022. Bijlage Kostendekkendheid lijkbezorgingsrechten

Kostendekkendheid lijkbezorgingsrechten 1. Inleiding Bij de behandeling van de belas ngverordeningen 2026 is de toezegging gedaan om de kostendekkendheid van de lijkbezorgingsrechten te onderzoeken. Dit onderzoek moet resulteren in voldoende informa e en mogelijke scenario’s om te komen tot een kostendekkende heffing lijkbezorgingsrechten. Eindresultaat is om hier inzicht in de geven bij de behandeling van de kadernota/begro ng 2027. De basis voor de tarieven lijkbezorgingsrechten en daarmee de kostendekkendheid ligt in de verordening lijkbezorgingsrechten die jaarlijks aan de gemeenteraad ter besluitvorming wordt voorgelegd. Daarnaast hebben we de beheers verordening begraafplaatsen. Met deze verordening worden de prak sche gang van zaken, rechten en plichten op gemeentelijke begraafplaatsen geregeld. De beheers verordening begraafplaatsen kent twee uitvoeringsregelingen: Uitvoeringsregeling gra edekkingen en Uitvoeringsregeling graven asbezorging en gedenkplaatsen. De beheers verordening en de twee uitvoeringsregelingen zijn voor het laatst in 2021 vastgesteld.

2. Uitgangspunten In het verleden is voor de lijkbezorgingsrechten een kostendekkendheid van minimaal 90% als streefwaarde geformuleerd. Omdat het niet is toegestaan om meer dan 100% kostendekkend te zijn, was daarmee het streven om het percentage kostendekkendheid jaarlijks tussen de 90% en 100% te houden. Andere, eerder geformuleerde uitgangspunten zijn: - Bereikbaarheid - Niet te snel s jgende tarieven - Tarieven moeten in de pas lopen met die van de regiogemeenten - Eenvoudige, voor de burger duidelijke tariefstructuur - De begraafplaatsen voldoen aan kwaliteitseisen en vervullen een belangrijke func e binnen het openbaar groen Voor 2024 is de financiële verordening herzien, gelijk jdig werd de methodiek van het toerekenen van de overhead aangepast. Vanaf 2024 wordt de overhead toegerekend op basis van de directe uren. Voorheen (tot 2023) werd de overhead toegerekend op basis van het totaal van kosten van het taakveld. Omdat het taakveld lijkbezorgingsrechten een arbeidsintensief taakveld is, betekende de nieuwe methode van kostentoerekening dat we meer overhead zijn gaan toerekenen. Tot nu toe is deze hogere overhead toerekening nog niet vertaald in een verhoging van de tarieven van de lijkbezorging. Daarmee is de streefwaarde van de kostendekkendheid sinds 2024 uit beeld geraakt.

3. Kostentoerekening De kostentoerekening bestaat uit twee onderdelen, de kosten van het taakveld lijkbezorging en de overhead. Het taakveld lijkbezorging kent de volgende kosten: Onderdeel Lijkbezorging algemeen

Lijkbezorging groenonderhoud

Lijkbezorging begraven

Omschrijving Dit zijn de beleidsma ge kosten van het taakveld lijkbezorging. Deze bestaan uit een deel ambtelijke inzet, in kaart brengen en houden van de begraafplaatsen en kapitaallasten van investeringen in de begraafplaatsen Betre de ambtelijke inzet en overige kosten van het onderhoud aan de begraafplaatsen. Dit bestaat voor een belangrijk deel uit het groenonderhoud. Hier worden de uitvoeringskosten van de begraafplaatsen op verantwoord

Omvang 21% van de kosten van het taakveld

57% van de kosten van het taakveld

22% van de kosten van het taakveld

De overhead wordt toegerekend op basis van de directe uren. Voor begro ng 2026 zijn er 6.768 directe uren begroot op het taakveld lijkbezorging. Dit leidt tot een toerekening overhead in 2026 van € 353.000. Zoal bovenstaande tabel laat zien, is een groot deel van de kosten niet gerelateerd aan de opbrengsten. Een lager aantal begravingen leidt niet tot lagere kosten van het groenonderhoud van de begraafplaatsen.

4. Kosten- en opbrengstontwikkeling De grafiek laat een terugloop in de opbrengsten zien in de jaren 2021 tot en met 2024. In die jaren zien we vanaf 2022 een s jging van de kosten van het taakveld lijkbezorging. De grafiek laat de grote sprong in toerekening overheadskosten zien vanaf 2024.

In 4.2 geven we inzicht in de kostenontwikkeling per onderdeel van het taakveld lijkbezorgingsrechten.

