05. Jaarverslag Gemeentearchief Goes 2020

Jaarverslag Gemeentearchief Goes 2020 Beheer archiefbewaarplaats en de archiefbescheiden die hiernaartoe zijn overgebracht

www.goes.nl

Inhoudsopgave 1.Inleiding

3

2.Ambities en oral history

5

3.Formatie en vrijwilligers

7

4.Dienstverlening Gemeentearchief 

9

5.Beheer van archieven en collecties

12

6.Erfgoededucatie

15

7.Exposities en publicaties

17

Verantwoording beeldmateriaal

19

1. Inleiding

Pagina 4

1. Inleiding De Zwarte Dood is een epidemie die vanaf de 14de eeuw in Europa woedde en vele slachtoffers maakte. De epidemie werd veroorzaakt door de pestbacterie en kostte wereldwijd tussen de 75 en 200 miljoen mensen het leven. De pestepidemie veroorzaakte in combinatie met politieke, religieuze instabiliteit en klimaatveranderingen - die misoogsten en hongersnood veroorzaakten- een ontwrichte maatschappij. Hoewel niet helemaal duidelijk is waar deze pandemie precies is begonnen, is het vrijwel zeker dat deze uit Azië kwam. De ziekte verspreidde zich vanuit Azië naar Europa via handel en soldaten. In Europa werd Italië het eerst getroffen. Na Italië ging de ziekte met de klok mee Europa door; de epidemie raasde vervolgens door Frankrijk, Spanje, Engeland, Duitsland, Noorwegen en Rusland. Epidemieën waren een vertrouwd beeld voor onze voorouders. Voor zover we weten teisterde de pest vanaf de vijftiende tot en met de zeventiende eeuw met enige regelmaat de stad Goes. Komen we langs de Grote Kerk in Goes, dan valt aan de rechterzijde naast de hoge deuren aan de noordkant - op een hoogte van anderhalve meter - een aantal groeven in het gesteente op. Dit zijn zogenaamde pestgleuven. Het vermoeden is dat men geprobeerd heeft om pillen te maken met het schraapsel, dat men van het kerkgebouw afhaalde.

Omdat de kerk een gewijd gebouw was, kende men geneeskrachtige eigenschappen toe aan deze pillen. In zijn radeloosheid nam de mens alle middelen te baat om van de pest genezen te worden. Ook de Spaanse griep in het begin van de twintigste eeuw is zo’n voorbeeld. Eind mei 1918 verscheen in het Algemeen Handelsblad een door Reuters verspreid persbericht dat in Spanje de koning, de minister-president en de overige ministers aan een geheimzinnige ziekte leden. De ziekte had zich toen al over geheel Spanje verspreid. In het neutrale Nederland baarde het korte bericht weinig opzien tussen de uitgebreide oorlogsverslaggeving en berichtgeving over voedseldistributie. De ziekte leek een gewone griep, maar veel patiënten overleden al naar een paar dagen na een doodsstrijd vol ademnood. De ziekte, die al snel de naam van Spaanse griep kreeg, breidde zich snel over Europa uit. Opvallend bij deze ziekte was het hoge aantal slachtoffers onder jonge kinderen en vooral de leeftijdsgroep van 20 tot 40 jaar. De Spaanse groep kwam plotseling en verdween weer net zo snel als ze gekomen was. Het Gemeentearchief Goes in het coronajaar 2020 Na het lezen van deze inleiding, kunt u niet anders concluderen dat er vele overeenkomsten zijn en dat de geschiedenis zich op bepaalde punten herhaalt.

Het coronavirus ontstond waarschijnlijk ook in Azië, maakte een omweg via de wintersport in Italië en verspreidde zich vervolgens door Europa door ons vele reis- en handelsverkeer. Ook de onderschatting van de besmettelijkheid van dit virus door onze maatschappij - net zoals bij de Spaanse griep - zou de wereldwijde verspreiding van deze epidemie kunnen verklaren. Volgens de Archiefverordening gemeente Goes 2018 brengt de gemeentearchivaris jaarlijks aan het college van Burgemeester en Wethouders verslag uit over het beheer van de archiefbewaarplaats en de blijvend te bewaren archiefbescheiden die - na 20 jaar - naar deze archiefbewaarplaats zijn overgebracht. Dit jaarverslag kijkt terug op het jaar 2020, het jaar dat het coronavirus ons in maart met al zijn verwoestende kracht raakte. De coronacrisis dwingt ons de dienstverlening van het Gemeentearchief te wijzigen. Op het moment dat ik dit jaarverslag schrijf, is niet duidelijk wat de effecten op langere termijn zullen zijn. Het jaarverslag 2020 wordt vooral gedomineerd door de crisis waarin wij ons nog steeds verkeren en de belemmeringen die dit het afgelopen jaar opleverde. Maar geeft ons ook hoop door de flexibiliteit, creativiteit en inzet van medewerkers van de gemeente Goes (c.q. team gemeentearchief) in crisistijd. M.J. Louisse, gemeentearchivaris 2021, 30 maart

