2025-239 Inburgeringsnota 2025 - Leren, werken, meedoen-volwaardige integratie en participatie van nieuwkomers (2)

1

2

Voorwoord In de gemeente Goes zijn we trots op onze gastvrijheid en inclusiviteit. We streven naar een samenleving waarin alle nieuwkomers de kans krijgen zich te ontwikkelen en een waardevolle bijdrage te leveren. Daarbij zetten we in op leren, werken en meedoen: dit zijn de sleutels tot integratie en volwaardige participatie in onze gemeenschap. Samen met onze maatschappelijke partners ondersteunen we nieuwkomers bij het opbouwen van een zelfstandig bestaan. Het gaat daarbij om veel meer dan alleen voldoen aan wettelijke verplichtingen. Het gaat om het creëren van kansen om de Nederlandse taal te leren, deel te nemen aan de samenleving, een netwerk op te bouwen en een plek te vinden op de arbeidsmarkt. Dit draagt niet alleen bij aan de persoonlijke ontwikkeling van nieuwkomers, maar versterkt ook de sociale cohesie binnen onze gemeente.

Wethouder André van der Reest

We willen dat iedere nieuwkomer de mogelijkheid krijgt om zelfstandig en zelfredzaam te worden, zowel in het dagelijks leven als op de arbeidsmarkt. Betaald werk kan voor veel nieuwkomers een belangrijk doel zijn, maar er zijn meerdere waardevolle routes naar maatschappelijke participatie en een duurzame toekomst. Onderwijs, stages, vrijwilligerswerk en werkoriëntatie bieden ieder op hun eigen manier kansen voor ontwikkeling en het vinden van een passende plek in de samenleving. Met deze inburgeringsnota leggen we de basis voor een samenhangend en toekomstgericht beleid. We blijven de voortgang monitoren en evalueren, zodat we waar nodig kunnen bijsturen. Zo bouwen we samen aan een inclusieve samenleving waarin iedereen meetelt en mee kan doen.

3

Inhoudsopgave Voorwoord Aanleiding 1. Huidige situatie en uitdagingen 1.1 Samen sterk: regionale samenwerking onder de Spreidingswet 1.2 Gevolgen van het afschaffen van de spreidingswet 1.3 Versnippering in de Huidige Aanpak 1.4 De rol van inburgering in de lokale context

2 4 5 6 7 8 9

2. Visie I Ambitie I Doel

10

3. Integrale aanpak van Inburgering binnen het Sociaal Domein 3.1 Waarom is integrale aanpak belangrijk? 3.2 Waar we elkaar treffen

12 12 13

4. Beleidsdoelstellingen voor Goes 4.1 Financieel inzicht

15 18

5. Implementatie 5.1 Monitoring & evaluatie

20 24

Bijlage 1 BMC-onderzoek Nieuwkomers in Goes: overzicht, inzicht en handelingsperspectieven.

4

Aanleiding Gemeenten vervullen nu en in de komende jaren een sleutelrol in de opvang van asielzoekers, Oekraïense ontheemden en de huisvesting van statushouders. Deze verantwoordelijkheid strekt zich uit over meerdere domeinen, zoals huisvesting, participatie, integratie/inburgering, onderwijs en zorg. Tegelijkertijd is het van belang om de leefbaarheid in buurten, wijken, dorpen te waarborgen, met oog voor maatschappelijk draagvlak. Deze complexe opgaven vragen om een samenhangende, integrale aanpak waarin verbinding, maatwerk en bestuurlijke samenwerking centraal staan. Het college van de gemeente Goes heeft daarom besloten dat er een inburgeringsnota wordt opgesteld. Aanleiding hiervoor is de invoering van de Wet inburgering 2021 (WI2021). Deze wet geeft gemeenten de regierol met als doel dat nieuwkomers zo snel mogelijk zelfstandig en volwaardig deelnemen aan de samenleving, bij voorkeur via betaald werk. Sinds de invoering van de wet is het aantal nieuwkomers in Goes toegenomen, mede door een hogere taakstelling voor statushouders en de opvang van nieuwe groepen, zoals asielzoekers en Oekraïense ontheemden. Deze groei in zowel aantal als diversiteit onderstreept de noodzaak van een samenhangende en lokaal verankerde aanpak, die verder gaat dan het uitvoeren van wetgeving.

Er is behoefte aan een duidelijke visie, passende ondersteuning en structurele samenwerking met partners. Daarbij moet oog zijn voor de positie van de nieuwkomer zelf. Omdat zij in een volledig nieuwe omgeving terechtkomen, worden zij geconfronteerd met uitdagingen

zoals het leren van de taal, het begrijpen van wet- en regelgeving en het opbouwen van een sociaal netwerk. Een integrale aanpak ondersteunt nieuwkomers bij deze stappen en vormt de basis voor participatie in onderwijs, werk en samenleving. Maatwerk is hierbij essentieel, omdat de achtergrond, vaardigheden en omstandigheden per nieuwkomer Leeswijzer sterk verschillen. Om deIn de volgende hoofdstukken gaan we in ze beleidsontwikkeling op de huidige situatie en de bijbehorende verder te intensiveren, uitdagingen (hoofdstuk 1). Hierna volgt de heeft onderzoeksbureau visie, ambitie en het doel van deze inburBMC in opdracht van de geringsnota (hoofdstuk 2) en de integrale gemeente Goes onderaanpak van inburgering binnen het sociaal zoek verricht naar de huidomein (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 zijn dige situatie (zie bijlage de beleidsdoelstellingen die naar voren 1). Dit onderzoek biedt zijn gekomen uit het onderzoek toegelicht. een overzicht van de verDaarnaast zijn de eerste initiatieven toeschillende doelgroepen, gelicht die de gemeente Goes reeds heeft inzicht in het bestaande ondernomen om de beleidsdoelstellingen aanbod en perspectief op in de praktijk te brengen. Vervolgens bemogelijke beleidskeuzes. schrijven we de financiële impact van de De uitkomsten vormen de intensivering van het inburgeringsbeleid.

basis voor een toekomstTenslotte gaan we in hoofdstuk 5 op de bestendige en inclusieve Implementatie en evaluatie van het nieuinburgeringsaanpak. we beleid.

