Uitvoeringsagenda 2022 duurzaam Gilze Rijen

UITVOERINGSAGENDA 2022 DUURZAAM GILZE EN RIJEN

TEAM DUURZAAMHEID

Inhoud 1.

Inleiding ........................................................................................................................................... 2

2.

Wij als gemeente ............................................................................................................................. 3 2.1 Interne organisatie. ................................................................................................................... 3 2.2 Stimuleren van duurzame bouw, openbare ruimte en gemeentelijk vastgoed ....................... 3 2.3 Communicatie en bewustwording extern ................................................................................. 4

3.

Thema energie ................................................................................................................................. 5 3.1 Energiearmoede en de warmtetransitie ................................................................................... 5 3.2 Stimuleren (grootschalige) opwek ............................................................................................ 6 3.3 Controles ................................................................................................................................... 6

4.

Thema klimaat en biodiversiteit ...................................................................................................... 7 4.1 Klimaatadaptatie ....................................................................................................................... 7 4.2 Biodiversiteit.............................................................................................................................. 7

5.

Thema circulaire economie ............................................................................................................. 8 5.1 Afvalbeleid ................................................................................................................................. 8 5.2 Stimuleren van circulair/duurzaam ondernemen ..................................................................... 8

1

1. Inleiding In deze uitvoeringsagenda ‘Duurzaamheid Gilze en Rijen 2022’ beschrijven we de activiteiten en projecten die we in 2022 gaan uitvoeren. Deze activiteiten zijn gebaseerd op het in 2019 door de gemeenteraad vastgestelde koersdocument. Hierin zijn de duurzaamheidsambities van de gemeente en haar samenwerkingspartners uitgewerkt. In het koersdocument wordt aangesloten op de Global Development Goals (GDG). Deze worden vertaald naar 4 ambities: (I) Ambitie Klimaatbestendig, (II) Ambitie biodiversiteit, (III) Ambitie circulair en (IV) Ambitie CO2-neutraal. In de gemeente wordt onder de noemer ‘Samen Bewust’ aan deze ambities gewerkt. Samen staat voor samen met collega’s van verschillende afdelingen, maar samen staat ook zeker voor de samenwerking met verschillende maatschappelijke organisaties, ondernemersorganisaties en natuurlijk de inwoners van de gemeente. Een aantal partijen die een belangrijke rol in onze gemeente spelen, zijn de lokale energiecooperatie Energie Gilze Rijen (EGR), de Natuur- en Landschapsvereniging Gilze en Rijen (NLGR) en het Gilze Rijens Industrieel Contact (GRIC).

In deze uitvoeringsagenda beschrijven we de activiteiten en projecten waar we ons in 2021 mee bezig zullen houden. Deze activiteiten vloeien voort uit het koersdocument en uit landelijk of provinciaal beleid (noodzakelijke acties). Binnen de mogelijkheden die we hebben, focussen we daarnaast op projecten die we cruciaal vinden voor een essentiële versnelling naar een duurzame gemeente (zeer gewenste acties).

2

2. Wij als gemeente 2.1 Interne organisatie. Afgelopen jaren zijn er binnen de afdeling duurzaamheid vele wisselingen geweest. Dit heeft zeker effect gehad op de uitvoering van het programma. In 2021 is er echter een start gemaakt met een nieuw team dat in 2022 verder zal uitbreiden. Deze uitvoeringsagenda is gebaseerd op de volledige bezetting. Een belangrijk onderdeel van de werkzaamheden blijft het verankeren van het thema duurzaamheid binnen de organisatie. Uiteindelijk streven we ernaar dat iedereen binnen ABG de duurzaamheidsaspecten meeweegt bij het maken van keuzes en beslissingen. Het Koersdocument dient in 2023 geactualiseerd te worden. Alle recente ontwikkelingen, innovaties en ervaringen van de afgelopen jaren nemen we mee bij het schrijven van het nieuwe document. uiteraard betrekken we hier ook onze externe stakeholders bij. In 2022: 1. Werven we en werken we onze nieuwe collega’s in 2. Werken we aan draagvlak- en kennisvergroting binnen onze eigen organisatie om onze duurzaamheidskoers beter onder de aandacht te brengen en om duurzaam handelen binnen ABG te stimuleren 3. Stellen we het nieuwe koersdocument op 4. Verankeren waar mogelijk duurzaamheidsaspecten in ander gemeentelijk beleid 5. In overleg met andere afdelingen stellen we een integraal plan voor circulaire bedrijfsvoering op