2. Ambities en oral history

Pagina 6

2. Ambities en oral history Het Gemeentearchief biedt een representatief beeld van onze samenleving door de eeuwen heen. Het Gemeentearchief Goes beheert om die reden niet alleen archiefbescheiden van de stad en gemeente Goes, maar beheert ook particuliere archieven van kerken, verenigingen, scholen, bedrijven, politieke partijen, families en personen die van belang zijn voor deze gemeente. Het Gemeentearchief beheert ook de archieven van de voormalige gemeenten ’s-Heer Arendskerke, Kattendijke, Kloetinge en Wolphaartsdijk1. Deze gemeenten zijn in 1970 opgegaan in de gemeente Goes. Door de diversiteit aan archieven en collecties creëert het Gemeentearchief een platform voor cultureel erfgoed in beeld en geschrift. Naast het uitvoeren van de reguliere en wettelijke vastgestelde behoud- en beheerwerkzaamheden, wil het Gemeentearchief Goes zich verder ontwikkelen om het publiek - naast de dienstverlening in onze studiezaal - ook digitaal te bereiken en daarmee onze actieradius te vergroten. Het is onze ambitie om te blijven groeien als het geheugen van Goes en zijn bewoners. Het gemeentearchief heeft de afgelopen jaren dan ook veel gedaan om aansluiting te vinden bij de moderne ontwikkelingen. De eerste stappen zijn gezet om uit te groeien naar een digitaal kenniscentrum.

Wij willen niet alleen het materiële maar ook het immateriële regionale erfgoed doorgeven aan toekomstige generaties. Dit kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld door het transcriberen van eeuwenoude teksten of het digitaliseren van oude foto’s. Een ander treffend middel om het verleden toegankelijk te maken is oral history. Oral history kunnen we omschrijven als een vorm van geschiedschrijving die is gebaseerd op retrospectieve herinneringen van ooggetuigen, meestal aan de hand van interviews. Oral history is, gezien de groeiende digitalisering van de maatschappij, een toekomstbestendige manier om de geschiedenis van Goes verder toegankelijk te maken en te bewaren. Schriftelijke bronnen beschrijven vaak de geschiedenis van ‘belangrijke’ personen, oral history richt zich vooral op de ‘gewone’ mens. Het belang van oral history is groot. De inhoud van een archief kan via verhalen op een andere manier ontsloten worden. (Levens)verhalen toevoegen aan het archief betekent levende geschiedenis (ervaringen, belevingen, herinneringen) toevoegen, waardoor de inhoud een (andere) context krijgt.

Door het vastleggen van deze belangrijke of leuke historische verhandelingen, feiten, anekdotes uit de recente geschiedenis van de gemeente Goes - en dit beeld- en geluidmateriaal te publiceren op onze website en social media - willen wij de geschiedenis van Goes toegankelijk maken voor een breed publiek. Dit project zou in 2020 van start gaan. Helaas heeft dit project door de aangescherpte coronamaatregelen vertraging opgelopen.

