041. Uitvoeringsagenda Goese Klimaatadaptatiestrategie
Tekst van het document
1
Uitvoeringsagenda klimaatadaptatiestrategie gemeente Goes
www.goes.nl
Inhoudsopgave 1.
Uitvoeringsagenda Goese Klimaatadaptatiestrategie .........................................................3 2.
3.
Aanvulling op de Uitvoeringsagenda .............................................................................8 A.
Rekenvoorbeeld toepassen waterdoorlatende verharding ..........................................9
B.
Rekenvoorbeeld grootschalige riool-wegreconstructie ............................................10
C.
Rekenvoorbeeld bomen voor klimaatadaptatie........................................................11
Bijlage Uitvoeringsagenda...............................................................................................14 3.1 Bijlage Bomen voor Klimaatadaptatie ............................................................................14
2
1. Uitvoeringsagenda Goese Klimaatadaptatiestrategie In het streven naar een klimaatbestendige toekomst is de ontwikkeling van een doeltreffende uitvoeringsagenda cruciaal. Deze uitvoeringsagenda dient als de blauwdruk voor het toepassen van strategische maatregelen op zowel beleid- als uitvoeringsniveau. Gedreven door de Goese ambities, richt deze agenda zich op concrete acties in de gemeente Goes. De agenda helpt en geeft richting keuzes te maken waar dat noodzakelijk is. De uitvoeringsagenda van de Goese Klimaatadaptatiestrategie is een levend document dat een ruimtelijke vertaling van de ambities vormt. Dat wil zeggen, de aanpak is continu in ontwikkeling en de agenda kan dus nog veranderen. Actie 0.1
Type Beleidsintegratieproject
Planning 2024-2025
Eigenaarschap Medewerker KED
Samen met Afdeling O&E Afdeling ORU
Kosten Past binnen functie
Kostenpost Eigen ureninzet
Klimaatthema Wateroverlast, hitte, overstromingsrisico en droogte
Beleidsintegratieproject
2024-2025
Medewerker KED
Afdeling O&E Afdeling ORU Afdeling Samenleving
Past binnen functie
Eigen ureninzet
Wateroverlast, hitte, overstromingsrisico en droogte
Klimaatadaptatie uitrollen in de gemeente Goes en borgen en toepassen in beleid door middel van de klimaatatlas, klimaat meetlat, ruimtelijk afwegingskader en klimaatonderlegger. Klimaatadaptatie verder vertalen en integreren in beheerplannen ORU.
Beleidsintegratieproject
Doorlopend
Medewerker KED
Afdeling O&E Afdeling ORU
Past binnen functie
Eigen ureninzet
Wateroverlast, hitte, overstromingsrisico en droogte
Beleidsintegratieproject
2024-2025
Afdeling ORU
Past binnen functie
Eigen ureninzet
Wateroverlast, hitte, overstromingsrisico en droogte
0.5
We zijn zuinig op bestaand groen.
Beleidsintegratieproject
Doorlopend
Medewerker KED Medewerker Groen (O&E) Medewerker Groen (O&E)
Afdeling O&E Afdeling ORU
Eigen ureninzet
0.6
Maatregelen op eigen perceel voorschrijven.
Beleidsintegratieproject
Doorlopend
Medewerker KED
Afdeling O&E Afdeling ORU
0.7
Samenwerking met bedrijven, inwoners, Beveland Wonen, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen, agrariërs en andere overheden op
Beleidsintegratieproject
Doorlopend
Medewerker KED
Afdeling O&E Afdeling ORU
Past binnen functie Past binnen functie Past binnen functie
Wateroverlast, hitte, overstromingsrisico en droogte Wateroverlast, hitte, overstromingsrisico en droogte Wateroverlast, hitte, overstromingsrisico en droogte
0.2
0.3
0.4
3
Klimaatadaptatie-ambities vertalen en integreren in de omgevingsvisie, omgevingswet en omgevingsplannen. Klimaatadaptatie vertalen en integreren in alle vakdisciplines.
