RIB evaluatie anders inzamelen 2020

RAADSINFORMATIEBRIEF -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Aan

Raadscommissie Ruimte

Van

College van burgemeester en wethouders

Portefeuillehouder

Wethouder Zwarts

Onderwerp

Evaluatie Anders Inzamelen 2020

Datum collegevergadering

2 november 2021

Behandeld medewerker

Luc Schyns

Zaaknummer

316766

RIB-Nummer

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Inleiding In 2018 is de gemeente Gilze en Rijen overgestapt op een nieuwe manier van afval inzamelen. Het Anders Inzamelen is wijk voor wijk ingevoerd en per december 2018 was de gehele gemeente aangesloten op het nieuwe systeem. Vanuit de VANG-doelstelling “Van Afval Naar Grondstof” is de ambitie om de hoeveelheid restafval terug te dringen naar 30 kg per persoon per jaar in 2025. De volgende veranderingen zijn doorgevoerd: -

Het restafval wordt niet meer in minicontainers aan huis ingezameld, maar wordt naar ondergrondse restafvalcontainers gebracht; Er wordt betaald per keer inworp; De overige grondstoffen (GFT, PMD en OPK) worden met minicontainers kosteloos aan huis ingezameld.

In deze evaluatie kijken we terug op twee jaar afval inzamelen volgens het nieuwe systeem. De evaluatie zal ingaan op de drie pijlers van de Afvaldriehoek: milieu, service en kosten. Dit zijn de drie “knoppen” waar in het afvalbeleid aan gedraaid kunnen worden. Draaien aan twee van deze knoppen heeft automatisch effect op de derde. Bij het maken van afvalbeleid moet dus altijd de beste balans tussen milieu, service en kosten gezocht worden. Ter informatie geven wij u mee dat de ambitie met betrekking tot de VANG-doelstelling inmiddels anders is verwoord. De ambitie van het huidige Uitvoeringsprogramma VANG-Huishoudelijk Afval is om in 2020 te komen tot 75% afvalscheiding, met een verdere doorgroei naar een maximaal percentage scheiding in 2025.

Pijler: milieu Inzamelresultaten De inzamelresultaten per afvalstroom van het Anders Inzamelen treft u hieronder aan. In onderstaande tabel wordt een vergelijking weergegeven van de hoeveelheid ingezamelde kg/inwoner van verschillende afvalstromen vanaf 2018. Afvalstroom HRA GFT PMD GLAS OPK Textiel

2018 118,8 87,0 26,0 21,0 59,7 2,9

2019 43,8 123,0 36,9 22,5 59,4 0,4

2020 43,9 134,5 44,9 23,1 58,8 2,4

Verschil 2019-2020 -0,1% 9,4% 21,5% 2,8% -1,0% 435,2%

Uit bovenstaande tabel blijkt dat de invoering van Anders Inzamelen heeft geleid tot een forse vermindering van het aantal kg restafval/inwoner met 74,8 kg. Tevens is de ingezamelde hoeveelheid GFT en PMD flink toegenomen, wat betekent dat er meer grondstoffen ingezameld worden voor hergebruik. Glas en papier, de stromen die al gescheiden werden ingezameld, zijn slechts licht gewijzigd. Opvallend is de afname van de hoeveelheid ingezameld textiel bij de invoering van Anders Inzamelen en dat die hoeveelheid in 2020 weer is toegenomen tot bijna het oude niveau. Hiervoor hebben we geen verklaring. Op basis van de nieuwe VANG-doelstelling, 75% van de afvalstromen wordt gescheiden ingezameld, blijkt dat we met 89% veruit voldoen aan deze bijgestelde ambitie. Kwaliteit afvalstromen Door intensieve controle, door o.a. de Afvalcoach, is de afkeur van ingezameld GFT, PMD en papier minimaal. Voor het PMD-afval is er in 2020 een afkeur van 2% geweest. De kwaliteit van ingezamelde grondstoffen blijft een aandachtspunt. Doordat gemeentes in heel Nederland nu extra inzetten op het verlagen van de hoeveelheid restafval wordt meer GFT, PMD en papier ingezameld, maar daarmee stijgt ook de vervuiling. Verwerkers worden steeds strenger aan de poort, tarieven stijgen (restafval, GFT en grof afval) en vergoedingen dalen (PMD).