1 Deze archieven bevatten ook archiefbescheiden van de kernen ‘s-Heer Hendrikskinderen, Wissekerke, Oud-Sabbinge en

Wilhelminadorp

3. Formatie en vrijwilligers

Pagina 8

3. Formatie en vrijwilligers Formatie Het Gemeentearchief Goes is onderdeel van de afdeling Facilitaire Zaken. Het team Gemeentearchief bestaat uit negen personen die deels fulltime, deels parttime werkzaam zijn. Drie collega’s uit dit team zijn gediplomeerd archivist. Zij verrichten o.m. historisch onderzoek op aanvraag, ontsluiten archieven door middel van inventarisatie/digitalisering en worden ingezet voor verdere dienstverlening. De andere archiefmedewerkers voeren o.m. de volgende werkzaamheden uit: educatie, digitalisering, beheer bibliotheek, PR/communicatie (websites/exposities) materiële zorg van archieven en openstelling studiezaal. Het team wordt gecoördineerd door de teamcoördinator DIV/gemeentearchief. De gemeente Goes heeft een fulltime gemeentearchivaris benoemd. Zij is belast met het beheer van het oud-archief en het toezicht op het niet-overgebrachte archief. Met oud-archief bedoelen we de archieven ouder dan 20 jaar, blijvend te bewaren en overgebracht naar de archiefbewaarplaats. Met niet-overgebracht archief bedoelen we de archiefbescheiden jonger dan 20 jaar die nog in de organisatie worden gebruikt. Naast de werkzaamheden die in dit verslag worden vermeld, worden de archivisten ingehuurd door derden. De gemeente Noord-Beveland huurt het Gemeentearchief in voor inventarisatiewerkzaamheden/studiezaal (8 uur per week).

De gemeentearchivaris is ook werkzaam voor Gemeenschappelijke Regeling Samenwerking de Bevelanden. Vrijwilligers Het gemeentearchief Goes werkt al ruim 25 jaar samen met een groep van enthousiaste vrijwilligers. Onze groep vrijwilligers bestaat op dit moment uit 15 personen, waarvan de meesten al jaren tot onze vaste kern behoren. Afspraken met vrijwilligers zijn vastgelegd in een vrijwilligerscontract. De werkzaamheden worden onbetaald verricht. Zij verrichten additionele werkzaamheden. Zij worden voornamelijk ingezet voor digitaliseringswerkzaamheden, ontsluiten van film- en beeldmateriaal, indexeren van notariële akten/bevolkingsregisters en de ontwikkeling van website “de Historie van Goes”. Veel van alle informatie die door de vrijwilligers wordt ontsloten is terug te vinden in ons archiefbeheersysteem. Dit archiefbeheersysteem wordt gebruikt voor verdere ontsluiting van archiefbescheiden op onze website, die toegankelijk is voor alle bezoekers. Het gemeentearchief Goes werkt mee aan een grootschalig onderzoek naar de geschiedenis van de rederijkers onder leiding van prof. dr. A. van Dixhoorn, als professor of the history of Zeeland verbonden aan de University College Roosevelt en prof. Dr. B. Ramakers, als hoogleraar Oudere Nederlandse Letterkunde verbonden aan de Rijksuniversiteit van Groningen.

Het doel van dit onderzoek is de geschiedenis van het Zeeuwse rederijkersleven verder in kaart te brengen. Ook de bijeenkomsten van deze werkgroep zijn door de coronacrisis voorlopig stilgelegd. Ook worden middeleeuwse teksten door vrijwilligers getranscribeerd (=vertaald). Eén van onze vrijwilligers is bezig met digitale cartografie; op de website van het gemeentearchief Goes is een digitale reconstructie te vinden van alle kadastrale kaarten (1832) van kernen die tegenwoordig onder de gemeente Goes vallen. Werkzaamheden na 16 maart 2020 (eerste dag van de Lock down ). De vrijwilligers zijn op vaste dagdelen werkzaam in het stadskantoor. Zij hebben een vaste werkplaats om hun werkzaamheden uit te kunnen uitvoeren. De aangescherpte maatregelen door de coronacrisis veranderde deze situatie. Er moest helaas de keuze worden gemaakt dat een regelmatig bezoek aan het stadskantoor te grote risico’s met zich meebracht. De vrijwilligers zijn vanaf vorig jaar maart dan ook niet meer werkzaam geweest op het stadskantoor.