2.2 Stimuleren van duurzame bouw, openbare ruimte en gemeentelijk vastgoed Op het gebied van duurzaam bouwen is er momenteel geen beleid binnen ABG. Het bouwbesluit is het meest richtinggevende document op dit gebied. Echter, hierin worden niet alle duurzaamheidsaspecten meegenomen. Projectleiders hebben behoefte aan duidelijke richtlijnen en een visie op het gebied van duurzaam bouwen om verantwoorde keuzen te kunnen maken. In 2022 willen we daarom in gesprek om een gedragen visie en prioritering van criteria/duurzaamheidseisen voor bouwen vast te stellen. Aan de hand daarvan kan een handreiking duurzaam bouwen worden opgesteld. Bij het (her-)inrichten van de openbare ruimte moet rekening gehouden worden met de effecten van klimaatverandering. Zo wordt er gekeken naar wateroverlast, hitte, droogte, biodiversiteit en leefkwaliteit. Hieraan zijn echter ook consequenties verbonden waardoor keuzen gemaakt moeten worden over het aantal parkeerplaatsen, de bereikbaarheid door smallere wegprofielen. Komend jaar onderzoeken we of er behoefte is aan een normenkader voor de openbare ruimte.

In 2022: - Starten we met het opzetten van een handreiking duurzaam bouwen - Onderzoeken we de behoefte aan een normenkader voor de duurzame (her-)inrichting van de openbare ruimte - Geven we uitvoering aan het in 2021 vastgestelde beleid ‘Verduurzamen en onderhoud gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed’.

3

2.3 Communicatie en bewustwording extern Om onze bewoners, bedrijven en andere partijen goed te informeren over en te betrekken bij projecten en activiteiten stellen we in 2022 een helder communicatie- en participatieplan op. Hierin worden de langdurige communicatietrajecten (zoals over de energietransitie, de warmte transitie en de klimaatsubsidie) opgenomen als ook de projectmatige communicatieactiviteiten (als de week van de duurzaamheid en de klimaatacties). We sluiten aan bij de ABG-brede participatieleidraad zodra deze gereed is. Vanuit het participatie traject voor de warmtetransitie hebben een aantal betrokken bewoners aangegeven te willen meedenken rondom vraagstukken gerelateerd aan de energie- en warmtetransitie. Deze mensen vormen nu samen met enkele andere geïnteresseerde inwoners het Greenteam en worden uitgenodigd om mee te denken bij de verschillende klimaat, energie en warmte projecten binnen de ABG-organisatie. In 2022: - Stellen we een communicatie- en participatieplan voor de afdeling duurzaamheid op - Vervolgen we het uitsturen van de maandelijkse duurzaamheidsnieuwsbrief naar alle geïnteresseerden die zich daarvoor hebben ingeschreven en stimuleren we bewoners, bedrijven en andere partijen om zich aan te melden voor deze nieuwsbrief.

- Zorgen we ervoor dat de gemeentelijke website up-to-date blijft - Stellen we richtlijnen op voor het inzetten van het Green team en gaan we hier mee aan de slag, waarbij we hen ook laten meedenken over de inzet van lokale communicatieplatforms - Reiken we een Groene Pluim uit aan een duurzame ondernemer (februari) en organiseren we voor ondernemers kennissessies op het gebied van duurzaam en circulair ondernemen. - Organiseren we de Week van de Duurzaamheid (november)

4

3. Thema energie De gemeente Gilze en Rijen heeft als onderdeel van de regio Hart van Brabant in 2021 de Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) 1.0 vastgesteld en ingediend bij het Rijk. Binnen het regionale bod heeft elke gemeente een deelopgave. Alle deelopgaven samen moeten ervoor gaan zorgen dat de regio een evenredige bijdrage levert aan de doelstellingen uit het nationale klimaatakkoord. De afspraken die in het kader van de REKS worden gemaakt, moeten ook landen in onze eigen uitvoeringsagenda. Concreet betekent dit dat we inzetten op de warmtetransitie, energiereductie, het stimuleren van lokaal opgewekte duurzame energie met burgerparticipatie en ons beleid ten aanzien van klimaatadaptatie.

