Raadsvoorstel Verduurzamen/vervangen openbare verlichting

RAADSVOORSTEL Commissie Ruimte: Afdeling: Zaaknummer:

4 juni 2024

Raadsvergadering:

17 juni 2024

Openbare Ruimte 1078510

Portefeuillehouder: Programma:

Wethouder Machielsen 2

Voorstel tot verduurzamen/vervangen openbare verlichting

1. Voorgesteld besluit 1. Een uitvoeringskrediet voteren voor het vervangen van 765 niet-LED armaturen en het vervangen van 115 lichtmasten van € 631.000,-- exclusief BTW. 2. Eerdere besluitvorming N.v.t 3. Samenvatting Van alle armaturen (4928 stuks) in de gemeente Gilze en Rijen is reeds 84% uitgevoerd in een energiezuinige LED variant. Het resterende deel van ca. 765 armaturen moet nog vervangen worden door LED. Het merendeel van deze armaturen heeft milieuonvriendelijke kwikhoudende PL en TL lampen. Vanaf 24 februari 2023 worden er geen PL en TL lampen meer geproduceerd in Europa en/of geïmporteerd vanuit het buitenland. Vanwege de beperkte levensduur en beperkte beschikbaarheid stellen we voor deze armaturen te vervangen. Daarnaast zijn 115 lichtmasten aan vervanging toe vanwege het bereiken van de technische levensduur. Het college vraagt de raad om € 631.000 beschikbaar te stellen voor het vervangen van 765 niet-LED armaturen en het vervangen van 115 lichtmasten.

Voorstel 4. Inleiding De gemeente Gilze en Rijen heeft totaal 4928 verlichtingsobjecten. Van alle openbare verlichtingsobjecten is reeds 84% uitgevoerd in een energiezuinige en duurzame LED variant. De resterende 16% hebben op dit moment nog een milieuonvriendelijke kwikhoudende PL of TL lamp. Ondanks dat deze lampen een relatief zuinige lichtbron zijn, is conform Europese aanbevelingen de productie van deze lampen gestopt. Concreet betekent dit dat er vanaf februari 2023 geen PL en TL lampen meer geproduceerd worden in Europa en/of geïmporteerd vanuit het buitenland. Vanwege de beperkte levensduur en de beperkte beschikbaarheid willen we deze armaturen vervangen door LED verlichting. De benodigde investering om alle 765 niet-LED armaturen te vervangen voor een gedimde LED variant met telemanagement is geraamd op € 534.000. Daarnaast naderen 115 masten hun vervangingstermijn van 50 jaar. Door het bereiken van de vervangingstermijn komen steeds meer (gevaarlijke) schades in beeld. Lichtmasten zijn dusdanig verroest dat omvallen of afbreken dreigt en ze niet meer schilderwaardig zijn. Om te voorkomen dat we een nieuw armatuur plaatsen en binnen een paar jaar de mast moeten vervangen, stellen we voor de masten van 45 jaar en ouder te vervangen. De benodigde investering om 115 masten van 45 jaar en ouder te vervangen is geraamd op € 97.000.

Zaaknummer: 1078510

Klimaatakkoord Nationaal zijn er energiebesparingsdoelstellingen, het zogenaamde ‘Energieakkoord’, vastgesteld die impact hebben op het terugdringen van het energieverbruik van de OVL-installatie. De landelijke ambitie is om in het jaar 2030 minimaal 50% energiebesparing te hebben bereikt ten opzichte van 2013. De afspraken uit dit energieakkoord zijn integraal opgenomen in het in 2019 opgestelde Klimaatakkoord. Op peildatum 1 januari 2024 heeft de gemeente Gilze en Rijen een besparing van bijna 50% gerealiseerd. Na het vervangen van alle niet-LED armaturen wordt deze besparing 59%. Hiermee voldoen we in het jaar 2026 aan de landelijke ambitie. 5. Argumenten 1.1 In februari 2023 is de productie van PL en TL lichtbronnen gestopt. De levensduur van deze lichtbronnen is beperkt. De voorraad in de markt zal snel afnemen. De verwachting is dat ze binnen enkele jaren niet meer leverbaar zijn en elk jaar steeds duurder worden. 1.2. Door het versneld vervangen door LED gaat het energieverbruik omlaag. Een lager energieverbruik betekent minder CO2-uitstoot. Naar verwachting zal het energiegebruik 59% lager zijn ten opzichte van 2013. Hiermee voldoen we aan de doelstellingen van het energieakkoord te weten 50% energiebesparing in 2030. 1.3 Led heeft een langere levensduur en gaat ongeveer 100.000 branduren mee.