4.1 Kostenontwikkeling Op alle drie onderdelen van de kostentoerekening zoals toegelicht in onderdeel 3 van deze no e, zien we een s jging van de kosten in de afgelopen jaren. In onderstaande tabel wordt de s jging van de kosten ten opzichte van het vorige jaar weergegeven. De percentages laten zien dat de s jging van de kosten gemiddeld boven het indexeringspercentage ligt. O.b.v. realisatie jaarrekening Kosten Kosten taakveld taakveld Jaar stijging 2020 479 10% 2021 470 -2% 2022 456 -3% 2023 508 11% 2024 568 12% 2025 650 14% Gemiddelde stijging 7%

Ook in de komende meerjarenbegro ng zien we dat de kosten van de lijkbezorging eerder verder toenemen dan dat we in staat zijn deze te verlagen.

4.2 Kostenontwikkeling per onderdeel taakveld Wanneer we de kosten van het taakveld, uitgesplitst bekijken dan zien we in onderstaande grafiek de volgende kostenontwikkeling. De grafiek laat zien dat alle drie de onderdelen een s jging laten zien en dat er niet één onderdeel daar fors bovenuit schiet. Dit sluit aan bij de grafiek die we eerder in dit hoofdstuk hebben opgenomen waarin de grote s jging te zien is bij de toerekening van de overhead, zoals eerder al toegelicht.

4.2 Opbrengstontwikkeling In onderstaande grafiek staan geclusterd naar soort, de aantallen weergegeven. De grafiek laat zien dat het aantal begravingen, groene blok in onderstaande grafiek, afneemt.

Aantallen lijkbezorging 2021-2025 600

500

5 84

400

11

54

60

91

300

7 83

78

78 200

16

13

89

71

89

87

132

122

49

224

106 94

100 129

105

115

2024

2025

0 2021

2022 Begraafrecht

2023 Verlenging

Diversen

Uitgifte

Opgraven

4. 3 Eenzame/gemeentelijke uitvaarten Een uitvaart zonder familie of nabestaanden noemen we een eenzame uitvaart. De gemeente wordt in dat geval opdrachtgever van de uitvaart. Dit komt in Nederland steeds vaker voor en ook in Goes zien we een toename. Landelijk is er vanaf 2019 een s jging van 25% van het aantal gemeentelijke uitvaarten. Wanneer er geen uitvaartverzekering is en we als gemeente geen nabestaanden vinden, dan zijn de kosten voor de gemeente. Dit kan ook het geval zijn wanneer de nabestaanden de erfenis niet willen aanvaarden. Door de toename en de werkzaamheden voor het zoeken naar nabestaanden e.d., nemen de kosten hiervan toe. Deze kosten drukken ook op de kostendekkendheid van de lijkbezorging.

5. Kostendekkendheid In onderstaande tabel staat de kostendekkendheid van de afgelopen jaren zien zoals die is opgenomen in de begro ngen en jaarrekeningen. BEGROTING Kosten Dekking Jaar taakveld Overhead Opbrengst reserve Begroot 2019 468 42 502 98,4% 2020 471 40 510 99,8% 2021 452 48 500 100,0% 2022 484 23 453 89,3% 2023 475 30 475 94,1% 2024 617 335 504 100 63,4% 2025 560 359 516 0 56,1% 2026 650 353 562 0 56,0%

JAARREKENING Jaar taakveld Overhead Opbrengst reserve Werkelijk 2019 435 42 413 86,6% 2020 479 40 422 81,3% 2021 470 40 489 95,9% 2022 456 23 482 100,6% 2023 508 30 465 86,4% 2024 568 335 471 52,2% 2025 650 359 553 57 60,5% 2026 n.n.b. n.n.b. n.n.b. n.n.b.

In de periode 2019 tot en met 2023 zien we dat het percentage kostendekkendheid over die jaren in de begro ng boven de streefwaarde van 90% uitkomt. Voor de realisa e in de jaren zien we in de jaarrekeningen dat in de periode 2019 tot en met 2023 dat de kostendekkendheid elk jaar lager uitvalt. Gemiddeld over die jaren komt de realisa e van de kostendekkendheid wel uit op de streefwaarde van 90%. Na de wijziging in de toerekening van de overhead zien we vanaf 2024 dat de kostendekkendheid lager uitkomt. Wanneer we de overhead niet in de berekening meenemen zien we een kostendekkendheid van gemiddeld 94%. Dat laat zien dat de overhead toerekening en de wijziging hiervan in 2024 een grote impact hee op de kostendekkendheid van de lijkbezorging.

6. Benchmark Met een benchmark geven we inzicht in hoe de kostendekkendheid van Goes zich verhouden tot de regiogemeenten en doen we hetzelfde voor de tarieven/kosten voor onze inwoners. Dit gee inzicht in hoeverre we voldoen aan het uitgangspunt dat de tarieven moeten in de pas lopen met die van de regiogemeenten.

