045. Visie Sociale Basis Goes - v 0.99

Visie op de sociale basis Gemeente Goes | 2025

2

Inhoudsopgave 1. Inleiding3 2. Wat bedoelen we met de sociale basis? 4 De sociale basis in het algemeen De sociale basis in Goes

3. Waarom investeren in de sociale basis? 8 De kracht van de samenleving Toenemend belang van de sociale basis Nadenken over de toekomst

4. Zo willen we de sociale basis versterken10 Het fundament Pijler 1: We zijn toegankelijk Pijler 2: We doen het samen Pijler 3: Op eigen kracht

5. Wie heeft welke rol?

18

Gemeente Goes Professionals Vrijwilligers en mantelzorgers Inwoners

6. Implementatie 

Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Samen Voor Een Gezond Goes De Hervormingsagenda Jeugd De Omgevingsvisie De Woonzorgvisie De Cultuurvisie De Sport- en beweegvisie

Bijlage 2: Input voor deze visie

31

Inputsessies binnen de gemeente Inputsessie met samenwerkingspartners Inwoners Kinderparticipatie

Bijlage 3: Lijst aan eigenschappen  Bijlage 4: Beschrijving drie sferen 

32 34

Afbakening van de sferen

Bijlage 5: Aanvullende eigenschappen  22

De 5 speerpunten voor het implementatieplan Vervolgproces

7. Impact en evaluatie

Bijlage 1: Verband andere visies binnen Goes 29

26

36

3

1. Inleiding In Goes geloven we dat gezondheid meer is dan niet ziek zijn. Het gaat over je goed voelen, kunnen meedoen wanneer jij dat wilt, en het gevoel hebben dat je ertoe doet. Gezond zijn betekent ook dat je de mogelijkheid hebt om te gaan met tegenslagen, dat je steun kunt vinden bij anderen als dat nodig is, en dat je de ruimte voelt om jezelf te zijn. Dat maakt mensen veerkrachtig. Niet alleen als individu, maar ook als samenleving. De kern van die verbonden samenleving is de sociale basis. De sociale basis bestaat uit de mensen om je heen, de plekken waar je samenkomt, de netwerken waarin je je thuis voelt. Denk aan buurtinitiatieven, vrijwilligersorganisaties, sportclubs, het buurthuis, een praatje met de buren; alles wat bijdraagt aan jouw dagelijks welzijn. De sociale basis helpt mensen om zich te ontwikkelen, deel te nemen aan de samenleving en zich gesteund te voelen. Maatschappelijke uitdagingen zorgen ervoor dat de sociale basis belangrijker is dan ooit. Om de druk op de formele zorg te verlichten moeten we bouwen aan een samenleving waarin mensen naar elkaar omkijken en waar niemand er alleen voor staat. Waar zorgzaamheid en betrokkenheid vanzelfsprekend zijn. Dat gaat niet vanzelf. Het vraagt inzet van inwoners, maar ook van ons als gemeente.

Wij geloven in de kracht van de sociale basis. Een sterke sociale basis draagt bij aan gezondheid, vitaliteit én aan een Goes dat klaar is voor de dag van morgen. Daarom zien we het investeren in de sociale basis als een essentieel onderdeel van ons programma Samen voor een Gezond Goes.

4

2. Wat bedoelen we met de sociale basis?

5

De sociale basis is het geheel aan relaties, activiteiten en voorzieningen dat inwoners draagt en met elkaar verbindt. Als dit samenspel goed werkt, krijgen inwoners de kans om volwaardig deel te nemen aan de samenleving, op een manier die hun welzijn, capaciteiten en potentieel vergroot.1

Deze wetenschappelijke definitie is niet strikt afgebakend In dit hoofdstuk verkennen we daarom eerst de drie sferen waarin de sociale basis zich manifesteert (persoonlijk, gemeenschappelijk en institutioneel) en laten we zien welke aanvullende elementen in Goes bijdragen aan een sterke en betrokken gemeenschap. 1: Kwakernaak, M. Deuten, J. Britt, A., gepubliceerd op Verwey-Jonker Insituut, Movisie en Anderzoek

Afbeelding 1. De sociale basis

6

De sociale basis in het algemeen Persoonlijke sociale basis De persoonlijke sociale basis bestaat uit het directe netwerk van een inwoner: familie, vrienden, buren en bekenden. Het kunnen ook contacten zijn die ontstaan in verenigingen of buurtinitiatieven (de gemeenschappelijke sociale basis) en zich ontwikkelen tot persoonlijke relaties. Deze sfeer biedt steun bij dagelijkse uitdagingen en ingrijpende levensgebeurtenissen. Gemeenschappelijke sociale basis De gemeenschappelijke sociale basis bestaat uit activiteiten en initiatieven die mensen met elkaar verbinden. Denk hierbij aan vrijwilligerswerk, sportverenigingen, buurtgroepen, kerken en culturele of maatschappelijke clubs. Deze sfeer draagt bij aan ontmoeting, participatie en verbondenheid. Institutionele sociale basis De institutionele sociale basis omvat georganiseerde ontmoetingsplekken, voorzieningen en diensten die door professionele organisaties of publieke instellingen worden gefaciliteerd, vaak met gemeentelijke ondersteuning of financiering. Denk hierbij aan wijkcentra, buurthuizen en gemeentelijk georganiseerde activiteiten.

De sociale basis in Goes

Deze algemene interpretatie van de sociale basis is landelijk niet strikt afgebakend. Het is dus belangrijk om te bepalen wat de sociale basis voor ons in Goes precies in houdt. Hiervoor hebben we verschillende sessies georganiseerd met betrokken partijen, waarin we hebben verkend welke elementen, functies en initiatieven voor ons onder de sociale basis vallen. Dit heeft geleid tot een set van eigenschappen die als leidraad dient bij de afbakening van de sociale basis in Goes2. Naast de bovengenoemde elementen uit de algemene definitie van de sociale basis, vinden we dat er nog drie elementen een belangrijke rol spelen bij de kracht van de sociale basis in Goes. Basisvoorzieningen Hoewel basisvoorzieningen volgens de definitie niet tot de sociale basis behoren, faciliteren ze wél de werking ervan. Denk bij basisvoorzieningen aan wonen, toegang tot elektriciteit en openbaar vervoer. Dit zijn fysieke en organisatorische randvoorwaarden die het mogelijk maken dat mensen elkaar ontmoeten, deelnemen aan activiteiten en zich verbonden voelen met hun omgeving. Daarmee dragen ze indirect maar wezenlijk bij aan het versterken van het sociaal weefsel in buurten en wijken.

Deze sfeer biedt ondersteuning aan de andere twee sferen.

2: Zie bijlage 2 t/m 5

7

Onderwijs en werk De primaire doelen van onderwijs en werk zijn educatie en inkomen. Hierom behoren ze in principe niet tot de kern van de sociale basis, maar ze spelen wel een belangrijke sociale rol. Op school en op het werk ontmoeten mensen elkaar en ontstaan relaties. Dit draagt bij aan de sociale basis van inwoners. Daarnaast schept het onderwijs randvoorwaarden voor sociaal gedrag. Kinderen leren hoe ze op een veilige en prettige manier kunnen omgaan met leeftijdsgenoten. Werk kan er daarnaast voor zorgen dat mensen minder financiële zorgen hebben, waardoor er ook ruimte ontstaat voor sociaal contact. Professionele ondersteuning Rondom de sociale basis hangt een schil van professionele ondersteuning. Individuele voorzieningen vanuit de Jeugdwet, Participatiewet of Wmo zijn geen onderdeel van de sociale basis, maar dragen er wél aan bij door het versterken van het welzijn en de gezondheid van inwoners. Ook zorgverleners zoals huisartsen en fysiotherapeuten, rekenen we niet tot de sociale basis, maar kunnen wel invloed uitoefenen door bijvoorbeeld een signalerende functie te hebben.