Bij conventionele verlichting (PL en TL lichtbronnen) moet gemiddeld elke 3 á 5 jaar de lamp worden vervangen. Dit is kostbaar en arbeidsintensief. Voor Led is de levensduur ca. 25 jaar. Dit betekent minder onderhoud en gaat naar verwachting het aantal storingen omlaag. Tevens is LED de standaard op de verlichtingsmarkt en goedkoper en zuiniger dan voorheen. 1.4. De vervangingstermijn voor armaturen is gesteld op 25 jaar. Van de 765 niet led armaturen zijn er 387 waarvan deze termijn is verstreken, ca. 306 die op korte termijn ook aan vervanging toe zijn en ca. 72 stuks die we vroegtijdig vervangen. Zie onderstaande tabel. Leeftijd Aantal 26 jaar en ouder 178 20 - 25 jaar 209 15 - 19 jaar 306 10 – 15 jaar 55 9 jaar en jonger 17 Totaal 765 Leeftijdsopbouw niet LED armaturen

1.5 Alle armaturen voorzien we van telemanagment waardoor we weer meer energie kunnen besparen. Vanuit een centraal te bedienen systeem kunnen we op afstand de openbare verlichting aansturen en elk gewenst dimprofiel instellen en aanpassen. Tevens controleert het systeem of de verlichting wel goed werkt en kan op basis daarvan preventief onderhoud worden gepleegd. 1.6 Door het vervangen van 765 conventionele armaturen door energiezuinige LED armaturen is het hele areaal van dimbare LED armaturen voorzien (waarvan 90% dynamisch dimbaar). 1.7 Het dynamisch dimmen maakt het mogelijk om alternatieve dimregimes te voorzien waardoor er een maximale besparing op energie en exploitatiekosten is te bereiken. 1.8 Lichtmasten van 45 jaar en ouder zijn dusdanig verouderd (o.a roestvorming) dat omvallen of afbreken dreigt en ze niet meer schilderwaardig zijn. 1.9 Het vervangen van lichtmasten van 45 jaar en ouder kan tegelijkertijd met het vervangen van de armaturen worden uitgevoerd. Hierdoor besparen we kosten en het is bovendien duurzamer. 1.10 Omdat in één keer een groot aantal lichtmasten en armaturen wordt vervangen, kunnen deze tegen een lager bedrag worden aangekocht.

Zaaknummer: 1078510

6. Risico’s en kanttekeningen 1.1 Met name de materiaal- en brandstofprijzen zijn de afgelopen jaar gestegen en de verwachting is dat deze trend zich voorlopig doorzet. In de raming is geen rekening gehouden met een buffer om een eventueel nadelig aanbestedingsresultaat als gevolg hiervan op te kunnen vangen. 1.2 De raming is gebaseerd op een gemiddeld prijs voor armaturen en masten. Armaturen en masten uit het duurdere segment (specials), vragen om specifiek maatwerk. Dit zijn veelal armaturen en masten in de centrumgebieden en specifieke armaturen ter voorkoming van verstoring voor de fauna. De keuze voor een specifiek type armatuur of mast kan tot hogere kosten leiden. 1.3 Veel gemeenten gaan momenteel over tot vervanging van de niet LED armaturen. Hierdoor is het mogelijk dat de druk op de capaciteit voor zowel aannemers als leveranciers van armaturen toeneemt. Dit kan een negatieve invloed hebben op de aanbesteding en planning.

1.4 Bij vervanging hanteert de gemeente de volgende basis uitgangspunten: - We hanteren de NSVV normen en ROVL 2011 als richtlijn; - Materialen voldoen aan Nederlandse- en Europese normen en aan duurzaamheidscriteria; - De functie van de weg is vastgelegd in het wegcategoriseringsplan en dient als uitgangspunt voor het verlichtingsniveau; - Dynamisch dimbare energiezuinige LED verlichting in warm witte kleur is de standaard; - Voor het vervangen van lichtmasten passen we gecoate stalen lichtmasten toe in RAL kleur 6005 (mosgroen)-7016 (antraciet) of 7021 (donkergrijs). - Van de lichtmasten ouder dan 45 jaar bepalen we eerst de kwaliteitstoestand door visuele inspectie en beoordelen we de technische kwaliteit. Pas na afkeur volgt vervanging. - Bij het vervangen van armaturen houden we rekening met de negatieve effecten op de flora en fauna; 7. Alternatieven 1. In sommige armaturen kan je een losse ledlamp (retrofit) plaatsen. Deze losse ledlamp gaat ongeveer een 8 jaar mee. Echter om dit mogelijk te maken dienen er een aantal elektrotechnische aanpassingen plaats te vinden in de bestaande inmiddels verouderde armatuur. Bovendien is deze oplossing niet bij alle armatuurtype mogelijk waarbij we op voorhand niet weten bij welke armaturen dat wel en niet mogelijk is. We investeren dan in een niet optimale en tijdelijke oplossing voor afgeschreven armaturen.

