072. Raadsvoorstel Grote Kerk

Raadsvoorstel Datum vergadering Agendapunt Zaaknummer Onderwerp

: : : :

Portefeuillehouder Programma Opgesteld door: Afdeling

: : :

Z23.141238 / D25.1455593 Overname Grote of Maria Magdalenakerk Goes J. de Goffau Onderwijs, sport en cultuur Marijke Vanhommerig Omgeving & Economie

Gevraagd besluit 1. het eigendom van de Grote of Maria Magdalenakerk over te nemen van de Protestantse Gemeente Goes voor een symbolisch bedrag van € 571,- en hiermee te zorgen voor het behoud van dit monument voor de samenleving van de gemeente Goes; 2. de aankomende twee jaar (2026 en 2027) als een pilot uit te rollen, en deze tijd te gebruiken om plannen voor en exploitatie van de kerk verder uit te werken; 3. de voorziening onderhoud gebouwen vanaf 2027 op te hogen met € 252.600,- excl. BTW per jaar, en dit te verwerken in de Kadernota 2027, exclusief eventuele subsidies; 4. in de Kadernota 2027 een uitbreidingsinvestering op te nemen van €2.905.000,- te reserveren voor de komende restauraties aan de Grote Kerk, exclusief eventuele subsidies; 5. in de Kadernota 2027 een bedrag van € 8.500.000,- voor de ontwikkeling en uitvoering van de nog verder uit te werken plannen voor de Grote Kerk op te nemen en daar de integrale afweging te maken. Juridische grondslag Bijgevoegd bij dit besluit is de concept koopovereenkomst tussen de Protestantse Gemeente Goes en de gemeente Goes. Aanleiding De Grote Kerk is momenteel eigendom van de Protestantse Gemeente Goes (PG) en wordt langjarig verpacht aan de Stichting Grote of Maria Magdalena Kerk (GMMK). De kerk vraagt veel onderhoud. De GMMK heeft beperkt inkomsten door verhuur voor evenementen, bruiloften en begrafenissen.

De kosten voor onderhoud en beheer zijn stelselmatig hoger dan de inkomsten uit verhuur, waardoor het eigen vermogen van de GMMK terugloopt. De GMMK en PG hebben een aantal jaar geleden aan de gemeente Goes gevraagd om mee te denken over oplossingen om de Grote Kerk te kunnen beheren en te voorzien in inkomsten waarmee restauratie en onderhoud gefinancierd kan worden. De pachtovereenkomst tussen de PG en de GMMK loopt af op 1 juli 2027. De PG heeft aangegeven deze overeenkomst niet te willen verlengen en wil afstand doen van de kerk. Resultaat Het overnemen van de Grote Kerk geeft zekerheid voor dit rijksmonument, één van de iconen van Goes. Als de Protestantse Gemeente de kerk op de markt zet, dan is de kans groot dat de maatschappelijke functie die de kerk nu heeft, verloren gaat, en dat de deuren veelal dicht zullen blijven. De Grote Kerk is het gezicht van Goes, als een landmark in de skyline van Goes. De kerk heeft een grote historische en maatschappelijke waarde die gekoesterd moet worden voor de toekomst. Het overnemen van de Grote Kerk door de gemeente Goes zorgt ervoor dat zowel het gebruik van de kerk als ook de instandhouding van de kerk goed geregeld wordt, en zekerheid biedt voor een duurzame bestemming voor onder andere de inwoners van Goes.

