raadsvoorstel opstellen masterplan afkoppelen voor de kern Rijen

RAADSVOORSTEL Raadsvergadering: Behandelend medewerker: Cluster: Afdeling

22 november 2021 Peter Trommelen

Agendapunt: Portefeuillehouder:

Wethouder Van der Veen

Leefomgeving Openbare Ruimte

Programma:

7

Voorstel tot het komen tot een Masterplan afkoppelen voor de kern Rijen

1. Samenvatting Aanleiding: Op 5 juli 2020 heeft uw raad unaniem een motie aangenomen m.b.t. het afkoppelen van regenwaterafvoer van gemengd riool. Naar aanleiding van deze motie hebben wij een studie laten uitvoeren naar de afkoppelmogelijkheden in de kernen Gilze, Rijen en Molenschot. De kern Hulten is bij deze studie buiten beschouwing gelaten, omdat hier drukriolering aanwezig en het regenwater hier al op een natuurlijke wijze wordt afgevoerd c.q. geïnfiltreerd. Over de resultaten van deze studie hebben wij u in juni 2021 met een Raadsinformatiebrief geïnformeerd. In deze raadsinformatiebrief hebben wij aangegeven dat het meeste rendement met afkoppelen in de kern Rijen te behalen is. De conclusie van die RIB is in dit raadsvoorstel verwerkt; we beperken ons in dit voorstel daarom tot maatregelen voor de kern Rijen. Inmiddels hebben wij een studie afgerond naar het hydraulisch en milieutechnische functioneren van het rioolstelsel in Rijen. De uitkomst van deze studie geeft een beeld van het effect van de in de afkoppelstudie voor Rijen voorgestelde maatregelen. Daarbij hebben wij ook gekeken naar de gevolgen van de overstorten bij Wolfsweide. Wij zijn hierbij uitgegaan van een zgn. bui 8, met een herhalingstijd van éénmaal per twee jaar.

Deze bui komt overeen de maatstaaf uit het door uw raad vastgestelde verbreed Rioleringsplan (vGRP) van gemiddeld éénmaal per twee jaar ‘water op straat’. Door het afkoppelen van verhard oppervlak kunnen wij de gevolgen van hevige regenval beperken en de overstortfrequentie, -volume en vuilvracht vanuit het rioolstelsel bij de Wolfsweide terugdringen en daarmee de waterkwaliteit positief beïnvloeden. De kosten voor het afkoppelen van verhard oppervlak zullen hoger uitvallen dan in het vigerende vGRP is voorzien. Er zijn meerdere mogelijkheden om te anticiperen op de gevolgen van klimaatverandering en het verbeteren van de waterkwaliteit bij Wolfsweide. Om tot een goede keuze te komen, gaan wij in 2022 een afwegingsnotitie opstellen waarin wij de verschillende mogelijkheden uitwerken met de daaraan verbonden kosten en het effect voor de hoogte van de Rioolheffing. Gevraagde beslissing: 1) De focus voor versneld afkoppelen primair bij de kern Rijen te leggen en de afkoppelmogelijkheden in Gilze en Molenschot mee te nemen bij reconstructiewerkzaamheden; 2) Kennis te nemen van de rapportage hydraulisch en milieutechnisch functioneren riolering Rijen, d.d. 1 oktober 2021;

Zaaknummer: 359705

3)

4) 5)

Kennis te nemen van de voorbereiding van fase 1 uit de afkoppelstudie van 2 juni 2021, zodat deze fase eventueel aansluitend aan de werkzaamheden in Rijen Noordoost kan worden uitgevoerd; In te stemmen met het starten van het ontwerpen van een zogenaamde ‘blauwe ader’; De resultaten van een nog op te stellen afwegingsnotitie af te wachten alvorens .