3.1 Energiearmoede en de warmtetransitie De Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) van de energieregio Hart van Brabant geeft op hoofdlijnen inzicht in de warmtevraag en de belangrijkste warmtebronnen van de regio (Regionale Structuur Warmte). Aanvullend heeft de gemeente extra onderzoek laten uitvoeren door CE Delft naar mogelijke alternatieven voor aardgas en de bijkomende maatschappelijke kosten. Op basis van deze onderzoeken, een analyse van de gebouwde omgeving van Gilze en Rijen en een uitgebreid participatietraject is in 2021 de Transitievisie Warmte opgesteld. De Transitievisie Warmte beschrijft de eerste stappen naar een aardgasvrije gemeente. Het geeft een globaal inzicht in welke duurzame alternatieven mogelijk zijn. De Transitievisie Warmte is op 20 december 2021 door de gemeenteraad vastgesteld. In de gemeente Gilze en Rijen liggen met name kansen voor all-electric oplossingen. Kansen voor warmtenetten gevoed door restwarmte of geothermie zijn er niet of weinig. De gebouwde omgeving leent zich er niet voor en mogelijke warmtebronnen om deze netten te voeden ontbreken. De strategie van een hybride oplossing met duurzaam gas kan mogelijk in de toekomst een rol spelen in de warmtetransitie in de gemeente Gilze en Rijen, maar op dit moment zijn de kosten daarvan niet in te schatten. Deze ontwikkelingen volgen we nauwgezet.

We focussen in 2022 op het isoleren van woningen (zowel gemeentebreed met de RREW e.a. acties, als via de wijkaanpak energiebesparing van EGR), het creëren van bewustwording en het informeren over mogelijkheden. Deze activiteiten dragen tevens direct bij aan de energiearmoede aanpak welke tot doel heeft om iedereen betaalbaar in een prettig verwarmd huis te kunnen laten wonen. In 2022: 1. Stellen we een communicatieplan op om in samenwerking met EGR, Molenschot Groen en Leystromen, bewustwording en gedragsverandering ten aanzien van de energie transitie te realiseren. 2. Zetten we de uitvoering van de RREW-subsidie voort. Hierbij gaat het EGR door met het geven van energieadvies aan woningeigenaren en huurders waarbij zo mogelijk al rekening wordt gehouden met toekomstige warmteopties. Daarnaast evalueren we de wijkaanpak van het EGR en rollen we deze ook uit in andere wijken. 3. Continueren we de inzet van het Regionaal Energie Loket als digitale vraagbaak voor onze inwoners. 4. Continueren we de duurzaamheidslening en evalueren we deze. 5. Zetten EGR en het Regionaal Energie Loket hun collectieve inkoopacties door. 6. Stellen we samen met Leystromen, EGR en Sociaal Domein een plan op voor de aanpak van energiearmoede. 7.

Houden we zicht op de financiële middelen vanuit het rijk voor het stimuleren van de warmte transitie en de aanpak voor energiearmoede en zullen we hier over communiceren met de inwoners. 5

