RIB inzake verstedelijkingsafspraken SRBT mei 2022

RAADSINFORMATIEBRIEF -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Aan

Gemeenteraad

Van

College van burgemeester en wethouders

Portefeuillehouder

Wethouder Machielsen

Onderwerp

Raadsinformatiebrief inzake verstedelijkingsafspraken SRBT (april 2022)

Datum collegevergadering

10 mei 2022

Behandelend medewerker

Esther Reijnen

Zaaknummer

398484

RIB-Nummer

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Met deze brief informeren wij u over het proces naar een Verstedelijkingsakkoord voor de stedelijke regio Breda-Tilburg (SRBT) en de daarmee samenhangende agenda’s ROA (Regionale Omgevingsagenda) en RIA (Regionale Investeringsagenda) die bouwstenen zijn voor het te sluiten Verstedelijkingsakkoord. Met het Rijk, de Provincie, 4 waterschappen en de 19 gemeenten wordt samen opgetrokken in de verstedelijkingsopgaven van de SRBT. Middels een akkoord en een woondeal wordt toegewerkt naar interbestuurlijke afspraken hierover. Het samenwerkingsproces loopt ook in de bestuursperiode 2022-2026 door. In deze brief informeren wij u daarom over de stand van zaken en kijken we vooruit naar de stappen die we zetten richting het afsluiten van een Verstedelijkingsakkoord medio november van dit jaar en de opvolging van de dan te maken afspraken. Ook gaan wij in op de manier waarop wij uw raad bij de vervolgstappen willen betrekken. Deze raadsinformatiebrief is grotendeels gelijkluidend voor alle gemeenteraden binnen de SRBT en wordt aan alle gemeenteraden in de eerste helft van mei aangeboden. Onderstaande figuur toont een overzicht van de interbestuurlijke samenwerking en de samenhang tussen de agenda’s en trajecten die hierbij van belang zijn.

Beleidsinzet Rijk De rijksoverheid heeft de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) opgesteld. Daarin werkt het Rijk ideeën uit over de toekomstige ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. De NOVI kent vier prioriteiten: ruimte maken voor klimaatadaptatie en energietransitie; duurzaam economisch groeipotentieel; sterke en gezonde steden en regio’s en toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Een belangrijk onderdeel van die NOVI gaat over ‘verstedelijking en verstedelijkingsopgaven’. Het nieuwe nationale coalitieakkoord en de nieuwe Nationale Woon- en Bouwagenda en het Programma Woningbouw scherpt de beleidsinzet van het Rijk ten aanzien van de verstedelijkingsopgaven verder aan. Verstedelijkingsstrategie Brabant In de NOVI wordt geconstateerd dat een groot deel van Nederland functioneert als ware het één stedelijk netwerk. Brabant speelt in dit verband een belangrijke rol. Ook in Brabant ligt een forse bouw-, transformatie- en herstructureringsopgave. Reden om als Brabantse partners met het Rijk en de Waterschappen gezamenlijk te bepalen wat er nodig is in Brabant voor een duurzame verstedelijking. De verstedelijkingsopgave voor Brabant wordt opgepakt op twee schaalniveaus: - Gezamenlijke Verstedelijkingsstrategie Stedelijk Netwerk Brabant, waarin de uitgangspunten van de verstedelijkingsopgave Brabantbreed worden uitgewerkt.

Het proces voor de Verstedelijkingsstrategie heeft tot doel om gezamenlijk richtinggevende keuzes voor uitgangspunten en kaders voor de regionale afspraken te maken. Dit wordt getrokken vanuit de provincie Noord-Brabant, samen met de B5- gemeenten (Breda, Eindhoven, Helmond, ’sHertogenbosch en Tilburg), de gemeenten Bergen op Zoom en Roosendaal, het Rijk en de waterschappen. - Uitwerking en concretisering van de verstedelijkingsstrategie in verstedelijkingsakkoorden per stedelijke regio. De stedelijke regio Breda-Tilburg is één van de vier stedelijke regio’s binnen Brabant die genoemd is in de NOVI. De andere drie zijn Stedelijk gebied Eindhoven, ‘sHertogenbosch en Bergen op Zoom/Roosendaal. Uitgangspunt is dat beide processen parallel verlopen en elkaar wederzijds beïnvloeden.