Beoogd effect: 1) Anticiperen op een deel van de gevolgen van klimaatverandering, zijnde: a. het beperken van wateroverlast bij hevige regenval; b. het tegen gaan van verdroging/daling van de grondwaterstand door het infiltreren van regenwater. 2) Verbetering van de waterkwaliteit van Wolfseinde. 2. Onderbouwing, aanpak, uitvoering Het klimaat in Nederland is aan het veranderen. Als gevolg hiervan komt er steeds vaker hevige regenval voor waarbij overlast (water op straat) en gevaar voor de volksgezondheid kan ontstaan. Door de toename van verhard oppervlak in het stedelijk gebied infiltreert er minder regenwater in de bodem. Mede hierdoor daalt de grondwaterstand. Door hemelwater af te koppelen en waar mogelijk te infiltreren en/of bergen, kunnen deze nadelige gevolgen worden tegengegaan. Daarnaast wordt door afkoppelen van verhard oppervlak de hoeveelheid rioolwater die bij Wolfsweide wordt overgestort, teruggedrongen. Dit heeft een gunstig effect op de waterkwaliteit van de daar aanwezige vijver. Hydraulisch en milieutechnische berekening Om deze effecten in de kern Rijen tegen te gaan, werken wij aan een Masterplan afkoppelen. Naar aanleiding van een eerste afkoppelstudie hebben wij gekeken naar het effect van afkoppelen bij bui 8 en 10 (zie bijlage; rapport ´Hydraulisch en milieutechnisch functioneren riolering Rijen´, d.d. 1 oktober 2021).

Deze twee gestandaardiseerde normbuien hebben een herhalingstijd van 2 resp. 10 jaar. Hierbij hebben wij naar 4 scenario’s (1, 3, 4 en 5) gekeken, waarbij steeds een groter deel van het verhard oppervlak wordt afgekoppeld. Daarbij is gekeken naar het effect van de maatregelen op het overstorten van de riolering bij de vijver bij Wolfsweide. Bij één scenario (scenario 2) hebben wij gekeken wat het effect is van het aanbrengen van een bergingskelder bij Wolfsweide. Een dergelijke berging reduceert het aantal overstorten en de vuilvracht op de vijver, maar heeft géén invloed op de hoeveelheid ‘water op straat’ bij hevige regenval. In de onderstaande tabel kunt u de resultaten en effecten van de hydraulische en milieu technische bij bui 8 zien.

scenario HS 1 2 3 4 5

overstortfrequentie Wolfsweide 4,5/jaar 4/jaar 2,5/jaar 3,5/jaar 3,5/jaar 2,5/jaar

jaarlijkse overstortvolume Wolfsweide (m3) 21.894 19.587 12.139 17.871 16.318 10.214

vuilvracht per jaar CZV/kg) 5.473 4.897 1.669 4.468 4.079 2.554

overstortvolume bij bui 8 (1x 2 jaar) (m3) 9.022 8.368 5.859 7.844 7.362 5.109

extra afgekoppelde hoeveelheid verhard oppervlak (hectare) 0,0 3,9 3,9 7,1 10,9 23,9

Zaaknummer: 359705

Uit deze hydraulisch en milieutechnische berekening blijkt dat afkoppelen een positief effect heeft voor het tegengaan van de nadelige effecten van klimaatverandering en het overstortvolume en vuilvracht bij Wolfsweide. Om ‘water op straat’ te voorkomen bij bui 8 zijn de scenario’s 3 en 4 toereikend. Daarmee wordt voldaan aan de functionele eis voor de afvoercapaciteit van het rioolstelsel (gemiddeld éénmaal per twee jaar ‘water op straat’). Om overlast bij grotere buien van bui 8 op te kunnen vangen, is het noodzakelijk meer verhard oppervlak af te koppelen. In de hydraulisch berekening in de bijlage is dit duidelijk te zien bij scenario 5 bij bui 10. Uit de hydraulische berekening blijkt dat in alle scenario’s bij bui 8 in één gebied steeds ‘water op straat’ blijft staan. Dit heeft te maken met een ‘vernauwing’ in het rioolstelsel. Deze situatie is door het vergroten van de buisdiameter op te lossen. Daarnaast blijkt uit de hydraulische berekening dat ‘water op straat’ bij bui 8 in het gebied Rijen Noordwest niet voorkomt, terwijl dit in de praktijk wel het geval is. Meerdere scenario’s mogelijk Uit het hydraulisch onderzoek blijkt dat er meerdere scenario’s mogelijk zijn om op de gevolgen van klimaatverandering te anticiperen. Deze scenario’s hebben ook invloed op de waterkwaliteit bij Wolfsweide.

