2025-171 Toekomstperspectief Zeeland 2050

We moeten ervoor zorgen dat Zeeland een blauwgroene oase blijft tussen stedelijke gebieden, waar mensen graag komen wonen en recreëren. En daar kunnen we onze kustverdediging ook inpassen.”

Lees meer op zeeland2050.nl

Hoofdstuk 3 |

33

HOOFDSTUK 3 | LANDBOUW

“Zeeland loopt voorop in teelt biobased bouwmateriaal” INTERVIEW MET CHARLOTTE VAN SLUIJS,

Landbouw

SECRETARIS-DIRECTEUR VAN PROEFBOERDERIJ RUSTHOEVE

In 2050 is Zeeland dé food delta van Europa – innovatief, aangepast aan het veranderende klimaat en internationaal toonaangevend.

41% procent van de grond in Zeeland is voor landbouw en fruitteelt

Zeeland is en blijft een landbouwprovincie, ook in 2050. De Zeeuwse natuur, landbouw, visserij, fruitteelt en woonomgeving bewegen al eeuwen mee met de veranderende wereld. Nergens is de landbouw zo effectief onder zoute omstandigheden als in de Zeeuwse delta. Voor de toekomst zetten we in op volhoudbare landbouw die past bij de locatie en die een verdienmodel heeft. De beschikbaarheid van zoetwater en behoud van biodiversiteit zijn essentieel. Biodiversiteit De Zeeuwse landbouw werkt mét de natuur. Door gebruik te maken van natuurlijke processen en het stimuleren van ondergrondse en bovengrondse biodiversiteit behouden we het producerend vermogen van onze vruchtbare zeekleigronden zonder het ecosysteem te belasten. We gaan uit van een gesloten kringloopsysteem zonder overtollige emissies naar water of bodem. Het kenmerkende Zeeuwse landschap, met hagen, poelen, agrarisch natuurbeheer en een gezonde gewasrotatie, zorgt dat deze functies overeind kunnen blijven. We zetten in op het benutten van de natuur, bijvoorbeeld door natuurlijke plaagbestrijding, waardoor minder mest of gewasbeschermingsmiddelen nodig zijn. Ook door veredeling en innovaties zorgen we voor weerbare gewassen die op lange termijn in staat zijn bij te dragen aan de kennis over voedselzekerheid.

voedsel voor Nederland en de wereld. In de landbouw blinken we uit in ontwikkelingen als robotisering en digitalisering en we werken volledig datagestuurd. Doordat we met onze voedselproductie internationaal voorop lopen, kunnen we van onze kennis een verdienmodel maken. Hier testen we het, kom kijken! Dat heeft een aanzuigende werking op talent, bedrijven en kennisinstellingen.

De landbouw in Zeeland heeft de komende jaren de nodige uitdagingen voor de boeg. Charlotte van Sluijs ziet ook genoeg kansen.

Kan Zeeland op het gebied van landbouw een hotspot voor kennis worden? “In Zeeland hebben wij een grote uitdaging rondom water. We kunnen hier geen zoet water zomaar uit de sloot halen. Daardoor hebben we veel kennis verzameld van nieuwe methodes om water op te vangen en te gebruiken. Ten opzichte van andere regio’s hebben wij een voorsprong in het omgaan met weinig water. Door klimaatverandering hebben we meer water nodig en zijn we gedwongen om innovatief aan de gang te gaan. Daarmee creëer je kennis waar anderen naar komen kijken. Zo hebben wij het al niet eens meer over efficiënte irrigatie, maar over efficiënte fertigatie, waarbij niet alleen water maar ook bemesting direct bij de plant wordt gebracht en je veel efficiënter met mineralen kan omgaan. Zo zorgen we voor zo min mogelijk verlies naar de omgeving, het oppervlaktewater en de natuur. Wij zijn niet de enigen die dat doen, maar we leveren er wel een belangrijke bijdrage aan. Op het gebied van circulair bouwen loopt Zeeland voor op de rest van Nederland en dat maakt het zeker interessant om hier te leren.” Wat is ervoor nodig om dat te bereiken? “Wat heel belangrijk is, is samenwerking met organisaties die een andere mening of een andere expertise hebben, zoals Het Zeeuwse Landschap en de Zeeuwse Milieufederatie (Zmf).

Het is voor ons veel waard dat zij bereid zijn om met ons mee te denken en dat we afkomen van het wij-zij denken, want daar schieten we niets mee op. En de verbinding tussen maatschappij en boer zal beter moeten. Ik zou niet weten wie dat beter zou kunnen doen dan de Provincie Zeeland, als objectieve partij die mensen bij elkaar en met elkaar in gesprek kan brengen. En soms een duwtje geven, want we zullen het toch samen moeten doen.”