De Brabantbrede verstedelijkingsstrategie en het regionale verstedelijkingsakkoord zijn gericht op ondersteuning die het Rijk en de provincie de regio’s hierbij kan bieden en biedt de regio de kans bestaande sectorale afspraken (o.a. wonen, energie en bedrijventerreinen) te verbinden en extra ambities neer te zetten. De Verstedelijkingsstrategie Brabant wordt momenteel ambtelijk en bestuurlijk voorbereid. Bedoeling is dat de strategie en de voor Brabant benodigde interventies / afspraken in juni a.s. in het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving met de betrokken minister(s) worden geagendeerd. In de tussentijd zullen alle colleges en ook (nieuwe) raden in regionale bijeenkomsten hierover worden geïnformeerd en betrokken (zie ‘Vervolg en afstemming PS, AB’s en raden’ hierna). Verstedelijkingsopgaven en -akkoord Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT) De stedelijke regio Breda-Tilburg wordt gevormd door 19 gemeenten: Alphen-Chaam, Altena, Baarle-Nassau, Breda, Dongen, Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Gilze en Rijen, Goirle, Heusden, Hilvarenbeek, Loon op Zand, Moerdijk, Oisterwijk, Oosterhout, Tilburg, Waalwijk en Zundert. De regio Breda-Tilburg vormt één samenhangende stedelijke regio binnen Stedelijk Netwerk Nederland. Onderzoek heeft uitgewezen dat de inwoners van deze regio voor het overgrote deel van hun dagelijkse behoeften op deze regio georiënteerd zijn.

De combinatie van kwaliteiten van het ‘daily urban system’ van de SRBT bestaat uit: ● 1.000.000 inwoners op 40 x 40 km met een mozaïek van (middel)grote steden en kleinere kernen; ● 2 topziekenhuizen,1 universiteit, 3 hogescholen, diverse ROC’s; ● sterke kennispositie en toepassing op het raakvlak van digitale technologie & menselijk gedrag; ● zeer omvangrijk MKB in maakindustrie en logistiek (6e economie van NL); ● aantrekkelijk gevarieerd toplandschap (Loonse en Drunense Duinen, NLDelta i.o. Van Gogh i.o.) op de overgang van zand naar klei en grote trekpleisters op het gebied van recreatie, leisure en erfgoed (o.a. Efteling, Beekse Bergen, Zuiderwaterlinie). Vanuit deze kwaliteiten wil de SRBT haar positie in het stedelijk netwerk van Nederland versterken. Als bouwsteen hiervoor en voor het maken van afspraken over de verstedelijkingsopgaven is in 2021 door de subregio’s Breda (10 gemeenten) en Hart van Brabant (9 gemeenten) gewerkt aan Regionale Omgevingsagenda’s (ROA) en Regionale Investeringsagenda’s (RIA). Regionale Omgevingsagenda (ROA) Het fysieke domein staat voor grote opgaven; er moet veel gebeuren en de druk op de ruimte is hoog. Dit vraagt om slim combineren en slim samenwerken met opgaven uit bijv. REKS (Regionale Energie en Klimaat Strategie), SMA (Strategische meerjarenagenda) en RMA (Regionale Mobiliteits Agenda) .

Opgaven staan namelijk niet op zichzelf, maar hebben allemaal invloed op elkaar. Op regionale schaal komen veel van die opgaven samen. Tegelijkertijd is de regio ook het schaalniveau waarop je goed samenwerkingen kunt smeden en oplossingen kunt bedenken. De ROA stroomlijnt die opgaven en brengt ze in verband met elkaar. Op basis van ordeningsprincipes kunnen we opgaven ook prioriteren. De ROA vormt hiermee de voortdurende agenda voor regionaal bestuurlijk overleg, tussen gemeenten, waterschappen en de provincie en geeft overzicht, focus en inzicht op welke integrale opgaven we de komende 4 jaar moeten focussen. In de ROA 1.0 maakten provincie, regiogemeenten Hart van Brabant en de waterschappen samenwerkingsafspraken over de manier waarop het ‘wat’ en ‘hoe’ bij elkaar wordt gebracht. De ROA 1.0 is een tussenversie van de ROA. in 2022 wordt, samen met de nieuwe colleges en gemeenteraden, gewerkt aan het aanscherpen en uitbouwen naar een volwaardige ROA; de ROA 2.0. Het opstellen van een ROA is een verplichting