4. Dienstverlening Gemeentearchief

Pagina 10

4. Dienstverlening Gemeentearchief Op basis van de Archiefwet 1995 beheren archiefdiensten voornamelijk de overheidsarchieven en zorgen dat deze archieven toegankelijk zijn voor het publiek. Daarnaast beheren archiefdiensten vaak ook particuliere archieven, een bibliotheekcollectie en diverse andere collecties zoals foto’s, prenten en kaarten. De Archiefwet stelt uitdrukkelijk dat de archieven niet alleen in goede en geordende, maar ook toegankelijke staat moet worden gebracht en bewaard. De archiefbescheiden die in de archiefbewaarplaats berusten zijn volgens de Archiefwet 1995 (artikel 14) grotendeels openbaar en moeten kosteloos geraadpleegd kunnen worden door de bezoekers op de studiezaal. Dienstverlening tijdens de Lock down De archiefwet 1995 regelt onder andere de bevoegdheden en gronden voor beperkingen op de openbaarheid van overgebracht overheidsarchief (archiefbescheiden ouder dan 20 jaar). De belangrijkste bepaling is dat de archiefstukken in een archiefbewaarplaats in principe openbaar zijn na 20 jaar. Iedereen kan deze stukken raadplegen en daarvan of daaruit afbeeldingen, afschriften, uittreksels en bewerkingen maken of laten maken2. De zorgdrager van de organisatie heeft wel de mogelijkheid om voor een bepaalde tijd beperkingen op de openbaarheid aan te brengen. Eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer is een van deze gronden.

Het regime van de Archiefwet gaat uit van openbaarheid. Archiefbescheiden zijn openbaar, tenzij er een gegronde reden is om hun openbaarheid te beperken en de zorgdrager (c.q. het College van B&W) een weloverwogen en controleerbaar besluit heeft genomen. Men gaat uit van een passieve openbaarheid, iedereen heeft recht op inzage. Inzage onder de Archiefwet betekent dat iedereen naar de studiezaal moet kunnen om daar de informatie die openbaar is, op te kunnen vragen. Voor particuliere archieven gelden trouwens andere regels dan voor overheidsarchieven. De eigenaren bepalen zelf welke stukken wel of niet openbaar zijn; dit wordt in een overeenkomst vastgelegd. De coronacrisis heeft ons genoodzaakt de studiezaal van het Gemeentearchief Goes te sluiten. De studiezaal is op dit moment alleen op maandag voor een dagdeel open voor bezoekers met een vraag die absoluut niet digitaal kan worden afgehandeld. De afgelopen jaren bieden archiefdiensten ook steeds meer (scans van) archiefbescheiden online aan. Zo ook het Gemeentearchief in deze coronatijd; op aanvraag worden scans van archiefbescheiden geleverd. We kunnen dat ook wel concluderen dat de dienstverlening het afgelopen jaar hoofdzakelijk via de mail is verlopen. Dit alles om onze dienstverlening en openbaarheid van archieven te kunnen blijven garanderen; tot grote tevredenheid van de aanvragers.

Veel informatie is ook te vinden op onze websites. Wel moeten worden opgemerkt dat deze digitale dienstverlening voor de echte onderzoeker/wetenschapper op de lange termijn geen blijvende oplossing biedt. Dienstverlening en het a rchiefbeheersysteem. In 2015 heeft het Gemeentearchief een archiefbeheersysteem aangeschaft. Via dit archiefbeheersysteem is het mogelijk indexen op archieven/collecties digitaal via één systeem te beheren, te ontsluiten en beschikbaar te stellen. De digitale toegangen op beeldbank (foto’s, ansichtkaarten, kaarten, prenten, films), bibliotheekboeken, registers burgerlijke stand en bevolking, notariële akten, archieven en weeskamer worden beheerd via dit pakket. Via dit archiefbeheersysteem worden de collecties afzonderlijk en integraal beschikbaar gesteld aan het publiek via de website van het Gemeentearchief. Het softwarepakket verzorgt de portaalfunctie voor de toegang tot de collecties/archieven. Indexen op archieven en collecties (en eventueel beeldmateriaal) kunnen voortaan door de bezoeker thuis worden bekeken. Door deze digitalisering vergroten wij onze toegankelijkheid van onze archieven voor de bezoeker. De afgelopen jaren is veel werk verricht; er zijn zo’n 50.000 beschrijvingen van archiefbescheiden uit verschillende voormalige databases geconverteerd naar deze database.

Werkzaamheden in de archiefbewaarplaats en studiezaal waren in 2020 voor langere tijd niet meer mogelijk. Voor het thuiswerken in coronatijd bleek dit archiefbeheersysteem een gouden greep. In 2020 zijn de archiefmedewerkers begonnen met de fine-tuning van dit softwarepakket; ook zijn de 2 Deze archieven zijn openbaar met uitzondering van die onderdelen welke jonger zijn dan 20 jaar en voor zover een wettelijk

voorschrift, een beperkend recht of een zwaarwegende omstandigheid zich niet tegen deze openbaarmaking verzet; we hebben o.a. ook te maken met auteursrecht en de AVG.