8

3. Waarom investeren in de sociale basis?

9

De gemeente Goes is een gemeente die volop mogelijkheden biedt om te wonen, werken, leren en leven. Wat ons uniek maakt is de centrale positie in de regio, waardoor er bovengemiddeld veel voorzieningen zijn op het gebied van werk, winkelen, cultuur, onderwijs, sport, gezondheid en zorg. Zo is er een breed aanbod aan activiteiten en hebben we een bloeiend verenigingsleven. Tegelijkertijd is Goes ook een gemeente met een hoger zorggebruik dan vergelijkbare gemeenten 3. Meer inwoners dan gemiddeld maken gebruik van gemeentelijke zorg. De verwachting is dat de zorgkosten blijven stijgen, terwijl de financiële inkomsten vanuit het Rijk dalen. De toekomstbestendigheid van de gemeentelijke zorg ligt in een sterke sociale basis. Door inwoners te ondersteunen in hun eigen kracht en netwerk, verlagen we de druk op de zorg. We zijn trots op wat er in Goes in de sociale basis al aanwezig is, en hebben de ambitie om deze basis verder te versterken.

De kracht van de samenleving

We geloven in de kracht van onze inwoners. Daarom willen we een samenleving creëren waarin mensen bouwen op elkaar en minder afhankelijk zijn van formele zorg. We stimuleren inwoners om zelf het initiatief te nemen, hun eigen oplossingen te vinden en hun eigen talenten in te zetten om actief bij te dragen aan de leefomgeving. Dit versterkt niet alleen de zelfstandigheid en betrokkenheid van mensen, maar zorgt ook voor levendige buurten, een hechtere gemeenschap en dat mensen zich gezien voelen.

Toenemend belang van de sociale basis

Verschillende maatschappelijke ontwikkelingen hebben invloed op de gezondheid en het welzijn van inwoners. Denk hierbij aan vergrijzing van de bevolking, veranderende gezinssamenstellingen, krapte op de arbeidsmarkt en toenemende eenzaamheid. Dit zorgt ervoor dat het zorgstelsel en de Er zijn landelijk afspraken gemaakt financiën met betrekking tot zorg onder om gezondheidsverschillen druk staan. te verkleinen en zorgkosten te beheersen. Deze landelijke afspraken Hierdoor neemt het belang van de zijn vastgelegd in het Gezond en sociale basis enorm toe. Door inwoners Actief Leven Akkoord (GALA) en het te ondersteunen in hun eigen kracht en Integraal Zorgakkoord (IZA). In het netwerk, verlagen we de druk op zorg, GALA hebben gemeenten de opdracht welzijn, jeugdhulp en Wmo en kan deze gekregen om een visie op de sociale zorg zich richten op de meest urgente basis op te stellen. gevallen. Op die manier gebruiken we de middelen efficiënt en zorgen we voor Wij hebben het programma Samen een toekomstbestendig zorgsysteem dat voor een Gezond Goes ingericht duurzaam is voor zowel inwoners als de waarin we streven naar een gezonde gemeente. samenleving. Daarbij kijken we dus verder dan de fysieke gezondheid en Nadenken over de toekomst zeten we in op het versterken van de Een sterke sociale basis is de sleutel tot sociale basis.

een veerkrachtige samenleving, ofwel: de samenleving van morgen. Door te investeren in de sociale basis zorgen we ervoor dat de kleine problemen van nu niet uitgroeien tot grote en complexe zorgvragen in de toekomst. Zo bouwen we aan een duurzame, gezonde samenleving waarin we de volgende generatie niet laten zitten met problemen die we vandaag kunnen voorkomen.

3: www.waarstaatjegemeente.nl, 2025

10

4. Hoe willen we de sociale basis versterken?

11

We willen de sociale basis in de gemeente Goes versterken, omdat we ervan overtuigd zijn dat een sterke sociale basis bijdraagt aan het welzijn van inwoners, hun participatie vergroot en de druk op zorg en ondersteuning vermindert. Op deze manier bouwen we aan een veerkrachtige en toekomstbestendige samenleving. Op basis van input van collega’s, ketenpartners en inwoners (4) hebben we criteria opgesteld die richting geven aan deze versterking. Deze criteria zijn gebundeld in een fundament dat rust op drie pijlers. Het fundament bestaat uit randvoorwaarden en de pijlers vormen leidende principes voor onze inzet. Deze constructie geeft richting aan de keuzes die we maken op het gebied van beleid, inrichting en samenwerking, om zo te werken aan een sterke sociale basis.

Afbeelding 2. Het fundament met drie pijlers

4: Zie bijlage 1 voor het totstandkomingsproces

12

Het fundament:

De sociale basis draait om ontmoeten, meedoen en elkaar ondersteunen. Toch lukt dit niet altijd vanzelf. Voor sommige inwoners kan deelname aan de gemeenschap moeizamer zijn, bijvoorbeeld doordat zij zich onveilig voelen, dagelijks bezig zijn met overleven of onvoldoende kansen krijgen om zichzelf te ontwikkelen. Dit zit het bestaan van een sociale basis in de weg. Vandaar dat we randvoorwaarden voor de sociale basis hebben opgesteld. Bestaanszekerheid Inkomen, werk en wonen als fundament voor meedoen Bestaanszekerheid betekent dat mensen voldoende middelen hebben om in hun basisbehoeften te voorzien, zoals een stabiel inkomen, een vaste woonplek en toegang tot basisvoorzieningen. Wanneer mensen verzekerd zijn van een stabiel inkomen, bijvoorbeeld door werk of een andere vorm van financiële zekerheid, ontstaat er ruimte om verder te kijken dan het eigen bestaan. Mensen met bestaanszekerheid hebben meer veerkracht, zijn vaker in staat en bereid om anderen te helpen, vrijwilligerswerk te doen of zich in te zetten voor hun buurt. Een betrouwbaar inkomen biedt niet alleen rust en stabiliteit, maar maakt het dus ook mogelijk om actief deel te nemen aan de samenleving.

Onderwijs en persoonlijke ontwikkeling Ruimte om te groeien en te verbinden Onderwijs zorgt voor het vergroten van kennis en het opdoen van (sociale)vaardigheden, wat helpt bij het opdoen van nieuwe contacten. Door onderwijs kunnen mensen hun kansen op de arbeidsmarkt vergroten en hun zelfvertrouwen versterken. Daarnaast speelt onderwijs een cruciale rol in het bevorderen van gelijke kansen binnen de sociale basis. Dit alles draagt bij aan meer participatie en meedoen in de samenleving. Veiligheid Een voorwaarde voor contact en ontwikkeling Zonder een gevoel van veiligheid, zowel fysiek als mentaal, durven mensen zich minder open te stellen. Een buurt waarin mensen zich onveilig voelen door overlast, onvoorspelbaar gedrag of discriminatie, nodigt niet uit tot ontmoeting. Sociale veiligheid betekent voor ons dat iedereen zich gezien, gerespecteerd en welkom voelt; ongeacht achtergrond, beperking of leeftijd. Een veilige leefomgeving is daarmee geen luxe, maar een noodzakelijke voorwaarde voor de sociale basis.

13

Drie pijlers:

Naast bouwen aan een stevig fundament, willen we ook de volgende pijlers versterken: • Pijler 1: Toegankelijk • Pijler 2: Samen • Pijler 3: Eigen Kracht

Pijler 1: We zijn toegankelijk

Een inclusieve gemeenschap We geloven dat inclusie één van de belangrijkste criteria is van alles wat behoort tot de sociale basis. In een inclusieve samenleving kan iedereen, ongeacht achtergrond of situatie, volwaardig meedoen. Dit noemen wij: We zijn toegankelijk. Met We zijn toegankelijk werken we aan een samenleving waarin iedereen zonder drempels kan meedoen. We investeren in initiatieven die voor zoveel mogelijk mensen toegankelijk en te benutten zijn, waarbij we altijd rekening houden met haalbaarheid en realistische grenzen.