De ervaring is dat bij dergelijke hoge kosten voor onderhoud altijd naar de gemeente wordt gekeken voor het leveren van een aanzienlijke bijdrage. Ook in de afgelopen jaren is vrijwel ieder jaar subsidie verstrekt aan de Stichting voor het onderhoud. Argumenten Conform de Kwaliteitsagenda Binnenstad 2030 onderzoekt de gemeente samen met de exploitant (stichting) en de eigenaar van de Grote Kerk hoe de kerk in de toekomst nog steeds de centrale positie in de Goese gemeenschap kan innemen. In maart 2024 heeft Iris Moons van Moons Architecten opdracht gekregen om onderzoek te doen naar een duurzame invulling van de Grote

Agendapunt Pagina 2

Kerk. Over de uitkomst van dit onderzoek bent u in mei van dit jaar geïnformeerd. Het meest kansrijk en wenselijk is dat de kerk de functie vervult van de multifunctionele huiskamer van de Bevelanden. Hiermee wordt vooral bedoeld dat iedereen welkom is in de kerk en dat de kerk van en voor de bewoners is. Een grote overdekte ontmoetingsruimte. Momenteel vinden er al veel activiteiten plaats in de kerk van concerten tot exposities die veel mensen naar binnen trekken. Verder onderzoek naar een definitieve invulling is noodzakelijk. De afgelopen maanden is hieraan verder gewerkt en is met veel partijen gesproken. Op hoofdlijn is de invulling helder, dit dient echter in details verder geconcretiseerd te worden om een concrete invulling te krijgen. Er zijn positieve reacties gekomen vanuit verschillende potentiële gebruikers in de stad. Er zijn veel participanten in het proces, met allemaal eigen wensen, en de monumentale status van het pand betekent ook dat niet alles zomaar mogelijk is. Meer tijd voor een goede uitwerking is noodzakelijk. Wel zijn we zover met de Protestantse Gemeente gekomen dat er een besluit genomen kan worden over de aankoop van de kerk. Aankoop kerk + onderhoud/restauratie: De Protestantse Gemeente wil de kerk voor een symbolisch bedrag overdragen aan de gemeente Goes. Dit bedrag komt neer op een euro per jaar dat de kerk bestaat, € 571,.

De consequenties van de aankoop van de kerk is dat het onderhoud en restauraties aan de kerk door de gemeente Goes zullen moeten worden opgepakt. De Grote Kerk is een rijksmonument en heeft een wettelijke instandhoudingsplicht. Voor het dagelijks onderhoud moet gerekend worden op een bedrag van ruim € 250.000,- excl . BTW per jaar. Daarin zijn grote restauraties niet meegenomen. Momenteel is het noodzakelijk om een grote restauratie uit te voeren aan de kerk. De kosten hiervoor (prijspeil 2025) zijn € 2.905.000,- excl. BTW. Het is mogelijk om zowel voor het dagelijks onderhoud (SIM subsidie) als voor de restauratie subsidie aan te vragen bij het Rijk. Omdat de middelen van het Rijk beperkt zijn, is het een onzekere factor of subsidie wordt toegekend. De toekomst van de kerk: Wij stellen voor dat er de komende twee jaar de tijd genomen wordt om naast de huidige invulling van de kerk te onderzoeken hoe we de kerk kunnen ontwikkelen tot een trekpleister voor Goes. De kerk heeft afgelopen jaar een Michelinster ontvangen, met dank aan het goede werk van de Stichting Grote of Maria Magdalenakerk. Voor de ontwikkeling zijn drie fasen bedacht, die op de posterbijlage van Moons bv kort worden toegelicht. Er is hiervoor een ruwe inschatting gemaakt van de te verwacht en kosten.