5

H1. Huidige situatie en uitdagingen Om goed te begrijpen waar we naartoe willen, is het ook belangrijk om te kijken waar we staan. De gemeente Goes staat voor een groeiende uitdaging: door de invoering van de WI2021, de spreidingswet en aanscherpingen in het landelijke migratiebeleid1, is de rol van gemeenten aanzienlijk uitgebreid. Tegelijkertijd neemt de instroom van diverse nieuwkomers, zoals asielzoekers en Oekraïense ontheemden toe door de aanhoudende wereldwijde onrust2. Daarbij is de gemeente Goes verantwoordelijk voor het huisvesten van statushouders. Zo moet de gemeente Goes actief sturen op opvang, huisvesting, participatie, onderwijs en zorg. Daarbij is aandacht nodig voor de leefbaarheid in buurten en het draagvlak binnen de samenleving. Deze complexiteit vraagt om integrale oplossingen die passen bij de lokale context. In de huidige situatie blijkt het echter lastig om deze integrale aanpak goed vorm te geven. Samenhang ontbreekt vaak en de centrale regie is versnipperd. Door gebrekkige afstemming tussen betrokken partijen is de aanpak versnipperd en sluit het aanbod niet altijd aan op de behoeften van nieuwkomers. In de volgende paragrafen lichten we volgende thema’s toe die hierin een rol spelen: de gevolgen van het afschaffen van de Spreidingswet, de versnipperde uitvoering.

1

XX+Asiel+en+Migratie+Rijksbegroting+2025.pdf

2 Clingendael_rapport_Geopolitieke_contexten_migratie.pdf

Nieuwkomers In het maatschappelijke debat over mensen die naar Nederland komen en de manier waarop zij worden opgevangen, gaat vaak veel nuance verloren. Groepen zoals asielzoekers, ontheemden, statushouders en arbeidsmigranten worden regelmatig door elkaar gehaald. In dit rapport worden de verschillende categorieën nieuwkomers daarom duidelijk onderscheiden, zodat recht wordt gedaan aan de specifieke kenmerken en behoeften van iedere groep. Samen worden deze categorieën aangeduid met de overkoepelende term nieuwkomers. Onder nieuwkomers verstaan we mensen die buiten Nederland zijn geboren en zich voor een korte of langere periode in Goes of regio Bevelanden vestigen. Hierbij draagt de gemeente Goes soms rechtstreeks verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld op basis van wettelijke verplichtingen. Daarnaast gaat het ook om een maatschappelijke verantwoordelijkheid, zoals bij asielzoekers in opvanglocaties of arbeidsmigranten met een tijdelijke verblijfstatus, waar de gemeente via beleid invulling aan geeft.

6

1.1 Samen sterk: regionale samenwerking onder de Spreidingswet In 2023 werd de Spreidingswet ingevoerd om asielzoekers evenwichtig over Nederlandse gemeenten te verdelen. Het doel is om overbelasting in bepaalde regio’s te voorkomen en de integratie van asielzoekers te verbeteren. Door kleinschalige opvang te bevorderen, kunnen gemeenten beter begeleiding bieden, wat zowel de asielzoekers als de lokale samenleving ten goede komt. De afgelopen jaren is er sprake van inconsistent beleid, waarbij gemeenten vaak snel moeten reageren met tijdelijke opvang, zoals hotels, sporthallen, vakantieparken etc. Deze noodoplossingen zijn duur en leiden tot weerstand bij omwonenden. De Spreidingswet creëert een stabieler en efficiënter kader, waardoor gemeenten beter kunnen plannen, wat resulteert in lagere kosten, meer draagvlak en een verbeterde integratie van asielzoekers.3 In Zeeland waren, vóór de invoering van de spreidingswet reeds afspraken gemaakt tussen de 13 gemeenten over de verdeling van asielzoekers, Oekraïense ontheemden en statushouders, waarbij de gemeenten elkaar aanvullen en solidair samenwerken. Zo kan een gemeente die minder opvangplekken biedt, compenseren door extra statushouders te huisvesten. Vlissingen, Middelburg en Goes4 vangen structureel asielzoekers op, en in Terneuzen komt een nieuw asielzoekerscentrum (AZC).

Andere gemeenten dragen bij door extra opvangplekken voor Oekraïense ontheemden te realiseren of doorstroomlocaties voor statushouders te faciliteren5. Hoewel de Zeeuwse gemeenten solidair en goed georganiseerd zijn, ervaren zij nog steeds uitdagingen, zoals het vinden van geschikte locaties voor opvang en het zorgen voor voldoende huisvesting. Daarnaast is het creëren van draagvlak binnen de samenleving een voortdurende zorg. Hoewel veel inwoners begrijpen dat iedere gemeente bijdraagt aan de opvang, heerst er twijfel, vooral door het ontbreken van eenduidig en structureel rijksbeleid en door zorgen over woningtekort en voorzieningen. De beperkte beschikbaarheid van woningen, huisartsenzorg, tandartsenzorg en andere voorzieningen in Zeeland dragen bij aan de zorgen van inwoners. Gemeenten werken samen om deze uitdagingen aan te pakken, bijvoorbeeld door voorzieningen in naburige steden in te zetten. Zo reizen alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV'ers) naar Bergen op Zoom om gebruik te maken van tandartsenzorg. In het licht van deze uitdagingen blijven de Zeeuwse gemeenten zich inzetten voor een evenwichtige opvang van nieuwkomers, die recht doet aan hun behoeften en aan die van de lokale gemeenschap.

