RIB afwegingsnotitie bomen Sterkenhoeve Rijen Noord-Oost
Tekst van het document
RAADSINFORMATIEBRIEF -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Aan
De gemeenteraad van de Gemeente Gilze en Rijen
Van
Het college van burgemeester en wethouders
Portefeuillehouder
Wethouder Machielsen
Onderwerp
Afwegingsnotitie bomen Sterkenhoeve Rijen Noord Oost
Datum collegevergadering
26 juli 2022
Behandeld medewerker
Werner Coremans
Zaaknummer
406411
RIB-Nummer
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Afwegingsnotitie Bomenbestand Rijen Noord Oost Project: Rijen Noord Oost, duurzame herinrichting van wijken en straten Deelproject 3: Sterkenhoeve D.d. 11 juli 2022 Inhoud:
Inleiding
Advies
Onderbouwing: 1. Onderzoek Vermeulen Boomadvies d.d. februari 2020 2. Bewonersparticipatie: bewoners uit de straat 3. Visie en ervaringen betrokken stakeholders 4. Gemeentelijk beleid (vastgesteld door college en raad) 5. Technische aspecten 6. Juridische trajecten in de toekomst 7. Beheer en onderhoud in de toekomst
Bijlage 1: Rapportage Bomen- en groeiplaatsonderzoek Rijen Noord Oost, Vermeulen Boomadvies d.d. feb. 2020.
Bijlage 2: Afwegingsnotitie deelproject 1: Riekevoort/Mosselaar, d.d. apr. 2021.
Bijlage 3: Afwegingsnotitie deelproject 2: Doornbos, d.d. jul. 2021.
Inleiding Deze notitie gaat in op deelproject 3 van het project Rijen NO, de Sterkenhoeve. Voor de deelprojecten 1 en 2, Riekevoort/Mosselaar en Doornbos, zijn in 2021 afwegingsnotities opgesteld die het College heeft goedgekeurd. Voor de komende deelprojecten (4 Zaaren, 5 Breebroek en 6 Wouwerbroek) worden eveneens afwegingsnotities opgesteld. De eerste afwegingsnotitie van de Riekevoort/Mosselaar was zeer uitgebreid van opzet. Het grootste deel van de inhoud van de eerste afwegingsnotitie heeft betrekking op alle deelprojecten. De algemene problematiek is hetzelfde; toch zijn er uiteraard per straat wel verschillen en niet overal is de problematiek even zwaar. Daarom maken we per deelproject/straat een afwegingsnotitie en lichten we de verschillen toe. Om vele herhalingen te voorkomen is ervoor gekozen om de afwegingsnotities van de deelprojecten 2 t/m 6 beknopter te houden. Waar nodig verwijzen we naar voorafgaande afwegingsnotities (en met name de uitgebreide eerste afwegingsnotitie). De afwegingsnotities van de Riekevoort/Mosselaar en de Doornbos zijn daarom als bijlagen toegevoegd zodat iedereen de betreffende passages kan teruglezen. Vooraf: de problematiek ten aanzien van de bomen in de Sterkenhoeve heeft veel overeenkomsten met de problematiek in de Riekevoort/Mosselaar.
Wat de situatie in de Sterkenhoeve nog nijpender maakt is dat de straat een erg smal profiel heeft. In dat smalle profiel staan zeer grote bomen in te kleine boomspiegels die erg veel wortelopdruk veroorzaken. Vanwege het smalle profiel is er erg weinig ruimte om flexibel met (on)mogelijkheden in de openbare ruimte om te gaan. Vanwege de gelijkenissen tussen beide deelprojecten heeft deze afwegingsnotitie van de Sterkenhoeve veel overeenkomsten met die van de Riekevoort/Mosselaar en is er aardig wat overlap. Uiteraard zijn er wel verschillen; daar staan we in deze notitie specifiek bij stil. Gelijktijdig met deze afwegingsnotitie is een boomwaarderingssysteem voor de bomencompensatie binnen het project “Rijen Noord Oost duurzame herinrichting van straten” opgesteld. Evenals deze notitie wordt dat boomwaarderingssysteem in de loop van 2022 aan het College ter besluitvorming voorgelegd. Zoals we dat ook in de vorige afwegingsnotities gedaan hebben blikken we in eerste instantie terug op het hoe en waarom van het totaalproject ‘Rijen Noord Oost duurzame herinrichting’: Aanleiding en doel Het project “Rijen Noord Oost duurzame herinrichting van straten” is met een duidelijke aanleiding opgestart: de in toenemende mate van wortelopdruk welke leidt tot overlast en schades voor bewoners en gebruikers.
Naast het oppakken van deze wortelopdruk worden de straten meteen duurzaam, klimaatbestendig, fietsvriendelijk en veilig heringericht. Dit heeft uiteraard zowel betrekking op de bovengrondse als de ondergrondse inrichting. Denk voor dat laatste onder andere aan: riolering, kabels en leidingen, klimaatadaptieve maatregelen, groeiplaatsverbetering bomen en wegfundering. Verschillende straten in de gemeente Gilze en Rijen hebben last van flinke wortelopdruk; zo ook een aantal straten in Rijen Noord Oost. Dit leidt in toenemende mate tot het ervaren van overlast, gevaarlijke situaties en soms ook schades. Sinds een aantal jaren ontvangt de gemeente klachten en meldingen vanwege: - Wortelopdruk welke overlast en schades met zich meebrengt en zorgt voor (potentieel) onveilige situaties, zowel op openbaar als particulier terrein;
-
De wortelopdruk zorgt voor slecht begaanbare trottoirs; met name een aandachtspunt voor mindervaliden;
-
De wortelopdruk zorgt voor schades aan de kabels en leidingen met een toenemend risico op storingen tot gevolg;
-
De bomen zijn zo groot geworden dat men aangeeft een verminderde lichtinval in huizen te hebben, veel overlast te ervaren van bladval (met verstopte dakgoten en regenpijpen tot gevolg) en een verminderde opbrengst heeft van zonnepanelen en/of ervoor kiest om deze niet aan te schaffen vanwege de aanwezige schaduw.