Als we echt een toeristische trekker van de Grote Kerk willen maken, waar de mensen speciaal voor naar Goes komen, dan verwachten we 5 tot 8,5 miljoen nodig te hebben voor het ontwikkelen en uitvoeren van de plannen. De eerste fase betreft de komende twee jaar. Daarin consolideren we wat er nu is, de kerk trekt al veel bezoekers en er wordt veel georganiseerd. We hebben in beeld wat de huidige exploitatie oplevert, en wat de kerk kost in onderhoud en restauratie. Enkele knelpunten zoals de verbetering van de toiletten zullen in deze fase al aangepakt kunnen worden. Tegelijkertijd werken we aan de voorbereidingen van fase 2 en 3. In de tweede fase gaan we toe naar een situatie met een vaste exploitant, in welke vorm dan ook, en naar een invulling van de kerk als huiskamer van en voor de inwoners van Goes. De derde fase geeft een extra laag aan de kerk, niet alleen de eigen inwoners komen naar deze plek, maar de kerk is een trekpleister om speciaal naar toe te gaan. Exploitatie: De huidige exploitatie wordt gedaan door de Stichting Grote of Maria Magdalenakerk. De pachtovereenkomst met de Protestantse Gemeente loopt tot juli 2027. Het voortbestaan van de stichting is geen vanzelfsprekendheid. Zeker niet als één van de belangrijkste taken van de stichting, het onderhoud aan de kerk, zal worden overgenomen door de gemeente Goes.

Zij zorgen naast het onderhoud echter voor de aansturing van de vrijwilligers die zorgen voor de openstelling van de kerk en voor de verhuur en exposities. Er zal de komende tijd gekeken moeten worden wat voor exploitatie vorm wenselijk is. Het toevoegen van een functie in de kerk die zorgt voor openstelling, zodat je niet alleen van vrijwilligers afhankelijk bent, lijkt hierin een logische keuze. Evenementen en wetgeving:

Agendapunt Pagina 3

Voor het huidige gebruik van de Grote Kerk moet voor bijna alles een evenementenvergunning aange vraagd worden, omdat de huidige bestemming van de Grote Kerk maatschappelijk is. Voor de toekomst moet gekeken worden naar een goede dubbelbestemming waarin zoveel mogelijk van de activiteiten in kunnen passen. Dat is mogelijk door een aanpassing aan het Omgevingsplan. Daarnaast zorgt de alcoholwet voor belemmeringen in het gebruik. Er zal gekeken worden om daar zo veel mogelijk rekening mee te houden in het uitwerken van de plannen. In de tussentijd wordt een draaiboek met verschillende scenario's opgesteld voor het huidige gebruik, waarmee het makkelijker moet worden om activiteiten aan te vragen en te verlenen. Wij stellen voor de Grote Kerk over te nemen van de Protestantse Gemeente Goes, en de komende twee jaar te gebruiken om te komen tot een goed plan voor invulling van de kerk, waarbij de kerk van en voor de inwoners van Goes blijft. Kanttekeningen Het is een duur gebouw, waarbij het vrijwel onmogelijk is om met de exploitatie het onderhoud te kunnen betalen. De kerk is echter het icoon van Goes en heeft altijd al een sterke maatschappelijke functie gehad binnen Goes. Dit is een gebouw van én voor de inwoners van de gemeente Goes. Financiën De overname van de Grote Kerk is voor een symbolisch bedrag, 1 euro per jaar dat de kerk bestaat.

Dit komt neer op een verkoopprijs van € 571,-. Onderhoud en restauratie De Grote Kerk is aangewezen als rijksmonument en heeft daarmee een instandhoudingsplicht. Op basis van de door de stichting aangeleverde meerjaren onderhoudsplanning, en de geplande restauraties voor de komende jaren, is er jaarlijks een bedrag van € 252.600,- nodig voor het onderhoud, en een eenmalig bedrag van € 2.905.000,- excl. BTW voor de aankomende restauraties. De huidige exploitatie levert € 35.000,- per jaar op. Aangezien deze financiële verplichtingen spelen voor 2027 en later, wordt voorgesteld dit te verwerken in de Kadernota 2027. Tevens dient er rekening te worden gehouden dat er bij monumenten van deze omvang om de 15 a 20 jaar restauraties noodzakelijk zullen zijn. Er kan subsidie aangevraagd worden voor het dagelijks onderhoud van de kerk en voor de restauratie bij het Rijk. Om in aanmerking te komen voor de restauratiesubsidie moet de restauratieopgaaf meer dan 2,5 miljoen zijn. Dit kan door de restauratie in één keer uit te voeren ipv in drie fases zoals de stichting van plan was. Een nieuwe toekomst voor de kerk Om de kerk een goede nieuwe toekomst te geven zijn er verschillende ingrepen nodig in het kerkgebouw. Omdat de plannen nu nog in ontwikkeling zijn is het lastig om hiervoor al een raming te maken. Ruwe inschatting hebben we wel, en zijn weergegeven op de poster van bureau Moons.

