2026-167 Aanpak bestrijding geelpoothoornaar

Z11D0564001

MEMO Met deze memo informeren wij u over de aanpak van de bestrijding van de Geelpoothoornaar (Aziatische hoornaar). Aanleiding De Geelpoothoornaar (Aziatische hoornaar) is een wesp die sinds 2017 in Nederland voorkomt. Het is een zogeheten invasieve exoot. Dit is een soort die van oorsprong niet in ons gebied voorkomt en die een bedreiging kan vormen voor de natuur en biodiversiteit doordat hij inheemse soorten verdringt of schade aan ecosystemen veroorzaakt. Volgens de Europese Exotenverordening (EU 1143/2014) viel de soort aanvankelijk onder artikel 17, met een uitroeiingsplicht voor lidstaten. In Zeeland lag de uitvoering hiervan bij de provincie. Inmiddels heeft de soort zich zodanig verspreid dat volledige uitroeiing niet langer realistisch is. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) heeft daarom in 2022 bepaald dat de Geelpoothoornaar onder artikel 19 valt, wat een beheersplicht inhoudt. Hiermee is de verantwoordelijkheid verschoven en krijgen gemeenten en terreinbeheerders een rol in het beperken van risico’s. De provincie Zeeland heeft tot en met 2025 de bestrijding grotendeels uitgevoerd en gefinancierd. Voor 2026 is nog een beperkt budget bij de provincie Zeeland beschikbaar. Gemeenten (en andere terreinbeheerders) moeten zich daarom voorbereiden op een structurele rol in de beheersing van de soort en de bijbehorende kosten.

Juridische grondslag Er bestaat geen wettelijke verplichting voor gemeenten om alle nesten te verwijderen. De verantwoordelijkheid ligt primair bij de eigenaar of terreinbeheerder. De gemeente is verantwoordelijk voor de openbare ruimte en kan ingrijpen wanneer sprake is van een risico voor volksgezondheid of openbare veiligheid. De precieze afbakening van verantwoordelijkheden is in de praktijk niet volledig uitgekristalliseerd en zal zich mede ontwikkelen op basis van praktijkervaring en eventuele jurisprudentie. Er blijft sprake van een grijs gebied, waarbij per situatie een afweging moet worden gemaakt. In de vastgestelde uitgangspunten is daarom ruimte opgenomen om, op basis van professioneel oordeel, gemotiveerd af te wijken wanneer de situatie daartoe aanleiding geeft. De voorgestelde risico gestuurde aanpak past binnen het geldend juridisch kader en de gemeentelijke zorgplicht voor de openbare ruimte en openbare veiligheid. Proces Op verzoek van het Platform Openbare Ruimte (POR) heeft een werkgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van Zeeuwse gemeenten en het waterschap, een gezamenlijke adviesnota opgesteld.

De belangrijkste conclusies uit het advies zijn: • Het primaire gemeentelijk belang ligt bij de volksgezondheid en openbare veiligheid en in mindere mate bij biodiversiteit; • Het hanteren van een nullijn (alles bestrijden) wordt als onrealistisch beschouwd; • Er is behoefte aan duidelijke uitgangspunten wanneer wel en wanneer niet wordt bestreden;

Van College van burgemeester en wethouders Aan Gemeenteraad Datum 7 mei 2026 Onderwerp Risico gestuurde aanpak Geelpoothoornaar (Aziatische hoornaar) Registratienummer Z26.316522 / D26.1621299 Pagina 1

•

Een uniforme aanpak en communicatie tussen gemeenten en waterschap wordt sterk aanbevolen.