Pagina 11

archiefmedewerkers bezig geweest met een grootschalige controle van een aantal onderdelen die naar dit archiefbeheersysteem zijn overgezet. In 2020 is inventarisatie gedaan naar nog te verrichten werkzaamheden in Atlantis; deze werkzaamheden zullen in 2021 worden opgepakt. Dit nieuwe softwarepakket biedt ook mogelijkheden voor verdere doorontwikkeling van de digitale dienstverlening in de komende jaren. Dienstverlening en websites Het gemeentearchief beheert ook drie websites. Voor de (digitale) bezoeker geeft dit de mogelijkheid veel informatie te bekijken via het internet. ▪

Website gemeentearchief Goes

Op deze website wordt informatie gepubliceerd over o.a. educatie, exposities, verhalen uit de regio, digitaal museum en de meest relevante informatie over het Gemeentearchief Goes. Actuele informatie wordt op deze website geplaatst. ▪

Beeldbank de Bevelanden

Informatie over voorouders wordt ontsloten via de digitale toegangen op de bevolkingsregisters en de akten van de burgerlijke stand (geboorten, huwelijken, overlijden) – als deze tenminste openbaar zijn. In onze beeldatlas zijn foto’s, kaarten, prenten en ansichtkaarten digitaal te bekijken, voor zover de auteurswet en de AVG (= Algemene Verordening Gegevensbescherming) dit toelaten. Beeldbank de Bevelanden is een initiatief van de archiefdiensten van de vier Bevelandse gemeenten; Borsele, Goes, Noord-Beveland en Reimerswaal. De medewerkers van de vier archiefdiensten zorgen ervoor samen met een groep vrijwilligers - dat archief- en beeldmateriaal toegankelijk wordt gemaakt, zodat iedere bezoeker deze informatie op de website kan raadplegen. Beheer van de website wordt uitgevoerd door de gemeente Goes. ▪

Website Historie van Goes

De website “Historie van Goes” bestaat sinds 2014 en is een uitbreiding van de website “Goes in de 18de eeuw”. Er worden bronnen gebruikt het archief van o.a.de stad Goes. Teksten worden in kroniekvorm op de website geplaatst. Het gemeentearchief bewerkt de teksten en voegt beeldmateriaal uit diverse collecties hieraan toe. Zomaar even een greep uit de onderwerpen die besproken worden: stadsbestuur, kerkelijk situatie, orde en veiligheid, zorg, onderwijs, economische bedrijvigheid, gilden en openbare voorzieningen.

5. Beheer van archieven en collecties

Pagina 13

5. Beheer van archieven en collecties De gemeentearchivaris is verantwoordelijk voor het beheer van het oud-archief. De Archiefwet 1995 verplicht de overheidsorganen hun archiefbescheiden in “goede, geordende en toegankelijke staat de brengen en te bewaren”. Dit betreft zowel fysieke als digitale archiefbescheiden. Beheer kunnen we definiëren als het organiseren en uitvoeren van de archiefvorming, het ontsluiten en toegankelijk maken, het selecteren en vernietigen volgens de selectielijsten en het beschikbaar stellen van archiefbescheiden. De zorgdrager (c.a. het college van B&W) moet zorgen voor voorzieningen om dit te kunnen uitvoeren. Behoud. Onze archiefbewaarplaats wordt op een vaste temperatuur en vochtigheidsgehalte gehouden. Deze apparatuur zorgt ervoor dat er zo weinig mogelijk schommelingen ontstaan in het klimaat. Daardoor blijven de archieven in een goede staat en wordt verval van papieren archiefbescheiden voorkomen. De ruimte wordt regelmatig schoongemaakt; brandveiligheidsapparatuur wordt regelmatig gecontroleerd. De gemeente Goes is aangesloten bij een zogenaamde documentenwacht; bij een eventuele calamiteit in de archiefbewaarplaats komt een professioneel restauratieatelier direct in actie. Restauratie We hebben jaarlijks een vast budget voor restauratiewerkzaamheden.