3

COA - Spreidingswet is noodzakelijk zonder werkend alternatief | www.coa.nl COA - Zeeuwse gemeenten over de Spreidingswet: “We waren al solidair” | www.coa.nl 5 Provinciaal_verslag_PRT_Zeeland_1.pdf 4

7

1.2 Gevolgen van het afschaffen van de spreidingswet Als de Spreidingswet wordt afgeschaft dan kiest het kabinet voor minder centrale sturing en meer beleidsruimte voor gemeenten. Opvang van asielzoekers wordt hiermee een vrijwillige taak in plaats van een wettelijke verplichting. Dit kan ertoe leiden dat de gemeenten geconfronteerd worden met een disproportionele opvangdruk, vooral wanneer omliggende gemeenten niet vrijwillig opvanglocaties realiseren. Dit vergroot het risico op overbelasting van lokale voorzieningen zoals huisvesting, onderwijs, jeugdhulp en zorg binnen gemeenten die de verantwoordelijkheid wel nemen om aan de vrijwillige taak te voldoen. Daarnaast ontstaat er bestuurlijke onzekerheid. Zonder wettelijk kader ontbreekt een duidelijke regierol vanuit het Rijk, waardoor afspraken over aantallen, termijnen en verantwoordelijkheden versnipperd raken. Dit kan leiden tot vertraging in besluitvorming, inefficiëntie in de uitvoering en grotere druk op de ambtelijke organisatie. Ook het maatschappelijk draagvlak kan onder druk komen te staan. Onverwachte stijging in de opvang of huisvesting van asielzoekers kunnen negatieve gevolgen hebben voor de leefbaarheid in wijken en het vertrouwen van inwoners in het overheidsbeleid. De communicatie over de opvangopgave wordt complexer wanneer er geen heldere landelijke richtlijnen zijn.

Tot slot is er nog geen duidelijkheid over de toekomstige landelijke beleidskaders rondom de Spreidingswet, wat structurele langetermijnplanning bemoeilijkt. Het kabinet heeft aangekondigd de wet op zijn vroegst per januari 2026 in te trekken, zoals uiteengezet in de zogenoemde 'contourennota'.6 Deze voorgenomen intrekking wordt echter door verschillende partijen, waaronder de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en VluchtelingenWerk Nederland, sterk bekritiseerd. Zij wijzen erop dat de wet essentieel is voor een eerlijke verdeling van opvangplekken en voor het voorkomen van overbelasting in specifieke regio’s.7 Deze onzekerheid vraagt van de gemeente Goes om flexibel te opereren, met oog voor bestuurlijke continuïteit en lokale haalbaarheid. Tegelijkertijd benadrukt dit dat een samenhangende aanpak essentieel is. De diversiteit aan nieuwkomers maakt het werk complex, en door de huidige versnipperde aanpak ontbreekt overzicht, inzicht en regie. Problemen zoals overbelasting, bestuurlijke onzekerheid en beperkt maatschappelijk draagvlak kunnen alleen effectief worden aangepakt als de gemeente duidelijk inzicht heeft in alle betrokken partijen en hun verantwoordelijkheden. Dit vormt de brug naar een nadere analyse van de huidige versnippering in de uitvoering.

6 7

Contourennota intrekking Spreidingswet en Bijlage samenhangend pakket (1).pdf Intrekken Spreidingswet onwenselijk en onlogisch | VNG

8

1.3 Versnippering in de huidige aanpak Zoals eerder vermeld is sinds 2021 het aantal nieuwkomers toegenomen in de gemeente Goes mede door de verhoogde taakstelling. Naast de bestaande groep van nieuwkomers, heeft de gemeente ook (deels) verantwoordelijkheden voor andere groepen die in toenemende mate in Nederland verblijven, zoals arbeidsmigranten, expats, Oekraïense ontheemden, asielzoekers, illegalen en internationale studenten (zie bijlage 1, Hoofdstuk 3). Elk van deze groepen heeft eigen specifieke behoeften en valt onder verschillende wet- en regelgeving, wat het inburgerings- en integratieproces complexer maakt. De toegenomen diversiteit van de doelgroepen betekent dat de aanpak flexibeler moet worden en de ondersteuning moet worden afgestemd op de specifieke situatie van elke groep. In de gemeente Goes wordt momenteel gewerkt met verschillende aparte initiatieven: er is een projectorganisatie voor vluchtelingen, de uitvoering van de WI2021 ligt bij GR de Bevelanden, en diverse maatschappelijke organisaties begeleiden nieuwkomers (zie bijlage 1, hoofdstuk 3, paragraaf 3.2). Deze uiteenlopende aanpak maakt het echter uitdagend om volledig overzicht en inzicht te krijgen in het bestaande ondersteuningsaanbod en de effectiviteit daarvan.

Om de impact van de maatregelen beter te monitoren en te zorgen dat alle nieuwkomers tijdig en passend ondersteund worden, is het belangrijk om de samenwerking en afstemming tussen betrokken partijen verder te versterken en te integreren. Om grip te krijgen op deze complexe uitdaging heeft de gemeente Goes besloten om een integrale aanpak voor inburgering vast te leggen in deze inburgeringsnota. Deze nota dient niet alleen als leidraad om te voldoen aan de wettelijke verplichtingen, maar heeft ook als doel om actief bij te dragen aan de succesvolle integratie van nieuwkomers. Dit vereist een bredere benadering, waarbij niet alleen de formele eisen van de wet centraal staan, maar ook andere relevante beleidsterreinen zoals onderwijs, werk, huisvesting en sociale integratie. De integrale aanpak zal de samenwerking tussen de verschillende betrokken gemeenten, maatschappelijke organisaties, onderwijsinstellingen en werkgevers versterken en bijdragen aan het creëren van een samenhangend en effectief aanbod voor alle groepen nieuwkomers. Deze aanpak zorgt voor een gezamenlijke verantwoordelijkheid en afstemming van middelen en expertise. De huidige uiteenlopende aanpak maakt duidelijk dat de gemeente Goes behoefte heeft aan een integrale aanpak die verder gaat dan losse projecten en afzonderlijke verantwoordelijkheden.

Om grip te krijgen op de inburgeringsopgave is het belangrijk eerst toe te lichten wat inburgering in de kern betekent en welke rol dit proces speelt in de lokale context. Dit laat zien wat inburgering betekent voor nieuwkomers en voor de gemeente Goes, en maakt duidelijk welke rol het proces heeft in toekomstbestendig beleid. Dat vormt de basis om richting te geven aan een toekomstbestendig beleid en een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle betrokken partijen.