De Bevelandse gemeenten hebben afgesproken gezamenlijk op te trekken en te werken aan een praktische en haalbare aanpak, te weten: een risico gestuurde aanpak. Dit is een strategische werkwijze waarbij acties, toezicht en middelen worden geprioriteerd op basis van geïdentificeerde risico’s. Levenscyclus Geelpoothoornaar In het voorjaar begint een jonge koningin met de bouw van een primair nest. Deze nesten bevinden zich op beschutte, lagere locaties als hagen, struiken of onder overkappingen. In deze fase zijn de nesten relatief klein en vaak gemakkelijk te verwijderen. Vanaf juni/juli verplaatst de kolonie zich naar een secundair nest, vaak hoog in bomen. In dit secundaire nest worden in het najaar nieuwe koninginnen voortgebracht. Deze jonge koninginnen vliegen uit om te overwinteren en vormen het daaropvolgende jaar de basis voor nieuwe nesten. Het oorspronkelijk nest sterft in de winter af. De levenscyclus laat zien dat het vroegtijdig opsporen en verwijderen van primaire nesten in het voorjaar helpt verdere verspreiding te beperken. Voor mensen is de Geelpoothoornaar niet veel gevaarlijker dan de gewone wesp. Net als wespen kunnen ze steken wanneer ze zich bedreigd voelen, met name in de nabijheid van het nest. De soort voedt zich hoofdzakelijk met andere insecten en is minder gericht op zoet voedsel, waardoor zij minder vaak afkomt op limonade, bier en etenswaren.

Uitgangspunten Gelet op het voorgaande stellen wij voor een risico gestuurde aanpak en hanteren hierbij de volgende uitgangspunten: • Bestrijding alleen bij concreet risico voor volksgezondheid en veiligheid; • Alleen binnen de bebouwde kom op eigen terrein en bij maatschappelijke voorzieningen; • Buiten de bebouwde kom is de eigenaar of weg/terreinbeheerder verantwoordelijk; • Particulieren zijn zelf verantwoordelijk voor eigen terrein; • De gemeente kan in uitzonderlijke gevallen besluiten toch te bestrijden, op basis van professioneel oordeel. Bestrijding Tot nu toe werden nesten in Zeeland verwijderd met behulp van hoogwerkers, waarbij het nest volledig werd weggehaald. Dit was passend bij de eerdere doelstelling van volledige eliminatie, maar brengt hoge kosten per nest met zich mee. Inmiddels wordt er gewerkt met alternatieve bestrijdingsmethoden, zoals het wegzuigen van nesten vanaf de grond met een stofzuiger en verlengbuis tot circa 20 meter hoogte. Deze methode is minder arbeidsintensief en goedkoper. Deze methode kan minder effectief zijn, doordat het risico bestaat dat niet alle individuen worden verwijderd en een deel van de kolonie zich elders opnieuw vestigt. Er wordt gewerkt aan een nieuwe bestrijdingsmethode met stoom die dit jaar operationeel wordt. Gebruik van biociden (gif) is niet toegestaan.

Datum 7 mei 2026 Onderwerp Risico gestuurde aanpak Geelpoothoornaar (Aziatische hoornaar) Registratienummer Z26.316522 / D26.1621299 Pagina 2

Meldingen kunnen via de gemeentelijke website of de Fixi-app worden gedaan. De (assistent) groenopzichters beoordelen deze meldingen of het inderdaad de Geelpoothoornaar is, een locatie is die we willen bestrijden en adviseren volgens de uitgangspunten of bestrijding nodig is. In eerdere jaren werd de controle op juistheid uitgevoerd door de Taskforce Aziatische hoornaar. Echter door de toename aantal nesten is de belasting voor de vrijwilligers te groot geworden. Zij hebben aangegeven dat hun rol beperkter wordt maar nog steeds actief blijven. In dit kader wordt gekeken of het mogelijk is om selectieve vallen aan hen beschikbaar te stellen. De daadwerkelijke bestrijding in 2026 wordt uitgevoerd door een ongediertebestrijdingsbedrijf. Deze zorgt voor een veilige en efficiënte uitvoering. De daadwerkelijke bestrijding zal plaatsvinden tot 15 november, daarna heeft bestrijding geen nut meer. Meldingen In 2025 zijn in totaal 88 meldingen van nesten van Geelpoothoornaar geregistreerd. Voor 2026 wordt, op basis van genoemde uitgangspunten, ervaringscijfers en een verwachte groeifactor van 3,78 rekening gehouden met circa 161 bestrijdingen. Als we geen uitgangspunten hanteren en alle nesten worden bestreden, kan het aantal oplopen tot ca. 330 meldingen. Dit benadrukt het belang van een risico gestuurde aanpak om de inzet beheersbaar en uitvoerbaar te houden.