• We ondersteunen initiatieven die meerdere doelgroepen bedienen, zoals buurtcentra voor jong en oud. • We werken met partners aan een betaalbaar en inclusief voorzieningennetwerk. Hoewel openbaar vervoer een provinciale verantwoordelijkheid is, verkennen we waar de gemeente aanvullend kan bijdragen aan toegankelijke mobiliteit voor bijvoorbeeld inwoners met een laag inkomen. • We laten al onze digitale uitingen en middelen voldoen aan de hoogst mogelijke score met betrekking tot digitoegankelijkheid (score AA i.p.v. de wettelijk vereiste score B). • We investeren in het sociaal ontwikkelbedrijf en daarmee in gelijke kansen op de arbeidsmarkt ongeacht achtergrond, situatie of beperking.

Wat betekent We zijn toegankelijk voor Goes? • Er wordt geïnvesteerd in de toegankelijkheid van de openbare buitenruimte, zodat iedereen kan genieten van de groene omgeving. Hierbij staan veiligheid en haalbaarheid altijd centraal. • Scholen, bibliotheken, culturele centra en buurthuizen zijn toegankelijk en uitnodigend voor alle inwoners. • We hebben een inclusief en divers sportaanbod voor mensen met een beperking en er zijn voldoende sportaccommodaties beschikbaar en toegankelijk voor minder valide sporters.

5: www.mijnpositievegezondheid.nl, 2025

14

De bibliotheek: voor iedereen een plek

De Bibliotheek Goes is veel meer dan een plek om boeken te lenen. Het is een open en veilige omgeving waar mensen samenkomen om te leren, vragen te stellen of ondersteuning te krijgen.Denk aan het Taalhuis voor wie beter wil leren lezen en schrijven, of het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) voor hulp bij DigiD of officiële brieven. Voor jonge gezinnen zijn er activiteiten zoals BoekStart, het Kroostcafé en de VoorleesExpress, waarbij vrijwilligers kinderen thuis voorlezen. En tijdens de zomervakantie zorgt het Vakantiefestival, samen met het jongerenwerk, voor ontspanning en ontmoeting voor jongeren.De bibliotheek speelt zo een belangrijke rol in een stad waar iedereen mee kan doen en zich kan ontwikkelen. Waarom is dit een sterk voorbeeld van We zijn Toegankelijk? De Bibliotheek maakt inclusie concreet. Of het nu gaat om taal, digitale hulp of een plek om even op adem te komen: iedereen is welkom. Met programma's voor jong en oud en samenwerking met partners uit cultuur en welzijn, werkt de bibliotheek actief aan de maatschappelijke uitdagingen van Goes. Zo ontstaat een (digitaal) toegankelijke, verbonden en weerbare gemeenschap.

Een voorbeeld van 'We zijn toegankelijk' waar we trots op zijn:

15

Pijler 2: We doen het samen

Een verbindende gemeenschap We willen mensen bij elkaar brengen, want het versterken van de sociale basis doen we samen. Bij We doen het samen gaat het over ontmoeten en samenwerken. Over echte verbinding en gemeenschapskracht, waar betrokkenheid centraal staat. We stimuleren en faciliteren een sociale basis waarin bewoners elkaar ontmoeten en verbinden. Daarin moedigen we eigen verantwoordelijkheid van inwoners aan. Wat betekent ‘We doen het samen’ voor Goes? • We stimuleren actief inwonersinitiatieven zoals buurtactiviteiten, sportclubs en verenigingen. Deze dragen bij aan gemeenschapsgevoel en sociale cohesie. • We faciliteren plekken zoals sportvoorzieningen, gemeenschappelijke (moes)tuinen, culturele initiatieven en buurthuizen waar jong en oud samenkomen. • Waar er problemen ontstaan sturen we op een open en tolerante houding en zorgen we dat deze respectvol met elkaar worden opgelost. • Buurthuizen, wijkcentra en andere gemeentelijke ruimtes worden flexibel ingericht. Zo creëren we hier ontmoetingsplekken (zowel binnen als buiten) die uitnodigen tot verbinding tussen verschillende leeftijdsen doelgroepen. Iedereen kan meedoen. Inwoners kunnen op deze plekken terecht voor het organiseren van (informele) activiteiten.

• Ontwerpcriteria (zoals veiligheid, fysieke toegankelijkheid en generatiemix) worden integraal toegepast om ontmoeting te bevorderen, zowel bij nieuwbouw als in bestaande wijken.

SHV Zeeland: Je staat er niet alleen voor

Een voorbeeld van 'We doen het samen' waar we trots op zijn:

Schuld Hulp Vrijwilligers Zeeland (SHV) geeft hulp aan mensen met financiële zorgen. SHV benadert deze zorgen heel persoonlijk en biedt altijd een oplossing op maat voor mensen in verschillende situaties. De groep van 70 deskundige vrijwilligers focust zich op het vergroten van financiële zelfredzaamheid van hulpvragers zodat zij zelf weer het heft in eigen handen kunnen nemen6. Ze merkten dat hulpvragers al na het eerste gesprek weer wat lucht krijgen en meer perspectief zien. Waarom is dit een sterk voorbeeld van We doen het samen? SHV brengt vrijwillig mensen met moeilijke financiële vragen en deskundigen samen om deze vragen op te lossen. Dit brengt rust. Door minder kwetsbaar te zijn bij (toekomstige) financiële tegenslagen krijgen hulpvragers weer zelfvertrouwen en ruimte om volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Zonder, of met minder, zorgen. 6: www.shvzeeland.nl, 2025

16

Pijler 3: Op eigen kracht

Ruimte voor initiatief en ontwikkeling We geloven in de talenten, kennis en de eigen kracht van inwoners. We geloven dat deze cruciaal zijn voor de sociale basis, omdat deze basis valt of staat bij de mogelijkheid voor inwoners om een bijdrage te leveren. We willen het vermogen van inwoners om eigen regie te voeren in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen stimuleren. In het kader van de sociale basis betekent dit dat we ons niet alleen richten op het voorkomen of behandelen van ziekte, maar op het versterken van veerkracht, participatie en het ervaren van zingeving5. Met "Op eigen kracht" geven we ook ruimte aan de talenten en initiatieven van inwoners door te vertrouwen op hun kracht, met een ondersteunende overheid die faciliteert zonder te sturen. Zo faciliteren we leren, ontwikkeling, talentontplooiing, kennis en eigenaarschap vanuit de gemeenschap zelf. Voor iedereen van alle leeftijden.

Wat betekent ‘Op eigen kracht’ voor Goes? • Inwoners ontwikkelen initiatieven, die ze zelf beheren en onderhouden. Inwoners nemen daar eigenaarschap en verantwoordelijkheid over. De gemeente faciliteert deze initiatieven, maar stuurt niet en neemt ook niet over. De gemeente faciliteert alleen inwonersinitiatieven die bijdragen aan de beleidsdoelen. • We stimuleren het ontwikkelen van vaardigheden en voldoende bewegen. Bij het inrichten van sportparken en de openbare ruimte houden we rekening met een breed aanbod voor alle inwoners, zodat zij zelf een passende vorm kunnen kiezen. • We inventariseren of we onderbenutte ruimtes kunnen gebruiken voor (bewoners)initiatieven. • We ondersteunen initiatieven die bijdragen aan talentontwikkeling. Dit doen we bijvoorbeeld door bij te dragen aan het betaalbaar maken van culturele activiteiten en workshops. • We investeren in vitaal ouder worden, zodat ook ouderen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven.

