de definitieve jaarrekening 2023. Afwaardering activa Omnium behorende bij het Tropisch bos Op 21 december 2023 is de gemeenteraad akkoord gegaan met de plannen en het verstrekken van de financiële middelen voor de verhuizing van Scalda Groen naar het Omnium. De gemeente Goes heeft als gevolg hiervan in de jaarrekening 2023 een duurzame afwaardering van € 0,9 miljoen doorgevoerd. Deze afwaardering ziet toe op de activa behorende bij het tropisch bos, waarbij er geen sprake meer is van een duurzame exploitatie. Conform het BBV zijn deze activa terecht afgewaardeerd. Op basis van onze controlewerkzaamheden kunnen wij instemmen met de omvang van de afwaardering.

Als laatste constateren we dat er een dubbele VPB vordering over boekjaar 2022 was opgenomen voor een bedrag van € 169.000. Dit bedrag is juist gecorrigeerd in de definitieve jaarrekening 2023. 21

3.4 Overige bevindingen SiSa-controles De gemeente Goes heeft in boekjaar 2023 over 31 SiSa-regelingen verantwoording afgelegd in de SiSa bijlage bij haar jaarrekening. We hebben bij onze SiSa-controle een aantal controlebevindingen geconstateerd, die gecorrigeerd zijn in de definitieve SiSabijlage van jaarrekening. Daarnaast constateren we dat de aanlevering van verantwoordingsinformatie niet structureel voldeed aan de daaraan te stellen eisen, waardoor we de controle niet zo effectief en efficiënt konden uitvoeren als in boekjaar 2022. We merken daarbij op dat in voorgaand boekjaar sprake was van interne controles op een aantal SiSa-regelingen. Deze controles hebben in 2023 vanwege capaciteitsgebrek op deze afdeling niet plaats kunnen vinden.

Energietoeslag We constateren dat de gemeente de verkregen middelen vanuit het Rijk voor de energietoeslag 2023 heeft doorbetaald aan GR de Bevelanden voor een bedrag van circa € 3,2 miljoen. Volgens de gecontroleerde opgave van de GR de Bevelanden is er circa € 2,8 miljoen uitgegeven aan energietoeslag in 2023. De gemeente had in de concept jaarrekening € 3,2 miljoen als lasten verantwoord, terwijl hiervan € 0,4 miljoen als vooruitbetaalde bedragen opgenomen had moeten worden. We hebben vastgesteld dat dit controleverschil gecorrigeerd is in de definitieve jaarrekening.

We adviseren maatregelen te treffen om de juistheid van de SiSa-verantwoording te waarborgen. Restwaarde materiële vaste activa In overeenstemming met de financiële verordening hebben we vastgesteld dat de gemeente als aan bepaalde criteria is voldaan gebruik maakt van vaste (standaard) restwaardes in de activastaat. De commissie BBV heeft in een vraag en antwoord aangegeven dat de restwaarde reëel en per actief te worden geschat. Het hanteren van een vast percentage of vast bedrag restwaarde doet onvoldoende recht aan de individuele kenmerken van de materiële vaste activa. Aangezien de gemeente momenteel gebruik maakt van vaste bedragen of vaste percentages is deze methodiek niet geheel in lijn met het BBV. Wij hebben vastgesteld dat dit momenteel geen materiële impact heeft op de jaarrekening 2023. Wel adviseren we om conform de uitspraken van de commissie BBV de restwaardes voor activa individueel te berekenen en te onderbouwen.

22

3.5 Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2023 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd. Verbonden partijen Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties met verbonden partijen van de gemeente Goes. In het kader van onze controle hebben wij vastgesteld dat: -

de (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen; geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude; geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd.

Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag

Onze waarneming

Vereisten BBV

Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Daarnaast zouden de cijfers 2023 van uw verbonden partijen opgenomen dienen te worden, deze zijn echter nog niet in alle gevallen beschikbaar.

Verenigbaar

Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.

Overeenstemming

Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemt met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Paragrafen

Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau.

Informatiewaarde

De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.

