Raadsvoorstel tot doorstart project Spoorzone Rijen

RAADSVOORSTEL Commissie Ruimte Raadsvergadering: Cluster: Afdeling

21 maart 2023 3 april 2023 Projecten RO/STAF

Agendapunt: Portefeuillehouder: Programma:

Wethouder Scheifes 8.5 Spoorzone

Voorstel tot doorstart project Spoorzone Rijen

1. Voorgesteld besluit 1. Het project Spoorzone Rijen te vervolgen met een aangepaste onderdoorgang voor langzaam verkeer, met een doorrijdhoogte van 2,50 m, een breedte van 5 meter en hellingspercentages van 4%. Dit conform het resultaat van bestuurlijk overleg tussen Rijk, provincie en gemeente; 2. De gemeente financiert 25,7% van € 63 mln. (= de totale projectkosten van € 65 mln. minus een geraamde bijdrage van ProRail van € 2 mln., zie financiële paragraaf van dit voorstel); 3. Het opdrachtgeverschap voor het project Spoorzone Rijen bij de gemeente te leggen, namens Rijk, provincie en gemeente; 4. De aanpassingen die nodig zijn voor een goede bereikbaarheid van Rijen-Zuid voor de brandweer uit te werken, als onderdeel van de totale projectkosten; 5. Het bestemmingsplanproces ‘Spoorzone Rijen’ te hervatten op basis van de aangepaste scope; 6. Het college opdracht te geven samen met Rijk en provincie een gewijzigde Bestuursovereenkomst (BOK2023) op te stellen. 2. Eerdere besluitvorming Raadsbesluit 30 september 2019: start uitwerken planfase op basis voorkeursalternatief. Raadsbesluit 17 juni 2021: aanpassen hellingshoeken toeritten onderdoorgang. Raadsbesluit 9 maart 2022: aanhouden vaststellen bestemmingsplan. Collegebesluit 21 juni 2022: vier stappenplan uitwerken project. 3.

Samenvatting Een jaar na het raadsbesluit om de vaststelling van het bestemmingsplan: ‘Spoorzone Rijen’ aan te houden hebben Rijk, provincie en gemeente een principeakkoord bereikt over de financiering, scope en governance van het project. De scope van het project is aangepast. Een nieuw te sluiten Bestuursovereenkomst (BOK2023) zal de afspraken over financiën, risico’s, governance en scope tussen partijen vastleggen, nadat de gemeenteraad de kaders hiervoor via dit raadsvoorstel heeft vastgesteld. In dit voorstel wordt de gemeenteraad gevraagd om in te stemmen met de aangepaste scope, kennis te nemen van de gemaakte bestuurlijke afspraken en het college de opdracht te geven om alle bijbehorende projectwerkzaamheden in gang te zetten.

Zaaknummer: 1006037

Voorstel

4. Inleiding In het programma spoorzone Rijen willen we het gebied rondom het spoor zo ontwikkelen dat het er goed en veilig wonen, werken en reizen is. We willen een veilige oversteek, een aantrekkelijk gebied, veilige perrons en geluidswerende maatregelen. En ook een frisse, groene en moderne uitstraling van de omgeving rond het station die past binnen Rijen. In juni van 2022 heeft het college vier stappen benoemd om duidelijkheid te scheppen voor het programma spoorzone. De vier stappen moeten duidelijkheid scheppen over:  de verdere planontwikkeling;  de toekomstige brandweerzorg voor Rijen Zuid;  de projectorganisatie en financiering;  de afronding van het bestemmingsplan. In die aanpak staan centraal een veilige fiets- en voetgangersonderdoorgang en de brandweerzorg voor Rijen Zuid Na meerdere ambtelijke overleggen tussen rijk, provincie en gemeente, met bestuurlijke overleggen op 25 februari 2022, 19 september 2022, 23 november 2022, 21 december 2022 en 28 februari 2023 zijn partijen tot een principeakkoord gekomen over het vervolg van het project Spoorzone Rijen (in de Bestuursovereenkomst genoemd: “overwegproject Julianastraat Rijen”). Dit principeakkoord wordt na besluitvorming in de gemeenteraad van Gilze en Rijen nader uitgewerkt in een hernieuwde Bestuursovereenkomst (BOK2023) tussen rijk, provincie en gemeente.