9

1.4 De rol van inburgering in de lokale context Inburgering is het proces waarin nieuwkomers de Nederlandse taal leren, kennis opdoen van de samenleving en toewerken naar volwaardige deelname via werk, scholing, vrijwilligerswerk of andere vormen van participatie. Het doel is het versterken van hun zelfredzaamheid en het bevorderen van sociale samenhang. Voor de gemeente Goes ligt hier een duidelijke opgave. Zoals eerder vermeld, naast het voldoen aan wettelijke verplichtingen vraagt inburgering om een integrale en op maat gesneden aanpak die aansluit bij de diversiteit van doelgroepen. Dit betekent dat de gemeente niet alleen moet sturen op taal en werk, maar ook op huisvesting, onderwijs, zorg en maatschappelijk draagvlak. Deze complexiteit maakt overzicht, inzicht en centrale regie noodzakelijk. Deze inburgeringsnota vormt het instrument waarmee de gemeente Goes richting en houvast biedt. Daarmee zet Goes in op een toekomstgerichte aanpak waarin nieuwkomers vanaf dag één de kans krijgen om actief deel te nemen aan de samenleving. In het volgende hoofdstuk wordt uiteengezet hoe deze visie, ambitie en doelstellingen concreet vorm krijgen.

10

H2. Visie I Goese ambitie I Doel De gemeente Goes zet in op een toekomstgerichte en persoonlijke inburgeringsaanpak waarin nieuwkomers snel en volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. Deze inburgeringsnota beschrijft hoe Goes inzet op duurzame participatie door een integrale aanpak waarin taal, werk, onderwijs, gezondheid en sociale verbinding centraal staan. De gemeente werkt samen met haar partners aan een inclusieve samenleving, waarin inburgering een gezamenlijke opgave is. Iedere partij levert hierin een waardevolle bijdrage, vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheid, met oog voor wat we samen willen bereiken. Visie Nieuwkomers zijn zo snel mogelijk zelfredzaam en nemen volwaardig deel aan de Goese samenleving. Duurzame participatie vindt plaats via betaald werk, scholing, vrijwilligerswerk of maatschappelijke inzet. De gemeente kiest daarbij voor een integrale aanpak, waarin taal, werk, onderwijs, gezondheid en sociale verbinding nauw met elkaar zijn verbonden. Goese ambitie Goes biedt nieuwkomers vanaf dag één een sterke, op maat gemaakte start richting participatie en zelfredzaamheid. De gemeente richt zich op vroege start van inburgering, duidelijke informatie, toegankelijke taallessen en goede samenwerking met lokale partners.

Deze aanpak geldt voor nieuwkomers, met oog voor hun talenten, behoeften en kansen binnen een inclusieve en participerende samenleving in Goes. Doel Het doel van deze inburgeringsnota is het realiseren van een

11

toekomstgerichte en integrale aanpak die nieuwkomers effectief ondersteunt richting duurzame integratie en participatie. De gemeente wil het beleid intensiveren door inzicht te geven in de huidige situatie, het bestaande aanbod en de mogelijkheden voor verbetering. Daarbij richt Goes zich op het benutten van kansen, het versterken van begeleiding en het bevorderen van duurzame integratie via werk, taal, onderwijs en sociale contacten. Zo legt Goes de basis voor een toekomstbestendig inburgeringsproces dat aansluit bij de diversiteit van de doelgroep.

12

H3. Integrale aanpak binnen het sociaal domein 3.1 Waarom is de integrale aanpak belangrijk Een goede inburgering vraagt om meer dan alleen taallessen en het voldoen aan de participatieplicht: het vereist een brede, integrale benadering waarin verschillende beleidsdomeinen nauw met elkaar samenwerken. De gemeente Goes streeft ernaar om nieuwkomers op een samenhangende en effectieve wijze te ondersteunen bij hun integratie en participatie in de samenleving. Dit omvat acties op het gebied van jeugd, onderwijs, huisvesting, werk, inkomen, gezondheid en sociaal welzijn. Tussen deze beleidsdomeinen bestaat een duidelijke onderlinge samenhang: ontwikkelingen binnen het ene domein kunnen effect hebben voor het andere. Een stabiele woonsituatie vergroot bijvoorbeeld de kans op succes in onderwijs of werk, terwijl goede gezondheid en sociaal welzijn essentiële voorwaarden zijn voor actieve maatschappelijke participatie. Op dit moment ontbreekt echter een structurele samenwerking tussen deze beleidsterreinen; de inzet is versnipperd en onvoldoende afgestemd. Het realiseren van effectieve inburgering vraagt daarom om versterkte integraliteit en afstemming tussen alle betrokken domeinen en partners. Nieuwkomers staan vaak voor meerdere uitdagingen tegelijk op het gebied van wonen, werk, gezondheid, onderwijs en sociale participatie.

Een integrale aanpak helpt hen om sneller en effectiever te integreren, doordat verschillende beleidsterreinen, organisaties en professionals samenwerken. Deze samenwerking voorkomt versnippering, zorgt voor betere coördinatie en voorkomt dat mensen van het kastje naar de muur worden gestuurd. Door vanuit alle relevante leefgebieden te werken, wordt de zelfredzaamheid van nieuwkomers versterkt en kunnen problemen vroegtijdig worden gesignaleerd en aangepakt. Dit levert niet alleen voordelen op voor de nieuwkomers zelf, maar ook voor de gemeente Goes betekent dit op de lange termijn minder druk op hulp- en zorgvoorzieningen, minder maatschappelijke kosten en een grotere sociale cohesie binnen de gemeenschap. Deze benadering sluit ook aan bij de uitgangspunten van de sociale basis, waarin de gemeente streeft naar een samenleving waarin inwoners tevreden zijn met hun leven en hun keuzes, en tegelijkertijd die van anderen respecteren. De focus ligt daarbij op positieve gezondheid, een breed perspectief op welzijn dat draait om zingeving, veerkracht en het kunnen omgaan met fysieke, mentale of sociale uitdagingen. We streven naar een diverse en inclusieve gemeenschap waarin iedereen zich prettig voelt, goed in zijn of haar vel zit en kan meedoen op een manier die bij hem of haar past. Een integrale inburgeringsaanpak vormt hierin een belangrijk onderdeel.

