raadsvoorstel standpuntbepaling onderzoek P2 inzake toekomst ABG

RAADSVOORSTEL Raadsvergadering: Behandelend medewerker: Cluster: Afdeling

11 oktober 2021 Rene Wiersema

Agendapunt: Portefeuillehouder:

College van B&W Gilze en Rijen Directie

Programma:

Burgemeester Alssema en Wethouder Vermorken 0

Voorstel tot standpuntbepaling over rapport P2 ´Hoe verder met ABG?´

1. Samenvatting Aanleiding: In de nazomer van 2020 ontstond onvrede bij het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad van Gilze en Rijen over de samenwerking in ABG-verband. Directe aanleiding was het stranden van de besluitvorming in één van de drie ABG-gemeenteraden over de onderwerpen regiokeuze en centrale huisvesting. Als reactie hierop heeft het college in oktober 2020 bureau P2 opdracht gegeven het beeld van de samenwerking op te halen bij de gemeenteraadsfracties. Gecombineerd met het beeld van het college was eind november 2020 de gezamenlijke conclusie dat ´we zo niet verder willen´. Aansluitend is onder regie van het college en met nauwe betrokkenheid van de gemeenteraad onderzoek uitgevoerd door bureau P2, met als doel om alternatieven in kaart te brengen voor de ontstane situatie. Op 15 maart 2021 is een tussenstand teruggekoppeld aan de gemeenteraad en vervolgens is eind juni het rapport opgeleverd. Op 28 juni 2021 is deze rapportage door de adviseur toegelicht tijdens een raadsinformatiebijeenkomst. Bedacht moet worden dat het rapport is gebaseerd op de stand van zaken ultimo 2020. Nu het onderzoek is uitgevoerd, het rapport is opgeleverd en het college en de onderzoeker nog diverse vragen over het onderzoek hebben beantwoord, is de bestuurlijke standpuntbepaling over dit rapport aan de orde. Daarop ziet dit raadsvoorstel.

Gevraagde beslissing: Middels dit raadsvoorstel wordt de gemeenteraad voorgesteld om het volgende te besluiten: - De bevindingen, de conclusies en de aanbevelingen van het rapport ´Hoe verder met ABG?´, te onderschrijven, mede in het licht van de positieve ontwikkelingen sinds eind 2020. - Uit te spreken dat doorontwikkeling van de ABG-organisatie de beste optie is voor gemeente Gilze en Rijen en geen einddatum voor de samenwerking te hanteren. - Het college opdracht te geven de uitkomsten van het onderzoek in ABG-verband te bespreken met de gemeentebesturen van Alphen-Chaam en Baarle-Nassau, gericht op het maken van afspraken over: (1) het met volle kracht doorontwikkelen van de ABG-organisatie en (2) het schrappen van de in convenant Doorzicht overeengekomen evaluatiedatum van medio 2023 en einddatum van ultimo 2026.

Zaaknummer: 355765

Beoogd effect: Met deze besluitvorming willen gemeenteraad en college borgen dat de gemeente Gilze en Rijen kan blijven beschikken over een goed functionerende ambtelijke organisatie die effectief, kwalitatief goed, met continuïteit en efficiënt de wettelijke- en medebewindstaken alsook de eigen gemeentelijke ambities uitvoert. Hiermee blijft het voorzieningenniveau voor en de dienstverlening aan onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties op een hoog niveau tegen acceptabele kosten. 2. Onderbouwing, aanpak, uitvoering Wat vooraf ging In november 2019 is het convenant Doorzicht afgesloten tussen de drie ABG-colleges. De drie gemeenteraden hebben dit in februari 2020 onderschreven. Het convenant was een vervolg op de evaluatie van bureau Berenschot (voorjaar 2019) en bevat afspraken over de doorontwikkeling van de ABG-samenwerking. Kort voor het zomerreces 2020 kreeg een tweetal door het ABG-bestuur gedane voorstellen geen steun in de gemeenteraad van Baarle-Nassau. Eén voorstel betrof een principebesluit voor een meer eenduidige regiokeuze voor het gehele ABG-gebied. Het andere voorstel ging over het realiseren van centrale huisvesting voor de ABG-backoffice in het Audax-gebouw te Gilze. Aangezien dit twee hoofdthema´s waren in het convenant Doorzicht, groeide de onvrede over (de uitkomsten van) de bestuurlijke ABG-samenwerking in de gemeente Gilze en Rijen.