Deze BOK2023 biedt een kader voor het vervolgen van het project, met daarin voldoende duidelijkheid omtrent scope, financiële verhoudingen, risicoverdeling en governance. 5. Argumenten 1.1 meer veiligheidsbeleving en comfort De veiligheidsbeleving en het comfort van het fietsend verkeer wordt verbeterd door kortere toeritten en een minder diepe onderdoorgang en de inpasbaarheid van de onderdoorgang in zijn omgeving (vooral Stationsstraat) wordt sterk verbeterd. De aangepaste onderdoorgang vergroot de leefbaarheid in de directe omgeving van het station. 1.2 kostenbesparing Met deze aanpassing ontstond een opening in het overleg over de projectkosten tussen Rijk, provincie en gemeente, omdat er een aanzienlijke besparing is te realiseren voor het project. Waar bij het begin van de onderhandelingen de berekende investering € 74,5 miljoen bedroeg, kwam met o.a. deze aanpassing de berekende investering uit op € 65 miljoen. 1.3 bijdragen aan autoluw maken centrumgebied Met de onderdoorgang voor langzaam verkeer wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan het doel om het centrumgebied van Rijen meer autoluw te maken. 2.1 concrete duidelijkheid over gemeentelijke bijdrage Voorheen was niet duidelijk afgesproken hoe de partijen de extra kosten zouden verdelen. De gemeente leek op te moeten draaien voor 84% van de meerkosten.

Nieuw is dat er een duidelijke kostenverdeling is afgesproken voor de totale investering: de gemeente betaalt 25,7%, de provincie 35% en het Rijk 39,3%. Zaaknummer: 1006037

2.2 P85-waarde als uitgangspunt gemeentelijke bijdrage Bij het budgetteren is een kostenraming met een zekerheidsmarge van 85% als meetlat gebruikt. Dat wil zeggen: er is een kans van 85% dat de uiteindelijke projectkosten minder zullen zijn dan € 65 mln. (= € 63 mln. + bijdrage ProRail van € 2 mln.) bij het genoemde prijspeilmoment. Deze kosten worden met de hernieuwde afspraak tussen partijen gedekt. 2.3 Go / No Go moment in het najaar Als de projectkosten hoger (of lager) worden dan de geraamde kosten dan neemt de gemeente hiervan 25,7% voor zijn rekening. De voor het project gereserveerde middelen binnen de gemeentebegroting zijn voldoende om de begrote € 16,2 mln. te dekken. De ontwerpaanpassing en de aangepaste kostenraming die dit bedrag moeten verifiëren volgt in het najaar van 2023. Met de kostenraming van najaar 2023 verschijnt een bestuurlijk GO-NOGO moment voor het vervolg van het project, met inachtneming van de kaders die door de raad zijn meegegeven.

3.1 gemeente is van de drie BOK-partijen de meest logische opdrachtgever De argumenten voor het nemen van de rol als opdrachtgever zijn divers:  Omgevingsmanagement, communicatie en participatie kunnen tijdens de planfase het beste vanuit de gemeentelijke organisatie worden uitgevoerd;  Het project wordt binnen de gemeentegrenzen uitgevoerd;  Gemeente heeft nog veel eigen taken die vanuit de ruimtelijk-juridische kaders worden uitgevoerd, zoals aankoop/onteigening gronden en panden, sloop en sanering en de bestemmingsplanprocedure;  Het project kent – naast door ProRail uit te voeren scope – voldoende gemeentelijke scope;  Een goede set afspraken over rolverdeling en mandaten maakt zaken helder die aanvankelijk niet helder waren. 3.2 governanceplan als basis voor het opdrachtgeverschap Uit het AT Osborne rapport kwam de aanbeveling om de governance te verbeteren. In een “governanceplan” wordt de gehele projectaansturing beschreven en door partijen akkoord bevonden. Hiermee geven we uitvoering aan de aanbeveling van AT Osborne. Het governanceplan wordt als bijlage gehecht aan een hernieuwde Bestuursovereenkomst (BOK2023) voor het overwegproject Julianastraat. 4.1 gebiedsgerichte opkomsttijden vanaf medio 2023 Vanaf medio 2023 gelden voor de brandweer gebiedsgerichte opkomsttijden. Deze vervangen de huidige opkomsttijden zonder marge in de tijd.