17

Balansstraat: samen sterker, letterlijk en figuurlijk

De Balansstraat is een groepstraining voor ouderen die werkt aan valpreventie én zelfvertrouwen.Deelnemers doen samen oefeningen, krijgen praktische tips en praten over gezond ouder worden. Het gaat niet alleen om spierkracht, maar ook om mentale veerkracht, eigen regie en sociale verbinding. Door wekelijks samen te komen ontstaat er niet alleen een gezondere, maar ook hechtere groep inwoners. Waarom is dit een sterk voorbeeld van Op eigen Kracht? Omdat het vertrouwen geeft in wat mensen zelf kunnen. Deelnemers voelen zich serieus genomen, denken mee en zetten stappen op eigen kracht. De aanpak is slim en verbindend: het combineert zorg met ontmoeting, preventie met plezier. Daarmee sluit het naadloos aan bij wat inwoners écht nodig hebben - dichtbij, praktisch en menselijk.

Een voorbeeld van 'Op Eigen kracht' waar we trots op zijn:

18

5. Wie heeft welke rol?

19

Een sterke sociale basis wordt gedragen door iedereen, van inwoners tot de gemeente. We geloven dat ieder zijn of haar unieke rol heeft binnen dit netwerk van ontmoeting, ondersteuning en ontwikkeling. In Goes benoemen we daarom vier hoofdrolspelers in de sociale basis: • Inwoners • Vrijwilligers en mantelzorgers • Professionals • Gemeente Goes

Inwoners

De basis van de sociale basis Het is belangrijk dat we de rol van inwoners in de sociale basis erkennen en faciliteren. Zonder ieders betrokkenheid verliest de sociale basis namelijk haar veerkracht en verbinding. Om dit te voorkomen, is het van belang om mensen te blijven stimuleren om mee te bouwen aan de sociale basis. Iedere inwoner is onderdeel van het sociale netwerk van een ander: als buur, vriend, familielid of collega. Door deel te nemen, bij te dragen of simpelweg naar elkaar om te kijken, bouwen inwoners mee aan de socialen basis, aan een verbonden Goes. Inwoners: • Verbinden mensen met elkaar waardoor een sterke gemeenschap ontstaat. • Nemen actief deel in hun gemeenschap, bijvoorbeeld door lid te zijn van een vereniging, club, of door deel te nemen aan buurtinitiatieven. • Starten initiatieven om de (lokale) leefbaarheid in Goes te vergroten, bijvoorbeeld door het organiseren van activiteiten of het opzetten van een buurtinitiatief. • Hebben regie over hun eigen leven, zijn zo veel mogelijk zelfredzaam en helpen anderen zelfredzaam te blijven.

20

Vrijwilligers en mantelzorgers

De motor van de gemeenschappelijke basis Vrijwilligers en mantelzorgers vormen samen de ruggengraat van de sociale basis in Goes. Zij zijn onmisbaar voor het welzijn van inwoners en brengen de zorg, ondersteuning en ontmoeting dicht bij huis. Vrijwilligers en mantelzorgers: • Organiseren activiteiten in buurthuizen, sportverenigingen en andere initiatieven in de wijk. • Vormen het dagelijkse vangnet en bieden sociaal contact voor mensen met een beperking, chronische ziekte of zorgvraag. • Verlichten de formele zorg en maken het mogelijk dat mensen langer in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen. • Bouwen en onderhouden sociale netwerken, vaak op eigen initiatief en vanuit persoonlijke betrokkenheid. • Slaan bruggen tussen formele en informele structuren, en werken regelmatig samen met professionals.

Professionals

De verbinders en ondersteuners Professionals in zorg, welzijn, onderwijs of veiligheid zijn de ogen en oren van de wijk. Zij signaleren wat er speelt, ondersteunen informele netwerken en helpen om bruggen te slaan tussen inwoners, initiatieven en instanties. En ze motiveren en inspireren inwoners om deel te nemen aan initiatieven die bijdragen aan het versterken van de sociale basis. Professionals: • Signaleren en rapporteren behoeften, kwetsbaarheden en kansen in hun dagelijks werk. Op school, bij de huisarts, in het wijkteam of de bibliotheek. • Motiveren en inspireren inwoners om mee te doen met initiatieven en om een beroep te doen op hun sociale basis. • Bevorderen informele netwerken door hun kennis, ervaring en bereik in te zetten voor versterking van de gemeenschappelijke sociale basis. • Verbinden mensen en organisaties, zodat niemand tussen wal en schip valt.

21

Gemeente Goes

Schept de randvoorwaarden De gemeente heeft een verbindende en ondersteunende rol in de institutionele sociale basis. We nemen geen centrale plaats in, maar creëren ruimte waarin anderen tot bloei kunnen komen. We brengen partijen in de gemeenschap met elkaar in contact. Ook vanuit wettelijke verantwoordelijkheden zoals de Wmo, de Participatiewet en de Jeugdwet, zorgen we voor samenhangende ondersteuning die dichtbij inwoners staat. Kwaliteit en beschikbaarheid staan daarbij centraal. De gemeente: • Ondersteunt de andere rollen in het versterken van de sociale basis. • Bevordert de eigen kracht en het sociale netwerk van inwoners. We stimuleren oplossingen die voortkomen uit hun directe omgeving. • Faciliteert voorzieningen en infrastructuur die de sociale basis versterken, zoals buurthuizen, scholen, bibliotheken, sport-, speel- en beweegvoorzieningen en openbare ruimtes die oproepen tot verbinding. • Subsidieert initiatieven met aantoonbare maatschappelijke impact, op basis van heldere en toetsbare criteria. Hierin hebben we oog voor een duidelijke afbakening van wat wel en wat niet te subsidiëren. Dit bekijken we per casus apart. We bieden naast financiële steun ook professionele ondersteuning, kennis en informatie. • Beheert de publieke ruimte en borgt de veiligheid, toegankelijkheid en bruikbaarheid ervan voor iedereen.

• Versterkt samenwerking tussen maatschappelijke en commerciële partners, en zoekt actief de verbinding met andere domeinen zoals zorg, onderwijs, sport, politie en justitie.

22

6. Implementatie

23

Deze visie zien we als startpunt. In 2026 geven we verder vorm aan het implementatieplan aan de hand van vijf speerpunten. Deze speerpunten zijn richtinggevend voor de eerste periode. Hiermee bedoelen we dat, hoewel we hier prioriteit aangeven, er altijd ruimte is voor flexibiliteit als de noodzaak of actualiteit daarom vraagt. Ons voornemen is om het uitwerken van het implementatieplan samen aan te pakken met onze partners en inwoners. Dat sluit aan bij de pijler: ‘We doen het samen’. Een van de uitgangspunten is daarnaast, om in het plan zoveel mogelijk rekening te houden met de unieke kenmerken en behoeften van dorpen en wijken binnen onze gemeente.

De 5 speerpunten voor het implementatieplan Speerpunt 1: Beleid binnen het sociaal domein aan elkaar verbinden De visie op de sociale basis is geen losstaand onderdeel van ons gemeentelijk beleid, maar een verbindend fundament. We willen daarom continu de koppeling blijven leggen met andere beleidsterreinen en programma’s. Want als we pleiten voor een integrale aanpak voor onze inwoners, begint dat bij ons beleid. We stellen één integrale ontwikkelagenda op om de visie sociale basis te vertalen naar beleid, uitvoering en (subsidie)afspraken met samenwerkingspartners. We willen onderzoeken of het mogelijk is om de uitgangspunten van de visie te vertalen naar één integrale verordening voor het hele sociale domein.

Voor een uitgebreid overzicht van beleidsmatige verbindingen, zie Bijlage 1. Ondanks dat de lijst in de bijlage uitgebreid is, geloven we dat er nog veel meer beleidsterreinen zijn die een samenhang hebben met de sociale basis. We beschouwen de huidige lijst dus als een groeidocument, waarin in de toekomst steeds meer relevante koppelingen zullen worden opgenomen.