Eigen ureninzet Eigen ureninzet
0.8
het thema Klimaatadaptatie. Ontwikkelen van uitgangspunten/programma van eisen voor de inrichting van de ruimtelijke omgeving van nieuwbouwplannen. Bij toevoeging van bebouwing combineren we met compenserende maatregelen zoals extra groen. Bedrijventerreinen worden klimaatbestendig ingericht.
Beleidsintegratieproject
2024-2025
Medewerker KED
Afdeling O&E Afdeling ORU
Past binnen functie
Eigen ureninzet
Wateroverlast, hitte, overstromingsrisico en droogte
Beleidsintegratieproject/uitvoeringsproject
Doorlopend
Medewerker Groen (O&E)
Afdeling O&E Afdeling ORU
N.T.B.
Op projectbasis
Wateroverlast, hitte, overstromingsrisico en droogte
Beleidsintegratieproject/uitvoeringsproject
Doorlopend
Medewerker KED
Afdeling O&E Afdeling ORU
Op projectbasis
Wateroverlast, hitte, overstromingsrisico en droogte
Nieuwe (ruimtelijke) ontwikkelingen richten we gelijk klimaatadaptief in. Bij bestaande bouw onderzoeken we de haalbaarheid van klimaatadaptatie per geval. Klimaat adaptieve inrichting doormiddel van koppelkansen bij (her)inrichtingsprojecten.
Uitvoeringsproject
Doorlopend
Medewerker KED
Afdeling O&E Afdeling ORU
*Extra kosten geschat per project tenminste: 10% *Extra kosten geschat per project tenminste: 10%
Op projectbasis
Wateroverlast, hitte, overstromingsrisico en droogte
Uitvoeringsproject
Doorlopend
Medewerker KED
Afdeling O&E Afdeling ORU
Op projectbasis.
Wateroverlast, hitte, overstromingsrisico en droogte
0.13
Communicatie- en participatie strategie.
Uitvoeringsproject
2025-2026
Medewerker KED
Team communicatie
*Extra kosten geschat per (her) inrichting project tenminste: 10% * €10.000
Klimaatbeleid
0.14
Uitvoeren Klimaatstresstest.
Uitvoeringsproject
2025
Medewerker KED
*€15.000
KasZ pot Klimaatbeleid
0.15
Plan opstellen monitoring en evaluatie.
Onderzoeksproject
2024-2025
Medewerker KED
Intern Organisaties Overheid en Kennisinstellingen Afdeling O&E Afdeling ORU
Wateroverlast, hitte, overstromingsrisico en droogte Wateroverlast, hitte, overstromingsrisico en droogte
Past binnen functie
Eigen ureninzet
0.9
0.10
0.11
0.12
*De kosten zijn op basis van een schatting. Extra middelen voor klimaatadaptatie zullen worden aangevraagd, zoals vermeld op pagina 34 van de Goese Klimaatadaptatiestrategie.
4
N.V.T.
1.1
1.2
Het implementeren van een werkbare 3-30-300 regel voor de Goese situatie in groenbeleid. Uitvoering geven aan de “Goese 3-30-300 regel”.
Type Beleidsintegratieproject
Planning 2024-2025
Eigenaarschap Medewerker Groen (O&E)
Samen met Medewerker KED Afdeling O&E Afdeling ORU
Kosten Past binnen functie
Kostenpost Eigen ureninzet
Klimaatthema Hitte
Uitvoeringsproject
Doorlopend
Medewerker Groen (O&E)
Medewerker KED Afdeling O&E Afdeling ORU
*Extra kosten geschat per project tenminste: 10% *Extra kosten geschat per project tenminste: 10% * €10.000
Op projectbasis
Hitte
Op projectbasis
Hitte
Klimaatbeleid
Hitte
1.3
Het realiseren van koelteplekken en schaduwroutes in de openbare ruimte.