Waar de opkomsttijd voorheen was vastgesteld op 8 minuten voor woningen en 12 minuten voor industriepanden komt daar medio 2023 een gebiedsgerichte methodiek voor in de plaats. Dit zorgt voor andere referentiewaarden en een bandbreedte. Dit zorgt ervoor dat eventuele langere aanrijdtijden binnen de nieuwe normering gaan vallen. Uitgangspunt blijft dat we streven naar zo kort mogelijke routes en tijden. De gemeenteraad zal over de systematiek nader worden geïnformeerd bij de behandeling van de meerjarenbeleidsstukken van de veiligheidsregio in Q2-2023.

Zaaknummer: 1006037

4.2 verschillende aanrijdroutes als basis voor de brandweerzorg Met enkele aanpassingen in de openbare ruimte kunnen we de opties Vincent van Goghstraat en tunnel N631 uit het rapport van Twynstra Gudde verder uitwerken. Het betreft onder andere een paar “doorsteken” tussen de wijk Grote Spie en Militaire wijk in Rijen-Zuid en toegangsaanpassingen bij de spoorwegovergang Vincent van Goghstraat en het aanpassen van VRIinstellingen langs de N282. Hoewel dit niet een directe invloed op aanrijtijden heeft, kan een actieve campagne in Rijen over brandpreventie (1 juli 2022 zijn rookmelders verplicht geworden) bijdragen aan voorkomen en tijdig signaleren van branden door inwoners (optie 6 uit het rapport). Dit kan als maatregelen worden toegevoegd aan de aanpassingen rondom brandweerzorg in Rijen.

4.3 inzet brandweerdienst Defensie op vliegbasis Gilze-Rijen Bij het uitwerken van de resultaten van het onderzoek heeft het Ministerie van Defensie aangegeven dat er door hernieuwde inzichten mogelijk in de toekomst ruimte is voor de inzetbaarheid van hun basisbrandweerzorgeenheid buiten de poort. De komende periode zal bekeken worden welke rol deze eenheid met 4 personen (TS4) aanvullend kan hebben in RijenZuid. Let wel: alleen de rijtijd van een tankautospuit met 6 bemanningsleden (TS6) is maatgevend voor de rijtijd en het voldoen aan de wettelijke kaders. De TS4 van de luchtmachtbasis kan alleen worden gezien als voorpost-assistentie in de eerste minuten na een melding. Na het arriveren van de brandweer uit Rijen kan de luchtmachtbrandweer waar mogelijk weer snel terug naar hun eigen primaire verzorgingsgebied. 5.1 aangepaste scope zorgvuldig verwerken in bestemmingsplan Onderzoeken zijn nodig om de effecten van de wijzigingen in het plan (vooral verkeerskundig) te bepalen. Zodra deze onderzoeken zijn afgerond, omgevingscommunicatie hierover heeft plaatsgevonden en de documentatie op orde is zal het bestemmingsplan opnieuw door het college worden beoordeeld en kan vervolgens aan de raad worden voorgelegd om deze in gewijzigde vorm vast te stellen. Na vaststelling staat het bestemmingsplan open voor beroep.

Na afronding van de beroepsprocedure kan bij onherroepelijkheid van het bestemmingsplan een eventueel onteigeningsproces worden opgestart. 6.1 voorgestelde besluiten 1,2,3 en 4 op de eerste pagina van dit raadsbesluit zijn randvoorwaardelijk De eerste vier voorgestelde besluiten zijn randvoorwaardelijk voor het kunnen opstellen en ondertekenen van een gewijzigde bestuursovereenkomst (BOK2023). De BOK2023 legt afspraken tussen partijen vast. Het is de verwachting dat de BOK2023 in het najaar van 2023 kan worden ondertekend, na het GO-NOGO besluit (zie argument 2.3).