3.2 Stimuleren (grootschalige) opwek In 2021 is de Handreiking Zonne-energie vastgesteld. In dit document staan de kaders wat betreft de (grootschalige) opwek van zonne-energie. Het laat zien op welke wijze opwekken van zonne-energie in bepaalde gebieden wél voorstelbaar is en waar we zonne-energie niet vinden passen vanwege specifieke gebiedswaarden en gebiedsdoelen. Hiervoor zijn regels over hoe we plannen en initiatieven zullen toetsen ook in dit document opgenomen. Als het gaat om het (grootschalig) opwekken van duurzame elektriciteit, richten we ons in Gilze en Rijen vooral op daken van bedrijven en in beperkte mate op zonnevelden. Deze keuze is ook verankerd in de REKS 1.0. We willen de daken van bedrijven zo goed mogelijk te benutten maar lopen op dit moment tegen de netschaarste aan bij de netleveranciers. Hierdoor is het voor bedrijven niet mogelijk om zonnepanelen via een grootverbruikersaansluiting aan te laten sluiten om zo energie terug te leveren. Hierdoor is er geen/heel beperkte positieve business case meer mogelijk. Dit heeft groot effect op het project Zon op Bedrijfsdaken en de doelstelling om 25% van de daken te bedekken met zonnepanelen. Samen met de netbeheerder en andere gemeenten waarin de netschaarste speelt volgen we de ontwikkelingen voor alternatieven (zoals opslag mogelijkheden) nauwgezet.

In 2022 1. Onderzoeken we de mogelijkheden voor het voortzetten van het project Zon op Bedrijfsdaken met de betrokken partijen (netleverancier, ondernemers en externe adviseur). 2. Volgen we de ontwikkelingen voor alternatieven (zoals opslag mogelijkheden) nauwgezet 3. Communiceren we helder over de beschikbare netcapaciteit en de huidige mogelijkheden voor energie opwek binnen de gemeente

3.3 Controles Veel bedrijven zijn al sinds 1993 verplicht om energiemaatregelen te treffen. In samenwerking met de Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant informeren we bedrijven hierover en zien we toe op de naleving van de verplichtingen. Om het toezicht te versterken maakt de gemeente gebruik van budget vanuit het Rijksprogramma Versterkte Uitvoering Energiebesparings- en informatieplicht (VUE). In 2020 is bij de energiecontroles extra nadruk gelegd op kantoorpanden met een hoog energiegebruik. Hiervoor ontvangt Gilze en Rijen subsidie. Deze subsidie loopt door tot 1 juli 2022. De uitvoering wordt in 2022 dan ook voortgezet. In 2022: 1. Worden nog een aantal hercontroles uitgevoerd. Tijdens een hercontrole wordt vastgesteld of de vereiste maatregelen inmiddels zijn getroffen.

6

4. Thema klimaat en biodiversiteit 4.1 Klimaatadaptatie Klimaatadaptatie is een belangrijke opgave binnen de gemeente. Het doel is om de gemeente klimaatbestendig en waterrobuust te maken. Hiervoor werken we nauw samen met de regio. Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is een gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk om klimaatadaptatie versneld voor elkaar te krijgen. Binnen het samenwerkingsverband Hart van Brabant wordt gewerkt aan een regionale uitvoeringsagenda die onderdeel uitmaakt van de REKS (de regionale Klimaat en Energie Strategie). Het doel is om een deel van de kosten van de regionale klimaatopgaven te financieren met de opbrengsten van energie opwek. Hiertoe wordt een Publiek Ontwikkelbedrijf opgezet. In 2021 heeft het college de intentie uitgesproken om deel te nemen aan dit Publiek Ontwikkelbedrijf. In de regionale klimaatagenda worden projecten opgenomen voor de regionale klimaatopgaven. Deze regionale agenda wordt in het tweede kwartaal van 2022 verwacht. Lokaal is ook een start gemaakt met het opzetten van een lokale klimaatagenda. In deze agenda staan de maatregelen beschreven waar reeds aan wordt gewerkt binnen de gemeente. Hieronder vallen projecten en activiteiten zoals beschreven in het vGRP, bomenbeleidsplan en de uitvoeringsagenda duurzaamheid.