Het gemeentearchief heeft een grote collectie kaarten en prenten in bezit, waarvan nog een gedeelte gerestaureerd moest worden. We zijn met de restauratie van deze collectie kaarten in 2015 begonnen. In 2020 heeft restauratie van 155 kaarten plaatsgevonden. Met deze laatste restauratie is dit project afgerond en zal er voor de komende vijf jaar een nieuw plan van aanpak worden opgesteld. Materiële verzorging Materiële zorg van archieven moet voldoen aan de voorschriften die zijn vastgelegd in de Archiefregeling. Verpakkingsmateriaal moet voldoen aan kwaliteitseisen. De materiële zorg van een aantal archieven voldoet niet meer aan deze eisen; dozen en mappen moeten worden vervangen door zuurvrije materialen. Echter, door toedoen van de coronacrisis was het niet mogelijk deze werkzaamheden in de archiefbewaarplaats verder uit te voeren. Acquisitie Onder acquisitie verstaan we het verwerven van archieven, verzamelingen, documentatie en informatie, die van belang kan zijn voor de geschiedenis van de gemeente Goes. De gemeentearchivaris is bevoegd om in de archiefbewaarplaats archiefbescheiden en documentatie op te nemen die afkomstig zijn van particuliere organisaties of personen indien dit voor de kennis van de lokale geschiedenis van belang kan zijn.

Dit betreft archieven van verenigingen, scholen, kerken, stichtingen, bedrijven, familie en personen die van belang zijn geweest voor het maatschappelijk leven. Het is om die reden dat in het verleden een actief beleid werd gevoerd deze archieven te behouden. De acquisitie die het gemeentearchief de laatste jaren toepast, is echter passieve acquisitie. Ruimtegebrek dwingt ons zeer selectief nieuwe archieven/archiefbescheiden op te nemen in onze archiefbewaarplaats. Er is in 2020 een online formulier “voor schenkingen en in bewaring geven van archiefbescheiden” ontwikkelt. Het gebruik van dit formulier is een direct gevolg van dit ruimtegebrek. Aan de hand van dit formulier wordt bekeken of het aangeboden materiaal past binnen het acquisitiebeleid van het Gemeentearchief Goes. Ook worden op deze wijze tegelijkertijd de auteursrechten vastgelegd.

Pagina 14

Enkele opvallende aanwinsten zijn: ▪

▪

▪

▪ ▪

Aquarel van de Kleine en Grote Kade gemaakt door de kunstenaar Floris Scheurleer. Het schilderij is omstreeks 1790 gemaakt en geeft een mooi beeld van hoe de Goese kaden er destijds uitzagen. Deze aquarel is geschonken door een ver familielid van de kunstenaar. De schenking is officieel gepresenteerd aan de pers op de plaats waar de kunstenaar twee eeuwen geleden gestaan moet hebben. Een schenking van vijf films: de films bevatten beelden van o.a. het Fruitcorso in 1957, verlichting ter gelegenheid van het huwelijk van prins Bernard en prinses Juliana in 1937, een paardenkeuring uit 1936 en 1937, zwemmen bij het Goese Sas en de Boulevard in Vlissingen in 1937. Wij ontvingen ook een album met foto’s over het Rode Kruis in de jaren veertig en vijftig van de twintigste eeuw, met o.a. beelden van de Ramp in Kruiningen. Het fotoalbum komt uit een nalatenschap van de voormalige commandant van het Rode Kruis in Zeeland. Een aquarel van een beuk, gemaakt door Johan Melse, gemaakt tijdens zijn jaren als onderwijzer aan de Vakschool voor Meisjes te Goes (1918-1923). Boek geschreven door Reinout Rutte en Bram Vannieuwenhuyze: “stedenatlas Jacob van Deventer (2018)”

Acquisitie en auteursrecht Halverwege de jaren negentig is het Gemeentearchief Goes begonnen met de digitale ontsluiting van gegevens uit de archieven. Digitalisering van ons cultureel erfgoed stelt archiefdiensten echter voor verschillende juridische vraagstukken. Zo vereist het online zetten van materiaal waarop anderen intellectuele eigendomsrechten bezitten- zoals foto’s, kaarten, prenten, geluid/ filmmateriaal- in principe voorafgaande toestemming van de maker. Zodra wij materiaal uit de collectie beschikbaar stellen via het internet, sociale media of op andere wijze willen publiceren of tentoonstellen, komt de Auteurswet 1912 c.s. aan de orde. Het Gemeentearchief Goes publiceert alleen (scans van) materiaal op de websites, als er aan een aantal voorwaarden is voldaan. Afspraken over auteursrecht wordt schriftelijk vastgelegd. In 2020 zijn daarvoor een aantal standaard-overeenkomsten ontwikkeld. Als personen materialen schenken, wordt schriftelijk vastgelegd waarvoor wij het materiaal mogen gebruiken.