13

3.2 Waar we elkaar treffen De voordelen van een integrale aanpak laten zien dat het belangrijk is om nieuwkomers vanaf het begin in verschillende leefgebieden te ondersteunen. Onderwijs is een belangrijk startpunt voor een succesvolle integratie. De gemeente Goes levert hier een actieve bijdrage aan door te zorgen voor passende onderwijshuisvesting en te investeren in Vroeg- en Voorschoolse Educatie (VVE), waarmee jonge kinderen ondersteund worden in hun taalontwikkeling. Voor nieuwkomers in het primair onderwijs is binnen Albero (stichting voor basisonderwijs) een speciale taalklas ingericht, bedoeld voor leerlingen die de Nederlandse taal nog moeten leren. Daarnaast is er in het voortgezet onderwijs een Internationale Schakelklas (ISK) opgezet voor Oekraïense kinderen, zodat ook zij via een passende leerroute kunnen instromen in het reguliere onderwijs. Daarnaast is in mei 2024 de Tijdelijke Nieuwkomersvoorziening (TNV) gestart, als tweede locatie van ISK Walcheren. Deze locatie richt zich op alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV’ers) tussen 12 en 18 jaar, met aangepast onderwijs op maat. Door deze onderwijsvoorzieningen worden nieuwkomers vanaf jonge leeftijd geholpen om hun plek te vinden binnen de samenleving.

Voor volwassen nieuwkomers biedt Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB) mogelijkheden om Nederlands te leren en zich voor te bereiden op de Nederlandse arbeidsmarkt. Via de Jeugdwet is er toegang tot jeugdhulp voor (nieuwkomers)kinderen, bijvoorbeeld bij opvoedvragen, psychosociale problematiek of het overbruggen van cultuurverschillen. Dit draagt bij aan hun welzijn, weerbaarheid en onderwijskansen. De Participatiewet biedt mogelijkheden voor maatschappelijke participatie, onder meer via vrijwilligerswerk, werkervaring en reintegratie. De focus ligt op het leren van de taal in combinatie met (arbeidsmatige) participatie. Als extra ondersteuning nodig is, biedt de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) maatwerkvoorzieningen voor nieuwkomers die belemmeringen ervaren in het zelfstandig functioneren in de samenleving. Huisvesting is een voorwaarde voor succesvolle integratie. De gemeente werkt nauw samen met woningcorporatie Beveland Wonen en ook met maatschappelijke partners om passende woonruimte voor nieuwkomers beschikbaar te stellen. Wonen is immers meer dan een dak boven het hoofd het is de basis voor veiligheid, stabiliteit en verbinding met de buurt. Nieuwkomers worden op diverse leefgebieden ondersteund om hun integratie en zelfredzaamheid te bevorderen.

Naast onderwijs en participatie worden zij begeleid via budgetcoaching, preventieve ondersteuning, begeleiding naar werk en aanvullende hulp van samenwerkingspartners zoals GR de Bevelanden, Schuldhulpverlening Zeeland (SHV), de Arbeidsmarktregio Zeeland (AMR), Vluchte-

14

lingenWerk en Stichting Maatschappelijk Werk en Welzijn Oosterschelderegio (SMWO). Deze integrale inzet helpt om financiële problemen te voorkomen en draagt bij aan langdurige zelfredzaamheid. Integratie gaat verder dan formele inburgering. Het draait ook om het gevoel van veiligheid en je thuis voelen. Sociale cohesie en wederzijds begrip tussen huidige en nieuwe inwoners dragen bij aan een inclusieve samenleving. Dit kan worden bevorderd door het stimuleren van ontmoetingen tussen inwoners, bijvoorbeeld via buurthuizen, sportverenigingen en evenementen. De gemeente Goes zet zich hier actief voor in. Een goed voorbeeld is de inzet van stichting OpenDoor door jeugdzorg, die preventief in wordt gezet op de begeleiding van AMV’ers, die tijdelijk vastlopen binnen het reguliere onderwijs of werk. Zo biedt OpenDoor deze jongeren de nodige ondersteuning om hen weer op weg te helpen, zodat zij niet buiten de samenleving vallen. Dit past binnen de bredere inspanningen van de gemeente om wederzijds respect te bevorderen en sociale uitsluiting te voorkomen, wat essentieel is voor een samenhangende gemeenschap. Door deze integrale benadering, die alle aspecten van het leven van nieuwkomers betrekt, zorgt de gemeente Goes ervoor dat nieuwkomers de juiste ondersteuning krijgen om een volwaardige plek in de samenleving te vinden.

Elk aspect van hun integratie wordt zorgvuldig aangepakt, van onderwijs en huisvesting tot werk, gezondheid en sociale integratie. Om het huidige beleid verder te versterken en effectiever te maken, is het noodzakelijk om concrete keuzes te maken en gerichte acties te formuleren. In het volgende hoofdstuk werken wij op basis van het onderzoeksrapport ‘Nieuwkomers in Goes: overzicht, inzicht en handelingsperspectieven (zie bijlage 1) vijf beleidsdoelstellingen voor de gemeente Goes uit.

15

H4. Beleidsdoelstellingen voor Goes Op basis van de aanbevelingen uit het onderzoek zetten we in op onderstaande beleidsdoelstellingen. Deze sluiten aan bij de ambitie van Goes om nieuwkomers niet alleen conform de kaders van de WI2021 te begeleiden. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar wat de gemeente aanvullend kan betekenen, ook op gebieden waar zij formeel geen directe taak heeft, maar wel een verbindende en faciliterende rol kan spelen. 1. Inburgering vanaf de eerste dag Allereerst wordt ingezet op het starten van inburgering vanaf dag één. In de huidige situatie begint inburgering vaak pas wanneer een statushouder een woning toegewezen krijgt, waardoor waardevolle maanden verloren gaan. Door het traject te starten zodra nieuwkomers aan de gemeente Goes gekoppeld zijn, inclusief degenen die nog geen woning hebben, wordt vroegtijdige participatie bevorderd. Dit omvat onder andere vrijwilligerswerk, sport, recreatie en leeractiviteiten via initiatieven zoals een #Meedoenbalie bij het AZC. Zo wordt deelname vanaf dag één de norm, gaan nieuwkomers actiever aan de slag met hun integratie en participatie en wordt een stevige basis gelegd voor hun formele inburgeringstraject en verdere integratie, een ontwikkeling die zowel hun zelfstandigheid als hun participatiekansen ten goede komt. Van inzicht naar actie • • •

In samenwerking met de GR De Bevelanden zijn de voorbereidingen gestart voor de vroege start van inburgering. Er wordt een plan van aanpak opgesteld met concrete stappen, verantwoordelijkheden en tijdslijn. Met het COA is overleg gevoerd over de inrichting van een #Meedoenbalie bij het AZC. COA heeft aangegeven hier actief aan te willen meewerken.