We doen dit vanuit de kerngedachtes van deze visie en het programma ‘Samen Voor Een Gezond Goes’ en leggen de verbinding met bestaand en toekomstig beleid, zoals: • Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), • Stevige Lokale Teams • Sport- en Beweegvisie • De Hervormingsagenda Jeugd en de Regiovisie Jeugd • Verschillende visies van de gemeente Goes, waaronder de omgevingsvisie, de woonzorgvisie en de cultuurvisie. Door het verbinden van verschillende beleidsterreinen en programma’s en het organiseren van samenwerking voorkomen we versnippering en dubbelingenv . Zo komen we tot een integrale(re) aanpak, wat zorgdraagt voor een effectievere ondersteuning aan onze inwoners.

24

Speerpunt 2: Vrijwilligers, mantelzorgers en overige inwoners betrekken Vrijwilligers en mantelzorgers zijn de motor van de gemeenschappelijke sociale basis7. We willen daarom inzetten op betere ondersteuning van mantelzorger en vrijwilligers. We gaan met hen in gesprek om beter te begrijpen waar de behoeften liggen. De sociale basis valt of staat met de betrokkenheid van onze inwoners8. In Goes hebben we al mooie stappen gezet op het gebied van inwonerparticipatie met bijvoorbeeld ‘het Goese Gesprek’. Deze basis van participatie willen we verder uitbouwen. De ervaring en kennis van onze inwoners is van grote waarde en ze helpt ons als lerende organisatie. Deze kennis willen we meer gestructureerd de organisatie in gaan brengen. Speerpunt 3: Een centraal informatiepunt bieden Een goede samenwerking binnen de sociale basis valt of staat met mensen die elkaar kennen en in verbinding staan. Onze taak is om die natuurlijke en professionele verbindingen te faciliteren. We zullen dit doen door onder andere te werken met één centrale informatievoorziening voor het sociaal domein: WijzijnGoes.nl Het platform heeft als doel om vraag en aanbod beter samen te brengen en richt zich op het verder versterken van de sociale basis door het aanbrengen van samenhang. WijzijnGoes.

nl geeft een overzicht van alle voorzieningen, activiteiten en mogelijkheden tot (laagdrempelige) hulp in de sociale basis. Zo geeft het zowel inwoners als professionals beter inzicht in waar zij met hun vragen terecht kunnen en vormt dit platform samen met GoesisGoes (gericht op citymarketing) en Goespraatmee.nl (participatieplatform) een drieluik. Op die manier hopen we dat er een logische samenhang ontstaat zodat we (nog) actiever kunnen samenwerken.

Speerpunt 4: Middelen effectief en efficiënt inzetten De visie op sociale basis gaat vooral over de inhoud. Wat voor soort gemeente willen we zijn? In lijn met het gedachtegoed van Samen voor een Gezond Goes komen we er niet aan onderuit dat een gezond Goes óók een financieel gezond Goes is. We vinden het belangrijk om onze middelen verantwoord, effectief en slim in te zetten en daarin ook de juiste keuzes te maken. Dit kan betekenen dat we middelen ook anders in zullen moeten zetten wat consequenties kan hebben voor de voorzieningen in de institutionele sociale basis. Speerpunt 5: Voorzieningen op peil brengen en houden Deze visie voor de sociale basis zou ook consequenties kunnen hebben voor het aanbod van voorzieningen (o.a. binnen de Wmo) binnen de institutionele sociale basis. Het is belangrijk om grip te krijgen en te houden op dit aanbod. Dat begint met het in kaart brengen van de huidige situatie. • • • • • • •

Welke voorzieningen zijn er allemaal? Wat wordt er gemist? Waar is behoefte aan? Waar is geen behoefte (meer) aan? Worden voorzieningen efficiënt gebruikt? Bereiken we de juiste mensen? Is er voldoende bekendheid over het aanbod?

Na het beantwoorden van deze vragen bepalen we welke voorzieningen extra aandacht nodig hebben. Zo spelen we beter in op de behoeften en maken we waar nodig, keuzes in het aanbod om versnippering of overlap te voorkomen.

7: Zie hoofdstuk 3 8: Zie hoofdstuk 5

25

Vervolgproces

Na vaststelling door de gemeenteraad gaan we de visie vertalen naar concrete(re) acties en doelstellingen. Dit doen we in 3 vervolgstappen: 1. Visie vertalen naar een implementatieplan op basis van bovengenoemde speerpunten. 2. Impact uit de visie bepalen én verbinden aan het instrumentarium Impactvol Subsidiëren 3. Opstellen externe communicatiestrategie en -planning Implementatieplan Het doel van de visie is dat deze een vast onderdeel wordt van de dagelijkse werkzaamheden binnen het sociaal domein, zodat alle partijen in de sociale basis denken en handelen volgens de genoemde intenties. We maken daarvoor een plan van aanpak waarin we duiden op wie, wat en waar deze visie impact heeft. Dit doen we zoveel als mogelijk met alle betrokkenen. Een, nog op te stellen, participatieplan is dan ook een vast onderdeel van dit plan van aanpak.

• Is het initiatief toegankelijk en bruikbaar voor meerdere doelgroepen? • Is het initiatief duurzaam opgezet of ontstaan vanuit de gemeenschap zelf? • Gaan we met dit initiatief efficiënt en effectief om met de subsidies? Door initiatieven langs deze maatschappelijke criteria te leggen, stimuleren we effectieve inzet van publieke middelen én versterken we wat echt werkt in de samenleving. Dat is de kern van impactvol subsidiëren. Communicatiestrategie- en planning Een effectieve en doelgroepgerichte communicatie is cruciaal voor het slagen van de doelstellingen van onze sociale basis. Communicatie zorgt voor bekendheid van het aanbod, draagt bij aan het wegnemen van drempels en aan het versterken van samenwerking tussen partners.

Impactvol subsidiëren Een belangrijke hefboom binnen deze cyclus is het subsidiebeleid. In Goes willen we dit toetsbaar, impactgericht en gericht op maatschappelijke waarde maken. Subsidies of ondersteuning vanuit het sociaal domein worden alleen toegekend aan initiatieven die bijdragen aan de doelen van de sociale basis.

De communicatiestrategie draagt bij aan: • De bekendheid van de visie op de sociale basis en de rol die we daarin verwachten van inwoners. • Dat professionals de uitgangspunten (inclusief hun rol en taak) in de sociale basis kennen en weten hoe zij daarnaar moeten handelen. • De betrokkenheid van bestuurders en maatschappelijke partners.

Bij de beoordeling kijken we onder meer naar de volgende vragen: • Draagt het initiatief bij aan ontmoeting, inclusie of gezondheid? • Heeft dit initiatief impact op grotere groepen inwoners?

Communicatiemiddelen en -kanalen De communicatie zal plaatsvinden via een mix van middelen en kanalen. Het uitganspunt is hierbij dat de manier waarop we communiceren toegankelijk is. De kanalen zijn nog nader te bepalen.