Om geen overstorten meer te hebben bij Wolfsweide bij bui 8 is het noodzakelijk ca. 60 hectare verhard oppervlak af te koppelen. Dit is ca. 53% van het verharde oppervlak (openbare ruimte + daken) in Rijen dat op dit moment op een gemengd rioolstelsel aangesloten is (totaal ca. 111 ha). De kosten voor het afkoppelen van 60 ha verhard oppervlak schatten wij, op basis van de afkoppelstudie, op ca. 31 miljoen euro exclusief de voorbereidingskosten. Mogelijk is het toepassen van een bergingskelder bij Wolfsweide, om de waterkwaliteit te verbeteren, goedkoper of sneller te realiseren dan dat dit door afkoppelen bereikt kan worden. Daar staat tegenover dat meer afkoppelen en infiltreren van hemelwater een duurzamere oplossing is die tot hetzelfde resultaat leidt en een grotere bijdrage levert aan het bestrijden van de daling van de grondwaterstand. Er zijn dus meerdere scenario’s mogelijk om de gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan en de waterkwaliteit van Wolfsweide te verbeteren. Op basis van de resultaten van de hydraulische en milieutechnische berekening kunnen wij onze vervolgstappen bepalen om eind 2022 te komen tot een afwegingsnotitie. Deze afwegingsnotitie heeft tot doel uw raad: a. in staat te stellen definitieve keuzes qua maatregelen te maken m.b.t. klimaatrobuust maken van de kern Rijen; b. afwegingen te kunnen maken m.b.t.

de gewenste waterkwaliteit van de vijver bij Wolfsweide; c. inzicht te geven in de kosten van de verschillende maatregelen en mogelijkheden deze eventueel versneld uit te voeren; d. inzicht te geven in de consequenties voor de Rioolheffing van de verschillende maatregelen. In afwachting van de afwegingsnotitie hoeven we niet stil te zitten en kunnen er al voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd worden. Het gaat hierbij om het voorbereiden van fase 1 uit de afkoppelstudie en het ontwerpen van een zogenaamde ‘blauwe ader’. Fase 1 betreft het realiseren van een afvoerleiding en berging voor twee deelprojecten van de herinrichting van Rijen Noordoost, die op dit moment voorbereid worden. Deze afvoerleiding vergroot het effect van de maatregelen in Rijen Noordoost en vormt een verbinding met de vijver bij Wolfsweide. Met deze afvoerleiding wordt schoon regenwater naar Wolfsweide afgevoerd. Deze afvoerleiding wordt onderdeel van de zogenaamde ‘blauw ader’.

Zaaknummer: 359705

De ‘blauwe ader’ is een toekomstige hoofdafvoerleiding die gefaseerd aangelegd wordt om (overtollig) regenwater dat niet lokaal geïnfiltreerd kan worden te verzamelen en naar Wolfsweide te transporteren. Deze ‘blauwe ader’ wordt uitgevoerd als een IT-rioolstelsel zodat hij als infiltratievoorziening en transportriool kan dienen. De ‘blauwe ader’ is de basis voor het ontwerpen van de overige infiltratievoorzieningen, zodat deze gefaseerd aangelegd te kunnen worden. Wij adviseren uw raad daarom om fase 1 van de afkoppelstudie voor te gaan bereiden en de ‘blauwe ader’ te laten ontwerpen. De kosten hiervoor worden geraamd op € 35.000. We zijn al bezig Wij zitten niet stil met klimaatrobuust te maken van de kern Rijen. Inmiddels worden maatregelen om wateroverlast in Rijen Noordoost voorbereid. Ook bij het herinrichting van de ‘Militaire wijk’ zullen wij voorzieningen treffen om het hemelwater af te koppelen en plaatselijk te infiltreren. De kosten van deze klimaatmaatregelen komen ten laste van de voorziening riolering. In het vigerende Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP 2021-2025) in een bedrag van 6 miljoen euro opgenomen voor het afkoppelen van verhard oppervlak in de planperiode. Wij verwachten begin 2022 meer inzicht te hebben in de hoogte van deze kosten van deze projecten.