2. Informatievoorziening op orde Daarnaast wordt de informatievoorziening versterkt en op maat gemaakt voor verschillende doelgroepen. Uit het onderzoek blijkt dat statushouders, asielzoekers en arbeidsmigranten vaak moeite hebben met het vinden van heldere, tijdige en begrijpelijke informatie, terwijl expats hier beter in slagen. Door informatie af te stemmen op taalniveau, leefwereld en het moment van relevantie, kan de gemeente zelfredzaamheid en participatie bevorderen. Concreet betekent dit dat statushouders uitleg krijgen over huisvesting, zorg, cultuur, verzekeringen en verkeersregels, verspreid over de tijd en aangeboden via meerdere kanalen, zoals schriftelijk,

16

mondeling en digitaal. Voor arbeidsmigranten en andere tijdelijk verblijvende groepen geldt dat een centrale, meertalige informatievoorziening met fysieke en online componenten noodzakelijk is. De gemeente neemt hierin de regierol en maakt hierover duidelijke afspraken met maatschappelijke organisaties. Van inzicht naar actie • Ontwikkelen van meertalige en laagdrempelige informatiekanalen (schriftelijk, digitaal en mondeling). • Gefaseerde informatieverstrekking, afgestemd op het moment van relevantie (o.a. huisvesting, zorg, cultuur, verzekeringen en verkeersregels). • Samenwerking met maatschappelijke organisaties voor een centrale informatievoorziening voor arbeidsmigranten en tijdelijk verblijvende groepen. 3. Taal voor iedereen: flexibel en toegankelijk taalaanbod Taalvaardigheid vormt een derde speerpunt, omdat taal de sleutel is tot participatie. Het huidige taalaanbod in Goes is onvoldoende flexibel en bereikbaar voor alle doelgroepen, vooral voor werkende nieuwkomers. Het beleid richt zich daarom op uitbreiding en flexibilisering van het aanbod, met onder andere avond- en weekendlessen, lessen op werkplekken en digitale mogelijkheden. Daarnaast kan de gemeente het bereik vergroten door groepen samen te voegen en lessen toegankelijk te maken voor meerdere typen nieuwkomers.

Door statushouders en vrijwilligers als ervaren taalcoaches in te zetten, ondersteund door training en coördinatie via partijen zoals VluchtelingenWerk en DigiTaalhuis, wordt een combinatie van professionele inzet en burgerkracht gerealiseerd. Kwaliteitsbewaking en aandacht voor verschillende taalniveaus zijn daarbij essentieel. Van inzicht tot actie • Inzet van extra middelen uit de SPUK-beschikking Volwasseneneducatie 2025 voor taaleducatie aan Oekraïense ontheemden en arbeidsmigranten (conceptvoorstel SWVO). • Ontwikkelen van flexibele taallessen (avond- en weekendlessen, lessen op de werkplek, digitale mogelijkheden). • Vergroten van het bereik door groepen te combineren en lessen open te stellen voor meerdere typen nieuwkomers. • Inzet en training van taalcoaches (statushouders en vrijwilligers), ondersteund door VluchtelingenWerk en DigiTaalhuis. 4. De integrale aanpak Een van de centrale beleidsdoelstellingen is het realiseren van een integrale aanpak binnen het sociaal domein, zoals uitgebreid besproken in hoofdstuk 3. Dit betekent dat alle betrokken domeinen zoals onderwijs, werk, gezondheid, sociaal welzijn en huisvesting

17

en samenwerkingspartners structureel samenwerken, zodat nieuwkomers op een samenhangende en effectieve manier worden ondersteund. De integrale aanpak zorgt voor betere coördinatie, voorkomt versnippering en versterkt de zelfredzaamheid van nieuwkomers. Van inzicht tot actie • Structureel overleg borgen en samenwerking versterken om de integrale aanpak binnen het sociaal domein duurzaam te realiseren. • Afstemming van voorzieningen en beleid om overlap en versnippering tegen te gaan. • (Gezamenlijke) monitoring van resultaten, zodat integraal gewerkt kan worden aan participatie en integratie. 5. Versterking van opdrachtgeverschap en samenwerking Tot slot wordt het opdrachtgeverschap en de samenwerking tussen partijen versterkt. Het onderzoek laat zien dat de uitvoering van inburgering momenteel versnipperd is, met onduidelijke afspraken en beperkte sturingsmogelijkheden voor de gemeente. Door duidelijke kaders, afspraken vast te leggen met partners, waaronder GR de Bevelanden en maatschappelijke organisaties, kan de effectiviteit van het beleid worden vergroot. Het versterken van de regierol van de gemeente draagt bij aan overzicht, samenhang en gezamenlijke verantwoordelijkheid. Van inzicht tot actie • Afspraken met GR De Bevelanden worden formeel vastgelegd in een dienstverleningsovereenkomst (DVO).

• De samenwerking met Nidos is formeel bekrachtigd via een overeenkomst voor de begeleiding van AMV’ers. • Onderzoek naar de haalbaarheid van het aanstellen van een sleutelnetwerkpersoon welzijn voor statushouders in samenwerking met SMWO. Tot slot De beleidsdoelstellingen bieden de gemeente Goes handvatten om het inburgeringsbeleid de komende jaren te versterken, niet alleen binnen de kaders van de Wet inburgering, maar vooral ook in verbinding, gelijkwaardigheid en toekomstgericht bestuur. Door vroegtijdig te starten met inburgering, informatie begrijpelijk en tijdig aan te bieden, taalvaardigheid breed te ondersteunen, een integrale aanpak in het sociaal domein te hanteren en samenwerkingspartners actief aan te sturen, kan Goes een koplopersrol vervullen in de integratie van nieuwkomers. Dit vergt investering, samenwerking en moed om verder te kijken dan de formele opdracht, maar levert op lange termijn een inclusievere samenleving op waarin iedereen mee kan doen.