De kwaliteit van ingezamelde grondstoffen is zowel vanuit milieu- als financieel oogpunt een belangrijk gegeven. Conclusies en acties Voortkomend uit de pijler milieuresultaten komt een aantal actiepunten voor 2021/2022: - Aandacht om de kwaliteit van de gescheiden afvalstromen goed te houden. - Vasthouden aan de ambitie restafval 30 kg/per inwoner in 2025.

Pijler: Service De Afvalcoach De Afvalcoach is actief om te signaleren en te adviseren en geeft voorlichting aan inwoners over afvalscheiding. Ook houdt hij de werking van de ondergrondse containers in de gaten. De Afvalcoach controleert ook op verkeerd aangeboden afval. PMD en GFT containers worden steekproefsgewijs gecontroleerd op inhoud. Bij verkeerd aanbieden wordt een rode kaart aan de container gehangen als waarschuwing. Door de rode kaarten weten inwoners dat ze verkeerd afval hebben aangeboden en hoe ze dat in het vervolg kunnen voorkomen. De Afvalcoach probeert zoveel mogelijk met de eigenaar van de bewuste container in contact te komen om uit te leggen wat er niet goed is gegaan en waarom het belangrijk is dat de vervuiling in de gescheiden afvalstromen wordt geminimaliseerd. Deze persoonlijke benadering met uitleg wordt door inwoners gewaardeerd. De inzet van de Afvalcoach heeft als positief effect dat, ondanks de sterk gestegen hoeveelheid GFT en PMD, de kwaliteit van het ingezamelde materiaal hoog blijft en er nauwelijks afkeur plaatsvindt. Zwerfafval en dumpingen Een toename van zwerfafval en dumpingen was een veelgehoorde vrees bij het invoeren van Anders Inzamelen. Daarnaast zijn zwerfafval en dumpingen een grote ergernis onder inwoners. Het afgelopen jaar is geen toename van afvaldumpingen in de openbare ruimte geconstateerd.

De resultaten zwerfafval zijn met u gedeeld in de evaluatie zwerfafval. Zoals afgesproken met het invoeren van Anders Inzamelen worden bijplaatsingen bij de ondergrondse containers in de gaten gehouden, waarbij een plaatsing binnen 24 uur na de melding wordt verwijderd. We constateren dat het aantal bijplaatsingen bij ondergrondse containers is afgenomen vergeleken met de startperiode van het Anders Inzamelen. Wel zijn enkele hotspots in beeld waar we extra aandacht aan geven. Met intensieve communicatie, voorlichting en handhaving proberen we het aantal bijplaatsingen nog verder terug te dringen. Routes en voertuigen Er is in 2020 een zijlader aangeschaft. Hiermee kunnen met één chauffeur verschillende routes worden gereden zonder beladers. Hierdoor kan er efficiënter worden gereden en is er minder inhuur van beladers en vrachtwagens nodig. Dit houdt ook in dat inwoners de containers op de juiste manier aan straat moeten zetten, zodat de zijlader deze kan ledigen. Dit is met inwoners gecommuniceerd. Opstellocaties die te krap worden bevonden, worden waar mogelijk aangepast. Ondanks de zijlader blijkt dat de routes nog te lang zijn om deze binnen de reguliere schema’s te rijden.

Het grote aantal containers dat bij elke route aangeboden wordt en de uitbreiding van straten zorgt ervoor dat in 2022 een aantal routes wordt aangepast en dat er gebruik gemaakt gaat worden van de BAT, de afvalophaaldienst van de gemeente Tilburg. Milieustraat Sinds het begin van de coronapandemie wordt op de milieustraat gebruik gemaakt van een afsprakensysteem. Bewoners kunnen via onze website of de KCC een afspraak inplannen om hun afval bij de milieustraat aan te bieden. Het voordeel hiervan is dat de doorstroming gereguleerd kan worden en er geen lange rijen meer ontstaan. De medewerkers van de milieustraat en de bewoners hebben positief gereageerd op het afsprakensysteem. Derhalve is besloten om dit afsprakensysteem ook na de coronapandemie in stand te houden.

Conclusies en acties Voortkomend uit de pijler service komt een aantal actiepunten voor 2021/2022: - De bijplaatsingen bij ondergrondse containers m.b.t. hotspots aanpakken. - Routes aanpassen. - Opstelplaatsen aanpassen of uitbreiden.