6.1 Benchmark kostendekkendheid percentage Onderzoeken bij andere gemeenten laat zien dat een afnemende kostendekkendheid bij meerdere gemeenten speelt. In onderstaande tabel wordt van vier (qua inwoneraantal) grootste Zeeuwse gemeenten de kostendekkendheid weergegeven. Gemeente 2022 2023 2024 2025 2026 Middelburg 91% 94% 72% 59% 60% Terneuzen *) 156% 170% 159% 84% 77% Vlissingen kostendekkendheid niet opgenomen in jaarrekening Goes 101% 86% 52% 60% 56% Schouwen-Duiveland 93% 76% 87% 68% 62% *) Gemeente Terneuzen komt jaarlijks uit op een kostendekkendheid van 100%. Dit omdat het tekort of overschot van de heffing on rokken of gedoteerd wordt aan een voorziening. Om toch een percentage te laten zien met informa ewaarde, is de muta e met de voorziening geëlimineerd.

De andere gemeenten laten net als Goes een terugloop in de kostendekkendheid zien in de laatste jaren. Zeker in begro ng 2026 komen de kostendekkendheid percentages dichter bij elkaar.

6.2 Benchmark tarieven lijkbezorgingsrechten Voor een benchmark van de tarieven baseren we ons op het onderzoek dat Monuta hee uitgevoerd. Met dit onderzoek berekent Monuta de gemiddelde gra osten van alle begraafplaatsen in een gemeente. Dit gaf over de tarieven in 2023 en 2024 het volgende beeld. Gemiddelde grafkosten 2024 Drenthe € 3.350 Flevoland € 3.198 Friesland € 2.864 Gelderland € 3.575 Groningen € 2.993 Limburg € 2.403 Noord-Brabant € 2.640 Noord-Holland € 4.634 Overijssel € 3.497 Utrecht € 4.428 Zeeland € 3.789 Zuid-Holland € 4.665

Provincie

Gemiddeld

€

Gemiddelde grafkosten 2023 € 3.217 € 2.975 € 2.486 € 3.213 € 2.823 € 2.276 € 2.114 € 4.170 € 2.804 € 4.107 € 3.556 € 4.502

3.503 €

3.187

Wanneer we deze benchmark van Monuta van 2024 gebruiken voor de kosten van de Zeeuwse gemeenten, komen we op het volgende, gemiddelde beeld uit:

Met een vertaling naar gemiddelde tarieven komen de tarieven van gemeente Goes iets hoger uit dan het gemiddelde in Zeeland.

7. Scenario’s voor kostendekkende heffing 7.1 Scenario: algemene verhoging tarieven Om te komen tot een 100% kostendekkendheid moeten we, op basis van begro ng 2026, de opbrengst met ongeveer € 450.000 laten s jgen. Met een begrote opbrengst van € 562.000 betekent dit een s jging van 87,3%. Wanneer we dit vertalen naar de tarieven 2026 het vaakst hebben toegepast, staat het verschil in onderstaande tabel weergegeven. Omschrijving Grafrecht voor een periode van 30 jaar, 2 personen

Begraven par culier graf > 12 jaar

Tarief Tarief na 2026 verhoging € 4.969 € 9.307 € 1.020 € 1.910

De keuze voor dit scenario betekent dat de uitgangspunten betaalbaarheid en het in de pas lopen met de tarieven van de regiogemeenten, niet meer van toepassing zijn.

7.2 Scenario: verhoging tarieven tot kostendekkendheid van 90% Om te komen tot een 90% kostendekkendheid moeten we, op basis van begro ng 2026, de opbrengst met ongeveer € 350.000 laten s jgen. Met een begrote opbrengst van € 562.000 betekent dit een s jging van 67,9%. Wanneer we dit vertalen naar de tarieven die we in het laatste realisa ejaar 2025 het vaakst hebben toegepast, hee het dit effect: Omschrijving Grafrecht voor een periode van 30 jaar, 2 personen

Begraven par culier graf > 12 jaar

Tarief Tarief na 2026 verhoging € 4.969 € 8.344 € 1.020 € 1.713

De keuze voor dit scenario betekent dat de uitgangspunten betaalbaarheid en het in de pas lopen met de tarieven van de regiogemeenten, niet meer van toepassing zijn.

7.3 Scenario: differen a e van tarieven Bij andere gemeenten zien we voorbeelden van tariefdifferen a e of zijn er voorstellen hiervoor gedaan. Vaak wordt dit gedaan op loca e. Dit kan zijn dat er gedifferen eerd wordt per begraafplaats, voor verschillende loca es, zijn er verschillende tarieven. Ook zien we dat er op één begraafplaats een differen a e wordt toegepast. Dan zijn er binnen één begraafplaats verschillende tarieven, a ankelijk van de gewenste plek van het graf. Vaak is de historische uitstraling van een begraafplaats of deel van een begraafplaats reden tot het overgaan naar verschillende, hogere tarieven. We zijn van mening dat deze historische uitstraling van de begraafplaatsen in onze gemeente en de vraag naar een specifieke loca e niet hoog genoeg is om te gaan werken met een tariefdifferen a e. De huidige tarieventabel kent al een veelvoud aan tarieven, voor de rechten, verlengen en onderhoud. Met een tariefdifferen a e neemt het aantal tarieven toe en is het de vraag in hoeverre we nog voldoen aan het uitgangspunt van een eenvoudige, duidelijke tariefstructuur.