Daarnaast gaan we op basis van de analyse van de klimaatstresstesten prioriteiten bepalen die richting geven aan de verdere aanpak van klimaatadaptatie. In 2021 is de subsidieregeling Klimaatbestendig Gilze en Rijen actief geweest. Na een evaluatie van deze regeling is deze aangepast en opnieuw vastgesteld door de gemeenteraad. Waar voorheen alleen huiseigenaren en VVE’s gebruik konden maken van de regeling, is deze in 2022 uitgebreid naar bedrijven en huurders. Zo kan iedereen in de gemeente bijdragen aan klimaatadaptatie. In 2022: 1. Stellen we de Klimaatagenda vast; 2. Vervolgen we het traject om aan te sluiten bij het Publiek Ontwikkelbedrijf van de regio Hart van Brabant; 3. Zetten we de subsidieregeling Klimaatbestendig Gilze en Rijen voort 4. Organiseren we activiteiten en projecten om bewoners te stimuleren klimaatadaptieve maatregelen te treffen.

4.2 Biodiversiteit Er bestaat overlap tussen projecten die worden opgestart om klimaatadaptatie tegen te gaan en om biodiversiteit te stimuleren. Hierdoor is er een intense samenwerking met de afdeling ‘Groen’ binnen de ABG-organisatie. Bewustwordingsacties en activiteiten als bijvoorbeeld gevel- en guerillatuintjes, de en eventuele plantgoed acties worden gezamenlijk opgepakt. Ook wordt de samenwerking met de lokale natuurverenigingen opgezocht. We willen hen graag betrekken bij de projecten en ook laten meedenken over biodiversiteit binnen de klimaatagenda. In 2022: • Organiseren we projecten die gericht zijn op biodiversiteit samen met afdeling ‘Groen’; • Betrekken we lokale natuurverenigingen bij het opzetten van de Klimaatagenda over het onderwerp biodiversiteit • Onderzoeken we de mogelijkheden om door middel van de zinloze verhardingsanalyse een kleinschalige aanpak voor klimaat adaptatie te ontwikkelen 7

5. Thema circulaire economie 5.1 Afvalbeleid Binnen de ABG gemeenten wordt er hard gewerkt aan het behalen van de VANG (Van Afval Naar Grondstof) doelstellingen door de afdeling afval. Hiermee is dit programma belangrijk voor het realiseren van de doelstellingen op het gebied van het verminderen van afval en de circulaire economie. Momenteel wordt er door deze afdeling bewogen richting regionale ambachtscentra. De uitvoering van het afvalbeleid ligt volledig bij de afdeling afval en eventuele evaluaties liggen ook bij deze afdeling. De afdeling duurzaamheid ondersteunt dit programma door specifieke acties en communicatie om (zwerf) afval te verminderen.

5.2 Stimuleren van circulair/duurzaam ondernemen In 2022 wordt de Groene Pluim uitgereikt aan de ondernemer die is gekozen als meest duurzame ondernemer van de gemeente. Hieraan voorafgaand heeft in 2021 een communicatie en wervingstraject plaatsgevonden. De uitreiking van de Groene Pluim wordt ontwikkeld als een inspiratiebron voor andere ondernemers binnen de gemeente. De aandacht die de Groene Pluim zal krijgen wordt gedurende het jaar onderhouden door het opzetten van verschillende kennis en inspiratie sessies gericht op specifieke onderwerpen. De uitreiking van de Groene Pluim wordt ook geëvalueerd op basis waarvan de keuze zal worden gemaakt voor het vervolg hiervan in de komende jaren. Samen met ondernemersverenigingen en de ZLTO willen we de mogelijkheden onderzoeken of de lokale productieketen kan worden geïntensiveerd en of reststromen als grondstof kunnen gaan dienen voor nieuwe producten. Hieronder valt ook het hergebruik van bouwmaterialen en grond In 2022: - Reiken we de Groene Pluim uit aan de ondernemer die is gekozen als meest duurzame ondernemer van de gemeente - Organiseren we verschillende kennissessies op het gebied van duurzaam en circulair ondernemen - Stimuleren we bedrijven om met elkaar in contact te komen om reststromen te gebruiken.

- Evalueren we de groene pluim om te komen tot een meerjarenplan voor het stimuleren van duurzaam/circulair ondernemen. Deze uitkomst zal worden verwerkt in het nieuwe koersdocument.

8