De wortelopdruk is met name ontstaan omdat bomen te weinig ruimte hebben gekregen (bij aanplant) om zonder wortelopdruk op te groeien. Wortelopdruk ook via de politiek aangekaart Naast de verschillende meldingen bij de gemeente is dit probleem de afgelopen jaren ook via de politiek aangekaart. Er zijn brieven geschreven naar de gemeenteraad en er is tijdens diverse raadsvergaderingen gebruik gemaakt van het spreekrecht. Daarnaast zijn er gesprekken geweest met de wethouder en betrokken ambtenaren. Aangenomen moties De gemeenteraad heeft het college uiteindelijk verzocht om de wortelopdruk aan te pakken. In 2018 en 2019 zijn er door de gemeenteraad namelijk een tweetal moties aangenomen waarin het college wordt verzocht om in diverse straten in de gemeente, waar het openbaar gebied niet meer voldoet aan de kwaliteits- en inrichtingseisen (wortelopdruk), een duurzame, klimaatbestendige en fietsvriendelijke inrichting te realiseren. Het betreft de moties: - Motie duurzaam herinrichten van wijken en straten d.d. 29-10-2018 en 05-11-2018; -
Motie duurzaam herinrichten van wijken en straten, Keienbijters en Rijen Noord Oost/Wolfsweide d.d. 30-09-2019.
Voorbereidingskrediet en Programma van Eisen In april 2020 is het voorbereidingskrediet voor het project “Rijen Noord Oost duurzame herinrichting diverse straten” door de gemeenteraad vastgesteld. Hiermee is het project formeel gestart. Het Programma van Eisen is vervolgens in oktober 2020 door het college vastgesteld en besproken met de gemeenteraad. Straten duurzaam en klimaatbestendig inrichten In navolging van onze gemeentelijke ambities en beleid streven we ernaar deze straten (en alle toekomstige projecten in de openbare ruimte) duurzaam en klimaatbestendig in te richten. Denk daarbij aan maatregelen om regenwater lokaal te laten infiltreren (aanleg wadi’s, groenstroken, infiltratievelden onder parkeerplaatsen en/of de rijbaan), het afkoppelen van regenwater (aanleg gescheiden stelsel), het tegengaan van hittestress, hergebruik van materialen, aanleg extra groen, aanleg van een grotere diversiteit aan groen enz. Met welke aspecten hebben we in dit project zoal te maken? Dat zijn onder andere:
-
Wet- en regelgeving en geldende richtlijnen (duurzaamheid, inclusie, groen, ecologie, verkeer, riolering enz.);
-
Gemeentelijke ambities en beleid (duurzaamheid, inclusie, groen, ecologie, verkeer, riolering enz.);
-
Technische mogelijkheden en onmogelijkheden (kabels en leidingen, riolering, buffering en infiltratie regenwater enz.);
-
Bewoners- en stakeholdersparticipatie (meenemen wensen en aandachtspunten);
-
Juridische aspecten (wortelkaprecht, burenrecht, jurisprudentie enz.);
-
De mogelijkheid tot beheer en onderhoud in de toekomst.
N.B.: De ervaren overlast vanwege bladval en schaduwwerking/verminderde lichtinval is een gegeven welke er eigenlijk minder toe doet. Deze ervaren overlast is niet direct reden om maatregelen te nemen zoals bijvoorbeeld het snoeien en/of kappen van bomen. Uiteraard moeten de juridische aspecten en jurisprudentie daarbij wel in acht genomen worden (denk aan overhangende takken, wortelkaprecht, burenrecht enzovoorts). De bewoners die deze overlast ervaren en hiervan meerdere malen melding gemaakt hebben zijn uiteraard een heel andere mening toegedaan. Als gemeente hebben we in dit kader echter de wet- en regelgeving en het eigen beleid te volgen. Wat zijn de hoofdvragen? - Kan de wortelopdruk (en dus de overlast en schades) substantieel weggenomen worden zonder de bomen te vervangen? En is dat dan een structurele, toekomstbestendig duurzame oplossing waarmee we de projectdoelstellingen behalen? -
Als het noodzakelijk is bomen te vervangen, hoe kunnen we dan, samen met de bewoners en stakeholders, tot een gedragen nieuw plan komen waarin de bestaande, te kappen bomen, voldoende zijn gecompenseerd en waarbij een duurzame en klimaatbestendige inrichting wordt gerealiseerd?
Waarom belangrijk om inzicht te hebben? Het is een gegeven dat we in de afweging tegenstrijdige belangen gaan tegenkomen van de diverse stakeholders en bewoners. Elk individu en elke stakeholder heeft zijn/haar eigen mening over het vraagstuk gebaseerd op de eigen persoonlijke situatie en zijn/haar eigen overtuigingen, belangen en wensen. Kwalificaties als “goed” of “fout” zijn in een dergelijke afweging en besluitvorming dan ook niet aan de orde. Daarnaast brengen de verschillende keuzes, het wel/niet (gedeeltelijk) vervangen van bomen, ook verschillende mogelijkheden en onmogelijkheden met zich mee. Daarom is het noodzakelijk de problematiek te analyseren en inzichtelijk te maken. Het is onmogelijk om alle partijen tevreden te stellen in dit besluitvormingsproces en het uiteindelijke besluit; daarvoor lopen de afzonderlijke belangen te ver uiteen. Als gemeente hebben we uiteindelijk te kijken naar het algemeen belang waarbij we alle (individuele) belangen en wensen daarbij in de afweging meenemen.