Pijler: Kosten Structurele kosten Onderstaand is een overzicht gemaakt van de structurele verwerkingskosten en vergoedingen voor het afval. De vergoedingen voor PMD, glas en papier zijn hoger gebleken dan begroot.

Soort Verwerkingskosten restafval Verwerkingskosten GFT Verwerkingskosten luiers Verwerkingskosten PMD Verwerkingskosten grof afval Vergoeding PMD, glas, papier

Begroot 2020 € 115.419 € 159.372 € 34.381 € 97.805 € 160.000 € -479.990 Totaal € 86.987

Werkelijk 2020 Resultaat € 113.834 € 1.585 € 155.775 € 3.597 € 31.345 € 3.036 € 99.910 € -2.105 € 165.245 € -5.245 € -556.373 € 76.383 € 9.736 € 77.251

Conclusies en acties Voortkomend uit de pijler kosten komt een aantal actiepunten voor 2021/2022: - De inzamelkosten te beheersen door efficiënt gebruik van de inzamelcapaciteit. - De kwaliteit van scheiding geven we doorlopend aandacht waardoor geen inkomsten worden verspild. - Eind 2021 wordt een aanbesteding gedaan ten behoeve van het verwerken van een aantal afvalstromen op de milieustraat omdat de contracten hiervoor aflopen. De verwachting is dat de kosten voor verwerking zullen toenemen ten opzichte van de huidige verwerkingsprijzen.

Resultaten enquête Resultaten enquête Er is een bewonersenquête uitgezet om de inwoners te vragen naar hun mening over het Anders Inzamelen. Er is aan 2.000 willekeurig geselecteerde adressen, verspreid over de gemeente, een uitnodigingsbrief gestuurd om deel te nemen aan de bewoners-enquête. Voorts is er ook via de sociale mediakanalen opgeroepen aan inwoners om deel te nemen aan de bewonersenquête. Dit heeft geresulteerd in 910 bewoners die hebben deelgenomen aan de bewonersenquête. De volledige enquête wordt in de bijlage meegestuurd. Hieronder worden de resultaten weergegeven. Tevredenheid nieuw inzamelsysteem De inwoners is gevraagd hoe tevreden ze zijn over de ondergrondse restafvalcontainers. Onderstaande tabel geeft de antwoorden weer:

Over de verschillende aspecten van de ondergrondse containers zijn de meeste bewoners tevreden tot heel erg tevreden. Een meerderheid van de respondenten heeft aangegeven nooit te hebben gemerkt dat een ondergrondse container niet werkte of op storing stond (70%). Tevens geeft een meerderheid aan dat ze nooit afvalzakken naast de ondergrondse container zien staan (69%). 57% geeft aan dat er na invoering van Anders Inzamelen vaker afval wordt gedumpt op andere plaatsen. De helft van de respondenten (50%) geeft aan dat er meer zwerfafval op straat ligt sinds invoering van Anders Inzamelen. Dit zijn logischerwijs subjectieve waarnemingen die wij niet herkennen in onze eigen kengetallen met betrekking tot zwerfafval en dumpingen.

De onderstaande tabel geeft de antwoorden weer op de vraag of inwoners het vervelend vinden om het restafval zelf naar een container in de wijk te moeten brengen.

Hieruit blijkt dat de groep die het niet prettig vindt ongeveer even groot is als de groep die het wel prettig vindt. Het valt vooral op dat bijna een op de drie respondenten aangeeft hierin neutraal te zijn. De respondenten is ook gevraagd of ze door het Anders Inzamelen beter zijn gaan nadenken over het scheiden van afval. Hier geeft 59% aan dat dit zo is. Tevens geeft 51% aan dat ze door Anders Inzamelen beter nadenken over het verminderen van afval. Dit lijkt tegengesteld op wat respondenten aangaven op de vraag of hun totale hoeveelheid afval is verminderd sinds de invoering van Anders Inzamelen. Hierop gaf 51% aan dat dit niet het geval is. Deze lage inschatting van inwoners over het verminderen van hun eigen restafval en het beter scheiden van grondstoffen is contrair met de werkelijke daling van het ingezamelde restafval en ingezamelde grondstoffen. Immers, de totale hoeveelheid restafval is sinds de invoering significant gedaald en de gescheiden grondstoffen zijn toegenomen. Bij de vraag of inwoners denken dat ze meer zijn gaan betalen na invoering van het Anders Inzamelen geeft 30% aan meer te zijn gaan betalen ten opzichte van 29% die denkt hetzelfde te betalen. 32% zegt dit niet te weten.