5. Beheer van archieven en collecties

Pagina 16

6. Erfgoededucatie Het gemeentearchief Goes biedt jaarlijks voor zowel scholieren als volwassenen diverse projecten aan. Het gemeentearchief verzorgt op aanvraag gastlessen over de geschiedenis van de regio. Dit betreft zowel leerlingen van het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs. Ook bij deze projecten bleek de coronacrisis uitvoering onmogelijk te maken; het geven van gastlessen aan de diverse scholen bleek niet mogelijk, bezoeken van leerlingen aan het Gemeentearchief werden uitgesteld. Ook stadswandelingen, cursussen en lezingen voor volwassenen werden dit jaar nauwelijks gegeven. Waarom erfgoededucatie? Erfgoededucatie gaat over de omgeving van de leerlingen en die ervaren ze het beste door erfgoed in de omgeving ook echt te bezoeken. Daardoor worden de betrokkenheid en de verbondenheid van de leerling met zijn eigen omgeving groter. Erfgoed vertelt ons wie we zijn, wat ons verleden is en wat ons bindt. Het Gemeentearchief Goes is van mening dat de leerlingen daarvoor de klas uit moeten. Erfgoed ervaar je het beste door ook zelf op onderzoek uit te gaan. Onderzoek in onze studiezaal begint met het formuleren van een onderzoeksvraag en eindigt met het schrijven van een wetenschappelijke tekst met bronvermelding. Leerlingen leren in groepsverband problemen samen op te lossen en bereiden zich op deze wijze voor op het Hoger Beroeps Onderwijs of Universiteit.

We zijn jaren geleden begonnen met het opzetten van een project voor de bovenbouw 5VWO van alle Goese middelbare scholen. Leerlingen van het Calvijn college komen sindsdien jaarlijks ieder voorjaar onderzoek doen naar onderwerpen uit de 19de en 20ste eeuw aan de hand van historische bronnen. De opdrachten sluiten aan bij de lesstof en de leerlingen kunnen kiezen uit de volgende onderwerpen: • • • • • •

Koude Oorlog Dekolonisatie 1946-1949 Eerste Wereldoorlog Tweede Wereldoorlog Industriële Revolutie De sociale kwestie.

Het project wordt ieder jaar afgesloten met een “academische zitting”. Bij deze academische zitting worden de werkstukken van de leerlingen gepresenteerd in de raadzaal van het stadskantoor onder het toeziend oog van een deskundige jury. Met het project is in het voorjaar van 2020 nog gestart, maar in verband met de sluiting van het Gemeentearchief zijn leerlingen voortijdig moeten stoppen met het uitvoeren van onderzoek in de bronnen op onze studiezaal. Presentatie van de werkstukken tijdens deze zogenaamde “academische zitting’ in de raadzaal van het stadskantoor heeft dan ook niet meer plaatsgevonden. Het schooljaar is passend afgesloten met het verdelen van de eerste, tweede en derde prijs.

7. Exposities en publicaties

Pagina 18

7. Exposities en publicaties Maandelijkse exposities In de hal van het stadskantoor geeft het Gemeentearchief gelegenheid aan derden om iedere maand te exposeren. Dit kunnen exposities zijn van (amateur) kunstenaars en groepen cursisten beeldende kunst uit de regio. Jaarlijkse expositie. Ieder jaar organiseert het Gemeentearchief Goes gedurende een paar maanden een expositie met een knipoog naar het verleden. In 2020 was de expositie: “1970, een nieuwe gemeente Goes. Vijf gemeenten aan de vooravond van de herindeling” gepland. Deze expositie gaf een terugblik op het jaar 1970, het jaar van de gemeentelijke indeling waaruit de huidige gemeente Goes ontstond. De voormalige gemeenten Kattendijke, Kloetinge, ’s-Heer Arendskerke en Wolphaartsdijk hielden op te bestaan en vielen voortaan onder de gemeente Goes. Een bijzonder onderdeel van de tentoonstelling waren de foto’s van de Amerikaanse scholier Howard Schenkel, die hij in het schooljaar 1967-1968 maakte in het kader van een uitwisselingsproject als leerling aan het Goese Lyceum. Goes werd door het maken van deze foto’s gezien door de ogen van een buitenstaander. Ook deed het Gemeentearchief een oproep om foto’s te sturen: “Hoe zag jij eruit rond 1970?”. Een film over Goes en de dorpen in de jaren zestig werd getoond.