onder de Provinciale Omgevingsverordening. De ROA zal ter vaststelling aan de gemeenteraad voorgelegd worden. Regionale Investeringsagenda (RIA) De RIA is gebaseerd op de “lagenbenadering” voor een integrale aanpak van fysieke opgaven. De RIA richt zich op een gezonde, groene en inclusieve groei in en van de regio. De ruimtelijke ontwikkeling van de regio draagt bij aan brede welvaart door het versterken van het vestigingsklimaat, het intensiveren van het daily urban system en het borgen van toegankelijke voorzieningen voor iedereen. Met de RIA’s zijn de ambities en bovenlokale plannen en benodigde investeringen bottom-up geïnventariseerd en samengebracht tot een uitvoeringspropositie voor de benodigde kwalitatieve en kwantitatieve schaalsprong op vijf pijlers: wonen; economie & leisure; mobiliteit; groen-blauw en energie en klimaat. De woningbouwopgave is daarbij een sterke hefboom voor de integrale aanpak en voor de randvoorwaardelijke investeringen en meekoppelopgaven op de andere vier thema’s. De RIA’s zijn gestoeld op bestaand beleid, zoals Omgevingsvisies van de verschillende gemeentes, maar ook woonbeleid, mobiliteitsbeleid en bijvoorbeeld de Regionale Energie- en Kimaatstrategie en het Natuurbod. In het poho fysiek van de regio Hart van Brabant is op 23 februari 2022 besloten de RIA in te brengen als bouwsteen in het proces van het verstedelijkingsakkoord voor de SRBT.

Met de RIA’s is dus geen nieuw beleid vastgesteld. Nieuw lokaal beleid wordt door de eigen colleges en gemeenteraden op de gebruikelijke manier vastgesteld. Vervolg ROA en RIA De ROA en RIA staan niet op zichzelf, maar maken onderdeel uit van een getrapt geheel van (NOVI)instrumenten van verschillende overheidslagen (zie figuur samenhang der dingen). In de ROA is vooral ruimte voor opgaven waar de regiogemeenten en de waterschappen en de provincie elkaar nodig hebben. De ROA vormt belangrijke inbreng voor opgaven waarvoor samenwerking met de Rijksoverheid onmisbaar is. In de RIA is ook een aantal integrale gebiedsgerichte aanpakken benoemd. De gebiedsgerichte aanpakken zijn een set van concrete uitvoeringsprojecten die in een bepaald gebied in een bepaalde periode worden gerealiseerd, Voor die projecten zijn vanuit de ROA de doelen meegegeven en wordt vanuit de RIA gezorgd voor de energie en middelen. Hierin worden koppelingen gelegd tussen concrete uitvoeringsprojecten, wordt gezocht naar waar ze elkaar kunnen versterken en worden tegenstrijdigheden zichtbaar gemaakt, besproken en opgelost. Zodoende wordt ingezet op versterking van de gebiedswaarden en wordt de ambitie van brede welvaart ruimtelijk ondersteund. In het verleden hebben we al geoefend met gebiedsgericht werken in de Integrale gebiedsopgaves Loonse en Drunense Duinen en schil, de N261/N269 en de A58-zone.

Voor deze gebieden is destijds een visie opgesteld. Dat is nu vooralsnog niet van toepassing; de gebiedsgerichte aanpakken zijn nu bedoeld als analyse- en ordeningsinstrument (koppeling van opgaven en projecten binnen een gebied). ROA en RIA zijn los van elkaar ontstaan, maar komen op hetzelfde schaalniveau bij elkaar, er wordt gelijktijdig aan beide instrumenten gewerkt en beide agenda’s worden en zijn voortdurend op elkaar afgestemd en ze versterken elkaar. Deze onderlinge verbinding is een belangrijk vertrekpunt om te komen tot een ROA 2.0 in 2022. ROA 2.0 gaat vorm en inhoud geven aan opgave- en gebiedsgericht prioriteiten stellen. Door gebiedsgericht te werken (zoals we al doen in de lopende integrale gebiedsopgaven) bepalen we