18

4.1 Financieel inzicht De financiële consequenties van de inburgeringsambities zijn zorgvuldig onderzocht en verwerkt in deze Inburgeringsnota. Aan een deel van de maatregelen wordt binnen de gemeente Goes al uitvoering gegeven. De dekking is daarbij gezocht binnen de beschikbare middelen, waardoor voor de uitvoering van deze nota geen extra structurele gemeentelijke middelen nodig zijn. Het vaststellen van de nota heeft dan ook geen directe financiële gevolgen: de meeste maatregelen kunnen worden uitgevoerd binnen de bestaande formatie en budgetten. Mocht in de toekomst blijken dat aanvullend budget noodzakelijk is, dan wordt hiervoor afzonderlijk een voorstel aan het college en de raad voorgelegd. De tabel geeft een overzicht van de doelgroepen van nieuwkomers in Goes, de geplande initiatieven ter ondersteuning van hun integratie en participatie. Per doelgroep zijn maatregelen benoemd die bijdragen aan betere begeleiding, snellere integratie en het voorkomen van grotere maatschappelijke kosten op de lange termijn. Deze raming biedt houvast voor het maken van gerichte keuzes en het onderbouwen van investeringen in een effectief en integraal nieuwkomersbeleid. Doelgroep

Inzet/maatregelen

Uitvoeringspartner(s)

Statushouders

Eerder starten inburgering via #Meedoenbalie

GR De Bevelanden

Verbetering communicatie & begeleiding

NIDOS

AMV’ers

Arbeids- en kennismigranten Oekraïense ontheemden Sleutelnetwerkpersoon

Informatievoorziening (o.a. via WIN-project) NT2-taalcursussen Verkenning/Onderzoeksfase

Financiële impact Geen extra kosten - Formatie reeds uitgebreid in 2024. €0 - Afspraken over de communicatie en begeleiding zijn reeds vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst."

Zeeland Interna€0 tional Centre Gedekt door RijksmiddeScalda len SMWO Geen structurele lasten.

19

Een toelichting op de in de voorgaande tabel opgenomen cijfers is hierna opgenomen: Voor statushouders wordt ingezet op een eerder begin van het inburgeringstraject, bijvoorbeeld door het opzetten van een #Meedoenbalie. De Gemeenschappelijke Regeling (GR) de Bevelanden verwacht geen extra financiële consequenties, aangezien de formatie voor inburgering in 2024 al is uitgebreid. Wel wordt een verbetering in de dienstverlening voorzien. Voor AMV’ers ligt de nadruk op betere communicatie en begeleiding; overige dienstverlening verloopt via NIDOS. De samenwerkingsovereenkomst is inmiddels getekend, zonder extra kosten (€0). Arbeidsmigranten en kennismigranten/expats worden ondersteund met informatievoorziening, grotendeels uitgevoerd door Zeeland International Center, bijvoorbeeld via het WIN-project, eveneens zonder extra investering (€0). Voor Oekraïense vluchtelingen wordt ingezet op het aanbieden van taalcursussen NT2. De financiering hiervoor verloopt via de Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB). Daarnaast wordt verkend of het aanstellen van een sleutelnetwerkpersoon welzijn voor statushouders kan bijdragen aan duurzame participatie en integratie. Indien in de toekomst blijkt dat aanvullend budget nodig is, wordt hiervoor een afzonderlijk voorstel aan het college en de raad voorgelegd.

Zo kan worden geconcludeerd dat alle genoemde beleidsdoelstellingen en initiatieven kunnen worden uitgevoerd binnen de bestaande middelen en beschikbare formatie, waardoor uitvoering mogelijk is zonder additionele structurele financiële lasten voor de gemeente.

20

H5. Implementatie De implementatiefase is opgebouwd rond vijf hoofdthema’s die richting geven aan de lokale uitvoering. Per thema worden in de periode van 2025 – 2030 concrete stappen gezet om een stevige basis te leggen voor een structureel en effectief inburgeringsproces. 2025 – 2026 Stevige basis Een vroegtijdige start is essentieel voor succesvolle inburgering. Nieuwkomers moeten vanaf het begin de juiste begeleiding, informatie en voorzieningen krijgen. Onderdeel

Inburgering vanaf dag één

Doelstelling Een vroegtijdige start is essentieel voor succesvolle inburgering. Nieuwkomers krijgen vanaf het begin de juiste begeleiding, informatie en voorzieningen.

Informatievoorziening op orde

Doelgroepgerichte, toegankelijke en begrijpelijke communicatie richting nieuwkomers is essentieel voor succesvolle participatie.

Taalles voor iedereen: flexibel en toegankelijk taalaanbod in Goes

Taal is de sleutel tot participatie; het taalaanbod moet aansluiten bij de behoefte van nieuwkomers.

Actiepunten 2025 - 2026 • Oprichten van een werkgroep met GR de Bevelanden. • Opstellen van een plan van aanpak voor de vroegtijdige start van inburgering. • Verkennen van de mogelijkheden met het COA voor een #Meedoenbalie. • Bevorderen van heldere communicatie door samenwerkingspartners. • Regie nemen over informatievoorziening • Continu verbeteren door middel van evaluatie en feedback • Inventariseren van mogelijkheden voor taallessen op de werkplek en via digitale platforms. • Uitbreiden van succesvolle avondlessen met Scalda. • Versterken van de rol van het (Digi)Taalhuis.

21

Integrale aanpak

Structurele samenwerking tussen onderwijs, werk, gezondheid, welzijn en huisvesting voor samenhangende ondersteuning.

Opdrachtgeverschap en samenwerking

De gemeente voert regie op het inburgeringsbeleid en werkt nauw samen met partners. Rollen en verantwoordelijkheden moeten duidelijk zijn.

• Samenwerken met werkgevers voor taalbevordering op de werkplek. • Structureel overleg binnen het sociaal domein organiseren. • Afstemmen van voorzieningen en beleid ter voorkoming van overlap en versnippering • (Gezamenlijke) monitoring van resultaten voor integrale participatie en integratie. • Evalueren van de dienstverleningsovereenkomst met GR de Bevelanden en herdefiniëren van de rollen. • Organiseren van lokale kwartaalbijeenkomsten met samenwerkingspartners.