6. Risico’s en kanttekeningen 2.1 financieel De deelname van de gemeente Gilze en Rijen aan de ontwikkeling van de spoorzone Rijen kent financiële risico’s. Deze hebben te maken met loon- en prijsstijgingen en met onvoorziene zaken die de scope van het project beïnvloeden. Om de risico’s zo goed mogelijk te beperken wordt verdere besluitvorming stapsgewijs genomen. GO-NOGO beslissingen hangen samen met planningsmijlpalen. De eerstvolgende mijlpaal is het afronden van de planfase, met een “variantbeslissing1” en een kostenraming. Dit eerste moment zal in het najaar van 2023 plaatsvinden. Vervolgens zijn er twee besluitmomenten vastgesteld in het proces: een “realisatiebeslissing” en een “gunningsbeslissing”. 1

Het woord “variantbeslissing” is afkomstig uit het kernproces van ProRail. Het houdt in dat bij deze mijlpaal het voorgestelde ontwerp stabiel en uitgewerkt is en goed voor de volgende fase: detailuitwerking, die leidt tot de volgende ProRail mijlpaal “realisatiebeslissing”.

Zaaknummer: 1006037

Deze momenten zijn belangrijk om de steeds nauwkeuriger bepaalde projectkosten te spiegelen aan het beschikbare projectbudget. 5.1 juridisch De inwerkingtreding van de Omgevingswet (nu voorzien op 1 januari 2024) kan van invloed zijn op de mogelijkheid om onder de huidige wetgeving aan een onteigeningsprocedure te beginnen. Als tegen het bestemmingsplan beroep wordt aangetekend, dan bestaat een kans dat dit risico zich zal voordoen. Beperken van het risico betekent zo snel – maar ook zorgvuldig – mogelijk over te gaan tot het vaststellen van het bestemmingsplan. 6.1 tijd Vier voorgestelde besluiten zijn randvoorwaardelijk voor het hervatten van het planvormingsproces en het afsluiten van de BOK2023. Indien deze vertraagt, vertraagt het vervolg. 7. Alternatieven In het onderhandelingsproces zijn de volgende alternatieven onderzocht: de herziene voorkeursvariant, onderdoorgang langzaam verkeer met versoberd trappen landschap, gefaseerde aanleg, voetgangersonderdoorgang met fiets aan de hand, voetgangersbrug, behoud overpad en overweg. Een nadere toelichting bij deze alternatieven is beschreven in bijlage 5. 8. Lasten, baten en dekking Investering: De kostenraming voor de gemeentelijke financiële bijdrage bedraagt op basis van het huidig inzicht € 16,2 mln. (P85) op prijspeil april 2022. Deze reservering wordt geïndexeerd met IBOI.

De projectkosten worden door middel van een hernieuwd ontwerp met een SSK-raming in het najaar van 2023 herijkt. Hieronder hebben wij de gemeentelijke bijdrage afgezet tegen de eerder door uw gemeenteraad genomen besluiten tot het voteren van kredieten: Raming project Spoorzone Totale projectkosten variant 2 Totale bijdrage Prorail Totale projectkosten excl. Prorail

€ 65.000.000 P85-waarde prijspeil 1 april 2022 -€ 2.000.000 Uitgezonderd van bestuursovereenkomst (BOK) € 63.000.000 Rijk - Provincie - Gemeente

Bijdrage gemeente

€ 16.166.850 afgerond 25,7% van € 63.000.000

Overzicht al gevoteerde kredieten + restbijdrage Voorbereidingsfase € 789.000 2016 t/m september 2019 Planuitwerkingsfase deel 1 € 1.666.000 oktober 2019 t/m februari 2022 Planuitwerkingsfase deel 2 € 910.000 maart 2022 t/m december 2023 Vastgoed - aankoop percelen € 5.000.000 Totaal al gevoteerde kredieten € 8.365.000 Restbijdrage gemeente

€ 7.801.850 Nog te voteren uitvoeringskrediet

Van de totale bijdrage ad. € 16,2 mln. (P85-waarde prijspeil april 2022) heeft uw raad al € 8,4 mln. beschikbaar gesteld in het verleden. Dit betekent dat er nog een bijdrage resteert van € 7,8 mln. Met deze investering is rekening gehouden in het investeringsplan (zie 2 e turap 2022). Er is dus financiële dekking binnen de huidige begroting.