Onderzoek Geconfronteerd met deze ontwikkelingen, is het college zich vanaf september 2020 gaan beraden hoe deze ongewenste situatie het beste tegemoet kan worden getreden. Gezien het essentiële belang van een goed werkende ambtelijke organisatie voor het uitvoeren en realiseren van de gemeentelijke taken en ambities en de grote impact van mogelijke besluiten daarover, vond het college het belangrijk hierbij de gemeenteraad nauw te betrekken. Na overleg in het Presidium heeft het college in oktober 2020 opdracht gegeven aan adviesbureau P2 om middels gesprekken met elk van de raadsfracties in kaart te brengen hoe de gemeenteraad aankijkt tegen de ontstane situatie. Eind november 2020 ontstond het gezamenlijke beeld van raad en college dat de gemeente Gilze en Rijen niet verder wilde in een situatie waarin de uitvoering van het convenant Doorzicht stagneert. Vervolgens heeft het college een vervolgopdracht verstrekt aan bureau P2 om alternatieven voor de ABG-samenwerking in beeld te brengen en daarover te adviseren. Het college heeft de destijds actuele beleving van de samenwerking alsook de te zetten vervolgstappen gedeeld met het ABGbestuur en vervolgens met de colleges en gemeenteraden van Alphen-Chaam en Baarle-Nassau. Bedacht dient te worden dat het beeld en het onderzoek zijn gebaseerd op de situatie zoals die zich eind 2020 voordeed.

Ontwikkelingen sindsdien worden verderop in dit raadsvoorstel beschreven. Bespreekmomenten De afgelopen periode is in en met de gemeenteraad intensief over de ABG-samenwerking en mogelijke alternatieven daarvoor gesproken. Te noemen zijn de volgende bespreekmomenten: - de afstemming over het te volgen proces in het Presidium (14 september 2020); - de bespreking van het gezamenlijke beeld van raad en college betreffende de ontstane situatie (0-optie) tijdens een raadsinformatiebijeenkomst op 28 november; - de ABG-radenavond over de beleving van de ABG-samenwerking op 7 december 2020; - de bespreking van de eerste verkenning van 17 alternatieven voor de 0-optie (´zeef 1´) door bureau P2 op 15 maart 2021;

2

-

de openbare raadsinformatieavond over de nadere verkenning van 5 alternatieven (´zeef 2´), uitmondend in de eindrapportage.

Korte weergave advies P2 Bij dit raadsvoorstel is het eindrapport van adviesbureau P2 gevoegd. De conclusies en aanbevelingen zijn te vinden in de hoofdstukken 5 en 6. In het onderzoek is, na een eerste schifting, een vijftal alternatieven voor de ABG-samenwerking zoals die zich manifesteerde eind 2020 nader verkend. Het betreft de volgende alternatieven: - Beëindiging ABG-samenwerking, terug naar de situatie van 2015; - Uittreding van Gilze en Rijen uit de ABG-samenwerking (´Grexit´); - Doorontwikkelen van de ABG-samenwerking; - Ambtelijke samenwerking met enkel de gemeente Alphen-Chaam (´Tandem´); - Herindeling van de ABG-gemeenten. Deze alternatieven zijn beoordeeld op een zestal perspectieven: - Toekomstperspectief; - Institutionele kwaliteit; - Bestuurlijke kwaliteit; - Operationele kwaliteit; - Financiën; - Risico’s. Op basis van deze verkenning concludeert de adviseur van P2 dat het scenario Doorontwikkelen van de ABG-organisatie op basis van het convenant Doorzicht op dit moment de beste kansen biedt om de vragen van de toekomst aan te pakken en de risico’s te beperken. Als dit niet haalbaar is dan is de optie Tandem (ABG met 2 partners) te overwegen, maar niet erg aantrekkelijk. De adviseur beveelt aan om de toekomst van de ABG samen met de partners te bepalen en niet eenzijdig.

Hij dringt er op aan daarmee niet te lang te wachten gelet op het gevoelen in Gilze en Rijen. Hij adviseert om de geplande evaluatie naar voren te halen en daarvoor in het ABG-bestuur een proces en een tijdlijn op te stellen en bij dit alles de raden intensief te betrekken. Ontwikkelingen sinds onderzoek Tijdens de uitvoering van het onderzoek en de besprekingen daarover heeft de ABG-samenwerking niet stilgestaan. Er is een vijftal ontwikkelingen gaande die we op deze plaats nader duiden. a. Voortgang dossier huisvesting In december 2020 heeft het ABG-bestuur teruggekeken naar de voorbereiding en de besluitvorming over de huisvesting van de ABG-backoffice. Dit heeft geleid tot een nieuw procesvoorstel dat in februari 2021 in elk van de drie gemeenteraden is vastgesteld. Inmiddels ligt er een voorstel voor het vaststellen van de uitgangspunten voor de concentratie (2 locaties) en vervolgens centralisatie (1 locatie) van de ambtelijke organisatie. Het betreft hier de afronding van de tweede stap in het afgesproken proces. Uw raad kan zich hierover op 11 oktober uitspreken. b. Voortgang regiokeuze (toetreding HvB) De gemeenten Alphen-Chaam en Baarle-Nassau hebben inmiddels een formeel verzoek gedaan om toe te treden tot de regio Hart van Brabant. In eerste instantie ziet dit verzoek op het sociaal domein en de aanpalende veiligheidsonderwerpen.