Uitvoeringsproject
Doorlopend
Medewerker Groen (O&E)
Medewerker KED Afdeling O&E Afdeling ORU
1.4
Opstellen lokaal hitteplan voor de gemeente Goes.
Uitvoeringsproject
2025-2026
Medewerker KED
GGD Veiligheidsregio Intern Samenleving
*De kosten zijn op basis van een schatting. Extra middelen voor klimaatadaptatie zullen worden aangevraagd, zoals vermeld op pagina 34 van de Goese Klimaatadaptatiestrategie.
5
2.1
2.2
2.3
Bij omgevingsvergunningen besteden we extra aandacht aan vloerpeilen en drempelhoogtes van gebouwen. We vangen het regenwater op en infiltreren of bufferen het waar mogelijk. Het water stromen we af naar groenvoorzieningen, zodat deze kunnen functioneren als tijdelijk buffergebied. Bij nieuwbouw koppelen we het regenwater af en bij renovatie koppelen we zoveel mogelijk regenwater af. De haalbaarheid onderzoeken we per geval.
Type Beleidsintegratieproject
Planning Doorlopend
Eigenaarschap Team vergunningen
Samen met Medewerker KED
Kosten Past binnen functie
Kostenpost Eigen ureninzet
Klimaatthema Wateroverlast
Beleidsintegratieproject
Doorlopend
Coördinator Rioleringen ORU
Medewerker KED Afdeling O&E Afdeling ORU
*Extra kosten geschat per project tenminste: 10%
Op projectbasis
Wateroverlast
Uitvoeringsproject
Doorlopend
Coördinator Rioleringen ORU
Medewerker KED
Kostenvoorziening Riolering
Kostenvoorziening Riolering
Wateroverlast
*De kosten zijn op basis van een schatting. Extra middelen voor klimaatadaptatie zullen worden aangevraagd, zoals vermeld op pagina 34 van de Goese Klimaatadaptatiestrategie.
Type Beleidsintegratieproject
Planning Doorlopend
Eigenaarschap Coördinator Rioleringen ORU Medewerker KED
Samen met Afdeling O&E Afdeling ORU
Kosten *Extra kosten geschat per project tenminste: 10%
Kostenpost Op projectbasis
Klimaatthema Droogte
Project Wolphaartswater.
Onderzoeksproject
2025 2025-2027
Past binnen functie *€50.000
Droogte
Onderzoeksproject
Medewerker KED Afdeling ORU
Eigen ureninzet
Onderzoek naar zoetwater bassins in de gemeente Goes. Onderzoek naar bodemdaling/verzilting.
Provincie Zeeland Medewerker KED
Klimaatbeleid
Droogte
Onderzoeksproject
2025-2027
Medewerker KED
Afdeling ORU
*€ 30.000
Klimaatbeleid
Droogte
3.1
Het vasthouden en benutten van hemelwater.
3.2 3.3 3.4
*De kosten zijn op basis van een schatting. Extra middelen voor klimaatadaptatie zullen worden aangevraagd, zoals vermeld op pagina 34 van de Goese Klimaatadaptatiestrategie.
6
Type
Planning
Eigenaarschap
Samen met
Kosten
Kostenpost
Klimaatthema
4.1
Als gemeente richten wij ons bij het principe Meerlaagsveiligheid op de 2e laag: Overstroming risico’s krijgen een grotere rol in de ruimtelijke planning.
Beleidsintegratieproject
Doorlopend
Medewerker KED
Afdeling O&E Afdeling ORU
N.V.T.
N.V.T.
Overstromingsri sico’s
4.2
Inventarisatie hoe gemeente Goes voorbereid is op calamiteiten, zoals overstromingen en extreme hitte.
Uitvoeringsproject
2025
Medewerker KED
Intern Organisaties Overheid en kennisinstellin gen
N.T.B.