9. Duurzaamheid en inclusie Het uiteindelijke ontwerp en de realisatie van het project spoorzone Rijen draagt bij aan een ongehinderde treinenloop en een duurzame verbinding tussen zuid en noord voor fiets en Zaaknummer: 1006037

voetganger. Aspecten als klimaatadaptie en biodiversiteit worden getoetst aan de eisen die de gemeente hieraan stelt. Het ontwerp van het project spoorzone Rijen houdt rekening met alle deelnemers in het verkeer en vervoer. Dit geldt voor ontwerpen binnen de spoorsector en ook binnen de openbare ruimte binnen de gemeente. Het ontwerp behorend bij dit raadsvoorstel zal worden getoetst door ervaringsdeskundigen op het gebied van inclusie. 10. Relatie tot ABG-Organisatie Het project is een project van de gemeente Gilze en Rijen in samenwerking met Rijk en provincie. De ambtelijke uren van dit project worden doorbelast van de ABG organisatie aan de gemeente Gilze en Rijen. 11. Communicatie en vorm van participatie Bij het opstarten van het bestemmingsplanproces en het ontwerpproces wordt het omgevingsproces – omgevingscommunicatie, consultatie en participatie – hervat. Dat doen we op basis van een geactualiseerd omgevingsmanagementplan van het project. 12. Vervolg Na dit raadsbesluit werken we tegelijkertijd aan: - Voorbereiden raadsvoorstel om bestemmingsplan vast te stellen. - Uitwerken ontwerp op basis van scenario 2. - Actualiseren kostenraming. - Actualiseren omgevingsmanagementplan. - Opstellen BOK2023 (inclusief governanceplan). - Voorbereiden volgende mijlpaal: variantbeslissing. BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN GILZE EN RIJEN

P.A.W. (Pierre) Kop Secretaris

D.A. (Derk) Alssema burgemeester

Bijlage(n): Bijlage 1: onderzoek brandweerzorg Rijen Zuid door Twynstra Gudde. Bijlage 2: beslismemo bestuurlijk overleg BOK d.d. 28 februari 2023. Bijlage 3: notulen bestuurlijk overleg BOK d.d. 28 februari 2023. Bijlage 4: scope overzicht plattegrond. Bijlage 5: verkenning opties ProRail/Movares.

Zaaknummer: 1006037

Agendapunt Vergadering d.d. 3 april 2023

DE RAAD VAN DE GEMEENTE GILZE EN RIJEN;

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders nr. ;

gelet op het bepaalde in; besluit: 1. het project Spoorzone Rijen te vervolgen met een aangepaste onderdoorgang voor langzaam verkeer, met een doorrijdhoogte van 2,50 m, een breedte van 5 meter en hellingspercentages van 4%. Dit conform het resultaat van bestuurlijk overleg tussen Rijk, provincie en gemeente; 2. De gemeente financiert 25,7% van € 63 mln. (= de totale projectkosten van € 65 mln. minus een geraamde bijdrage van ProRail van € 2 mln., zie financiële paragraaf van dit voorstel); 3. het opdrachtgeverschap voor het project Spoorzone Rijen bij de gemeente te leggen, namens Rijk, provincie en gemeente; 4. de aanpassingen die nodig zijn voor een goede bereikbaarheid van Rijen-Zuid voor de brandweer uit te werken, als onderdeel van de totale projectkosten; 5. het bestemmingsplanproces ‘Spoorzone Rijen’ te hervatten op basis van de aangepaste scope; 6. het college opdracht te geven samen met Rijk en provincie een gewijzigde Bestuursovereenkomst (BOK2023) op te stellen. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 3 april 2023 DE RAAD VOORNOEMD, de griffier,

de voorzitter,

S. van Dijk D.A. Alssema Zaaknummer: 1006037

Zaaknummer: 1006037