In deze notitie laten we alle van belang zijnde aspecten en belangen, feitelijk, de revue passeren. Dat geeft overzicht en inzicht in de afwegingen welke aan het besluit ten grondslag liggen. Dit helpt ons in het besluitvormingsproces om uiteindelijk te komen tot een onderbouwde keuze ten aanzien van het wel of niet vervangen van bomen. Het is van belang dat eenieder (verschillende ambtelijke disciplines, bewoners, stakeholders, college, gemeenteraad) inzicht verkrijgt in de afwegingen welke binnen een dergelijk project en in het bijzonder het bomenvraagstuk, spelen. Dat doen we in deze notitie. Vervolg? Op basis van de notitie wordt een afgewogen, onderbouwd besluitvormingstraject doorlopen. De notitie vormt de onderbouwing van het collegevoorstel en wordt hieraan dan ook als bijlage toegevoegd. Tevens dient de notitie als onderbouwing voor de mogelijk te doorlopen procedures zoals de eventueel aan te vragen kapvergunning.
Samengevat: Aanleiding project: Opdracht gemeenteraad:
Overlast en schades door wortelopdruk Straten voldoen niet meer aan de kwaliteits- en inrichtingseisen (vanwege de wortelopdruk). Opdracht en projectdoel: de straten duurzaam, klimaatbestendig en fietsvriendelijke inrichten.
Het eventueel vervangen van bomen is een zorgvuldig proces. We willen uiteraard voorkomen dat bomen onnodig gekapt worden. Daarom hoort er een zorgvuldige afweging gemaakt te worden waarbij, alle van belang zijnde aspecten en belangen feitelijk aan bod komen, en dat zijn er nogal wat. Deze aspecten worden in deze notitie benoemd.
Afwegingsoverzicht Afwegingskader/matrix De verschillende aspecten welke betrekking hebben op het vraagstuk laten we in deze notitie de revue passeren. We trachten daarin zo volledig mogelijk te zijn. Om hierin overzicht te creëren is onderstaande afwegingsmatrix opgesteld zoals we dat ook in de eerdere afwegingsnotities gedaan hebben. Het betreft een vereenvoudigde weergave van de verdere inhoud uit dit document. Deze matrix beoogt, zoals de complete notitie, een feitelijke weergave te zijn van de betrokken aandachtspunten en belangen. Belangrijk: omdat het een vereenvoudigde weergave is ontbreekt de nuance. Voor de verdere achtergrondinformatie en onderbouwingen is het noodzakelijk deze gehele notitie door te lezen. In de matrix is geen weging aan de aandachtspunten en belangen meegegeven. Dat is ook erg lastig. Per betrokken partij zal de zwaarte van de verschillende belangen anders zijn; dat is ook logisch. Als voorbeeld: het aspect overlast en schades aan eigendommen van derden zal door de betreffende bewoners als zeer hoog aangemerkt worden. Voor andere partijen kan dit juist van ondergeschikt belang zijn omdat ze niet direct met deze gevolgen te maken hebben. Nogmaals: de matrix heeft tot doel een overzichtelijk beeld te geven van de feiten waar we mee te maken hebben.
Overzicht (afwegingskader/matrix) Bomen Rijen Noord Oost Deelproject 3: Sterkenhoeve Bomen tussen rijbaan en woningen Argumenten voor/tegen:
Handhaving
Aanleiding project (wegnemen wortelopdruk) = opdracht gemeenteraad
X
1 Advies Vermeulen Boomadvies
X
2 Wens betrokken bewoners Wortelopdruk particulier en openbaar gebied (schades en overlast) Overlast blad- en vruchtval, vogelpoep, overhangende takken e.d. *
X X
3 Betrokken stakeholders NLGR (nadelen o.a.: toename hittestress, minder waterberging en afname afvang fijnstof) 4 Gemeentelijk beleid Beleid duurzaamheid (klimaatbestendigheid, biodiversiteit): Tegengaan hittestress Aanleg gescheiden stelsel en afkoppelen Biodiversiteit Beleid riolering en K&L: Instandhouding huidige K&L trac é Aanpassingen aan het K&L trac é Beleid groen: Groene leefomgeving
*
Vervanging
X
X X
X X
X X
X
5 Technische aspecten Ontwerpvrijheid en mogelijkheden klimaatadaptatie Mogelijkheden voorkomen toekomstige wortelopdruk
X X
6 Juridische aspecten
X
7 Beheer en onderhoud
X
8 Toekomstperspectief
X
Deze overlastproblematiek op zichzelf alleenstaand is geen redenen om bomen te kappen (zie het bomenbeleidsplan)
N.b: bij het aspect ‘Biodiversiteit’ staat tweemaal een vinkje opgenomen. De uitleg daarbij is dat de huidige, grote bomen enerzijds bijdragen aan het plant- en dierenleven. Anderzijds: bij vervanging kan een meer divers bomenbestand gerealiseerd worden wat ten gunste is voor de biodiversiteit van het plant- en dierenleven.