De totale kosten zijn hierdoor nauwelijks goedkoper dan nu direct een nieuw ledarmatuur aan te schaffen. 2. Het vervangen van de armaturen uitstellen: in dat geval lopen we het risico dat de oude lampen/armaturen niet meer leverbaar zijn, we geen openbare verlichting kunnen garanderen waardoor onnodige onveilige situaties kunnen ontstaan en we de gemeentelijke en landelijke duurzaamheidsambities niet behalen; 8. Lasten, baten en dekking Investering: De totale kosten voor de uitvoering van het project worden geraamd op een bedrag van € 631.000. Deze kosten kunnen als volgt worden gespecificeerd: • •

Vervangen 765 armaturen Vervangen 115 lichtmasten

€ 534.000 (afschrijving lineair 25 jaar) € 97.000 (afschrijving lineair 50 jaar)

Eenmalige kosten: Niet van toepassing

Zaaknummer: 1078510

Structurele kosten: De structurele afschrijvingslasten bedragen m.i.v. 2026 € 23.300 (€ 534.000/25 + € 97.000/50). Op basis van de boekwaarde per 1 januari van het lopende jaar, wordt rente aan de investeringen toegerekend. Het begrote renteomslag percentage voor 2024 bedraagt 0,5% en vanaf 2025 1%. Dekking: Met de structurele kapitaallasten (rente + afschrijving) is rekening gehouden in de meerjarenbegroting 2024-2028. De afschrijvingslasten worden ten laste gebracht van de bestemmingsreserve Openbare Verlichting en de rentelasten ten laste van de hiervoor in de begroting geraamde stelpost. 9. Duurzaamheid en inclusie Led is een duurzame vorm van verlichting. Het energieverbruik is laag (minder CO2-uitstoot) en ledverlichting gaat langer mee dan conventionele verlichting. Ledverlichting heeft de mogelijkheid om op verschillende niveaus te worden gedimd, bijvoorbeeld op de late avond en in de nacht. Hierdoor is er minder verstoring voor de fauna en wordt bovendien nog meer energie bespaard. Energie Door het ombouwen van de verlichting is een energiebesparing en langere levensduur te verwachten. Hierdoor zal er minder onderhoud hoeven plaats te vinden. Door het versneld vervangen door LED voldoen we aan de doelstellingen van het energieakkoord , te weten 50% energiebesparing en Co2 reductie in 2030.

Alternatieve dimregimes Binnen de gemeente passen we per gebied een dimregime toe. Deze zijn voorzien van telemanagement en deze dimregimes zijn op afstand aanpasbaar. Met het aanpassen van deze dimregimes in bijvoorbeeld woongebieden en buitengebieden kunnen we extra besparen. Bij het toepassen van deze dimregimes op de huidige situatie besparen we binnen de gemeente Gilze en Rijen direct 12% op het totaalverbruik. Zodra de gemeente volledig voorzien is van dimbare LED verlichting levert het aanpassen van deze dimregimes een besparing op van circa 16%. Inclusie Op locaties waar we lichtmasten gaan vervangen streven we ernaar, indien (licht)technisch mogelijk, de lichtmasten zodanig te positioneren dat er voldoende vrije begaanbare ruimte op de stoep overblijft. 10. Relatie tot ABG-Organisatie Binnen de ABG organisatie zal worden samengewerkt om zowel de vervanging als het onderhoud openbare verlichting gezamenlijk in 2024 aan te besteden. Het doel is een raamovereenkomst aan te gaan voor onderhoud en vervanging openbare verlichting ABG gemeenten 2024-2028. In BaarleNassau en Alphen-Chaam worden ook voorstellen voorbereid om de niet LED armaturen te vervangen. De uitvoeringsplannen zullen, na besluitvormig in colleges en gemeenteraden op elkaar afgestemd worden. 11. Communicatie en vorm van participatie De communicatie komt bij de verdere uitwerking aan bod.

Zaaknummer: 1078510

12. Vervolg Nadat het uitvoeringskrediet door u beschikbaar is gesteld starten we het aanbestedingstraject. Het streven is om in het 4e kwartaal een nieuwe raamovereenkomst onderhoud en vervanging af te kunnen sluiten en medio voorjaar 2025 te kunnen starten met de uitvoering van de vervangingen.

BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN GILZE EN RIJEN P.A.M. (Monique) van Bavel D.A. (Derk) Alssema Secretaris burgemeester

Bijlage(n) :

Zaaknummer: 1078510

Agendapunt Vergadering d.d. 17 juni 2024 DE RAAD VAN DE GEMEENTE GILZE EN RIJEN; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders nr. 1078510;

gelet op het bepaalde in; besluit: Een uitvoeringskrediet voteren voor het vervangen van 765 niet-LED armaturen en het vervangen van 115 lichtmasten van € 631.000,-- exclusief BTW.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 18 juni 2024 DE RAAD VOORNOEMD, de griffier,

de voorzitter,

S. van Dijk

D.A. Alssema

Zaaknummer: 1078510