Het algemeen bestuur van de regio staat hier positief tegenover en is bereid tot maatwerkafspraken om deze belangrijke stap mogelijk te maken. Besluitvorming door de regio en de aangesloten gemeenten staat gepland voor later dit jaar. Het college van Gilze en Rijen is voorstander van deze belangrijke stap op dit onderwerp. 3

c. Voortgang harmoniseren Het uniformeren, standaardiseren en harmoniseren van beleid en uitvoering tussen de drie ABGgemeenten vordert gestaag. Aan de Verbindingscommissie is recent een overzicht gegeven van de vorderingen die op dit vlak zijn geboekt en de zaken die momenteel ter hand worden genomen. d. Voortgang betalen & genieten Met ingang van 2021 is een scherpere methodiek van toedeling van de ambtelijke kosten afgesproken. U bent hierover begin 2021 geïnformeerd. Tegelijkertijd zijn maatregelen genomen om beter te sturen op prestaties en prioriteiten. Dit is niet à la minute geregeld, maar er is wel aanzienlijke vooruitgang zichtbaar. In samenhang moeten deze maatregelen er voor zorgen dat elk van de drie gemeenten krijgt waarvoor hij betaalt en betaalt voor wat hij krijgt. e. Voortgang organisatieontwikkeling Ten slotte is het organisatieplan 2019 geïmplementeerd. Met de versterking van management en senior-staf posities is er meer aandacht voor de personele zorg voor de medewerkers en voor de (bij)sturing van de werkzaamheden. Standpunt college over advies P2 Het college vindt het goed dat raad en college van de gemeente Gilze en Rijen vorig najaar duidelijk hebben gemarkeerd dat de bestuurlijke gang van zaken in de ABG-samenwerking niet naar wens en niet volgens afspraken verliep.

Het college kijkt met tevredenheid terug op het bezinningsproces, waarin raad en college samen hebben opgetrokken. Er is gekozen voor een onafhankelijk adviseur met veel ervaring met gemeentelijke samenwerking om objectief advies uit te brengen. Het is verheugend om vast te stellen dat een overgrote meerderheid van de raad dezelfde beelden en oplossingsrichtingen ziet als het college, zo bleek uit de verschillende bespreekmomenten. Het college is tevreden met het onderzoeksrapport van bureau P2 en is van mening dat alle relevante aspecten goed zijn belicht en dat de juiste alternatieven zijn gewogen. Het college deelt de aanbeveling van de adviseur om volop in te zetten op de ABG-samenwerking en de begrenzing van eind 2026 als (voorlopige) einddatum van de ABG-samenwerking los te laten. Het college is van oordeel dat die koers niet alleen in het belang is van de gemeente Gilze en Rijen en haar inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners, maar ook in het belang van alle ABG-medewerkers. Daarnaast maakt dit het ook mogelijk om de komende jaren een aantrekkelijke werkgever te zijn en te blijven, zodat de gemeente de juiste kennis en mensen heeft voor het uitvoeren van alle taken en het realiseren van de ambities. De gemeentebesturen van Alphen-Chaam en Baarle-Nassau beraden zich momenteel op de toekomst van hun gemeenten.

Beide gemeenten nemen daar vermoedelijk later dit jaar ook besluiten over. Ten slotte merken we op dat de extern adviseur in het huisvestingsproces, de heer Nico van Mourik, in dat traject ook heeft geadviseerd om perspectief te bieden op voortzetting van de ABG-samenwerking en aldus de eerder afgesproken einddatum van 2026 los te laten. Als we kijken naar (1) de positieve ontwikkelingen van de afgelopen driekwart jaar zoals hierboven beschreven, (2) de uitkomst van het onderzoek van bureau P2 en (3) de richting van de verkenningen in de buurgemeenten, dan is het college van mening dat een evaluatie van en einddatum voor de ABG-samenwerking en -organisatie op dit moment kunnen vervallen. Wel is in ABG-verband besluitvorming nodig om de in Convenant Doorzicht afgesproken data van 2023 (evaluatie) en 2026 (einddatum) te schrappen en zou het goed zijn als alle drie de partners opnieuw hun commitment naar ABG uitspreken. Met deze insteek wordt u thans dit raadsvoorstel en -besluit voorgelegd. 4