steeds duidelijker waar de focus in de regio op ligt én versterken we de uitvoeringskracht. De ROA is een nieuw instrument en dient als hulpmiddel bij samenwerking en uitvoering van bestaand beleid. Het is een adaptief instrument dat de mogelijkheid biedt tot actualisering en daarmee steeds inspeelt op nieuwe ontwikkelingen. Rekening houdend met de nieuwe besturen na de gemeenteraadsverkiezingen, wordt toegewerkt naar besluitvorming over een ROA 2.0 aan het einde van 2022. Economisch perspectief SRBT Voor het thema economie is in 2021 onderzoek gedaan naar het economisch profiel van de SRBTregio en is met meer dan 120 bedrijven en kennisinstellingen gesproken over de kansen die worden gezien voor nieuwe combinaties, innovaties en proeftuinen. Daaruit blijkt dat de SRBT binnen Nederland een unieke combinatie kent van kennis en kunde op het snijvlak van digitale technologie en menselijk gedrag. Die kennisbasis willen we versterken en verbinden aan maatschappelijke opgaven en stedelijke vernieuwing op het gebied van wonen, werken en mobiliteit. Juist in onze regio kunnen we de wisselwerking tussen technologische innovaties en de sociale context (mens en gedrag) onderzoeken en omzetten in nieuwe concepten, producten en diensten. Met een netwerk van living labs op dit snijvlak wil SRBT een "European testbed for urban innovation" (ETUI) gaan vormen.

Ruimtelijke perspectieven SRBT voor duurzaam verstedelijken In de lagenbenadering van de RIA’s en de strategie van de SRBT gaat ‘verstedelijken’ nadrukkelijk over omgevingskwaliteit en de relatie tussen stad en land en dus niet over (alleen) bouwen in de grote steden. De ondergrond en het landschap vormen de drager van de ontwikkeling van de regio. Het systeem van bodem, water en groen is daarom randvoorwaardelijk voor gezonde en duurzame verstedelijking en wordt gebruikt om te werken aan de grote transities (mobiliteitstransitie, klimaatadaptatie, energietransitie, circulariteit, landbouw, biodiversiteit) die de regio robuust en klaar maken voor de toekomst. Verstedelijking gaat nadrukkelijk samen met meer groen en blauw die tot diep in stad en dorp zichtbaar en voelbaar bijdragen aan de kwaliteit van leefomgeving. Zo kan een meer stedelijke leefomgeving ontstaan, kan het bestaand stedelijk weefsel zich vernieuwen en kunnen tegelijk de kenmerkende dorpse structuren en landschappelijke kwaliteiten van de regio geborgd worden. Daartoe zal verstedelijking de komende 20 jaar op een andere, meer duurzame en integrale manier tot stand moeten worden gebracht dan we gewend waren omdat we anders in de SRBT qua bereikbaarheid vastlopen, de doelen op het gebied van klimaatadaptatie en energietransitie niet gaan halen en verstedelijking onvoldoende verbinden aan de grote sociale opgaven.

Vanuit dit grotere, integrerende perspectief moeten we gezamenlijk onderzoeken of alle met de RIA’s geïnventariseerde ambities en plannen zonder meer gerealiseerd kunnen gaan worden. Als hulpmiddel en toetssteen voor de te maken duurzame keuzen is een aantal verstedelijkingsperspectieven en daarmee de ‘hoeken van het speelveld’ voor de SRBT bestudeerd. Het doel van de perspectievenstudie is vooral om te ontdekken wat de verschillen zijn in keuzes die te maken zijn op het gebied van bijvoorbeeld verdichting, mobiliteit, landelijk gebied, voorzieningen etc. Voor het doorrekenen van de effecten van de perspectieven maken we gebruik van het Dashboard Verstedelijking. Elk perspectief heeft voor- en nadelige effecten zowel voor het hele regionale systeem en netwerk qua meekoppelkansen en omvang van investeringen - als voor de afzonderlijke gemeenten daarin. De perspectievenstudie faciliteert het goede gesprek tussen de partners en in de regio en maakt inzichtelijk waarover overeenstemming bestaat, maar ook op welke onderdelen nog verdiepend onderzoek of gesprek nodig is bijvoorbeeld als het gaat om nieuwe grootschalige uitleggebieden