7.4 Scenario: verlagen kosten taakveld lijkbezorging Zoals aangegeven in 4.1 zien we in de komende meerjarenbegro ng een s jging van de kosten van de lijkbezorgingsrechten. Dit is voor een belangrijk deel in het groenonderhoud van de begraafplaatsen.

In plaats van het verlagen van de kosten zien we eerder een grote uitdaging om deze kosten niet verder te laten s jgen dan de jaarlijkse indexering. Een verlaging van de kosten, betekent een verlaging van de dienstverlening en de beeldkwaliteit van het groen e.d. van de begraafplaatsen.

7.5 Andere wijze van overhead toerekening aan taakveld lijkbezorging De huidige toerekening van overhead is vastgelegd in de financiële verordening van gemeente Goes. We zijn van mening dat het wijzigen van de overheadtoerekening om het kostendekkendheid percentage te verbeteren, geen juiste werkwijze is. Voor de andere taakvelden is er nu geen reden om de overhead toerekening te wijzigen. De onderbouwing zoals opgenomen in de nota kostentoerekening die aan de gemeenteraad is voorgelegd, is wat ons betre nog steeds een juiste werkwijze. Een andere, lagere overhead toerekening betekent dat we een deel van de overhead aan andere heffingen, zoals afvalstoffenheffing of rioolheffing moeten toerekenen. Dit gee dan geen juist beeld van de toe rekening van de overhead en is niet te onderbouwen/verdedigen.

7.6 Scenario: sturing op kostendekkendheid van het taakveld In plaats van het wijzigen van de overheadtoerekening, zoals benoemd in 7.5, kunnen we ook gaan sturen op de kostendekkendheid van het taakveld. Daarbij kan de keuze gemaakt worden welk dekkingspercentage we gaan nastreven. Wanneer we kijken naar de begro ng 2026 dan zien we een dekkingspercentage van 56%. De kostendekkendheid van de kosten van het taakveld, dus exclusief de toerekening van de overhead, komt uit op 86,5%. Wanneer de keuze wordt gemaakt tot een kostendekkendheid van 90% van de taakveldkosten dan betekent dat voor de tarieven: Omschrijving

Grafrecht voor een periode van 30 jaar, 2 personen

Begraven par culier graf > 12 jaar

Tarief 2026

Tarief na verhoging 3,5% € 4.969 € 5.143 € 1.020 € 1.056

Wanneer de keuze wordt gemaakt tot een kostendekkendheid van 100% van de taakveldkosten dan betekent dat voor de tarieven: Omschrijving

Grafrecht voor een periode van 30 jaar, 2 personen

Begraven par culier graf > 12 jaar

Tarief 2026

Tarief na verhoging 13,5% € 4.969 € 5.640 € 1.020 € 1.158

8. Advies Wanneer we kijken naar de uitgangspunten betaalbaarheid, in de pas met de tarieven van de regiogemeenten, dan is een tariefverhoging zoals beschreven in de scenario’s 7.1 en 7.2 niet passend. De benchmark laat zien dat ook andere regiogemeenten in de laatste jaren een lagere kostendekkendheid realiseren (en/of accepteren).

Omdat het nega eve effect op de kostendekkendheid voor een groot deel ontstaan is door de wijziging van de overhead toerekening, zijn we van mening dat dit geen goede reden is om de tarieven fors te gaan verhogen. Maar deze toerekening van overhead weer aan gaan passen, scenario in 7.5, om de kostendekkendheid te verbeteren zien we meer als “windowdressing” dan dat dit een oplossing is voor het probleem. Dit betekent dat we voorstellen om de huidige, lagere kostendekkendheid te handhaven. En in de weergave van de kostendekkendheid in begro ng en jaarrekening, naast het huidige kostendekkendheid percentage ook inzicht te geven in het kostendekkendheid percentage van de kosten van het taakveld, ten opzichte van de opbrengsten lijkbezorgingsrechten. Daarbij kan dan de keuze worden gemaakt om in ieder geval voor de kostendekkendheid van het taakveld lijkbezorging op minimaal 90% te krijgen. Dit percentage wordt dan onderdeel van de begro ng en tarief bepaling zoals die aan de gemeenteraad wordt voorgelegd.