N.T.B.
Overstromingsri sico’s
*De kosten zijn op basis van een schatting. Extra middelen voor klimaatadaptatie zullen worden aangevraagd, zoals vermeld op pagina 34 van de Goese Klimaatadaptatiestrategie.
7
2. Aanvulling op de Uitvoeringsagenda Om klimaatadaptatie in nieuwe ontwikkelingen en (her-)structureringsprojecten goed toe te passen, kunnen de kosten hoger uitvallen voor zowel de uitvoer als het beheer en onderhoud. Dit komt doordat specifieke eisen zoals meer groene infrastructuur en waterbeheersystemen extra geld vragen vergeleken met de standaard aanpak. Ook het gebruik van duurzame materialen en nieuwe technologieën kan de prijs opdrijven. Daarnaast heeft het klimaatadaptief inrichten invloed op de grondexploitatie (minder uitgeefbare grond). Het is van belang dat deze kosten worden gezien als een investering in een klimaatbestendige, water robuuste en leefbare gemeente Goes. De gemeente Goes hanteert in deze uitvoeringsagenda een geschatte toename in kosten van tenminste 10% per project, wanneer klimaatadaptatie volledig wordt meegenomen. Deze schatting is gemaakt aan de hand van verschillende berekeningen. De berekening dient als voorbeeld van een onderdeel van de openbare ruimte dat op de klimaat adaptieve uitvoeringswijze meer kost. Er wordt ten alle tijden per geval integraal gekeken wat de meerkosten bedragen.
8
A. Rekenvoorbeeld toepassen waterdoorlatende verharding Om te kunnen vergroenen en water te kunnen infiltreren in woonstraten en op parkeerterreinen passen we waar mogelijk grasbetontegels toe. Het aanbrengen van grasbetontegels in plaats van betonstraatstenen zorgt ervoor dat regenwater in de ondergrond kan infiltreren en dat er gras tussen de verharding kan groeien. Het aanbrengen van de grasbetontegels dient uitgevoerd te worden op een onderlaag van substraat of door steenslag in combinatie met substraat. Door het toepassen van deze onderlaag kan het regenwater goed infiltreren en krijgt het gras gelegenheid om te groeien. De kosten voor het aanbrengen van de constructie met grasbetontegels liggen ongeveer 28% procent hoger dan het aanbrengen van een reguliere constructie met betonstraatstenen. Hierbij is nog geen rekening gehouden met de kosten voor het maaien van het gras. Echter is dat voor een klein onderdeel van de openbare ruimte als geheel, dus in relatie lijkt die geschatte 10% reel. Voor deze kosten is in de huidige voorziening wegen nog geen post opgenomen.
Reguliere constructie met betonstraatsteen Kosten leveren en aanbrengen conform voorgeschreven eisen € 107,- per m2 (op projectbasis)
Waterdoorlatende constructie met grasbetontegels Kosten leveren en aanbrengen conform voorgeschreven eisen € 136,- per m2 (op projectbasis)
9
B. Rekenvoorbeeld grootschalige riool-wegreconstructie In de wijk Goes-Oost worden meerdere straten gereconstrueerd. Doordat er hier sprake is van een aanpak op grotere schaal zijn de meerkosten voor het aanbrengen van waterdoorlatende verharding procentueel lager. Voor het gehele project zijn een tweetal budgetramingen gemaakt. In de eerste budgetraming is uitgegaan van traditionele uitvoering van de parkeervakken. Dat wil zeggen het toepassen van een elementenverharding bestaande uit betonstraatstenen op een fundering bestaande uit brekerzand en betongranulaat. De tweede budgetraming gaat uit van het aanbrengen van waterdoorlatende verharding in de vorm grasbetontegels aangebracht op een substraat. Bij beide budgetramingen is geen rekening gehouden met de aanplant van bomen en/of ander groen.
