RIB 24-019 Asielketen

RAADSINFORMATIEBRIEF -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Aan

Gemeenteraad

Van

College van burgemeester en wethouders

Portefeuillehouder

Burgemeester Alssema

Onderwerp

Asielketen

Datum collegevergadering

16 april 2024

Behandelend medewerker

Loes van Zuilen

Zaaknummer

1077461

RIB-Nummer

24-019

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------1. Inleiding Als gemeente hebben we een verantwoordelijkheid en opgave in de opvang/huisvesting van vluchtelingen, statushouders en asielzoekers. Samen met de gemeenten in de regio Hart van Brabant werkt het college aan de invulling van deze maatschappelijke opgaven. In deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de stand van zaken. 2. Ontwikkelingen Opvang ontheemden uit Oekraïne De oorlog in Oekraïne blijft voortduren en er is nog geen zicht op wanneer deze afloopt. Dagelijks melden ontheemden uit Oekraïne zich bij de aanmeldcentra voor onderdak. De instroom is groter dan het aantal beschikbare opvanglocaties. Dat maakt dat de vraag naar opvangplekken groot blijft. De Richtlijn Tijdelijke bescherming (RTB) die de opvang mogelijk maakt, loopt per 4 maart 2025 af. Op 26 januari 2024 ontving de Tweede Kamer een brief over de opvang van ontheemden uit Oekraïne. Een interdepartementale werkgroep werkt in afstemming met de VNG aan strategische beleidsopties voor het toekomstig verblijf en terugkeer van ontheemden uit Oekraïne. In de loop van 2024 moet een aantal beleidskeuzes worden gemaakt over de toekomst van de ontheemden in de Europese Unie (EU) en Nederland.

De Europese Commissie inventariseert momenteel de mogelijkheden voor langer verblijf indien de situatie daarom vraagt. Onderdeel van de verkenning is ook de vraag of de RTB na 4 maart 2025 kan worden verlengd voor de bescherming van ontheemden uit Oekraïne. Op nationaal niveau wordt nagegaan wat een verlenging van de RTB betekent voor wet- en regelgeving, ook met het oog op zelfredzaamheid en participatie. In afwachting van verdere Europese besluitvorming over de verlenging van de bescherming, heeft het ministerie aangegeven dat gemeenten tot 4 maart 2026 contracten mogen afsluiten voor opvanglocaties voor ontheemden uit Oekraïne. Deze contracten worden afgestemd op de financieringstermijnen vanuit het Rijk, zodat alle kosten gedekt zijn.

Asielopvang Op 24 januari 2024 nam de Eerste Kamer de Spreidingswet aan. Het doel van deze wet is om asielzoekers evenredig over Nederland op te vangen. Voor de volledigheid wordt kort toegelicht hoe de Spreidingswet werkt. De Spreidingswet doorloopt drie fasen. Fase 1 Capaciteitsbesluit Eens per twee jaar neemt het Ministerie een deelbesluit. Het aantal opvangplekken wordt berekend en bekendgemaakt door het Ministerie. Daarna wordt het aantal opvangplekken verdeeld over de twaalf provincies met behulp van een verdeelsleutel, waarna het vervolgens wordt doorgerekend naar iedere gemeente. Dat gaat op basis van inwoneraantallen en de SES-WOA-score, de sociaaleconomische statusscore welvaart, opleiding en arbeid. De regio’s in een provincie wordt gevraagd om een plan op te stellen over hoe de asielzoekers te spreiden. Gemeenten worden gestimuleerd om asielzoekers te plaatsen op basis van vrijwilligheid. Vervolgens wordt dit plan besproken met de provincie, onder leiding van de Commissaris van de Koning. De Commissaris van de Koning biedt vóór 1 november het plan namens de gehele provincie aan de minister aan. Fase 2 Verdeelbesluit Als het plan voldoet, dan stelt de staatssecretaris het plan vast en dragen de gemeenten en provincie vervolgens zorg voor de realisatie van de opvangplekken.