26

7. Impact en evaluatie

27

Hiernaast nemen we input uit de ‘harde’ kant mee in onze Om ervoor te zorgen dat de sociale basis monitoring en evaluatie. Hiermee bedoelen we onder in Goes daadwerkelijk bijdraagt aan een andere financiële gegevens en cijfers over deelname en gezonde en inclusieve samenleving, is het bereik. Ook volgen we grotere trends en ontwikkelingen in essentieel om regelmatig te kijken naar de de sociale basis door aan te sluiten bij landelijke overleggen van bijvoorbeeld de VNG en de overleggen binnen de impact van initiatieven en beleid. Dit doen Gemeenschappelijk Regelingen. we volgens de PDCA-cyclus: plannen (Plan), Al deze input lopen we cyclisch door aan de hand van de 4 uitvoeren (Do), beoordelen (Check) en stappen uit de PDCA-cyclus: 1. Plannen: We beginnen met het vaststellen van duidelijke bijsturen (Act). Ons uitgangspunt is dat de sociale basis toebehoort aan de gemeenschap zelf. We richten onze evaluatie zo in dat we gezamenlijk evalueren. Alleen de sociale basis kan immers beoordelen hoe het met haar gesteld is. Door die input nadrukkelijk op te halen en te betrekken, weten we of het ons lukt om onze ambities te realiseren. We gaan dit als volgt doen: • We gaan minimaal 1x per kwartaal in gesprek met inwoners van wijk- en dorpsverenigingen over het aanbod en verzamelen zo ervaringen over voorzieningen en activiteiten.

• We voeren structurele voortgangsgesprekken met onze (subsidie)partners in de sociale basis. • We zetten nieuwe vormen van inwoner- en overheidsparticipatie in. • We sturen op monitoring en evaluatie in de subsidievoorwaarden.

doelen en criteria voor initiatieven. Uitvoeren: Vervolgens ondersteunen en faciliteren we de uitvoering. 3. Beoordelen: Daarna evalueren we of de doelen worden behaald en welke effecten zichtbaar zijn. 4. Bijsturen: Op basis van deze inzichten passen we waar nodig het beleid of de aanpak aan. 2.

Deze continue cyclus van leren en verbeteren helpt ons om samen met inwoners en partners een sterke, veerkrachtige sociale basis te bouwen die blijft aansluiten bij de behoeften van Goes.

Afbeelding 3: De PDCA-cyclus

28

Bijlagen

Bijlage 1: Verband andere visies binnen Goes 29 Bijlage 2: Input voor deze visie 31 Bijlage 3: Lijst aan eigenschappen 32 Bijlage 4: Beschrijving drie sferen 34 Bijlage 5: Aanvullende eigenschappen 36

29

Bijlage 1: Verband andere visies binnen Goes Zoals genoemd in Hoofdstuk 6 (speerpunt 1) zijn er andere beleidsterreinen en visies die in verband staan met de sociale basis. Het gaat hier om landelijk, regionaal en lokaal beleid en visiedocumenten waarbij we inzien dat deze invloed hebben op de sociale basis en aan verandering onderhevig zijn. In deze bijlage lichtten we de belangrijkste relevante akkoorden kort toe waarbij we aangeven hoe ze verband houden met de visie op de sociale basis. Deze lijst is niet volledig. We geloven dat er nog meer beleidsterreinen raken aan de sociale basis en dat er in de toekomst nog meer verbindingen ontstaan.

Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)

Het GALA stimuleert initiatieven die ontmoeting, beweging, preventie en eigenaarschap bevorderen. Een van de subdoelen van het GALA is het versterken van de sociale basis. Daarom stelt het GALA dat elke gemeente een beleidsvisie op de sociale basis moet hebben, met aandacht voor gebiedsgerichte uitvoering. Hierin komen in ieder geval de volgende thema’s aan de orde: sociale samenhang of samenlevingsopbouw, mantelzorg, tegengaan van eenzaamheid, inzet en ondersteuning van vrijwilligerswerk en professionals in het sociaal domein.

Samen Voor Een Gezond Goes

Het doel van het programma ‘Samen Voor Een Gezond Goes’ is streven naar een gezonde samenleving. Gezond is hierbij meer dan alleen het voorkomen van ziektes. Het gaat om welzijn, veerkracht, zingeving en het gevoel erbij te horen. Het versterken van de sociale basis heeft hier een positief effect op.

De Hervormingsagenda Jeugd

De Hervormingsagenda Jeugd is een plan om de jeugdzorg te verbeteren door in te zetten op een sterke sociale basis, laagdrempelige toegang, integrale aanpak en vermindering van administratieve lasten. De uitvoering is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van verschillende partijen, waaronder het rijk, gemeenten en jeugdzorgorganisaties. Cruciale schakels hierbij zijn de sociale basis en de Stevige Lokale Teams (SLT).

De Omgevingsvisie

De inrichting van de fysieke leefomgeving beïnvloedt direct hoe mensen met elkaar in contact komen. Een wijk met toegankelijke ontmoetingsplekken, groen, speelplekken en sportvoorzieningen nodigt uit tot verbinding, beweging en onderlinge betrokkenheid. Door ruimte te maken voor ontmoeting en ontmoeting te verbinden aan (mentale) gezondheid, vergroten we de leefbaarheid én de veerkracht van onze buurten. De Omgevingsvisie van Goes sluit hierbij aan. In alle hoofdstukken van deze visie wordt aandacht besteed aan het effect op gezondheid.

30

De Woonzorgvisie

De woonzorgvisie en de sociale basis zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De woonzorgvisie richt zich op thema's als nieuwbouw (evenwicht in vraag en aanbod op de woningmarkt), (ouderen)zorg (wonen met zorg in balans), aandachtgroepen (groepen inwoners op de woningmarkt die specifieke aandacht vragen), duurzaamheid (verduurzaming van de woningvoorraad) en betaalbaarheid (een passend woningaanbod voor jong en oud, rijk en arm, met en zonder ondersteuning). Hiermee wordt een woonomgeving gecreëerd waarin inwoners zicht hebben op betaalbare en duurzame huisvesting en zo lang mogelijk zelfstandig en veilig kunnen wonen. De sociale basis ondersteunt dit door het versterken van lokale netwerken en het bevorderen van informele zorg en sociale samenhang in de buurt. Zo vullen de woonzorgvisie en de sociale basis elkaar aan en vormen zij samen een fundament voor een integrale benadering van wonen, zorg en welzijn binnen de gemeente.

De Cultuurvisie

Cultuur speelt een belangrijke rol in het versterken van de sociale basis. Het biedt ruimte voor ontmoeting, expressie en zingeving, en draagt bij aan een betrokken en veerkrachtige samenleving. Of het nu gaat om muziek, theater, kunst of andere culturele activiteiten – cultuur verbindt mensen en maakt maatschappelijke thema’s op een laagdrempelige manier bespreekbaar.

Binnen deze visie biedt ook het vierjaarlijkse themajaar kansen. Het fungeert als platform om inwoners en organisaties samen te brengen rondom onderwerpen die spelen in de samenleving. Thema’s zoals inclusie, duurzaamheid of het versterken van lokale netwerken zouden in de toekomst op eigentijdse wijze via cultuur onder de aandacht kunnen worden gebracht.

De Sport- en beweegvisie

Sport- en bewegen is een belangrijk fundament is voor gezonde, vitale inwoners. Meedoen, ontmoeten, talentontwikkeling, plezier, ontspanning en zingeving zijn allemaal elementen die bijdragen aan gezondheid, welzijn en sociale cohesie en is dus een sociale basis. We doen dit vanuit een sociaal veilige omgeving. We richten ons op een toekomstgerichte sportinfrastructuur waarbij we kijken naar efficiënt en effectief gebruik voor zoveel mogelijk inwoners uit Goes en omgeving.

31

Bijlage 2: Input voor deze visie In Goes hechten we waarde aan het dicht bij onze inwoners staan. We streven naar toenemende betrokkenheid van inwoners door hen de kans te bieden mee te praten, mee te denken, mee te doen en mee te beslissen. Dit betekent dat we actief inwoners betrekken bij wat we doen. Bijvoorbeeld wanneer we beleid, plannen en projecten maken, uitvoeren en evalueren. Dit doen we volgens de uitgangspunten van onze participatieleidraad ‘het Goese Gesprek’. Deze uitgangspunten betekenen dat we ons best doen om de juiste mensen te betrekken, dat we inwoners serieus nemen, we duidelijk en eerlijk zijn over het proces en niet bang zijn om nieuwe dingen uit te proberen. De visie op de sociale basis is tot stand gekomen via een breed en zorgvuldig proces, waarin verschillende partijen binnen en buiten de gemeente zijn betrokken. Hierbij zijn we telkens uitgegaan van de uitganspunten van het Goese Gesprek.

