2025-272 Spoor2050 openbrief aan OZO 19 nov 2025 pdf

Zeeland 2050 en Brede Welvaart 19 november 2025

Aan de heer H. de Jonge, voorzitter van het Overleg Zeeuwse Overheden

Geachte heer De Jonge, beste Hugo, Met bijzondere interesse hebben wij kennis genomen van uw initiatief ‘Zeeland 2050’. Met de publicatie van het startdocument geeft het OZO aan dat het voortvarend met Zeeland aan de slag wil. Dat valt te prijzen. Vanuit het besef van de unieke waarden van onze provincie roept het startdocument echter bij ons, betrokken Zeeuwen, vragen op. Die leggen we u hieronder voor. In de bijlage werken we onze visie nader uit. Daarin speelt Brede Welvaart de hoofdrol. Door Brede Welvaart centraal te stellen kan ‘Zeeland 2050’ een visie worden die werkelijk over de kwaliteit van leven gaat: kwaliteit voor Zeeuwen én voor hun buren.

Onze zorg over de unieke waarden van onze provincie Onze provincie is een bijzonder gebied met unieke waarden: de strategische situering van de Zeeuwse delta in Noordwest-Europa, het samenspel en de dynamiek van land en water en de open ruimte zijn van internationale betekenis. Het zijn bepalende condities voor natuur, industrie en recreatie. Binnen de verstedelijkte ring van de Randstad, West Brabant en Vlaanderen geeft Zeeland zowel letterlijk als figuurlijk ‘lucht’ aan miljoenen buren: Hollanders, Brabanders, Belgen en Duitsers. En dat de Zeeuwen zich zo opvallend sterk verbonden voelen met hun provincie is natuurlijk geen toeval. De uitdagingen waar onze provincie voor staat zijn groot. De wereld verandert snel en keuzes die nu worden gemaakt of juist worden vermeden zullen grote gevolgen hebben voor de inrichting van onze provincie en voor het welbevinden van de Zeeuwen. Dit vraagt om systematisch en strategisch nadenken over waarden die we willen behouden en versterken en over de richting waarin nieuwe ontwikkelingen moeten worden gezocht. Met onze vragen willen we daar een bijdrage aan leveren.

Onze vragen Misschien wel de belangrijkste vraag die gesteld kan worden bij ‘Zeeland 2050’ is hoe de hierin gewenste ontwikkelingen op elkaar inwerken en wat de mogelijke (negatieve?) effecten op andere waarden zijn. Is het gezochte resultaat wel meer dan de som der delen? Of juist minder? Draagt het bij aan de brede ontwikkeling van welvaart in onze provincie? Per thema leidt dit tot de volgende vragen die wij graag aandragen voor de discussie: Bevolking en woningbouw:

1

Hoe zorgen we dat nieuwe woningen en inwoners bijdragen aan leefbaarheid, landschap en vitale gemeenschappen? ‘Zeeland 2050’ gaat uit van een forse, gestuurde groei van de bevolking. Dit zou nodig zijn om voorzieningen en leefbaarheid op peil te houden. Maar is het niet andersom? Mensen wonen, werken en recreëren toch vooral in Zeeland juist vanwege de hoge kwaliteit van de leefomgeving? Voor het relatief hoge voorzieningenniveau leggen de vele recreanten het fundament. Werkgelegenheid is een andere belangrijke conditie om hier te wonen. Zou ‘Zeeland 2050’ daarom niet veel meer voorwaardenscheppend moeten zijn en juist versterking van natuur, landschap en werkgelegenheid centraal moeten stellen? Economie en industrie: Hoe ziet een scenario met een toekomstbestendige Zeeuwse industrie eruit? Welke industrieën van de toekomst zijn dan voor Zeeland het meest interessant? De basisindustrie in Europa verkeert in zwaar weer door de structureel hoge Europese energieprijzen. Zeker voor Zeeland is dat ernstig. Een klein aantal fossiel-intensieve bedrijven biedt nu nog aanzienlijke werkgelegenheid, maar hun toekomst is onzeker. De uitdaging is om de noodzakelijke overgang van fossiel naar duurzaam te versnellen en de daarmee vrijkomende ruimte, kennis en infrastructuur te benutten voor nieuwe bedrijvigheid zoals circulaire industrie, duurzame energiebedrijven en innovatieve technologie.