Afhankelijk van de keuzes die door de raad gemaakt worden over het ambitieniveau is er meer of minder geld nodig. Voor de eerste fase (ambitieniveau zoals het nu is) wordt er gerekend op € 500.000,-. Hier is al een reservering voor gemaakt. In deze vijf ton zit onder andere het vernieuwen van de toiletten. Voor de tweede fase (doorontwikkeling naar huiskamer van Goes) schatten we een bedrag in van 3 tot 3,5 miljoen. Wil de gemeenteraad echt de kerk op de kaart zetten, en het als een toeristische trekpleister laten fungeren, dan moet daar nog een bedrag van 2,5 tot 5 miljoen bij opgeteld worden. Voorgesteld wordt om in de Kadernota 2027 een bedrag van € 8.500.000 voor de ontwikkeling en uitvoering van de nog verder uit te werken plannen voor de Grote Kerk op te nemen en daar de integrale afweging te maken. Het begrotingssaldo 2026 is positief (5,9 mln), de jaren erna is sprake van een negatief begrotingssaldo (2027 negatief € 0,3 mln en 2028 en 2029 negatief € 0,8 mln), peildatum 1 december 2025. Met deze besluitvorming zullen de negatieve begrotingssaldi in principe groeien (er zijn tal van factoren die effect hebben op het begrotingssaldo. Dat zal integraal aan de orde komen bij de Kadernota 2027).

Agendapunt Pagina 4

Duurzaamheid De kerk is een rijksmonument en heeft daardoor niet de verplichting om te verduurzamen. Met de uitwerking van verdere plannen zal duurzaamheid echter wel meegenomen worden. Hierbij kan men denken aan de wijze van verwarmen van de kerk en eventuele inbouwen die wel geklimatiseerd kunnen worden. Daarnaast is de kerk een goed voorbeeld van duurzaam omgaan met materialen, bij restauratie gaat behoud voor vervanging. Communicatie & Participatie Het onderzoek van bureau Moons is de basis van dit voorstel. Met name de stichting Grote of Maria Magdalenakerk heeft ons inzicht gegeven in de huidige financiële situatie van de kerk, en de aankomende onderhoud en restauratiekosten. Hoe wordt aan participatie uitvoering gegeven? Voor het overnemen van de Grote Kerk is met verschillende belangenpartijen gepraat. De belangrijkste partijen hierin zijn de Protestantse Gemeente Goes en de Stichting Grote of Maria Magdalenakerk. Ook zijn er gesprekken geweest met andere participanten, zoals o.a. de Stichting Muziek in de Grote Kerk, organisator van evenementen dhr. Geleedst, de organist dhr. van Wijk, de bibliotheek. De ideeën voor de Grote Kerk zijn gepresenteerd op de participatie drie daagse in juni van dit jaar en tevens is het op Goes Praat Mee geplaatst. Uw raad is meegenomen in een aantal werksessies, waaronder één ter plaatse in de kerk.

Uitvoering De wens van de Protestantse Gemeente Goes is om voor de zomervakantie de koopovereenkomst, aangevuld met een gebruiksovereenkomst te tekenen. In de tussentijd zal er verder gewerkt worden aan een plan voor de invulling en exploitatie van de Grote Kerk, en zal een subsidieaanvraag voor de restauratie voorbereid moeten worden. Hoogachtend, Burgemeester en Wethouders van Goes,

mr. F.E.W. van Dijk Waarnemend secretaris

C.H. van den Bos Burgemeester