Lees meer op zeeland2050.nl

Gezond voedsel Innovatieve landbouw en visserij zijn altijd troefkaarten van Zeeland geweest. Zo produceren en kweken we duurzaam en gezond 34

Hoofdstuk 3 |

35

HOOFDSTUK 3 | NATUUR

“Een robuuste natuur is een fundament voor groei” INTERVIEW MET IRA VON HARRAS,

Natuur

DIRECTEUR DE ZEEUWSE MILIEUFEDERATIE

Een rijke, robuuste natuur maakt mensen gelukkiger en gezonder en de economie veerkrachtiger. Zeeland kan tegelijkertijd een economische groeiparel én een ecologische parel zijn.

211.173 hectare aan Natura 2000-gebied telt Zeeland

Van achtertuin tot schoolplein en van bos tot deltawater, de Zeeuwse natuur is overal. Die is een bron van ontspanning voor inwoners en toeristen. De ruimte, de vrijheid, de dynamiek en het groen zijn goed voor de ontwikkeling van kinderen, verhogen het geluk en verminderen stress. Een gezonde natuur is onlosmakelijk verbonden met een veerkrachtige Zeeuwse samenleving. Ontwikkelingen zijn alleen mogelijk met schoon water, een schone lucht en overvloedige biodiversiteit. Uniek estuarium Voor een gezonde en rijke delta is de dynamiek van het getij essentieel. Daardoor worden zand en klei verplaatst en ontstaan zandplaten, slikken en schorren. Die zijn belangrijk voor de waterveiligheid, zeker gezien de stijgende zeespiegel, maar ook als broed- en voedselgebied voor vogels. In het verleden zijn grote getijdengebieden verdwenen. De Deltawerken hebben gezorgd voor veiligheid, maar hebben consequenties gehad voor de natuur. In de Deltawerken 2.0 kan de natuur juist leidend zijn. Als we de openingen van de zeearmen vergroten, als we de deltawateren meer met elkaar verbinden, als we bouwen met de natuur, als we zand weer het werk van opbouw en afbraak laten doen, herstellen we het natuurlijke systeem van ons unieke estuarium. Tegelijkertijd waarborgen we zo de waterveiligheid op de lange termijn.

gangspunten, zodat we gezonde leefomgevingen creëren die passen bij Zeeland. In grotere steden moeten we geconcentreerd én groen bouwen, maar niet te hoog. Zo behouden we de unieke landschappen van onze eilanden, met een open horizon. We zorgen ervoor dat landbouwers in 2050 een rendabel bedrijf kunnen runnen en tegelijkertijd ons natuurlijk fundament verrijken.

Meer mensen en meer bedrijvigheid. Ira von Harras over wat dat betekent voor de natuur in Zeeland.

Waar staat de Zeeuwse natuur in 2050? “De Zeeuwse natuur is een bron van ontspanning, inspiratie en activiteit voor de Zeeuwen zelf en een magneet voor toeristen uit binnen- en buitenland. Wij pleiten in Zeeland 2050 voor een natuurinclusieve samenleving. Dat betekent dat we de Zeeuwse aarde en wateren niet uitputten, maar de natuurlijke rijkdom van het Deltagebied juist vergroten en geen keuzes maken waar we later spijt van krijgen. De Zeeuwse natuur moet ontspannen aanvoelen en mag nooit de indruk geven alsof ze onder de voet gelopen wordt. Dat kan betekenen dat als het aantal inwoners en bezoekers groeit, de beleefbare ruimte automatisch moet meegroeien. Dat kan door afspraken te maken over een minimaal aantal vierkante meters natuur per inwoner, maar ook door slimme keuzes te maken en functies te combineren. Denk bijvoorbeeld aan het inrichten van nieuwe natuurlijke zones langs de kust die waterveiligheid verhogen én tegelijkertijd een recreatieve functie kunnen vervullen.” Is de Zeeuwse natuur interessant om in te investeren? “Een rijke, robuuste natuur maakt mensen gelukkiger en gezonder en de economie veerkrachtiger. Neem de recreatiesector: Zeeland is populair bij het publiek omdat het bekend staat als een groenblauwe oase, dat alleen al is het verdienfundament. En als natuur floreert, ontstaat er ook weer ruimte om ontwikkelingen toe te staan.

Het is nodig dat natuurversterking centraal staat bij ruimtelijke ontwikkeling, landbouw en recreatie. De natuur is de grondwaarde om op een prettige manier te kunnen wonen en werken in de Zuidwestelijke Delta. Dus ja, het is nodig om te investeren in de Zeeuwse natuur en een gezonde leefomgeving. Laten we vanaf nu beginnen met het op orde maken van het ecosysteem. Dus dit keer eens iets geven in plaats van alleen maar nemen. We zijn gewend steeds iets te pakken en daarna te compenseren, maar dan loop je altijd achter de feiten aan.”