Advies Nogmaals: aanleiding en projectdoel Het is belangrijk om het uiteindelijk gewenste toekomstbeeld op de lange termijn voor ogen te houden. Het is daarbij goed om nogmaals stil te staan bij de reeds eerder genoemde aanleiding en het projectdoel: Aanleiding project: Opdracht gemeenteraad:
Overlast en schades door wortelopdruk. Straten voldoen niet meer aan de kwaliteits- en inrichtingseisen (vanwege de wortelopdruk). Opdracht en projectdoel: de straten duurzaam, klimaatbestendig en fietsvriendelijk inrichten.
Advies Gekeken naar de feitelijke opsomming en onderbouwing/uitleg van de verschillende aspecten welke verderop in deze notitie aan bod komen kan geconcludeerd worden dat bovenstaand projectdoel alleen behaald kan worden als de straten volledig opnieuw heringericht worden, waaronder dus het vervangen van de bomen tussen de rijbaan en de voortuinen (moeraseiken 22 stuks). Vanwege het smalle profiel van de straat is een herinrichting niet mogelijk met behoud van de huidige bomen. De bomen hebben namelijk meer bovengrondse (en ondergrondse) groeiruimte nodig en die ruimte is niet beschikbaar in het smalle profiel. Het advies luid dan ook: volledig opnieuw beginnen. Op die manier kan structureel tegemoet gekomen worden aan de aanleiding van het project, namelijk het wegnemen van de wortelopdruk èn aan het projectdoel: het duurzaam, klimaatbestendig, fietsvriendelijk en veilig inrichten van de straten. De omvang van de huidige bomen zorgt er namelijk voor dat er beperkingen zijn, bovengronds en ondergronds, om die gewenste structureel duurzame, klimaatbestendige en fietsvriendelijke inrichting te kunnen realiseren. Daarnaast: de overlast en schades voor bewoners zullen bij handhaving niet of nauwelijks verminderd worden; de bomen blijven doorgroeien dus de overlast en schades blijven in de toekomst aanwezig.
Uiteraard is dit een moeilijk besluit maar de problematiek is ook gewoonweg moeilijk. We hebben het over grote, volwassen, gezonde bomen die we allemaal het liefste zouden willen handhaven. Echter ze staan in een ongeschikte omgeving, namelijk een smalle woonstraat. Dat zorgt in toenemende mate voor allerhande problemen die ten koste gaan van de leefomgeving, veiligheid en het woongenot van de bewoners en gebruikers. Deze problemen zijn niet te stoppen en zullen in de toekomst verder toenemen. Hoe verder de bomen uitgroeien, hoe groter de problemen zullen worden. Zie hiervoor de conclusie en het advies in de rapportage van de externe boomadviseur welke is ingeschakeld. Duurzaamheid en toekomstbeeld en –perspectief lange termijn De nadelen die kleven aan het volledig opnieuw beginnen en het daardoor noodzakelijk vervangen van de bomen langs de rijbaan zijn duidelijk. Die nadelen zijn er en moeten ook niet gebagatelliseerd worden. Op die plekken en situaties, waar dat mogelijk is, moeten bomen behouden blijven. Wel moet stilgestaan worden bij de lange termijn visie van het “opnieuw beginnen”. Dit toekomstgericht denken is een aandachtspunt wat op het totaalproject Rijen Noord Oost van toepassing is. Naast de nadelen op korte termijn biedt het namelijk wel aanzienlijke potentie en kansen voor de (middel)lange termijn. We kunnen een nieuwe start maken waarbij de straten
volledig toekomstbestendig ingericht worden. Er zijn in dat geval namelijk geen, of in ieder geval een stuk minder, beperkingen om structureel werk te maken van onze beleidsdoelstellingen op het gebied van onder andere klimaat, groen, duurzaamheid, riolering, berging, en verkeersveiligheid. We hebben de mogelijkheid, en het is ook noodzakelijk, om al deze aspecten in het plan een plek te geven. In dat geval is het ook beter mogelijk om tegemoet te komen aan de wensen van bewoners en stakeholders in de participatie. Zoals eerder vermeld is de huidige wortelopdruk met name ontstaan omdat de bomen te weinig ruimte hebben gekregen (bij aanplant) om zonder wortelopdruk op te groeien. In de nieuwe situatie kunnen we hier nu wel goed rekening mee houden, zowel ten aanzien van de soortkeuze als ten aanzien van de omvang van de groeiplaatsen. Vanuit de afweging korte -en lange termijn kan er op twee verschillende manieren naar dezelfde vraag gekeken worden: -
Is het, vanuit duurzaamheid, wenselijk om de bestaande bomen nu te handhaven?
-
Is het, vanuit duurzaamheid, juist onwenselijk om de bestaande bomen nu te handhaven?
Of:
Ons gemeentelijk beleid op het gebied van duurzaamheid geeft aan dat het noodzaak is de openbare ruimte toekomstbestendig en klimaatadaptief in te richten. We realiseren een dergelijk omvangrijk en kostbaar project uiteraard niet voor de korte termijn. De gemeenteraad heeft het college verzocht de wortelopdruk in de straten nu aan te pakken en de straten duurzaam, klimaatbestendig, fietsvriendelijk en veilig in te richten. Uiteraard doen we een dergelijke operatie in een woonstraat maar één keer in de 40 á 50 jaar. Het is niet wenselijk dat over 10 of 20 jaar opnieuw structurele werkzaamheden in de straten plaatsvinden. Bij handhaving van de huidige bomen zal dat wel het geval zijn; en waarschijnlijk al eerder gezien de omvang van de bomen en de klachten, meldingen en schades uit het nabije verleden. De huidige problematiek blijft in dat geval bestaan en zal verergeren; de bomen groeien immers door. Er moet dus vooruitgekeken worden naar een toekomstbestendige inrichting van de openbare ruimte. Dat is de opdracht. Als gemeente willen we een project realiseren waarbij de bewoners en gebruikers een fijne en duurzame leefomgeving geboden wordt om in te leven en te verblijven, zowel voor de korte maar zeker ook voor de lange termijn. Om deze duurzame, klimaatbestendige leefomgeving mogelijk te maken zal met andere ogen naar de bestaande structuren gekeken moeten worden.