Welke initiatieven zijn hiervoor nodig? Ecologie, natuur en landschap: Is Zeeland ertoe bereid om de natuur als bondgenoot te kiezen? Wat is daarvoor nodig? Als Zeeland natuur en ecologie op orde wil krijgen is dat bondgenootschap noodzaak. Zeeland, ‘land in zee’ dankt haar welvaart aan het water: de vruchtbare klei waarop de landbouw floreert, de duinen en stranden als magneten voor recreanten, de grote wateren voor economie en visserij. Langzamerhand ervaren we de grenzen van de draagkracht van het estuariene deltasysteem. Chemische stoffen en stikstof verontreinigen binnen- en buitenwater en de bodemkwaliteit stelt ook akkerbouwers voor nieuwe uitdagingen. De Westerschelde is, de ingrepen van de afgelopen jaren ten spijt, van haar natuurlijkheid beroofd. En de grove ingrepen door hoogspanningskabels beschadigen onze Zeeuwse kernwaarden. Voor een delta van de toekomst zijn op menig terrein scherpe keuzen nodig: rondom natuur en stikstof, het behalen van de doelen van de Kaderrichtlijn water, de natuurlijkheid van het Schelde-estuarium.

Durft ‘Zeeland2050’ die keuzes te maken? De bouw van kerncentrales: Is er voldoende inzicht in de kwantitatieve en kwalitatieve implicaties tijdens de bouw van nieuwe kerncentrales op ruimtebeslag, voorzieningen, de ruimtelijke kwaliteit en op de leefomgeving? Wat wordt de keuze als het toch noodzakelijk blijkt koeltorens te bouwen? Wat is de impact op de recreatie-economie? Afgezien van principiële vragen over kernenergie zal het bouwen van twee kerncentrales de komende 15 à 20 jaar een bijzonder grote impact op onze provincie hebben. Dagelijks zijn 10.000 à 15.000 werknemers op de bouwlocatie nodig. Deze mensen, grotendeels arbeidsmigranten en aangevuld met familieleden, moeten worden gehuisvest, vervoerd, vragen voorzieningen, gezondheidszorg en doen een beslag op mobiliteit en infrastructuur. Hoe kan ‘Zeeland 2050’ zodanig worden ontwikkeld dat deze aspecten tijdig een integraal onderdeel van de afwegingen zijn?

2

Betrek alle Zeeuwen De toekomstvisie raakt de belangen van veel partijen en organisaties en zeker van álle Zeeuwen. De vele partners waarmee de overheden nu de afstemming zoeken vormen echter niet vanzelfsprekend een afspiegeling van de belangen en meningen van de Zeeuwse bevolking. Daarom pleiten wij voor een initiatief van de overheden, zoals het organiseren van een burgerberaad, om de Zeeuwse bevolking actief deelgenoot te maken van de verdere ontwikkeling van deze visie. In de bijlage geven wij een aanzet tot nadere uitwerking. Hoogachtend, Roel Adriaansens, Teus Baars, Peter Bolderman, Herman Bouma, Rinus Dijke Tjeu van Mierlo, Ad Phernambucq, Kees van Rabenswaaij, Thom van Riet John van Wallenburg, Harry van Waveren, Marten Wiersma. Spoor 2050 Zeeuwen voor Brede Welvaart en Duurzaamheid www.spoor2050.nl / info@spoor2050.nl Bijlage: Streven naar een Brede Welvaart voor Zeeland in 2050

3