Lees meer op zeeland2050.nl

Open horizon Groen maakt steden en dorpen aantrekkelijker en weerbaarder tegen de gevolgen van klimaatverandering. Bij de bouw van woningen behoren natuurversterking en biodiversiteit tot de uit36

Hoofdstuk 3 |

37

Landbouw

In 2050 is Zeeland een natuurinclusieve samenleving, landschap en leven in de delta zijn in balans.

Zeeland is in 2050 een toonaangevend internationaal voedselproductie innovatiecentrum, waar duurzaam geproduceerd voedsel en kennis Noordwest-Europa en de wereld dienen.

NATUUR

Natuur

LANDBOUW

38

Hoofdstuk 3 |

39

HOOFDSTUK 4 | EEN GROEIENDE BEWEGING

Hoofdstuk 4

Een groeiende beweging Zeeland 2050 is binnen de kortste keren een beweging geworden. Niet iets van alleen de Provincie, niet iets van alleen overheden, onderwijs en ondernemers, maar iets van héél Zeeland.

W

at nog geen jaar geleden begon in het Middelburgse Provinciehuis is daarna mee opgepakt door de dertien Zeeuwse gemeenten en Waterschap Scheldestromen. Onder de vlag van het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO) is een bijeenkomst georganiseerd waarop meer dan honderd stakeholders afkwamen – Zeeuwse bedrijven, organisaties en instellingen die enthousiast zijn over het ontwikkelen van een gezamenlijk perspectief op 2050. Met een aantal waren we als regio al volop in gesprek, met nog veel meer van hen overleggen we verder.

graag elke Zeeuw bereiken. Om hem of haar te informeren, om vragen te beantwoorden en om enthousiasme op te wekken, zodat we echt samen bouwen aan de delta van de toekomst. Dat betekent dat we het niet laten bij een document als dit, maar dat we ook de website zeeland2050.nl in het leven hebben geroepen. Want bij een groeiende en wendbare beweging hoort een toekomstperspectief dat we blijven verdiepen en verrijken.

Tegelijkertijd praten we met het Rijk over een gezamenlijke strategische agenda voor Zeeland 2050 en een bijbehorende investeringsagenda. Via de overheden en al die organisaties zijn inmiddels veel Zeeuwen betrokken bij Zeeland 2050, maar wij willen

IN DIT HOOFDSTUK:

40

Kompas voor nieuw beleid | Tijdlijn

Hoofdstuk 4 |

41

HOOFDSTUK 4 | EEN GROEIENDE BEWEGING

beleid, maar we zoeken de samenwerking op weg naar een gemeenschappelijk doel. Hoe breder het draagvlak, hoe groter de kansen. Waar werken we naartoe? Zeeland 2050 vraagt een lange adem en een meerjarige samenwerking in de regio en samen met het Rijk. We werken toe naar een aantal concrete uitkomsten die deze beweging ondersteunen:

Kompas voor nieuw beleid We zijn nog maar net met Zeeland 2050 begonnen en nu al zien we dat het idee is uitgegroeid tot een beweging die wat losmaakt, in Zeeland en in Den Haag. Wat was de aanleiding? Wij denken dat wij met het Rijk kansen kunnen verzilveren voor Zeeland én voor Nederland. En bedreigingen het hoofd kunnen bieden die afkomen op Nederland én op Zeeland. Dat betekent dat Zeeland moet meetellen in de beleidsfocus van het Rijk en moet worden meegewogen in de investeringsplannen van het Rijk. Vandaar dat we streven naar een gezamenlijke investeringsagenda. Daar gaat een gezamenlijke strategische samenwerkingsagenda met het Rijk aan vooraf. Die kun je alleen opstellen als je als Zeeland weet welke kant je op moet. Daarom dit toekomstperspectief. Daarbij hebben we de volgende generatie op het netvlies en kiezen we 2050 als stip op de horizon.

gepresenteerd voor een breed publiek, op zijn minst alle Zeeuwen.

Start van een beweging Wat begon als een gesprek tussen bestuurders van Zeeuwse overheden, werd al snel een gesprek met vertegenwoordigers van zeven verschillende Haagse departementen en van vele tientallen bedrijven en maatschappelijke instellingen. Met enthousiasme en met opgerolde mouwen is een beweging van start gegaan waarbij zich iedere week opnieuw mensen aansluiten die de noodzaak inzien om samen de toekomst van Zeeland vorm te geven. Op 2 juni 2025 is in het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving de afspraak gemaakt om toe te werken naar een strategische samenwerkingsagenda van Rijk en regio Zeeland.