Is het met behoud van de bestaande (groen)structuren in de openbare ruimte mogelijk om een fijne en veilige leefomgeving voor bewoners en gebruikers te realiseren en de noodzakelijke en gewenste klimaatbestendigheid te realiseren? Kanttekeningen advies Het mag duidelijk zijn dat handhaving van het huidige bomenbestand bijdraagt aan de gewenste duurzame vergroening van onze gemeente. Indien de bomen vervangen gaan worden, duurt het vele jaren voordat er weer een optimaal groenbestand in het straatbeeld aanwezig zal zijn. Dat is een gegeven. Daarnaast dragen de huidige bomen bij aan de gewenste duurzaamheid en klimaatbestendigheid (al zijn er bij handhaving ook nadelen t.a.v. dit aspect omdat de mogelijkheden om een duurzame en klimaatbestendige inrichting te realiseren door de huidige bomen juist beperkt worden). De bomen slaan CO2 op en hebben daarmee een belangrijke bijdrage in onze gemeentelijke ambities op het gebied van duurzaamheid en klimaatadaptatie. De wortels en bladkroon houden water vast en bevorderen de opname van water in de bodem. De bomen zijn zo groot geworden dat ze optimaal
bijdragen aan het voorkomen van hittestress; daarbij wel de vermelding dat sommige bewoners deze schaduwwerking juist als hinderlijk ervaren (beperking lichtinval) en dat deze de werking van zonnepanelen beperkt. Zo staat er tegenover een voordeel vaak ook weer een nadeel zoals verderop in deze notitie meermalen valt terug te lezen. Dat is inherent aan een vraagstuk als dit. Huidige omvang bomen en bijbehorende problematiek In zijn algemeenheid kan geconcludeerd worden dat sommige soorten (in dit geval de moeraseik) na verloop van tijd (circa 30 - 40 jaar) niet echt meer geschikt zijn om in een woonstraat te staan. Althans: niet op een korte afstand tot voortuinen en woningen (in te kleine boomspiegels). In grotere groenperken, verder van de bebouwing af, is dit uiteraard wel mogelijk. In woonstraten zorgt de uiteindelijke grootte van de bomen voor problemen. Deze problemen ervaren vooral bewoners en gebruikers, maar ook de gemeentelijke Buitendienst, vanwege het vele herstelwerk aan het straatwerk. Naast de wortelopdruk en worteluitbreiding met bijbehorende overlast en schades in openbaar gebied en op particulier terrein kan daarnaast gedacht worden aan: een verminderde lichtinval in woningen, overlast als geval van blad- en vruchtval in tuinen en dakgoten, overhangende takken en beperkingen aan de opbrengst van zonnepanelen.
Deze problematiek speelt in de Sterkenhoeve nog meer dan in de Riekevoort/Mosselaar omdat het profiel van de Sterkenhoeve veel smaller is. De bomen staan nog dichter op de huizen en de indeling van de openbare ruimte (rijbaan, trottoir, parkeervakken, groen) is veel compacter. Mocht besloten worden tot handhaving van de bomen dan zijn dat nadelen welke in brede zin, door onder andere de gemeente, bewoners en stakeholders, geaccepteerd moeten worden, waaronder ook de eventuele juridische consequenties in de toekomst (aansprakelijkheden). Bij herinrichtingen van het openbaar gebied hebben we, in geval van bomen van deze omvang, te maken met beperkingen (boven- en ondergronds) bij het verwerken van de gemeentelijke beleidsdoelstellingen (bv. op het gebied van klimaatadaptatie, verkeer en participatie) in de plannen. In deze notitie (en de verwijzingen naar de eerder vastgestelde afwegingsnotities) komen deze beperkingen aan bod. Heden ten dage zal er niet snel meer voor gekozen worden om een soort als deze op korte afstanden van voortuinen en woningen aan te planten, omdat we inmiddels weten dat dit op (middel)lange termijn tot problemen gaat leiden, met name ten aanzien van de omvang en wortelgroei. Naarmate de bomen verder groeien wordt het steeds moeilijker om deze problemen het hoofd te bieden.