Vanaf 2027 Uitbreiding en borging In 2027 ligt de nadruk op het uitbreiden van succesvolle initiatieven uit het voorgaande jaar en het borgen van werkwijzen binnen gemeentelijke structuren. Op basis van de ervaringen en evaluaties in 2025 worden gerichte verbeteringen en opschaling doorgevoerd binnen de vier hoofdthema’s. Onderdeel

Doelstelling

Inburgering vanaf dag één

Snelle start van inburgering verder verankeren in lokale uitvoering en gemeentelijke processen.

Informatievoorziening op orde

Nieuwkomers actief ondersteunen bij vinden, begrijpen en benutten van informatie, met inzet van ervaringsdeskundigheid en structurele evaluatie.

Actiepunten 2027 • Uitbreiden #Meedoenbalie naar extra locaties (bijv. buurthuizen). • Integreren vroege start van inburgering in gemeentelijke intakeprocedures voor statushouders en asielzoekers. • Uitbreiding van taalaanbod op basis van onderzoek: meer avondlessen of online lessen voor moeilijk bereikbare groepen. • Versterken samenwerking met werkgevers en

22

Taalles voor iedereen: flexibel en toegankelijk taalaanbod in Goes

Taalaanbod verder afstemmen op diverse behoeften van nieuwkomers.

Integrale aanpak

Verdere versterking van structurele samenwerking en monitoring binnen sociaal domein.

Opdrachtgevershap en samenwerking

Gemeentelijke regierol versterken door samenwerking en data gedreven sturing.

taalaanbieders om taallessen op werkplekken aan te bieden. • Inventariseren mogelijkheden voor taallessen op werkplekken of via digitale platforms. • Uitbreiden succesvolle avondlessen met Scada bij voldoende belangstelling. • Zet (Digi)Taalhuis centraal voor het informele taalaanbod en verbind taalorganisaties met inburgering. • Werk samen met werkgevers om taallessen op werkplekken aan te bieden. • Structureel overleg en afstemming van beleid binnen sociaal domein. • Gebruiken van resultatenmonitoring voor bijsturing. • Ontwikkelen van een dashboard voor regie en sturing op voortgang (KPI’s, leerroute, uitstroom, maatschappelijke participatie).

Vanaf 2028 tot nader te bepalen datum - Verduurzamen en opschalen In 2028 richten we ons vooral op het vast opnemen van succesvolle onderdelen in de processen van de gemeente en in de samenwerking met anderen. We sturen daarbij duidelijk op resultaten. Onderdeel Inburgering vanaf dag één Informatievoorziening op orde

Doelstelling Actiepunten 2028 Vroege start volledig geïntegreerd in gemeentelijke processen en GR De Bevelanden. • Evalueren en borgen van de vroege start van inburgering en de #Meedoenbalie Informatievoorziening verder versterken met

• Uitbreiden van de informatievoorziening

23

focus op zelfredzaamheid.

Taalles voor iedereen: flexibel en toegankelijk taalaanbod in Goes

Taalaanbod duurzaam verankeren binnen beleid en subsidies.

Integrale aanpak

Integrale samenwerking volledig geborgd binnen gemeentelijke processen en partnerschappen.

Opdrachtgevershap en samenwerking

Gemeentelijke regierol en samenwerking structureel versterken en profileren.

met leermodules over zorg en financiën.8 • Opzetten van een Informatiehub voor partners en koppeling met Mijn Buurtje en websites zoals NaarNederland.nl9. • Borgen van digitaal/fysiek taalaanbod in subsidies en beleidskaders. • Integreren van taalontwikkeling in onderwijs, jeugd en werk. • Opzetten van succesvolle taalcoaches structureel in via subsidieprogramma of leerwerktraject. • Faciliteren van structureel overleg binnen het sociaal domein. • Afstemmen van voorzieningen en beleid ter voorkoming van overlap en versnippering • Gezamenlijk monitoren van resultaten voor continue verbetering. • Evalueren en verankeren van succesvolle samenwerkingsstructuren. • Actief kennis delen op regionale en landelijke platforms; maak van Goes een voorbeeldgemeente.

De implementatiefase van de inburgeringsnota is méér dan het uitrollen van beleidsmaatregelen. Het is een verandertraject dat vraagt om samenwerking. Door vanaf 2025 gericht te investeren in de vijf hoofdlijnen, participatie vanaf dag één, toegankelijke en begrijpelijke informatie, taalaanbod en regie op uitvoering, kan Goes daadwerkelijk verschil maken in het leven van nieuwkomers. 8 9

Financieel zelfredzaam | Dienst voor bedrijven - Basetowork Home - Naar Nederland

24

5.1 Monitoring & evaluatie Om te zorgen dat de inburgeringsnota van de gemeente Goes effectief blijft, wordt er jaarlijks actief gemonitord en geëvalueerd. Dit gebeurt op basis van duidelijke meetpunten/KPI’s zoals deelname aan vroege start, doorstroom naar werk of onderwijs, taalniveau en tevredenheid van deelnemers en partners. Gezien het feit dat we steeds meer gaan sturen op data en goed inzicht willen krijgen in de werkzaamheden en de resultaten, zullen monitoring en evaluatie hier nadrukkelijk onderdeel van zijn. Dit is ook door GR de Bevelanden toegezegd voor de vroege start van inburgering. De afspraken hierover worden verder uitgewerkt in het plan van aanpak. Daarbij is afgesproken dat er in Q1 van 2027 een evaluatie komt van de nieuwe werkwijze. De monitoring vindt plaats via: Impact meting •

Dashboard voortgang en resultaten. Dit biedt actueel inzicht in prestaties per hoofdthema.

•

Periodieke evaluaties (jaarlijks) met samenwerkingspartners, via bijgehouden data van Gr de Bevelanden.

•

Continu verzamelen van feedback en het gebruiken van ervaringen van deelnemers en uitvoerende organisaties om verbeteringen direct door te voeren.

Evaluatieresultaten worden besproken in vaste overlegmomenten met Gr de Bevelanden. Waar nodig worden doelstellingen en werkwijzen bijgesteld, zodat het beleid actueel en effectief blijft. Zo blijft de gemeente sturen op kwaliteit, resultaat en duurzame inbedding van succesvolle aanpakken.