Als het plan niet voldoende plekken beschikbaar stelt, verdeelt de staatssecretaris de overige plekken op basis van inwoneraantal en sociaaleconomische status. Hierbij wordt meegewogen hoeveel asielzoekers een gemeente eerder opnam. Voor 31 december 2024 stelt de staatsecretaris het Verdeelbesluit vast. Fase 3 Realisatie opvang In het deelbesluit zijn gemeenten opgenomen die een opvanglocatie beschikbaar stellen. Deze gemeenten dienen binnen zes maanden een locatie aan te bieden aan het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) die voldoet aan de Wet COA en de wettelijk gestelde vereisten. Bonusregeling De Spreidingswet bevat een bonusregeling voor gemeenten die gedurende lange tijd aanzienlijk meer asielzoekers opvangen dan hun eigen vastgestelde taakstelling. Voor Gilze en Rijen betekent dit dat we in 2024 voor elke asielzoeker die wij meer opvangen een bonus kunnen ontvangen. De bonusregeling en de manier van aanvragen wordt op dit moment uitgewerkt door het Rijk. Het is niet duidelijk wanneer de aanvraag ingediend kan worden en we het geld ontvangen. 3. Regionale opgave en aanpak De regio Hart van Brabant stelde in 2023 vooruitlopend op de Spreidingswet een plan op. In dit plan staan uitgangspunten waar alle colleges van de regio mee instemden.

Een van die uitgangspunten is dat de regio Hart van Brabant de opgaven collectief aanpakt, als ware ze één gemeente, en dat alle gemeenten een uiterste inspanning leveren om de eigen gemeentelijke taakstellingen voor 100% te behalen. In het deelbesluit van het ministerie staat dat Hart van Brabant 2373 asielzoekers moet opvangen. In het deelbesluit is Gilze en Rijen verantwoordelijk voor 153 opvangplekken voor asielzoekers en 6 plekken voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV). De opgave

voor ontheemden uit Oekraïne is voor de regio Hart van Brabant 1879 en voor de gemeente Gilze en Rijen 114. Dit maakt de gemeentelijke taakstelling voor Gilze en Rijen opgeteld 273. Het regionale plan van Hart van Brabant wordt geactualiseerd op basis van deze taakstelling. Het deelbesluit voor de opvang van asielzoekers staat voor twee jaar vast. De opgave voor ontheemden uit Oekraïne staat voor zes maanden vast. 4. Wat hebben we tot nu toe gedaan Ontheemden uit Oekraïne Sinds 27 juni 2023 vangen we 30 volwassen ontheemden uit Oekraïne op. De opvang is gerealiseerd aan de A58 op een locatie in eigendom van hotelketen Van der Valk. Deze locatie is geopend op initiatief van de hotelketen. Omdat er landelijk een tekort aan plekken was/is en we een locatie beschikbaar hadden die niet direct een belasting oplevert voor de gemeenschap en de doelgroep onze voorzieningen nauwelijks belast hebben we hieraan meegewerkt. Het Rode Kruis coördineert de opvang en biedt maatschappelijke begeleiding. De ontheemden maken gebruik van een externe huisartsenpost zodat de lokale huisartsen worden ontlast. Op de opvanglocatie is 24 uur per dag beveiliging aanwezig. We gaan kortdurende contracten aan, zodat we snel kunnen bijsturen als de situatie daarom vraagt. De contracten worden alleen verlengd als: - De opvang goed verloopt.