In dit geval: een moeraseik is geen geschikte soort voor een smalle woonstraat als de Sterkenhoeve. Communicatie en inzicht in de afwegingen bij bestuur, politiek, bewoners en stakeholders Het is van belang om in de uiteindelijke besluitvorming inzicht te geven in de afwegingen. Dat niet iedereen zich zal kunnen vinden in het uiteindelijke besluit (ook bij handhaving niet) staat vast en weten we op voorhand. Als gemeente hebben we uiteindelijk te kijken naar het algemeen belang waarbij we alle (individuele) belangen en wensen in de afweging meenemen. Het is aan ons om in ieder geval de onderliggende belangenafweging volledig, duidelijk en transparant te communiceren. Dit doen wij door deze afwegingsnotitie aan u voor te leggen. De communicatie vindt op de volgende manieren plaats: - Deze afwegingsnotitie wordt, nadat het college een besluit heeft genomen, openbaar en daarmee voor iedereen in te zien; -
Het collegebesluit wordt gecommuniceerd via de project- en participatiewebsite Rijen Noord Oost, via nieuwsbrieven, via de gemeentelijke website, via het weekblad en via de social media;
-
Er wordt een rondgang met de raads- en/of commissieleden door de straten georganiseerd. Zij kunnen zich op deze manier zelf een beeld vormen van de situatie; van zowel de huidige groenstructuur als van de problematiek ten aanzien van de wortelopdruk;
-
Indien gewenst kunnen bewoners en/of stakeholders gebruik maken van het inspreekrecht in een commissie- of raadsvergadering om hun wensen en standpunten (nogmaals) kenbaar te maken.
Scenario’s Indien het college besluit om de moeraseiken te vervangen, dan kan het ontwerp- en participatietraject voor de Sterkenhoeve verder opgepakt en uitgewerkt worden. Bij handhaving is het noodzakelijk om de moeraseiken betere groeiplaatsomstandigheden te geven; en om de openbare ruimte weer te laten voldoen aan het gewenste kwalitatieve niveau (geen gevaarlijke situaties). Dat betekent onder andere dat de bomen grotere boomspiegels moeten krijgen. Omdat de Sterkenhoeve een smalle straat is, blijft er in dat geval te weinig ruimte over om een inrichting te realiseren (voor rijbaan, trottoir en parkeervakken) conform de noodzakelijke afmetingen (CROW-richtlijnen). Dus mocht besloten worden tot handhaving van het huidige bomenbestand dan is een herinrichting van de straat niet aan de orde. Dat is een belangrijke constatering. In dat geval zullen de genoemde nadelen uit deze notitie geaccepteerd moeten worden en blijft de huidige inrichting in stand. Namelijk met behoud van de huidige bomen is er geen kwalitatieve verbetering te bereiken in de inrichting van de openbare ruimte ten opzichte van de huidige situatie.
1 Onderzoek Vermeulen Boomadvies d.d. februari 2020 Om een beeld te krijgen van de mate van wortelopdruk is opdracht gegeven aan Vermeulen Boomadvies om hiernaar onafhankelijk onderzoek te doen. Dit onderzoek is voor alle deelprojecten uitgevoerd. Onderstaand betreft een letterlijke kopie van diverse passages uit het rapport. Voor het volledige onderzoek verwijzen we naar de bijlagen behorende bij deze afwegingsnotitie. Opdracht bomen- en groeiplaatsonderzoek Dit bomenonderzoek en analyse wortelopdruk is uitgevoerd in opdracht van de gemeente Gilze en Rijen. Het betreft het opnemen van de huidige boomgegevens en het analyseren van de huidige en toekomstige groeiruimte en mate van opdruk in de wijk Rijen Noord te Rijen. Conclusie Vermeulen Boomadvies t.a.v. de Sterkenhoeve Met name de moeraseiken en zachte essen veroorzaken in meer of mindere mate opdruk aan de verharding. Dit blijkt uit de resultaten van de analyse. De oorzaak is als volgt: Moeraseiken en zachte essen zijn bomen van de 1ste grootte. Deze bomen groeien hard en worden ruim 20 meter hoog. Hierdoor hebben deze bomen veel ruimte nodig. Die ruimte is niet aanwezig. De wortels gaan vervolgens op zoek naar vocht, zuurstof en organische stof. Dit is vooral te vinden in de voor- en achtertuinen, brandgangen en parkeerplaatsen. In enkele gevallen volgen wortels kabels en leidingen.
Advies Vermeulen Boomadvies Veel bomen in de openbare ruimte hebben te weinig ruimte om te groeien. Dit is bij de moeraseiken en zachte essen vooral ondergronds het geval. De moeraseiken en zachte essen zoeken naar betere omstandigheden wat op deze locatie resulteert in overlast door wortelopdruk, schade aan kabels en leidingen en wortelgroei in voortuinen. De moeraseiken en zachte essen hebben hun eindomvang nog niet bereikt, de bomen willen nog groter worden. De overlast zal toenemen. -
Geadviseerd wordt de moeraseiken en zachte essen in de Sterkenhoeve te kappen.
-
Geadviseerd wordt de kap van de moeraseiken te combineren met groot onderhoud in de straat. Indien dit mogelijk is binnen 3-5 jaar worden geen extra maatregelen geadviseerd. Indien dit langer duurt, wordt geadviseerd nog één keer wortelkap uit te voeren en waar nodig de bestrating te herstellen.
Bij de aanplant van nieuwe bomen dienen geschikte groeiplaatsen te worden gemaakt waarbij voldoende en kwalitatief goede grond wordt aangebracht. Als bomen in de verharding worden aangeplant, is het raadzaam geen bomen van de 1ste grootte aan te planten. Bij voorkeur worden er minder bomen terug geplant, maar met betere en ruimere groeiplaatsen. Optioneel kunnen op enkele locaties, zoals in bochten of hoekpunten van de straten waar de groenstroken breder zijn, enkele bomen worden gespaard. Een en ander dient bij het uitwerken van een ontwerp nader te worden onderzocht.
Samengevat: Bovenstaande betreft de conclusie en het advies van de ingehuurde bomenexpert. Hoe we als
gemeente met dit externe advies omgaan bepalen we uiteraard zelf. Het rapport is als bijlage bij deze notitie toegevoegd. Voor de volledige rapportage wordt verwezen naar de bijlage bij deze notitie.