-
Traditionele uitvoering - budgetraming totaal incl. VAT en staartkosten. Uitvoering met waterdoorlatende verharding – budgetraming totaal incl. VAT en staartkosten.
Verschil tussen varianten is € 118.000, - oftewel 4,4% stijging. Door het integraal aanpakken van meerdere straten in één project ontstaat schaalvoordeel ten opzichte van een solitaire aanpak.
10
C. Rekenvoorbeeld bomen voor klimaatadaptatie De budgetten voor beheer en onderhoud van groenvoorzieningen zijn verdeeld in regulier- en groot onderhoud en vervanging-herinrichting. Voor regulier en groot onderhoud zijn budgetten beschikbaar, voor vervanging-herinrichting is geen budget beschikbaar (groenbeheerplan 20212025). - Het regulier onderhoudsbudget omvat alle onderhoudswerkzaamheden die met een bepaalde regelmaat worden uitgevoerd om de groenvoorziening in stand te houden op het vastgestelde kwaliteits- en onderhoudsniveaus. - Het budget voor groot onderhoud (voorziening groen) omvat maatregelen om het groen de beoogde levensduur te laten halen. Dit betreft werkzaamheden als beluchten en bemesten van de ondergrondse groeiplaats bij bomen, het dunnen van opgaande beplanting. - Bomen en beplanting zijn een kapitaalgoed. Om dit in stand te houden is groot onderhoud en uiteindelijk vervanging noodzakelijk. Vervanging is noodzakelijk als de reguliere onderhoudswerkzaamheden en het groot onderhoud niet meer toereikend zijn om het object (tegen acceptabele kosten) aan de functionele en technische eisen te laten voldoen. Vanuit het budget voor regulier onderhoud en voorziening groen wordt in de huidige situatie de kleine oppervlaktes aan vervanging van beplanting gerealiseerd.
Binnen de huidige financiële middelen zijn onvoldoende middelen aanwezig voor de aanpak grootschalige vervanging of uitbreiding van het bestaande groenareaal incl. de benodigde ondergrondse voorzieningen bij herinrichting of reconstructies. Investeringskosten Vanuit het huidig groenbeleid wordt in de woonstraten bij onvoldoende onder- en bovengrondse ruimte geen bomen of beplanting geplant (kwaliteit boven kwantiteit). Binnen het klimaatbeleid is het echter wel wenselijk om in woonstraten bomen en beplanting aan te leggen. In bijlage 3.1 is een meer gedetailleerde uitleg over het vigerend groenbeleid en de verhoudingen van het groenbeleid ten opzichte van de Goese Klimaatadaptatiestrategie. Indien het profiel bovengronds toereikend is kan overwogen worden om kleine smalle bomen aan te planten met extra ondergrondse voorzieningen. De kosten van de aanleg van deze voorzieningen is afhankelijk van de situatie ter plaatse. Onderstaand zijn een aantal voorbeelden opgenomen van een herinrichting in bestaand gebied. Gemiddeld komen de investeringskosten voor een kleine boom met een levensverwachting van ca. 40 jaar, in verharding uit tussen € 1.650-2.000 door de aan te brengen ondergrondse voorziening. In het plan (de Graaffstraat e.o.) komen ca. 26 st nieuwe bomen in verharding. Dit komt neer op een investering van ca. € 43.000 tot € 52.000 voor bomen en ca. € 3.500 voor beplanting.
Dit is excl. de onderhoudskosten voor de nieuwe beplanting. Dit zijn de meerkosten voor dit plan t.g.v. Het klimaatbeleid daar conform het Groenstructuurplan de bomen en beplanting niet geplant zouden worden. Als een boom geplant wordt in gras of beplanting waarbij de omvang van de groeiplaats conform de uitgangspunten van het Norminstituut bomen is, waarbij geen extra voorzieningen aangebracht behoeft te worden kost het aanplanten van een 1e orde grootte boom met een levensverwachting van rond de 80 jaar circa. € 800.