3. Alternatieven De alternatieven voor de ABG-samenwerking zijn in de rapportage beschreven en getoetst. Kortheidshalve verwijzen wij naar deze uitwerking. Daarbij merken we op dat alle genoemde alternatieven, zowel die in de eerste zeef als in de tweede, in de eindbeoordeling slechter scoren dan de nu gevraagde beslissing. Dat betekent dat alle alternatieven er toe leiden dat de gemeente Gilze en Rijen in mindere mate dan in de huidige situatie het geval is, kan beschikken over een goed functionerende ambtelijke organisatie die effectief, kwalitatief goed, met continuïteit en efficiënt de wettelijke- en medebewindstaken alsook de eigen gemeentelijke ambities uit kan voeren. De alternatieven brengen hiermee het voorzieningenniveau voor en de dienstverlening aan onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties op een lager niveau en/of leiden tot hogere kosten. 4. Lasten, baten en dekking Met dit voorstel zijn an sich geen kosten gemoeid. De kosten voor de ABG-organisatie zijn jaarlijks onderdeel van de besluitvorming in de planning- en control-cyclus. Het aspect ´financiën´ is verder één van de gezichtspunten geweest voor de beoordeling van de 0-optie en de alternatieven. Wij verwijzen u daarvoor naar hoofdstuk 4, onderdeel E van de rapportage. 5. Duurzaamheid De gemeente Gilze en Rijen heeft flinke ambities op het vlak van duurzaamheid.

Dat doen we lokaal alsook in regionaal verband, zie bijvoorbeeld de regionale energie- en klimaatstrategie (REKS). Met een stevige organisatie, een groter team en meer expertise staan we sterker. In de rapportage is dit uitgebreid toegelicht bij het gezichtspunt operationele kwaliteit (hoofdstuk 4, onderdeel D). Onze duurzaamheidsopgaven zijn dus gediend met de in dit raadsvoorstel voorgestelde richting. Bijkomend is dat het ABG-gebied op het snijvlak ligt van de regio´s Midden- en West-Brabant. Met de REKS Midden-Brabant en de RES West-Brabant (waar de gemeenten Alphen-Chaam en BaarleNassau in participeren) kunnen we van elkaar leren en elkaar versterken. 6. Commissiebehandeling

7. Relatie ABG-Organisatie Dit voorstel betreft de relatie van Gilze en Rijen met de ABG-organisatie. Daarom wordt hier kortheidshalve verwezen naar de inhoud van dit raadsvoorstel. 8. Risico’s Op dit gezichtspunt is in de rapportage uitgebreid ingegaan. Wij verwijzen u kortheidshalve naar hoofdstuk 4, onderdeel F. Zoals blijkt uit dit onderzoek zijn de risico´s verbonden aan het voorliggende voorstel beheersbaar, dit in tegenstelling tot die verbonden aan verschillende alternatieven. 9. Vervolg Na besluitvorming in uw raad zullen wij het ABG-bestuur en onze partnergemeenten informeren en de voorgestelde actiepunten ter hand nemen. Wij houden u van de voortgang daarvan op de hoogte. Bijzondere aandacht in de communicatie krijgen de medewerkers en de medezeggenschap, die de discussie over de toekomst van de ABG-organisatie met bovengemiddelde belangstelling volgen. Wij rekenen er op dat een duidelijke uitspraak vanuit de gemeente Gilze en Rijen en vanuit de twee 5

partnergemeenten het huidige en toekomstige personeel het vertrouwen geeft om de schouders te blijven zetten onder de dienstverlening richting de drie gemeenten en onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties.

BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN GILZE EN RIJEN

R.M. (René) Wiersema Secretaris

D.A. (Derk) Alssema burgemeester

Bijlage(n): Eindrapportage ´Hoe verder met ABG?´ d.d. 17 juni 2021

6

Agendapunt Vergadering d.d. 11 oktober 2021 DE RAAD VAN DE GEMEENTE GILZE EN RIJEN; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders nr. 355765;

gelet op het bepaalde in ; besluit: -

De bevindingen, de conclusies en de aanbevelingen van het rapport ´Hoe verder met ABG?´, te onderschrijven, mede in het licht van de positieve ontwikkelingen sinds eind 2020. Uit te spreken dat doorontwikkeling van de ABG-organisatie de beste optie is voor gemeente Gilze en Rijen en geen einddatum voor de samenwerking te hanteren. Het college opdracht te geven de uitkomsten van het onderzoek in ABG-verband te bespreken met de gemeentebesturen van Alphen-Chaam en Baarle-Nassau, gericht op het maken van afspraken over: (1) het met volle kracht doorontwikkelen van de ABG-organisatie en (2) het schrappen van de in convenant Doorzicht overeengekomen evaluatiedatum van medio 2023 en einddatum van ultimo 2026.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 11 oktober 2021 DE RAAD VOORNOEMD, de griffier,

de voorzitter,

S. van Dijk

D.A. Alssema

7