2 Bewonersparticipatie: bewoners uit de straat Bewonersparticipatie Het samen met bewoners en stakeholders doorlopen van het ontwerptraject (participatie) is een uitgangspunt binnen het project. Überhaupt wordt dit, na de inwerkingtreding van de omgevingswet in juli 2022, een verplichting in de project-aanpak. In alle deelprojecten doorlopen we daarvoor een gelijksoortig stappenplan. Binnen het project Rijen Noord Oost wordt dit onder andere vormgegeven door een participatiewebsite, werkgroepen met bewoners, inloopavonden en communicatie via de beschikbare kanalen (weekblad, gemeentewebsite, social media, bewonersbrieven en nieuwsbrieven). Het doel is om samen met bewoners en stakeholders tot een gedragen plan te komen. Dus: als gemeente vragen we bewoners aan de voorkant hun mening te geven over wat zij belangrijk vinden in de nieuwe inrichting, tegen welke problemen/aandachtspunten zij nu aanlopen en wat zij in de toekomstige inrichting graag veranderd zien. Mening/opinie bewoners deelproject Sterkenhoeve In het participatietraject (gesprekken en communicatie met bewoners) hebben we aandachtspunten, ideeën en wensen opgehaald. Er zijn verschillende opmerkingen over de bomen gemaakt. Daarnaast hebben we de afgelopen jaren diverse meldingen en klachten ontvangen. Enkele bewoners hebben de gemeente in het verleden meermalen benaderd over de problematiek.
Zij ervaren overlast en maken ook melding van schades (o.a. aan huisaansluitingen, funderingen, opgedrukte bestrating). Er zijn brieven en mails geschreven naar het college en de gemeenteraad en er hebben diverse gesprekken tussen bewoners en gemeente plaatsgevonden. Mede naar aanleiding van deze klachten en meldingen is, op verzoek van de gemeenteraad, het project opgestart. Hoe is deze informatie bij ons gekomen? - Klachten en meldingen uit het verleden; -
Gesprekken met bewoners;
-
Brieven/mails naar college en gemeenteraad;
-
Meldingen naar de Buitendienst om het straatwerk op te halen;
-
Meldingen naar de Buitendienst vanwege wortelingroei;
-
Meldingen in de bewonerswerkgroep Sterkenhoeve (zie de gespreksverslagen).
Uit de input die we in de participatie hebben opgehaald volgt dat men van mening is dat de bomen veel te groot zijn geworden waardoor deze zorgen voor onveilige situaties, veel overlast (wortelopdruk) veroorzaken, maar ook schades met zich meebrengen, onder andere: - Kapotte riool huisaansluitingen; -
Wortels groeien in funderingen;
-
Overlast bladval (verstopte dakgoten), vogelpoep en vallende eikels;
-
Opgedrukte verharding in voortuinen en opritten als gevolg van wortelopdruk;
-
Opgedrukte verhardingen in het openbaar gebied (trottoirs en rijbaan) met veiligheidsrisico’s tot gevolg.
Gemeld moet worden dat ervaren overlast als bladval, vogelpoep en vallende eikels, hoe vervelend voor bewoners ook, niet direct aanleidingen zijn om te snoeien danwel te kappen. In de inleiding is hierover al het een en ander gemeld. In geval van deze meldingen en/of klachten kijken we in eerste instantie welke alternatieve oplossingsmogelijkheden er zijn. Een eventuele snoei en/of kap is altijd het allerlaatste redmiddel.
Samengevat: Tijdens de bewonersparticipatie hebben we opgehaald dat men in het deelproject Sterkenhoeve graag ziet dat de bestaande bomen langs de rijbaan vervangen worden voor kleinere exemplaren zodat zij geen overlast meer ervaren, geen schades meer ondervinden van de wortelopdruk en daarbij de situatie veiliger wordt. Dit is ook gebleken uit de meldingen en/of klachten van de afgelopen jaren en eerder afgegeven signalen. Het signaal is dat zij graag weer nieuwe bomen in de staat aangeplant willen hebben om zo toch een groene straat te behouden danwel opnieuw op te bouwen. Uiteraard moet daarbij voorkomen worden dat wortelopdruk in de toekomst terugkomt als de bomen weer groter worden.
3 Visie en ervaringen betrokken stakeholders Hiervoor wordt verwezen naar de inhoud van de Hoofdstukken 3 van de bijgevoegde afwegingsnotities van de deelprojecten 1 (Riekevoort/Mosselaar) en 2 (Doornbos).
4 Gemeentelijk beleid (vastgesteld door college en gemeenteraad) Voor de volledige inhoud van dit hoofdstuk wordt verwezen naar Hoofdstuk 4 van de bijgevoegde afwegingsnotitie van deelproject 1. Het vastgestelde gemeentelijk beleid is uiteraard van toepassing op alle deelprojecten. Hieronder enkele aanvullingen die van toepassing zijn op het deelproject Sterkenhoeve: Aanvullingen ten aanzien van het beleidsonderdeel “Duurzaamheid”: 1. Het lokaal laten infiltreren van regenwater is gemeentelijk beIeid en tevens een eis van het Waterschap. In het projectgebied van Rijen Noord Oost is zeer weinig ruimte beschikbaar om wadi’s en/of verlagingen in te passen. Het deelproject Riekevoort/Mosselaar is een van schaarse locaties waar we dit wel kunnen doen. In veel straten, waaronder ook de Sterkenhoeve, is het zodoende noodzaak om te kijken naar ondergrondse oplossingen zoals waterdoorlatende verharding en waterbergende funderingen. Dit zijn dure en complexe oplossingen waar verschillende (technische) nadelen aan kleven zoals bv. het noodzakelijkerwijs verleggen van kabels en leidingen, het voorkomen dat boomwortels de (vochtige) waterbergende fundering juist ingroeien en het gegeven dat dergelijke oplossingen een ander beheer en onderhoud vergen. Er zijn echter geen bovengrondse alternatieven (zoals in de Riekevoort/Mosselaar wel het geval is). 2.