De film bevat een compilatie van fragmenten van de film “een haven voor Goes” en fragmenten over de dorpen Wolphaartsdijk, Kattendijke, ’s-Heer Arendskerke en Kloetinge. Op archeologisch gebied was er in Nederland heel veel te doen rond 1970. In Goes haalden we het nieuws met een muntenschat. Verder was er nieuws over de graftombes in de Geerteskerk, werden sporen gevonden van een kasteelberg in Abbekinderen, resten van de Middeleeuwse kerk van OudSabbinge en sporen van een klokkentoren aan de Ostendestraat in Goes. In samenwerking met de afdeling Vergunning en Handhaving/Facilitaire zaken en adviserend archeoloog Erfgoed Zeeland zijn een aantal mooie vondsten getoond uit de jaren zeventig. Helaas is deze tentoonstelling op 9 november beëindigd in verband met de aangescherpte coronamaatregelen. De expositie is grotendeels digitaal beschikbaar gemaakt. Ook werd besloten de rest van het jaar geen andere exposities meer te plaatsen in de hal van het stadskantoor. Expositie in de Grote Kerk In de Grote Kerk is de permanente tentoonstelling: “de verborgen schatten van de Grote of Maria Magdalenakerk” opgesteld. Deze expositie is georganiseerd door stichting Grote of Maria Magdalenakerk. In de archiefbewaarplaats bevinden zich drie handgeschreven missalen uit de 14 de eeuw en twee gedrukt koor-stemboeken uit de 16de eeuw.

Een missaal is een benaming van een boek waarin liturgische gebeden voor de Heilige Mis staan opgetekend. De stedelijke overheid was eigenaar van deze missalen. Scans van de meest bijzondere bladzijdes uit de missalen en koorboeken zijn voor deze expositie gebruikt. Het Gemeentearchief gaf inzage in dit materiaal. Bevelands Heem en andere publicaties Het Gemeentearchief startte in 2018 samen met Heemkundige Kring de Bevelanden de tweewekelijkse rubriek “Bevelands Heem” in de Bevelandse Bode. Elke twee weken wordt een historische foto gepubliceerd waarop lezers kunnen reageren. Verder wordt er meegewerkt aan artikelen in de Spuije, Wij van Zeeland, de Samenspel e.a.

Verantwoording beeldmateriaal Pagina 19

8. Verantwoording beeldmateriaal

Blad aangeleverd door Jacqueline. Graag onderstaande tabel onder de tekst op dezelfde bladzijde plaatsen indien mogelijk Hoofdstuk

Auteur

Onderwerp en jaartal

Titelblad

G. Zandijk

Gezigt van de stad Goes uit het zuidwesten te zien, 1826

1.

Inleiding

G. Braam

2.

Ambities en oral history Formatie en vrijwilligers

G. Braam

Beheer van archieven en collecties Dienstverlening gemeentearchief

F. Scheurleer

6.

Erfgoededucatie

G. Braam

7.

Exposities en publicaties

G. Braam

3.

4. 5.

G. Braam

G. Braam

Collectie Gemeentearchief Goes. Nummer archiefbeheersysteem HTA002275

N.B met molen de Grenadier en de brug naar de Koepoort,

’s-Heer Hendrikskinderenpoort te Goes, 1839 Gezicht op Goes vanaf het noordwesten, 1850 Kustlicht en woonhuizen bij de zogenaamde Slurf in de Oostbevelandpolder bij het Goese Sas, 1873 Grote en Kleine Kade in Goes, 1790-1795

Gezicht op de westzijde van de Beestenmarkt in Goes, 1850-1875 Teekenschool Goes (voormalig Doelenhuis van “de Edele Handboog) op de hoek van de Kreukelmarkt/Keizersdijk, 1830 Tussen de 2 poorten J.A van der Goeskade in Goes, 1839.

N.B. Dit is het gebied tussen de Hoofdpoort en de Donkere of Oude Havenpoort

HTA000672 HTA004282 HTA000686

HTA005454 HTA000917 HTA000770

HTA002507

www.goes.nl