Risico’s en onzekerheden De ontwikkeling van de Geelpoothoornaar is onzeker. Prognoses (via waarneming.nl) zijn gebaseerd op een groeifactor van 3,78 voor 2026, maar dit kan hoger of lager uitvallen. Dit bemoeilijkt het nauwkeurig voorspellen van toekomstige bestrijdingskosten. Landelijk bestaat geen eenduidige visie op het risico. EIS Kenniscentrum adviseert te focussen op beheer in plaats van uitroeiing, terwijl de Nederlandse Bijenhoudersvereniging waarschuwt voor mogelijke impact op bijen. Deze verschillende visies maken de beleidsvorming complex. De Bevelandse gemeenten volgen vooralsnog de lijn van EIS Kenniscentrum Insecten en de Provincie dat volledige uitroeiing niet realistisch is. Daarom wordt ingezet op risico gestuurde beheersing. Ook maatschappelijke beeldvorming speelt een rol. In de afgelopen jaren is het onderwerp sterk beïnvloed door berichtgeving in (sociale) media, waarbij de Geelpoothoornaar regelmatig werd neergezet als een bijzonder gevaarlijke soort. Dit kan leiden tot onrust en een toename van meldingen. Daarom is heldere en consistente communicatie essentieel. De genoemde risico’s en onzekerheden maken het op dit moment lastig om een vast langetermijnbeleid te formuleren. Het komende jaar zal daarom vooral gebruikt worden om ervaring op te doen met de gekozen risico gestuurde aanpak.

Afhankelijk van nieuwe inzichten, het aantal meldingen en de daadwerkelijke ontwikkeling van de populatie kan het nodig zijn om gedurende het seizoen de uitgangspunten en/of bestrijdingsmethode aan te passen. Dit kan invloed hebben op de benodigde inzet en mogelijk leiden tot hogere kosten dan vooraf ingeschat. Communicatie In de communicatie wordt benadrukt dat een nullijn niet houdbaar is en dat we moeten leren leven met de Geelpoothoornaar. Daarbij wordt het belang benadrukt van het tijdig signaleren en bestrijden van primaire (voorjaars)nesten. In navolging van het advies van EIS Kenniscentrum

Datum 7 mei 2026 Onderwerp Risico gestuurde aanpak Geelpoothoornaar (Aziatische hoornaar) Registratienummer Z26.316522 / D26.1621299 Pagina 3

Insecten wordt tevens gecommuniceerd dat de Geelpoothoornaar niet significant gevaarlijker is dan de gewone wesp. Verwachting aantal nesten Voor de bestrijding van de Geelpoothoornaar is budget opgenomen. Inmiddels is de prognose met betrekking tot de groeifactor van het aantal nesten in 2026 aangescherpt, van 1,5 naar 3,78. Hierdoor is het aantal te verwachten nesten hoger. Kosten verwijdering Voor zowel 2026 als voor 2027 is in de kadernota middelen opgenomen. Indien deze middelen niet toereikend blijken worden de meerkosten opgevoerd in de Bestuursrapportage 2026. De meerkosten vanaf 2027 zijn verwerkt in de Kadernota 2027.

Datum 7 mei 2026 Onderwerp Risico gestuurde aanpak Geelpoothoornaar (Aziatische hoornaar) Registratienummer Z26.316522 / D26.1621299 Pagina 4