De aanleg van een ondergrondse waterbergende fundering zal bij handhaving van de bestaande bomen ernstig bemoeilijkt worden danwel onmogelijk zijn.
Aanvulling ten aanzien van het onderdeel “Herinrichting”: Het profiel van de Sterkenhoeve is zo smal dat een herinrichting niet mogelijk is bij het behoud van de bomen. Dat is een zeer belangrijk verschil met het deelproject Riekevoort/Mosselaar waar het profiel breder is en de mogelijkheden dus wat uitgebreider.
5 Technische aspecten Hiervoor wordt verwezen naar Hoofdstuk 5 van de afwegingsnotitie van deelproject 1 (Riekevoort/Mosselaar). De inhoud hiervan is, op enkele aandachtspunten na die we hieronder benoemen, in zijn geheel van toepassing op de Sterkenhoeve. Bij een boven- en ondergrondse herinrichting zijn er beperkingen aan de herinrichtingsmogelijkheden bij behoud van de huidige structuren. Zoals al genoemd geldt ook voor dit Hoofdstuk: vanwege het smalle profiel in de Sterkenhoeve zijn de mogelijkheden voor klimaatadaptieve maatregelen beperkt. Zo zijn er geen mogelijkheden om wadi’s of grote groenvakken aan te leggen. Riolering Zie afwegingsnotitie deelproject 1, Riekevoort/Mosselaar. Aanvulling: het rioolstelsel wordt, conform het gemeentelijk beleid om af te koppelen, omgevormd naar een gescheiden stelsel. Daarvoor moet er een extra rioolbuis in de straat aangelegd worden. Bij handhaving van de bestaande bomen zal dit ernstig bemoeilijkt worden danwel onmogelijk zijn. Dat geldt ook voor het afkoppelen van de daken van de aangrenzende woningen. Kabels en Leidingen Zie afwegingsnotitie deelproject 1, Riekevoort/Mosselaar. Herinrichting Zie afwegingsnotitie deelproject 1, Riekevoort/Mosselaar. Aanvulling 1: De optie om wadi’s en/of verlagingen aan te brengen is in de Sterkenhoeve niet aan de orde. Daarvoor is het profiel te smal; er is geen ruimte.
Aanvulling 2: Bij handhaving is het noodzakelijk om de moeraseiken betere groeiplaatsomstandigheden te geven; dat is ook nodig om de openbare ruimte weer te laten voldoen aan het gewenste kwalitatieve niveau (voorkomen gevaarlijke situaties). Dat betekent onder andere dat de bomen grotere boomspiegels moeten krijgen. Omdat de Sterkenhoeve een smalle straat is, blijft er in dat geval te weinig ruimte over om een rijbaan te realiseren conform de noodzakelijke afmetingen (CROW-richtlijnen). De straat zou in dat geval omgevormd moeten worden tot eenrichtingsverkeer maar dat is verkeerskundig onwenselijk (past niet in de verkeersstructuur en de omgeving van de wijk). Dus mocht besloten worden tot handhaving van het huidige bomenbestand dan is een herinrichting van de straat niet aan de orde. Dat is een belangrijke constatering; dit is hiervoor reeds eerder genoemd. Wortelopdruk Zie afwegingsnotitie deelproject 1, Riekevoort/Mosselaar.
Samengevat: Handhaving van de bestaande bomen heeft de volgende nadelen op technisch vlak tot gevolg. Er zijn beperkingen aan: - De technische uitvoerbaarheid van met name de rioleringswerkzaamheden (vervangen, vernieuwen en/of uitbreiden van de hoofdriolering) en het vervangen van de huisaansluitingen in verband met het afkoppelen van de daken);
-
De mogelijkheden en ontwerpvrijheid om een nieuw ontwerp te realiseren en daarmee tegemoet te komen aan de wensen van bewoners;
-
Het in voldoende mate kunnen oplossen/voorkomen van de wortelopdruk en wortelgroei in tuinen en schades en overlast als gevolg hiervan.
Handhaving van de bomen heeft als voordeel ten aanzien van het technische aspect: - Een voordeel van de handhaving van de bestaande bomen is dat de huidige kabels en leidingentracés (onder de trottoirs) grotendeels ongemoeid kunnen blijven. Bij het verwijderen van de bomen zullen in ieder geval pleksgewijs herstelwerkzaamheden aan de kabels en leidingen nodig zijn.
6 Juridische trajecten in de toekomst Voor de volledige inhoud van dit hoofdstuk wordt verwezen naar de bijgevoegde afwegingsnotitie van deelproject 1. Deze is in zijn geheel van toepassing op deelproject 3 (en de volgende deelprojecten). Zeker geldt dit voor de Sterkenhoeve.
7 Beheer en onderhoud Voor de volledige inhoud van dit hoofdstuk wordt verwezen naar de bijgevoegde afwegingsnotitie van deelproject 1. Deze is in zijn geheel van toepassing op deelproject 3 (en de volgende deelprojecten).