11
Voorbeeld 1
Huidige situatie: Beplantingsstrook en bomen is in de bestaande situatie niet aanwezig. Nieuw situatie: Breedte plantstrook ca. 1,50 meter, lengte ca. 21 meter met 4 kleine bomen met smalle kroon en lage beplanting. Conclusie: De ondergrondse doorwortelbare ruimte is nagenoeg voldoende voor 4 smal opgaande bomen. Echter aan de overige eisen wordt niet voldaan. Risico: - De ondergrondse obstakelvrije ruimte is door de aanwezigheid van kabels en leidingen beperkter dan voorgeschreven. Bij werkzaamheden aan de kabels en leidingen is er kans op schade aan wortels. - De groeiplaatsbreedte is beperkter dan voorgeschreven. Dit heeft invloed op de stabiliteit van de boom en vergoot de kans dat wortels buiten de groeiplaats groeien. - De beschikbare bovengrondse obstakelvrije ruimte is zeer beperkt, ook voor een smal opgaande boom. - Door de beperkte breedte onder- en bovengronds zal het verkrijgen van een 40 jaar oude boom met optimale conditie moeilijk worden. Kostenraming: Aanbrengen grond geschikt voor bomen en beplanting, aanbrengen 4 bomen en onder beplanting. Circa € 6.500 voor 4 kleine bomen excl. nazorg, circa €500 voor beplanting excl. Nazorg.
Voorbeeld 2
Huidige situatie: Overzijde is een kleine boom aanwezig met redelijke kwaliteit, geplant in 2005. Er is wortelopdruk in verharding en in particuliere tuin. Vermoedelijk minimale doorwortelbare ruimte aanwezig. Nieuwe situatie: bestaande boom verwijderen. Overzijde plantvak effectief 1,70 bij 1,70 meter. Kleine boom met smalle kroon met blokbeplanting. Conclusie: de ondergrondse ruimte van 3 m³ voor een boom is te beperkt. 12
Actie: vergroten doorwortelbare ruimte onder de aanliggende verharding. Beperking is op korte afstand met diverse kabels en leidingen. Risico: De ondergrondse obstakelvrije ruimte is door de aanwezigheid van kabels en leidingen in het plant vak beperkter dan voorgeschreven. Bij werkzaamheden aan kabels en leidingen is er kans op schade aan wortels. - Het aanbrengen van een ondergrondse groeiplaats voorziening onder parkeervak wordt door de aanwezigheid van de kabel bemoeilijkt. - De groeiplaatsbreedte is beperkter dan voorgeschreven. - De beschikbare bovengrondse obstakelvrije ruimte is beperkt, ook voor een smal opgaande boom. - Door de beperkte breedte onder- en bovengronds zal het verkrijgen van een 40 jaar oude boom met optimale conditie moeilijk worden. Kostenraming: Aanbrengen grond geschikt voor bomen (8 m3), aanbrengen 1 st. bomen en onder beplanting circa € 2.000 voor 1 kleine bomen excl. nazorg, circa € 50 voor onder beplanting excl. nazorg. Boom <8 meter hoogte, smalle kroon, grondwaterstand 1 meter Kroondiameter
Eisen plant vak conform Norminstituut Bomen
Aanwezige ruimte plant vak voorbeeld 1 (4 bomen in totaal plant vak)
Aanwezige ruimte plant vak voorbeeld 2 (1 boom)
Kroonprojectie
13 m²
Kroonvolume
± 50 m³
Doorwortelbare ruimte voor optimaal conditie en 40 jaar
8,2 m³
7,8 m³ per boom
3 m³
Minimale ondergrondse obstakelvrije ruimte
1,1 meter
0,75 meter zijde trottoir (k&l) 2,5 zijde rijbaan
0 meter (Kabel onder en nabij plant vak)
Obstakelvrije bovengrondse ruimte (weerszijde stam)
2,4 meter