Incidentele baten en lasten

De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de daaraan te stellen eisen

Fraude

In het jaarverslag wordt nog niet ingegaan op de uitgevoerde frauderisico-analyse. We vragen het college om een passage hieromtrent op te nemen in het jaarverslag.

23

3.6 SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2023. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: − € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is. − 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is. − € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

WNT verantwoording Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2023 geen wijzigingen voorgedaan. Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.

De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.

Presentatieverschil SiSa-regeling H32 We hebben geconstateerd dat de gemeente Goes in boekjaar 2023 een voorschot van € 1,1 miljoen heeft verkregen vanuit het Rijk voor de SiSa-regeling H32 (Regeling specifieke uitkering Meerkosten Energie Openbare Zwembaden). Dit voorschot ziet toe op het Omnium en is daarom in 2023 doorbetaald aan deze organisatie. Uit de SiSa-verantwoording 2023 blijkt dat slechts € 0,3 miljoen van de toegekende bijdrage is gerealiseerd. Op basis daarvan waren de vooruitbetaalde bedragen aan het Omnium (€ 0,8 miljoen) en de vooruitontvangen bedragen vanuit het Rijk (€ 0,8 miljoen) te laag verantwoord in de concept jaarrekening 2023. We hebben vastgesteld dat deze bedragen gecorrigeerd zijn in de definitieve jaarrekening. 24

4. Financiële positie

4. Financiële positie Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2023 volgens de jaarrekening € 87,8 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:

Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien van € 8,8 miljoen. Het gerealiseerde resultaat bedraagt afgerond € 6,5 miljoen positief. In de begroting 2023 en de begroting na wijziging was rekening gehouden met een positief resultaat van respectievelijk € -1,2 miljoen en € 1,0 miljoen.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)

In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt vanaf pagina 103 in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2023 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken.

100.000 90.000 80.000 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 2021

2022

2023

De afwijking tussen de begroting na wijziging en de gerealiseerde baten en lasten wordt onder andere veroorzaakt door hogere bijdragen voor de opvang Ontheemden Oekraïne, hogere bijdragen vanuit de algemene uitkering gemeentefonds en de terugbetaling vanuit de VRZ van de te hoge bijdrage over de jaren 2016-2023. Voor een nader gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening.

Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves is € 34,6 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen met € 11,6 miljoen met name door de toevoeging van het resultaat uit 2022. Per saldo is gedurende 2023 € 2,4 miljoen gedoteerd aan de reserves. Deze dotatie (ten laste van het resultaat) vormt samen met het totaal saldo van baten en lasten (€ 8,8 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van € 6,5 miljoen.

26

4. Financiële positie Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien.

Schuldpositie De schuldpositie van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw gemeente afhankelijk is van externe middelen bij het realiseren van haar doelstellingen. Ook geeft het inzicht in welk deel van de inkomsten van de gemeente gebruikt moet worden om de rente en aflossing van de schulden te kunnen betalen. De gecorrigeerde netto schuldquote is aangepast voor leningen die de gemeente ‘doorleent’ aan derden (zoals woningbouwverenigingen).

Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie.

Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw schuldpositie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven.

Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen

Gemeente Goes

Zeeland

2023

2022

2022

Netto schuldquote

73

70

39

Netto schuldquote gecorrigeerd

67

64

35

Solvabiliteit

30

30

36

Grondexploitaties

3

0

3

Belastingcapaciteit

102

98

97

2

3

7

Structurele exploitatieruimte

100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2020 Gemeente Goes

2021 Zeeland

2022 Nederland

2023 35.000 tot 45.000 inwoners

De netto schuldquote bedraagt 73% en is daarmee gestegen ten opzichte van voorgaand boekjaar (2022: 70%). Deze ratio geeft aan in hoeverre de schulden hoger zijn dan de jaarlijkse inkomsten. Een ratio die kleiner is dan 100% duidt op hogere baten dan schulden in een boekjaar. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen (bron: VNG, Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën). Uw gemeente voldoet ultimo 2023 aan die norm.