Inputsessies binnen de gemeente

Er zijn meerdere inputsessies gehouden binnen de gemeente. Zo was er een sessie om de afbakening van de sociale basis vast te stellen, waarbij is bepaald wat wel en niet onder de sociale basis valt. Daarnaast is er een sessie geweest met collega’s vanuit het fysieke domein om te onderzoeken hoe het fysieke en sociale domein elkaar kunnen versterken.

Inwoners

Inwoners konden via een ideeënmuur hun suggesties en wensen delen. De input ging over thema’s als het aanpakken van onveilige situaties (bijvoorbeeld snel rijdende fietsers), het creëren van meer openbare ontmoetingsplekken, meer groen in de stad, betere communicatie en informatievoorziening, aandacht voor mantelzorgers, meer activiteiten voor jeugd en het behoud van belangrijke buurtplekken. Daarnaast werd benadrukt dat omkijken naar elkaar, laagdrempelige ontmoetingsplekken en samenwerking tussen inwoners en gemeente cruciaal zijn.

Kinderparticipatie

Tijdens het evenement Goes bezig voor jou is kinderparticipatie ingezet. Kinderen deden mee aan activiteiten waarbij ze een superheld maakten die bijdraagt aan de sociale basis en hun mening gaven over zinvolle activiteiten in de buurt. Naar voren kwam dat kinderen vooral plekken willen waar iedereen mee kan doen en waar je anderen kunt ontmoeten. Ze maken zich zorgen om mensen die eenzaam zijn of thuis niet veel hebben. Ze stemden op ideeën zoals samen eten in de buurt, feestjes voor kinderen die dat thuis niet kunnen vieren, sportdagen voor iedereen en extra hulp op school. Ze vinden het belangrijk dat niemand wordt buitengesloten en dat iedereen gelijke kansen krijgt.

32

Bijlage 3: Lijst aan eigenschappen Met afgevaardigden vanuit het Sociaal Domein, hebben we een lijst met eigenschappen opgesteld die bijdragen aan het gevoel dat iets onderdeel is van de sociale basis. Eigenschap

Ontmoetingsfunctie

Omschrijving

Het is een plek waar mensen elkaar laagdrempelig kunnen ontmoeten en contact kunnen maken. Ontstaan vanuit inwoners Initiatief ligt bij inwoners zelf; het is door hen bedacht, zelf opgezet of wordt gedragen. Verenigingsleven Lokale verenigingen bieden structuur, betrokkenheid en verbinding tussen mensen. Verbindend karakter Het brengt mensen met elkaar in contact, ook buiten de eigen kring of bubbel. Toegankelijk voor iederIedereen mag meedoen of gebruikmaken van de voorzieeen ning, ongeacht achtergrond, inkomen of beperkingen. Gelijke kansen / Het draagt bij aan een samenleving waarin iedereen eerinclusiviteit lijke kansen krijgt en zich welkom voelt. Signalerende functie Professionals of vrijwilligers hebben oog voor wat er speelt in de samenleving en kunnen signalen oppakken. Bijdrage aan ontwikkeling Draagt bij aan persoonlijke groei, talentontwikkeling en leervermogen. Verlichting van formele Voorkomt of verlicht inzet van professionele hulpverlezorg ning door inzet van informele zorg of preventie. Bevordering van positieve Het stimuleert een brede kijk op gezondheid, zoals meegezondheid doen, zingeving en bewegen. Bevordering publieke Ondersteunt of stimuleert preventieve gezondheid en gezondheid welzijn van groepen in de samenleving. Sociaal vangnet Het is een netwerk van mensen dat elkaar opvangt, ondersteunt en helpt waar nodig.

Institutionele sociale Een basisvoorziening met een publieke opdracht die basis hoort bij de verantwoordelijkheid van de gemeente in het sociale domein.

Toelichting / Voorbeelden

Bibliotheken, bankjes in de buurt Mama café, bewonersinitiatieven Sportverenigingen, volkstuinen Verenigingen, buurttuinen, activiteiten Scholen, openbare plekken Scholen, toegankelijke initiatieven Scholen, jongerenwerk, GGD Bibliotheken, scholen Voorlichting in bibliotheken, mantelzorgers Sportparken, openbare speeltuinen Activiteiten van de GGD Buren, vrienden, familie Scholen

33

Eigenschappen die bijdragen aan het gevoel dat iets géén onderdeel is van de sociale basis Eigenschap

Omschrijving

Toelichting / Voorbeelden

Commercieel doel staat voorop

De hoofdreden van bestaan is winst maken; sociale De kroeg of een commerciële kinderboerderij. Al kunnen effecten zijn bijvangst of ontbreken. zulke plekken soms wél verbindend werken, zoals bij spaaracties in supermarkten waaraan ouderen samen deelnemen. Beperkte toegankelijkNiet iedereen kan deelnemen, bijvoorbeeld door De voedselbank is vanwege strenge toelatingseisen niet heid financiële, administratieve of andere drempels. voor iedereen toegankelijk. Tegenwerking positieve Activiteiten of producten ondermijnen gezondCoffeeshop of plekken waar veel ongezond eten aan kingezondheid heid of welzijn. deren wordt verkocht. Niet inclusief De voorziening sluit bepaalde groepen uit of is niet Muziekschool – bijvoorbeeld vanwege financiële drempels. voor iedereen bereikbaar of betaalbaar. Behoort tot ander domein De activiteit of voorziening valt onder het zorg-, De huisarts valt onder het zorgdomein, niet de sociale onderwijs- of veiligheidsdomein en heeft geen bre- basis. dere sociale functie. Belemmering deelname Het versterkt juist uitsluiting of belemmert mensen AZC – mensen wonen er afgezonderd en draaien minder aan samenleving om volwaardig mee te doen in de maatschappij. makkelijk mee in de maatschappij.

Geen bijdrage aan sociale De functie van de plek of activiteit is niet gericht op Hangplek waar jongeren alleen komen om hun telefoon op verbinding of ontwikkeparticipatie, ontmoeting of ondersteuning. te laden – er vindt geen echte verbinding plaats. ling Eigenschappen of situaties waarbij discussie ontstaat of het wel of niet tot de sociale basis hoort Eigenschap

Omschrijving

Toelichting / Voorbeelden

Commercieel én verbindend Bevordert én belemmert participatie

Het initiatief draagt bij aan gezondheid of ontmoe- Speeltuinvereniging – biedt ontmoeting en beweging, maar ting, maar heeft ook commerciële doelen. verkoopt ook bijvoorbeeld snoep. De plek heeft een sociaal doel, maar zorgt er teWerkleerbedrijf – mensen ontmoeten elkaar en worden gelijk voor dat mensen buiten het ‘gewone’ maatgezien, maar participeren niet in regulier werk of leschappelijk leven blijven. ven.

34

Bijlage 4:Beschrijving drie sferen Vanuit de wetenschap1 met afgevaardigden vanuit het Sociaal Domein. Sfeer

Omschrijving

Kenmerken

Persoonlijke sociale basis

De directe, informele relaties die mensen hebben met hun naasten. Ze vormen het eerste vangnet bij hulpvragen, levensgebeurtenissen of eenzaamheid. Het vrijwillige, collectieve initiatief van inwoners zelf. Deze sfeer is het hart van gemeenschapsvorming en sociale cohesie.