Afstand rijbaan 0,75 m Afstand erfgrens 2,3 m
Afstand rijbaan 0,95 m Afstand erfgrens 3,1 m
Minimale breedte groeiplaats ter hoogte van de standplaats boom
2,2 meter
1,50 m
1,7 m
Open boomspiegel
1,1 bij 1,1 meter
21 bij 1,5 m. Beplanting aanbrengen
1,70 bij 1,70 m
4m
De investeringskosten voor het aanbrengen van bomen liggen circa €46.500 hoger dan het aanbrengen van standaard groen op projectbasis (de Graaffstraat e.o.). Standaard Groen zonder bomen: €35.00 Klimaatadaptatie strategie: € 50.000
13
3. Bijlage Uitvoeringsagenda 3.1 Bijlage Bomen voor Klimaatadaptatie Het groenbeleid is vastgelegd in het gemeentelijk Groenstructuurplan. De visie en ambities zijn uitgewerkt in het groenbeheerplan 2021-2025 . Een van de ambities opgenomen in het Groenstructuurplan 2014-2024 is “robuust groen” en “duurzaam groen”. Duurzaam betekent “wat lang blijft bestaan, met een lange levensduur”. Bomen en heesters moeten, in principe, kunnen uitgroeien tot volwassen en gezonde exemplaren. Dit betekent dat het juiste type groen op de juist plek onder de meest gunstige omstandigheden (o.a. concentratie van groen en niet versnipperen). Bij aanplant van bomen wordt gezorgd voor een goede ondergrondse en bovengrondse standplaats. Waar dit niet mogelijk is, wordt afgezien van aanplant. In het groenbeheerplan is opgenomen dat om een robuuste en duurzame boom te verkrijgen moet de onder- en bovengrondse groeiplaats voldoende groeiruimte bieden. Om dit te bereiken moet in veel situaties extra ondergrondse voorzieningen getroffen worden. Daarom is planten op een verantwoorde wijze duur, maar noodzakelijk om te zorgen dat de bomen tot gezonde volwassen exemplaren kunnen uitgroeien. Bij de investering moet de kosten en resultaat afgewogen worden, waarbij “kwaliteit voor kwantiteit” als beleidsuitgangspunt geldt.
Bij aanplant wordt gekeken naar de gewenste levensverwachting van de boom en naar rato worden geïnvesteerd. Omdat de kosten van het aanbrengen van de extra voorzieningen hoog zijn worden de extra investeringen bij bomen in de hoofdgroenstructuur, als dragers van het groen, uitgevoerd. Voor de benodigde onder- en bovengrondse ruimte zijn richtlijnen opgesteld afhankelijk van het uiteindelijk formaat van de volwassen boom. Deze zijn gebaseerd op de technische randvoorwaarden voor ontwerp en beheer van laan- en straatbomen van het Norminstituut Bomen. In Boommonitor van het Norminstituut Bomen kan berekend worden hoeveel onder- en bovengrondse ruimte benodigd is voor verschillende grootte en soorten bomen in verschillende standplaatsen en grondsoorten bij verschillende levensduren. Wordt bij aanplant van de boom niet aan de benodigde groeiruimte voldaan dan ontstaat na verloop van tijdproblemen door gebrek aan zuurstof, vocht, voeding en bodemleven. Voorbeelden hiervan zijn wortelopdruk in de belendende verharding, slechte kwaliteit boom, intensief verwijderen dood hout, extra controle op veiligheid, inbrengen van extra lucht en voeding. Bij onvoldoende bovengrondse afstand zijn klachten over schaduw en overhangende takken veelvoorkomend of moet een boom dusdanig hoog opgesnoeid worden dat de kroon nog nauwelijks vorm heeft.