27

4. Financiële positie Solvabiliteit De solvabiliteit van uw gemeente geeft een beeld van de mate waarin uw gemeente op lange termijn aan haar verplichtingen kan voldoen. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw solvabiliteit gedurende de laatste 4 jaar weergegeven. 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% 2020 Gemeente Goes

Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico's. Hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserve. De weerstandsratio kwalificeert als uitstekend.

2021 Zeeland

2022 Nederland

2023 35.000 tot 45.000 inwoners

De solvabiliteit is conform 2022 30%. De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. We merken op dat de solvabiliteit in de afgelopen jaren is verbeterd en boven de signaalwaarde ligt. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten.

De grootste door uw gemeente geïdentificeerde risico’s zijn: − Risico’s uit reguliere (organisatie-brede) activiteiten − Risico’s uit verbonden partijen − Risico’s uit garantstellingen We constateren dat de weerstandsratio beperkt is gedaald in 2023 als gevolg van een daling van de weerstandscapaciteit en een beperkte stijging van de onderkende risico’s. We adviseren daarom om de weerstandsratio nauwlettend te blijven monitoren. (x € 1 miljoen)

2023

2022

2021

Weerstandsratio

Betekenis

Belastingcapaciteit De lastendruk in de gemeente Goes ten opzichte van het landelijk gemiddelde bedraagt 102%.

Weerstandscapaciteit

24,6

29,1

25,6

>= 2.0

Uitstekend

Risico’s

10,2

9,2

11,9

1.4 < 2.0

Ruim voldoende

1.0 < 1.4

Voldoende

Structurele exploitatieruimte Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” blijkt dat er begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen.

Weerstandsratio

2,4

3,2

2,2

0.8 < 1.0

Matig

0.6 < 0.8

Onvoldoende

< 0.6

Ruim onvoldoende

28

5. Bevindingen interne beheersing

5. Bevindingen interne beheersing Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2023 hebben wij in december 2023 een boardletter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risicoinschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening.

Dit betreffen de volgende risico’s:  getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording;  waardering van uw grondexploitaties;  lasten zijn niet nauwkeurig verantwoord doordat de inkoopfactuur niet in overeenstemming is met de geleverde prestatie;  onterechte betalingen waardoor de lasten ten onrechte zijn verantwoord;  de volledigheid en de toereikendheid van de voorziening voor de afwikkeling van de kosten voor het grijswatersysteem;  de juistheid van de voorziening voor precariobelasting;  risico dat het management van de gemeente de procesafspraken doorbreekt, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Als wij kijken naar de jaarrekening van de gemeente ziet dit eventuele risico niet toe op een specifiek onderdeel van de jaarrekening.

Fraude en naleving wet- en regelgeving Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De Raad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het management gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersings-maatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van weten regelgeving. Wij hebben als onderdeel van de jaarrekeningcontrole 2023 uw inschatting inzake frauderisico’s met betrekking tot uw organisatie besproken.

Deze bespreking komt ook voort uit onze verplichte rapportage van de accountant over de uitkomsten van onze werkzaamheden met betrekking tot de ingeschatte frauderisico’s in de controleverklaring.

Geautomatiseerde gegevensverwerking Wij rapporteren onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de accountantscontrole van de jaarrekening niet specifiek is gericht op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. De jaarrekeningcontrole heeft geen tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht. 30

5. Bevindingen interne beheersing Fraudebeheersing en onze observaties Om bestuurders en toezichthouders houvast te bieden heeft het NBA in februari 2022 de brochure “Frauderisicobeheersing” uitgebracht. Wij adviseren u om kennis te nemen van de 11 aanbevelingen die hierin zijn gedaan. Onderzoek laat zien dat het grootste deel van de fraudegevallen door middel van een ‘tip’ aan het licht komt. Dit maakt het belang van een fraudemeldpunt en klokkenluidersregeling groot. Wij zijn van mening dat uw organisatie dit binnen uw interne internetpagina toereikend heeft ingericht. Het is goed uw medewerkers hier periodiek van bewust te maken. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot de naleving van wet- en regelgeving. Daarnaast constateren wij dat u uw frauderisico-analyse heeft geactualiseerd, waarbij u de voor u relevante aanbevelingen heeft verwerkt. Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben.