Raadsvoorstel Strategie versterken sociale basis

RAADSVOORSTEL Commissie Samenleving: Raadsvergadering: Cluster: Afdeling: Zaaknummer:

4 juni 2025 12 juni 2025 SB - Sociaal Beleid Sociaal Beleid 1109207

Portefeuillehouder :

Wethouder Doremalen

Programma:

6

Voorstel tot vaststelling van de Strategie Versterken Sociale Basis

1. Voorgesteld besluit 1. De Strategie Versterken Sociale Basis "Een sterke sociale basis, dat ZIJN we samen" vast te stellen 2. Eerdere besluitvorming Koers Sociaal Domein ‘Samen verschil maken' Raadsbesluit 11-10-2021 (355570) Beleidskader Inclusie Raadsbesluit 18-12-2023 (1039336) Visie op participatie Raadsbesluit 10-2-2025 (1095047) 3. Samenvatting Voor u ligt de Strategie Versterken Sociale Basis “Een sterke sociale basis, dat ZIJN we samen” Onder de sociale basis verstaan we het geheel van inwoners met hun informele en formele netwerken en de organisaties, diensten en voorzieningen die in onze gemeente aanwezig zijn. Zij maken het mogelijk dat we in sociale verbanden kunnen leven en kunnen meedoen in de samenleving. De sociale basis is van en voor iedereen; een sterke sociale basis, dát ZIJN we samen. Dat maakt ons ook kwetsbaar omdat we afhankelijk zijn van de bijdragen van velen. Het college vindt het belangrijk om de sociale basis te ondersteunen en sterker te maken. Gemeenten krijgen vanuit het Rijk namelijk opdrachten die de sociale basis raken en die wij zonder samenwerking met maatschappelijke partners niet effectief op kunnen pakken. Met deze strategie geven we richting aan hoe we de sociale basis kunnen versterken.

Voorstel 4. Inleiding In dit voorstel leggen we u de strategie voor het versterken van de sociale basis voor. Onder de sociale basis verstaan we het geheel van mensen en hun informele en formele netwerken en organisaties, diensten en voorzieningen die in de gemeente aanwezig zijn. Zij maken het samen mogelijk dat mensen in sociale verbanden kunnen leven en kunnen meedoen in de samenleving. De sociale basis en de vrijwillige inzet daarbinnen leveren een grote bijdrage aan veel maatschappelijke vragen en opgaven.

Zaaknummer: 1109207

De sociale basis is van en voor iedereen. Maar ook kwetsbaar omdat ze afhankelijk is van de bijdragen van velen. Daarom is het belangrijk om deze sociale basis te ondersteunen en waar mogelijk te versterken. Een sterke sociale basis, dat ZIJN we samen. We hebben samen met betrokken maatschappelijke partners, leden van de adviesraad en input vanuit de gemeenteraad deze strategie ontwikkeld. Met deze strategie geven we richting aan het versterken van de rijke sociale basis die er nu is om te komen tot een sterke sociale basis die toekomstbestendig is. 5. Argumenten 1.1. Met deze strategie kunnen we optimaal impact maken voor inwoners De focus van professionele inzet verplaatst zich nog meer naar het versterken van de gemeenschappelijke sociale basis. Professionals kunnen op (fysieke, geografische of digitale) ontmoetingsplaatsen beter aansluiten bij de leefwereld van inwoners en met hen sterke netwerken vormen. De leefwereld van inwoners is divers. Dat vraagt een gedifferentieerde aanpak om hen te bereiken en bij hen aan te sluiten. De inzet kan daarom ook verschillend zijn. Dit biedt meer aangrijpingspunten voor preventie, voor versterking van sociale cohesie, voor het benutten van ervaringskennis en –deskundigheid en van talenten en competenties van inwoners.

We stimuleren dat inwoners meer betrokken zijn bij elkaar, zich inzetten voor elkaar en de gemeenschap en parallel daaraan, dat inwoners meer gebruik maken van elkaars kennis en kunde in de sociale basis, en minder als eerste stap op zoek gaan naar individuele professionele hulp. 1.2. De strategie wordt omarmd door maatschappelijke partners Niet alleen de gemeente maar ook tal van maatschappelijke partners zijn actief in sociale basis. De strategie is samen met hen samen ontwikkeld en moet ook samen met hen worden uitgevoerd. We kunnen de strategie alleen realiseren door onze krachten te bundelen en expertises, middelen en bevoegdheden te verbinden en niet enkel vanuit eigen kaders en taakafbakening te werken. 1.3. De strategie sluit aan bij geleerde lessen In 2015 zijn taken op gebied van (jeugd)zorg en werk naar gemeenten gedecentraliseerd. In de strategie hebben we onze geleerde lessen van de afgelopen jaren nadrukkelijk meegenomen. Daarnaast hebben we gebruik gemaakt van regionale en landelijke inzichten en ons gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek (waaronder Verwey-Jonker Instituut/Movisie). Zaaknummer: 1109207

1.4. Met de strategie maken we ook impact op andere beleidsterreinen De sterke sociale basis en de vrijwillige inzet daarbinnen leveren een enorme bijdrage aan vele maatschappelijke vragen en opgaven, zoals veiligheid en duurzaamheid. 1.5. De strategie draagt bij aan een toekomstbestendig sociaal domein Hoewel zorgkosten niet één op één worden voorkomen door een sterke sociale basis, en ook geen op zichzelf staand doel is, heeft het versterken van de sociale basis op langere termijn wel een dempend effect op deze kosten. Dat is ook de reden dat het rijk het versterken van de sociale basis heeft opgenomen in de GALA opdracht. (Gezond en Actief Leven Akkoord) Datzelfde geldt voor de impact van een sterke sociale basis op het tekort aan zorg- en welzijnsmedewerkers. Onderzoek wijst uit dat financiële en personele investeringen in de sociale basis zowel zorgkosten als personele inzet op gebied van individuele zorg en ondersteuning besparen. We houden hiermee professionele zorg en ondersteuning beschikbaar voor inwoners die het – al dan niet als aanvulling op informele hulp en zorg – echt nodig hebben. De strategie biedt handvatten voor keuzes en prioritering voor optimale impact. Dat doen we in samenhang met de vastgestelde maatregelen voor het ravijnjaar en een doorontwikkeling van de inrichting sociaal domein (o.a. toegang tot) zorg en ondersteuning. 1.6.

De strategie is een aanscherping van de Koers Sociaal Domein – samen verschil maken Het door de gemeenteraad vastgestelde zorg en welzijnsbeleid “Koers Sociaal Domein – samen verschil maken” vormt de basis voor de strategie. In deze strategie werken we de drie pijlers “veerkracht vergroten, “ruimte voor verschillen” en “bestaanszekerheid eerst” verder uit. Zo kunnen we scherpere keuzes maken, leggen we een fundament om verder te bouwen en genereren we meer impact. De strategie sluit ook aan bij de eerder vastgestelde participatievisie, beleidskader inclusie en het GALA plan ‘MeeDoen en MeeBewegen’. 1.7. Met het vaststellen van de strategie geven we invulling aan wettelijke opdrachten Gemeenten krijgen vanuit het rijk nieuwe opdrachten die de sociale basis raken en die wij zonder samenwerking met maatschappelijke partners niet effectief op kunnen pakken. In het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben gemeenten de opdracht gekregen om een visie op de sociale basis vast te stellen en de sociale basis te versterken. Achterliggende gedachte hierbij is dat de sociale basis kansen biedt voor het bevorderen van een (positief) gezonde leefstijl en preventie van ongezondheid en ziekte. Ook in de Hervormingsagenda Jeugd en het Integraal Zorgakkoord (IZA) zijn opdrachten voor gemeenten opgenomen.

Het versterken van de sociale basis vormt een belangrijke pijler bij de invulling daarvan. Vanuit de Hervormingsagenda Jeugd wordt er met name gewerkt aan de reikwijdte van de Jeugdwet, de ontwikkeling van sterke lokale teams en de pedagogische sociale basis. Aan de hand van het IZA wordt gewerkt aan verschuivingen van (jeugd-, gezondheids- en ouderen)zorg naar welzijn. 1.8. De strategie biedt kaders voor de verdere uitwerking van deze opgaven De strategie is het fundament om verder te bouwen en keuzes te maken om te komen tot een toekomstbestendig sociaal domein. Denk hierbij ook aan de inrichting van het sociaal domein en de communicatiestrategie Sociaal Domein. Een duurzame, structurele versterking van de sociale basis vergt een meerjarige lange termijn aanpak, waarvoor breed (politiek) draagvlak wenselijk is. 6. Risico’s en kanttekeningen 1.1 Maakbaarheid is beperkt Zaaknummer: 1109207

De sociale basis is van en voor inwoners en andere partners. Met deze strategie willen we aansluiten bij wat er leeft bij inwoners. Onze inzet is daarbij gericht op gezamenlijke doelen, niet op vooraf bepaalde resultaten. We noemen dit ook wel responsief zijn. Dit betekent ook dat we de gemeentelijke beleidsdoelen niet als (enige) vertrekpunt kunnen nemen. De sociale basis is niet iets wat “extern” door overheden wordt opgelegd, maar wat vanuit de samenleving zelf ontstaat. Overheden en organisaties kunnen de brede sociale basis faciliteren en stimuleren, maar de legitimiteit en eigenaarschap ligt bij inwoners, gemeenschappen zelf. De sociale basis is geen product dat je in kunt kopen, het is een proces dat gevoed moet worden. Als wij taken en rollen ‘over de schutting gooien’ naar inwoners, verenigingen of andere maatschappelijke partners kan dit weerstand oproepen en een averechts effect hebben op het versterken van de sociale basis. Het wordt zorgvuldig balanceren tussen sturen en ruimte geven. 1.2. Maatschappelijke en geopolitieke ontwikkelingen hebben invloed Bredere maatschappelijke ontwikkelingen zijn van invloed op inwoners en hun sociale basis. Denk hierbij aan toenemende polarisatie, economische en geopolitieke invloeden. Daar tegenover staat dat de onzekere geopolitieke situatie ook een impuls kan zijn voor meer onderlinge betrokkenheid en saamhorigheid. 2.1.

Gelijkwaardige samenwerking begrenst onze invloed en directe sturing De strategie voor de sociale basis is ontwikkeld samen met partners en we willen er ook samen met partners en inwoners invulling aan geven. Dat maakt dat de invloed en directe sturing door college en gemeenteraad minder zal zijn. Dat vraagt om meer ruimte voor eigenaarschap en initiatief vanuit partners en inwoners, én om een andere wijze van sturen en uitoefenen van invloed door college en gemeenteraad. Hetzelfde geldt ook uiteraard voor andere partijen afzonderlijk. 7. Alternatieven Alternatief is de Strategie niet vast te stellen en daarmee de beweging om de sociale basis te verstevigen niet te ondersteunen. Hiermee zou voorbijgegaan worden aan de opdrachten die het rijk gegeven heeft aan gemeenten om een visie op de sociale basis vast te stellen in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) maar ook de opdrachten in de Hervormingsagenda Jeugd en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Daarnaast verwachten wij dat de dempende werking van een sterke sociale basis voor toekomstige zorgkosten dan niet of in mindere mate plaatsvindt. 8. Lasten, baten en dekking Investering: Niet van toepassing. Eenmalige kosten: Uitvoering van de strategie is een (verander)opgave waar bovendien veel partijen bij betrokken zijn.

Voor uitwerking, ontwikkeling en gefaseerde invoering daarvan (bijvoorbeeld voor het opstarten van (een andere manier van) samenwerking met inwoners op ontmoetingsplakken of nieuwe initiatieven) zijn incidentele middelen nodig. De hoogte ervan is mede afhankelijk van de keuzes die door de samenwerkende organisaties en inwoners worden gemaakt. Structurele lasten: Juist door de sociale basis te versterken streven we naar een demping van de kosten voor hulp en ondersteuning.

Zaaknummer: 1109207

Dekking: Incidentele kosten voor uitvoering van de strategie voor de sociale basis dekken we uit de beschikbare incidentele middelen voor het sociaal domein. Structureel voeren we de strategie uit binnen beschikbare budgetten in de meerjarenbegroting. het is mogelijk dat wij in de toekomst bestaande budgetten op andere taken in gaan zetten. Kanttekening hierbij is dat de strategie geen antwoord is op autonome kostenstijgingen of mogelijke uitbreiding van gemeentelijke taken waarvoor vanuit het rijk geen compensatie tegenover staat. 9. Duurzaamheid en inclusie Inclusie is belangrijk onderdeel van de strategie voor het versterken van de sociale basis. Het vastgestelde beleidskader inclusie en de strategie sluiten op elkaar aan. Een sterke sociale basis betekent ook een gezonde leefomgeving, die duurzaam – groen en klimaatadaptief – is ingericht. 10. Relatie tot ABG-Organisatie De strategie is op ABG-niveau geharmoniseerd. De beweging die we moeten maken en de uitwerking naar het handelingsperspectief zijn gelijk. Onze maatschappelijke partners roepen op om de strategie te harmoniseren omdat zij veelal actief zijn in alle drie de gemeenten. Ook voor hen levert het, met behoud van lokale uitwerking, een efficiency-voordeel op waardoor zij meer impact voor inwoners kunnen maken. De concretisering en uitvoering vindt vanzelfsprekend juist plaats op lokaal niveau.

We sluiten hierbij juist aan op ontmoetingsplekken in de dorpen en/of ontwikkelen we waar nodig nieuwe ontmoetingsplekken, zodat we echt (lokaal) maatwerk kunnen leveren. 11. Communicatie en vorm van participatie Participatie De Strategie is samen met onze maatschappelijke partners ontwikkeld. Er hebben een tweetal bijeenkomsten plaatsgevonden. De opbrengsten zijn verwerkt in deze strategie De gemeenteraad hebben we tijdens een raadsinformatieavond geïnformeerd over (nieuwe) ontwikkelingen in het sociaal domein en de jeugdzorg in het bijzonder. Tijdens een interactieve raadsinformatieavond in januari zijn in relatie tot de sociale basis een viertal dilemma’s besproken. Ook deze opbrengsten zijn verwerkt in de strategie, en als bijlage toegevoegd aan de strategie. Vanwege het beeldvormende karakter van deze bijeenkomst is er geen verslag. De input van deze bijeenkomsten zijn meegenomen en verwerkt in het gecombineerd verslag van de bijeenkomsten zoals opgenomen in bijlage 2 bij de strategie. Een vertegenwoordiging vanuit de Adviesraad Sociaal Domein Gilze en Rijen heeft deelgenomen bij de bijeenkomsten met onze maatschappelijke partners. Daarnaast zijn de opbrengsten uit de verschillende bijeenkomsten met partners en de gemeenteraden op hoofdlijnen met hen besproken.

Ook hebben we met leden van de Adviesraden Sociaal Domein besproken op welk moment we inwoners kunnen betrekken bij de Strategie Versterken Sociale Basis en hoe we dat zouden kunnen aanpakken. Het college heeft een positief advies ontvangen van de Adviesraad Sociaal Domein op de strategie. Communicatie De strategie wordt ook in een visueel document (‘praatplaat’) vormgegeven. Ook is de strategie een belangrijke basis voor de communicatiestrategie sociaal domein die we - ook in partnerschap met partners en inwoners op korte termijn - handen en voeten gaan geven.

Zaaknummer: 1109207

12. Vervolg Gezamenlijke aanpak Niet alleen de gemeenteraden, maar ook de besturen van onze maatschappelijke partners zullen hun commitment geven op de Strategie Versterken Sociale Basis. In gezamenlijkheid kunnen we verder bouwen aan een versteviging van de Sociale Basis. Na vaststelling van de strategie door de gemeenteraden van Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Gilze en Rijen organiseren we een kick-off-bijeenkomst. Het doel van de bijeenkomst is de strategie te formaliseren en de samenwerking met de maatschappelijke partners te markeren. Deze bijeenkomst zal na het zomerreces georganiseerd worden. Tevens is dat het startmoment om gezamenlijk met onze partners een aanpak uit te werken om de beweging om de sociale basis te versterken samen verder in gang te zetten. We beginnen klein Gezamenlijk bepalen we op welke ontmoetingsplekken we beginnen o Waar bereiken we inwoners voor wie we meest impact kunnen maken o Waar ( en voor wie) zitten hiaten o Aanhaken bij lopende ontwikkelingen, natuurlijke momenten of plannen – waar al energie zit Deze uitwerking verbinden we tevens nadrukkelijk met het traject om te komen tot een doorontwikkeling van de inrichting van het sociaal domein naar Sterke Lokale Teams. Ook de uitwerking van de ombuigingen uit het maatregelenpakket ravijnjaar nemen we als bouwstenen mee.

Samenwerking met inwoners Omdat de sociale basis van en voor inwoners is, gaan we bij de uitwerking van de aanpak – per onderdeel, per ontmoetingsplek - de samenwerking met inwoners goed vorm geven. Dat is nodig om deze beweging ook daadwerkelijk met hen te bewerkstellingen. Een sterke sociale basis, dat ZIJN we samen!

BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN GILZE EN RIJEN P.A.M. (Monique) van Bavel Secretaris

Bijlage(n) :

D.A. (Derk) Alssema burgemeester

Bijlage 2 Gecombineerd verslag bijeenkomsten stakeholders Bijlage 3 Verslag eerste bijeenkomst stakeholders Bijlage 4 Verslag tweede bijeenkomst stakeholders Bijlage 5 Reactie op verslag Adviesraad Sociaal Domein Bijlage 6 Reactie op Adviesraad Sociaal Domein

Zaaknummer: 1109207

Vergadering d.d. 12 juni 2025 DE RAAD VAN DE GEMEENTE GILZE EN RIJEN; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders nr. 1109207 gelet op het bepaalde in; besluit: De Strategie Versterken Sociale Basis "Een sterke sociale basis, dat ZIJN we samen" vast te stellen

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 12 juni 2024 DE RAAD VOORNOEMD, de griffier,

de voorzitter,

M.J. Geerts

D.A. Alssema

Zaaknummer: 1109207