Door de toenemende ondergrondse infrastructuur is de afstand van een kabel en leiding tot een boom en de wortels van een boom vaak beperkt. Bij graafwerkzaamheden aan kabels en leidingen is er grote kans op schade aan wortels. De conditie en stabiliteit van de boom neemt hierdoor af en daarmee de levensduur en de bijdrage aan het klimaat. In het groenstructuurplan 2014-2024 wordt gesteld dat kwaliteit van bomen prevaleert boven kwantiteit. Bij geen of onvoldoende ruimte wordt geen boom geplant.
14
Klimaatstrategie In tegenstelling tot het beleid zoals vastgelegd is in Groenstructuurplan en Groenbeheerplan is het vanuit de klimaatstrategie en beeldvorming (aankleding) wenselijk om groen in de woonstraten aan te brengen. Door de eisen van verkeerskundige aard en parkeernormen, maar ook door ondergrondse infrastructuur (kabels en leidingen) is de beschikbare leefruimte voor bomen en groen in woonstraten beperkt qua oppervlakte. Vooral voor bomen in verharding is het steeds moeilijker om voldoende doorwortelbare ruimte en dus voeding te vinden. Bij onvoldoende groeiruimte is jaarlijks veel inspanning en geld nodig om de boom in stand te houden of gevaarlijke situaties op te heffen. Daarnaast heeft een boom van slechte kwaliteit niet of nauwelijks effect op het klimaat in de straat, de kroon geeft nauwelijks schaduw, verdampt nauwelijks water waardoor ze nauwelijks verkoeling geven. Om voor de boom toch voldoende onder- en bovengrondse groeiplaat te creëren is het in veel situaties noodzakelijk om een groeiplaatsvoorziening aan te brengen. Afhankelijk van de situatie moet ondergronds extra maatregelen genomen worden onder verharding zoals een wortelstraat met wortelschermen, bomenzand en een druk verspreidende voorziening of een boombunker.
Dit zijn dure voorzieningen in aanleg en daarnaast zijn na verloop van tijd de in de voorziening aanwezige voedingsstoffen verbruikt, waardoor opnieuw noodmaatregelen genomen moeten worden. Het planten van een boom in verharding is een noodmaatregel. Ondanks extra voorzieningen is de onder- en bovengrondse ruimte in woonstraten alleen voldoende om kleine bomen te planten. Het effect van een kleine boom op het klimaat is aanzienlijk minder dan van een grote boom (zie onderstaande tabel). Een omloopcyclus van 40 jaar is voor een boom relatief kort. Een korte levensduur en hoge aanleg investering zorgt voor een hoge afschrijving. Terwijl er ook minder schaduw, minder bladmassa, minder CO₂ vastlegging is. Teven is een boom pas na 30 jaar CO₂ neutraal o.a. door het opkweken en transport van de boom. In onderstaand overzicht is een vergelijking gemaakt voor een kleine en grote boom van 40 jaar in open grond met een matige hoeveelheid organische stof. Duidelijk is het verschil in kroonoppervlakte en kroonvolume. Dus ook een verschil in de bijdrage aan o.a. hitte, water- en CO₂ opname. Daarnaast heeft een grote boom die voldoende ruimte heeft de mogelijkheid m uit te groeien tot een volwassen boom van wel 80 jaar of meer. Het kroonvolume zal nog toenemen. Een boom van de 3e grootte heeft daarentegen een beperkte levensduur van 30 tot 50 jaar. Boomgrootte
3e orde (hoogte <8m)
1e orde (hoogte >15 m)
Kroondiameter Kroonprojectie Kroonvolume Obstakel vrije zone bovengronds Obstakelvrije zone ondergronds Doorwortelbare ruimte Minimale breedte groeiplaats ter hoogte boom
4m 13 m² ± 50 m³ 2,4 m
12 m 113 m² 800 m³ 7,2 m
15
In verharding, 40 jaar, smalle kroon
1,1 m 6,5 m³ 2,2 m
In open grond, 40 jaar, normale breedte
1,7 m 18,8 m³ 3,4 m