Afvalscheiding Er is gevraagd welke soorten afval nu minder bij het restafval worden gedaan sinds de invoering van Anders Inzamelen. Onderstaande tabel geeft de antwoorden weer.

Keukenafval wordt sinds de invoering van Anders Inzamelen nu minder vaak bij het restafval gedaan. PMD De meeste respondenten (77%) hebben aangegeven geen problemen te hebben met het bewaren van PMD tot de ophaaldag. Tevens geven de meeste respondenten aan dat de huidige manier van PMD-inzameling hun voorkeur geniet (85%). GFT De respondenten is gevraagd of een aanrechtbakje hen zou helpen om GFT-afval beter te scheiden. Hierop antwoordde 28% ja. Tevens is de respondenten gevraagd naar andere mogelijkheden om hun GFT-afval beter te scheiden. Onderstaande tabel geeft de antwoorden weer.

Iets meer dan een op drie respondenten heeft de voorkeur aangegeven dat het GFT-afval wekelijks in de warmere maanden wordt ingezameld. Deze voorkeur wordt begrepen, maar is vanwege het benutten van de volledige capaciteit van de ophaaldienst niet mogelijk. In de zomermaanden worden de GFT-containers bij de appartementen wel extra geledigd. Papier De respondenten is gevraagd naar mogelijkheden om het papier beter te scheiden. Hierop zijn onderstaande antwoorden gegeven.

Iets minder dan een op de drie respondenten heeft aangegeven nog beter papier te scheiden als deze vaker dan een keer per vier weken wordt ingezameld. 63% geeft aan OPK al te scheiden. Glas De respondenten is gevraagd naar hun tevredenheid over de glascontainers. De antwoorden worden hieronder weergegeven.

Over het algemeen zijn inwoners neutraal tot erg tevreden. Netheid scoort wat minder, een onderdeel waar extra aandacht aan kan worden gegeven. Antwoord Niet van toepassing want ik scheid het glas al zo veel mogelijk Er extra glascontainers komen Geen van voorgaande U beter weet wat er wel en niet in de glascontainer mag

Percentage 76% 21% 8% 2%

Textiel In onderstaande tabel wordt de tevredenheid van de respondenten met de textielcontainers weergegeven.

Gevraagd naar wat de respondenten zou helpen bij het beter scheiden van textiel worden onderstaande antwoorden gegeven. Antwoord Niet van toepassing want ik scheid het textiel al zo veel mogelijk Er extra textielcontainers komen Geen van voorgaande U beter weet wat er wel en niet in de textielcontainer mag

Percentage 66% 20% 13% 7%

Grof huishoudelijk afval Een grote meerderheid van de respondenten (90%) geeft aan het grof huishoudelijk afval naar de milieustraat te brengen. Daarnaast brengt iets minder dan de helft (44%) het ook weleens naar de kringloopwinkel. De respondenten hebben onderstaande antwoorden gegeven op de vraag hoe ze hun grof huishoudelijk afval beter gaan scheiden.

Tot slot Uit de bewonersenquête is naar voren gekomen dat er geen problemen zijn met het Anders Inzamelen en dat inwoners inmiddels aan het systeem gewend zijn. Wel heeft het Anders Inzamelen ertoe geleid dat er beter over het scheiden van afval en grondstoffen wordt nagedacht. Dit heeft er mede toe geleidt dat de hoeveelheid restafval in onze gemeente sinds de invoering is gedaald met 74,9 kilo restafval per persoon per jaar. Ondanks dat de nieuwe formulering met betrekking tot de VANG-doelstelling is gewijzigd naar een scheidingspercentage van 75% in 2020, en wij deze doelstelling al ruimschoots behaald hebben, willen we streven naar de oorspronkelijke doelstelling van 30 kg restafval per persoon per jaar in 2025. Hiervoor zullen we in 2022 een plan van aanpak maken. Afgezien van het feit dat het aanbieden van restafval leidt tot hoge kosten en luchtvervuiling door verbranding, willen we een zo hoog mogelijk milieurendement behalen door circulair gebruik van materialen en duurzaam hergebruik van grondstoffen. Bijlage(en): Resultaten bewoners enquête afval GR