Gemeenschappelijk doel Zeeland 2050 is een beweging en is dus geen nieuw beleid. Het is een gezamenlijke blik op de toekomst die dient als kompas en als katalysator voor nieuw beleid. Iedere deelnemer, of het nu een Zeeuwse overheid is of een ‘official partner’ die we hopen te verwelkomen, gaat zelf over het eigen beleid en het tempo waarin dat wordt uitgevoerd. De 13 gemeenteraden, de algemene vergadering van het waterschap en Provinciale Staten beslissen over hun eigen plannen. Die worden gevoed en gevormd op basis van Zeeland 2050, maar ze houden zelf de democratische controle. Natuurlijk ontwikkelen bedrijven en maatschappelijke instellingen hun eigen

Een beweging voor iedereen Op 1 juli volgt de presentatie van dit toekomstperspectief Zeeland 2050 bij het Overleg Zeeuwse Overheden en een dag later op de zomerontmoeting in Den Haag. Daarbij hoort de website zeeland2050.nl, met meer informatie, langere interviews, 42

1. We verrijken en verdiepen het toekomstperspectief Zeeland 2050 met de regio. We presenteren een digitaal platform, waar we het perspectief verder uitwerken en inkleuren en continue ideeën en concrete projecten kunnen delen. Hier is ook ruimte voor interactie. 2. We werken het toekomstperspectief uit in de strategische samenwerkingsagenda van het Overleg Zeeuwse Overheden. 3. We komen tot een strategische samenwerkingsagenda met de Rijksoverheid, waarin we nationale en Zeeuwse belangen samenbrengen en zetten deze uiteindelijk om in een gezamenlijke investeringsagenda.

STAKEHOLDERS Op 20 mei is een eerste stakeholdersbijeenkomst gehouden over Zeeland 2050. Die werd bezocht door mensen van meer dan honderd organisaties. Daar werd het idee geopperd voor een official partnership Zeeland 2050. Meteen hebben zich al partijen gemeld. Dit zijn ze: ZZRJ Zeeuwse Zorg Rondom Jeugd + 20 organisaties | Economic Board + 20 organisaties | Theaterproductiehuis Zeeland | Rabobank | MS7 | Omoda | Damen | Huisartsenconnectie | Yara | Zorgsaam | Dow | Scalda | Hoornbeeck | Aannemingsbedrijf Fraanje B.V | Dienst Justitiele inrichtingen (Middelburg) | ZB Zeeland Zeeuwse Bibliotheek | Nedbase Digital Agency | WEA Zuid-West | Cultural Board Zeeland | Delta Climate Center | Smart Delta Resources | Zeeuwse Vereniging van Kleine Kernen | Urban Heroes Wilt u ook een rol spelen als partner van Zeeland 2050? Meld u aan via 2050@zeeland.nl

Dat is wat Zeeland 2050 beoogt: een beweging te zijn waarbij iedereen zich kan aansluiten. Overheden, in en buiten Zeeland, bedrijven, maatschappelijke organisaties en mensen. We willen samen werken aan een toekomst en aan een breed gedragen perspectief om Zeeland toekomstbestendig te maken.

Hoofdstuk 4 1|

43

HOOFDSTUK 4 | EEN GROEIENDE BEWEGING

Tijdlijn Na een startdocument in april presenteert Zeeland nu een toekomstperspectief voor 2050. Steeds meer partners haken aan bij dit initiatief van de Zeeuwse overheden. Met het Rijk wordt gewerkt aan een strategische agenda. In beide trajecten zit groei.

Nu de juiste stappen zetten

Traject Rijk-regio

Zeeuws traject

2025

44

Investeringsagenda Maken strategische agenda rijk-regio

Maken toekomstperspectief

OZO samenwerkingsagenda Samenwerking

Partners haken aan

april

zomer

november

2026

2027

Hoofdstuk 4 |

45

COLOFON

colofon Uitgave Overleg Zeeuwse Overheden | Tekst Overleg Zeeuwse Overheden | In opdracht van Overleg Zeeuwse Overheden | Ontwerp & opmaak Urban Heroes | Drukwerk Drukkerij Meulenberg | Fotografie Beeldbank Provincie Zeeland, Damen, DOW, Evert van Moort, HZ University of Applied Sciences, Johan van der Heijden, Marcelle Davidse, Mechteld Jansen, Shutterstock, University College Roosevelt, Waterschap Scheldestromen | Illustraties Sinc Agency, RO&AD | Website Zeeland2050.nl 46

Colofon |

47

De eerste partners hebben zich gemeld bij de Zeeuwse overheden. Wie volgt?

Hier uw logo? Meld u aan via 2050@zeeland.nl