voor woningbouw en de meekoppelopgaven daarvan. Het proces is erop gericht om tot gezamenlijke keuzes te kunnen komen. Relatie met omgevingsbeleid en andere trajecten De verstedelijkingsstrategie en het verstedelijkingsakkoord SRBT hebben met name relatie met de opgaven in het fysieke domein wat in de gemeenten is / wordt bepaald met lokaal omgevingsbeleid meer in het bijzonder met lokale omgevingsvisies. Nadrukkelijk liggen er ook relaties met andere beleidsterreinen en (bovenlokale) opgaven op het gebied van wonen, economie, mobiliteit, groenblauw, energie en klimaat. Meer specifiek zijn o.a. de volgende beleidsplannen en -instrumenten relevant; de regionale omgevingsagenda (ROA’s Hart van Brabant en West-Brabant), het Toekomstbeeld Openbaar Vervoer 2040 Brabant, de Klimaatonderlegger van de Waterschappen, regionale afspraken over bedrijventerreinen en de RE(K)S. Gemeente Gilze en Rijen De wethouders en ambtelijke vertegenwoordigers hebben in de ROA en RIA de door uw gemeenteraad vastgestelde ambities uit de verschillende beleidsdocumenten en ambities uit de begroting naar voren gebracht. De ROA is nog niet gereed. De in de RIA verzamelde projecten en opgaven zijn onderdeel van het gesprek dat wordt gevoerd in de SRBT.

In de SRBT bekijken we nadrukkelijk de gevolgen van inbreng vanuit andere gemeenten/ waterschappen alsmede de gevolgen van onderzoeksresultaten en daaruit voortkomende denkrichtingen. Zo houden we oog voor het creëren van kansen in ons toekomstig beleid maar houden we ook oog voor de grenzen die we kunnen en willen stellen in de toekomst. Organisatie Het samenwerkingproces SRBT wordt aangestuurd vanuit het Directeurenoverleg en de Stuurgroep SRBT waarin directeuren resp. bestuurders van de provincie, waterschappen en de gemeenten Breda, Gilze-Rijen, Moerdijk, Oosterhout, Tilburg en Waalwijk zitting hebben. In een breed bestuurlijk overleg vindt afstemming met de bestuurders van alle overheden inclusief het Rijk plaats. Voor de verstedelijkingsstrategie Brabant vindt overleg en afstemming plaats in het Directeurenoverleg en de zgn. Summit Economisch VestigingsKlimaat (EVK) waarin de trekkende directeuren resp. bestuurders van Breda en Tilburg zitting hebben. De SRBT-vertegenwoordigers brengen de belangen van de SRBT in dit - parallelle - proces in.

Vervolg en afstemming over verstedelijkingsstrategie in Provinciale Staten, Algemeen Besturen en gemeenteraden Tijdens het BO Leefomgeving (Bestuurlijk Overleg Leefomgeving) van juni 2022 worden richtinggevende principes vanuit de regio besproken, samen met die van de andere regio’s en samen met de contouren van de verstedelijkingsstrategie Brabant. In de tweede helft van dit jaar worden strategie en akkoorden in concrete wederkerige uitvoeringsafspraken omgezet. De huidige planning voorziet er in dat tijdens het BO MIRT (Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport) van november 2022 de definitieve strategie en akkoorden worden vastgesteld. Het is van groot belang om de volksvertegenwoordigende organen (PS, AB’s waterschappen en gemeenteraden) te betrekken in het samenwerkings- en keuzeproces rondom de verstedelijkingsopgaven. De colleges en DB’s nemen hierin het voortouw. Nadat de gemeenteraden met deze informatiebrief zijn geïnformeerd over de stand van zaken en het vervolgproces beogen we voor het komende half jaar de volgende drie stappen:

beoogde planning eind mei begin 2022

activiteit regionaal SRBT-webinar raadsleden als onderdeel van inwerkprogramma waarin raadsleden worden geinformeerd over context, aard, strekking en inhoud van de Brabant-verstedelijkingsstrategie en het SRBT-verstedelijkingsconcept

juni - BO Leefomgeving - strategie Brabant en SRBT september november 2022

lokale consultatie gemeenteraden colleges/portefeuillehouders bespreken met hun werkgroep/commissie/raad de uitkomsten BO Leefomgeving en de daarop uitgewerkte conceptverstedelijkingsafspraken en halen input en reacties op vanuit de raden aan de voorkant van BO MIRT

november - BO MIRT - afspraken in verstedelijkingsakkoord december 2022 jan e.v. 2023

uitwerking verstedelijkingafspraken colleges maken lokaal voorstellen over uit/verwerking afspraken BO MIRT in eigen (omgevings)beleid en consulteren hierop hun raden cq. laten hen hierover besluiten