• Niet georganiseerd of formeel • Buren die op elkaars kinderen passen. gefaciliteerd. • Vrienden die je helpen met verhuizen. • Vertrouwen, nabijheid en vrijwilligheid • Relaties die ontstaan via een vereniging staan centraal. en verdiepen tot persoonlijk contact. • Kan ontstaan via gemeenschappelijke of institutionele contexten. • Ontwikkelt zich vaak spontaan.

De georganiseerde, vaak (semi-) publieke structuur van voorzieningen, begeleiding of ondersteuning, die de sociale basis mogelijk maakt of versterkt.

• Gefaciliteerd door overheid of maatschappelijke organisaties. • Kan zowel wettelijke verplichtingen (zoals onderwijs) als beleidsmatige keuzes (zoals wijkcentra) omvatten. • Dient ook als ‘vindplek’ of signaleringsstructuur. • Voorzieningen kunnen randvoorwaarden scheppen voor gemeenschapsvorming.

Gemeenschappelijke sociale basis

Institutionele sociale basis

Voorbeelden

• Georganiseerd ‘van onderop’. • Gekenmerkt door eigenaarschap, ontmoeting en verbinding. • Geen of minimale professionele sturing. • Verenigingsleven hoort hier thuis.

• Een buurtinitiatief om een gezamenlijke tuin te onderhouden. • Een sportclub die draait op vrijwilligers. • Een mama-café opgezet door ouders zelf. • Een basisschool (wettelijk verplicht). • Een buurthuis gefinancierd door de gemeente. • Een sporthal gebouwd door de gemeente. • Een mama-café georganiseerd door een welzijnsorganisatie. • Wijkteams of sociaal werk.

1: www.verwey-jonker.nl/publicatie/sociale-basis-versterken-investeren-toekomst/

35

Afbakening van de sferen

Wanneer hoort iets waar thuis? • Verenigingen behoren tot de gemeenschappelijke sociale basis. • Accommodaties die door de gemeente zijn gebouwd, beheerd of gesubsidieerd vallen onder de institutionele sociale basis. • Een initiatief als het Mama Café: • Is gemeenschappelijk wanneer het van inwoners zelf komt. • Is institutioneel als het wordt gefaciliteerd of uitgevoerd door een professionele organisatie. • Basisvoorzieningen zijn alleen institutioneel sociaal als ze in het publieke domein vallen. Een huisarts hoort daar dus niet bij; een school wel (omdat gemeenten wettelijk verplicht zijn om scholen te bouwen). • Er is eigenlijk nog een ‘gele schil’ rondom de sociale basis: dingen die we moeten doen (zoals via de Wmo of Jeugdwet), maar waar we op termijn minder op willen inzetten, doordat de sociale basis sterker wordt. Belangrijke discussiepunten en inzichten • De sociale basis versterken is een manier om de zorgvraag te verlagen en preventief te werken. • Veiligheid is een fundamentele randvoorwaarde: als mensen zich niet veilig voelen in de openbare ruimte, ontstaan er geen ontmoetingen en geen gemeenschapsvorming. • Het verschil tussen institutionele sociale basis en basisvoorzieningen is relevant voor beleidskeuzes: • Niet alles wat een voorziening is, hoort automatisch tot de institutionele sociale basis.

• De mate van publiek eigendom/financiering en maatschappelijke functie is leidend.

Criteria voor impactvol subsidiëren • Het maatschappelijk rendement is duidelijk. • Er wordt getoetst op bijvoorbeeld: • Draagt het bij aan positieve gezondheid? • Stimuleert het inclusie? • Initiatieven vanuit verenigingen of bewoners worden bij voorkeur gestimuleerd via duidelijke toetsingskaders. Mogelijkheden & samenwerkingen • In samenwerking met ondernemers, horeca en supermarkten liggen kansen. Zij vormen geen onderdeel van de sociale basis, maar kunnen wel bijdragen aan doelen van de sociale basis. • Het is belangrijk om scherp te houden: commerciële plekken zijn geen sociale basis, maar kunnen deze wel faciliteren of versterken (denk aan een café dat ruimte biedt aan een ontmoetingsinitiatief). • Samenhang en doorontwikkeling van beleid is belangrijk: zorg, fysieke omgeving en sociale basis beïnvloeden elkaar wederzijds.

36

Bijlage 5: Aanvullende eigenschappen In de sessie met interne collega’s op 18 juni (collega’s O&E) zijn er een aantal ontwerpcriteria benoemd voor activiteiten/onderdelen in de sociale basis. Ontwerpcriteria

Omschrijving

Toelichting / Voorbeelden

Fysieke toegankelijkheid

De omgeving ondersteunt ontmoeting en participatie doordat deze letterlijk bereikbaar, veilig en uitnodigend is. Mensen voelen zich veilig in hun buurt om te verblijven, te bewegen en anderen te ontmoeten.

Bankjes op wandelroutes, voldoende openbare toiletten voor ouderen, veilige oversteekplaatsen.

Veiligheid Leeftijds- en doelgroepoverstijgend Ruimte voor ontmoeting in alle seizoenen Rol voor ondernemers Initiatief en eigenaarschap bij inwoners Betaalbaarheid als voorwaarde voor deelname Flexibele inzet van bestaande voorzieningen Verwevenheid wonenzorg Voorzieningen voor jong en oud Spoort verbinding en interactie aan Inclusiviteit binnen haalbare kaders Duurzaamheid

Meer verlichting, overzichtelijke plekken, voorkomen van overlast bij hangplekken. Veiligheid wordt randvoorwaardelijk genoemd. Activiteiten, plekken of initiatieven zijn zo ingericht dat Buurthuis waar jongeren én ouderen activiteiten doen; ze generaties en doelgroepen met elkaar verbinden. studenten wonen met ouderen samen. Er zijn binnen- én buitenplekken voor contact, waardoor Naast parken en bankjes ook toegankelijke, warme binontmoeting niet afhankelijk is van het weer. nenruimtes. Ondernemers nemen verantwoordelijkheid of initiatief Een lokale ondernemer die koffie aanbiedt aan eenzame om verbinding en welzijn in de wijk te versterken. buurtbewoners. Inwoners voelen zich eigenaar van een plek of initiatief en Urban Sport Park dat samen met jongeren is ontwikkeld nemen hier zelf verantwoordelijkheid voor. en onderhouden. Lage drempels in kosten maken het mogelijk voor iederDeelauto’s, betaalbare woningen, toegankelijke sport en een om mee te doen aan de samenleving. cultuur. Gemeentelijke panden of ruimten worden multifunctioLeegstaande ruimtes inzetten voor buurtinitiatieven of neel gebruikt om ontmoeting of initiatief te faciliteren. activiteiten. De woonomgeving is zo ingericht dat zorg nabij is en soci- Geclusterde seniorenwoningen, gemengd wonen van ale verbinding gestimuleerd wordt. kwetsbare doelgroepen en studenten.

Er is aandacht voor beweging en ontspanning voor jong Jeu de boules voor ouderen, skatepark dat gebruikt wordt én oud. door meerdere leeftijden. Een plek of activiteit is zo ingericht dat het spontane of Urban park met open karakter en zitjes, gezamenlijke informele ontmoeting stimuleert. moestuin. De sociale basis streeft inclusie na, maar houdt ook reke- Niet elk initiatief hoeft álle doelgroepen tegelijk te bediening met wat praktisch uitvoerbaar en veilig is. nen, maar wel zoveel mogelijk ruimte bieden. Duurzame keuzes versterken tegelijkertijd sociale doelen, Groene daken die ook ontmoetingsruimte bieden of klizoals gezondheid of verbinding. maatadaptatie combineren met verblijfsruimte.

Stadskantoor M.A. de Ruijterlaan 2 4461 GE Goes

Postadres Postbus 2118 4460 MC Goes

T 14 0113 E stadskantoor@goes.nl www.goes.nl