Dat wil zeggen dat de samenwerking tussen partners goed gaat, de ontheemden tevreden zijn over hun verblijf en er is een veilige omgeving op en rond de opvanglocatie. - De huidige partners bereid zijn om de opvang te verlengen. We gaan bijvoorbeeld geen opvang op een andere locatie opzetten. - Landelijk er een tekort is aan opvangplekken, waardoor er een noodzaak blijft dat de opvang bij Van der Valk open blijft. - Alle kosten om een opvang mogelijk te maken, gedekt worden door het Rijk. Crisisnoodopvang ontheemden Van 14 september tot 2 november 2023 zijn 100 ontheemden uit Oekraïne tijdelijk opgevangen in het hotel Gilze-Tilburg. Dit was naar aanleiding van een noodbrief die minister Van der Burg naar alle gemeenten had gestuurd omdat alle plekken vol waren en er wekelijks 400 in Nederland aan kwamen. Deze groep ontheemden zou opgevangen worden in Loon op Zand, maar de locatie was nog niet gereed waardoor we 6 weken tijdelijk onderdak hebben geboden. Tijdelijke opvang Alleenstaande Minderjarige Vreemdelingen Het asielzoekerscentrum in Gilze en Rijen bestaat dit jaar 31 jaar. Op deze locatie worden maximaal 1200 asielzoekers opgevangen. In augustus 2023 ontving de gemeente de vraag of we tijdelijk 50 Alleenstaande Minderjarige Vreemdelingen wilden opvangen, omdat de locatie bij de gemeente Zundert nog niet gereed was.

Het AZC heeft tot eind januari 2024 met onze toestemming deze groep tijdelijk gehuisvest. Ondanks het tijdelijk verblijf van deze groep is het maximaal aantal asielzoekers, zoals opgenomen in de bestuursovereenkomst, niet overschreden. 5. AZC in de media Rondom de behandeling van de Spreidingswet in de Eerste Kamer hebben we diverse vragen over AZC Gilze en de gemeente beantwoord en meegewerkt aan interviewverzoeken van BN De Stem en Omroep Brabant. Nieuwsplatform ThePostOnline.nl besteedde eind 2023 en begin 2024 met enkele achtergrondverhalen aandacht aan AZC Gilze.

6. AZC bedrijfsvoering In 2023 zijn er nieuwe locatie-managers gestart binnen AZC Gilze. De samenwerking verloopt goed en elk kwartaal is er een overleg met het COA en de burgemeester om bij te praten over de laatste ontwikkelingen. In het voorjaar 2023 was er sprake van overlast door een groep asielzoekers. Het COA heeft maatregelen genomen op deze groep met als resultaat dat er nauwelijks nog incidenten zijn. Met de nieuwe managers worden afspraken afgestemd en indien nodig bijgesteld. Dit heeft er onder andere toe geleid dat de samenwerkingsafspraken op openbare orde en veiligheid met betrokken partners zijn uitgewerkt en deze worden in april vastgesteld door de lokale Driehoek. 7. Overlegcommissie Afgelopen jaar waren de omwonenden erg geïnteresseerd in de verbouwingen die plaatsvinden bij het COA en de flora en fauna. Op deze thema’s zijn ze door het COA en vakspecialisten van de ABGorganisatie uitgebreid geïnformeerd. We hebben gemerkt dat omwonenden interesse hebben in uiteenlopende thema’s. Met het COA is afgesproken dat zij jaarlijks bij omwonenden ophalen welke thema’s zij willen bespreken, zodat deze thema’s voorbereid kunnen worden en het juiste specialisme aanwezig is. Daarnaast is deze overlegcommissie ook bedoeld om omwonenden en betrokken bij te praten over recente ontwikkelingen en vroegtijdig signalen op te halen.

Afgelopen jaar zijn er geen zorgen geuit en is het beeld bij de omwonenden dat het rustig is op het AZC. 8. Bouwactiviteiten In 2023 is fase 2 van de renovatie en verbouwing uitgevoerd. De verwachting was dat eind mei 2023 de gebouwen in gebruik genomen zouden worden, die planning is niet gehaald en is begin 2024 geworden. Er kunnen nu mindervalide asielzoekers opgevangen worden. Op 31 mei 2023 is de omgevingsvergunning verleend voor fase 3. De gebouwen worden op dit moment gerenoveerd en verbouwd. De verwachte oplevering is juli tot oktober 2024. De vergunningen voor fase 4 zijn aangevraagd en de start van de verbouwing wordt verwacht tussen april en augustus 2024. de vergunningsaanvraag voor fase 5 is in voorbereiding.