Dan zal ook duidelijk worden hoeveel geld er in de komende planperiode nog beschikbaar is voor het treffen van andere afkoppelmaatregelen. Vanzelfsprekend zullen wij deze andere afkoppelmaatregelen zoveel mogelijk combineren met andere werkzaamheden in de openbare ruimte om zo door ‘werk met werk’ te maken zo kostenefficiënt te werken. 3. Alternatieven Er zijn meerdere alternatieve maatregelen mogelijk om de gevolgen van klimaatverandering, gecombineerd met het verbeteren van de waterkwaliteit bij Wolfsweide, aan te pakken. Deze alternatieven worden verder uitgewerkt in een afwegingsnotitie. 4. Lasten, baten en dekking Investering: n.v.t. Eenmalige kosten: € 35.000 voor de voorbereiding van fase 1 van de afkoppelstudie en het ontwerpen van een ‘blauwe ader’. Structurele kosten: n.v.t. Dekking: In het vGRP is voor 2021 rekening gehouden met kosten voor planvorming (€ 20.000) en onderzoek (€ 60.000). De eenmalige kosten kunnen binnen de exploitatie riolering ten laste van deze begrotingsposten gebracht worden. De kosten voor het afkoppelen van hemelwater van verhard oppervlak komen te laste van de voorziening riolering en worden doorberekend in de hoogte van de rioolheffing. Voor de planperiode van het vigerende rioleringsplan (vGRP 2021-2025) is hiervoor een totaal bedrag van € 6 miljoen geraamd. 5.

Duurzaamheid Dit voorstel heeft tot doel door middel van afkoppelen van verhard oppervlak de negatieve gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan en de kwaliteit van het oppervlaktewater te verbeteren. Zaaknummer: 359705

6. Commissiebehandeling Dit voorstel wordt besproken in de raadscommissie Ruimte van 2 november 2021. 7. Relatie ABG-Organisatie Het Masterplan afkoppelen heeft betrekking op het anticiperen van een deel van de nadelige gevolgen van klimaatverandering in de gemeente Gilze en Rijen. Er is geen relatie met de ABGOrganisatie. 8. Risico’s Bij klimaatadaptatie anticiperen we op gevolgen bij een bepaalde neerslagintensiteit. Het kan altijd voorkomen dat er zich neerslaggebeurtenissen voordoen met een hogere intensiteit dan waarop het systeem ingericht is. 9. Vervolg Planning: Wij streven ernaar in het najaar van 2022 de afwegingsnotitie gereed te hebben. Communicatie: Op dit moment niet van toepassing. Uiteraard betrekken we omwonenden zodra maatregelen in hun buurt in voorbereiding en/of uitvoering worden genomen.

BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN GILZE EN RIJEN

R.M. (René) Wiersema secretaris

D.A. (Derk) Alssema burgemeester

Bijlage(n): Rapportage hydraulisch en milieutechnisch functioneren riolering Rijen, d.d. 1 oktober 2021

Zaaknummer: 359705

Agendapunt Vergadering d.d. 22 november 2021 DE RAAD VAN DE GEMEENTE GILZE EN RIJEN; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders nr. 359705;

besluit: 1. 2. 3.

4. 5.

de focus voor versneld afkoppelen primair bij de kern Rijen te leggen en de afkoppelmogelijkheden in Gilze en Molenschot mee te nemen bij reconstructiewerkzaamheden; kennis te nemen van de rapportage ´Hydraulisch en milieutechnisch functioneren riolering Rijen´ d.d. 1 oktober 2021; kennis te nemen van de voorbereiding van fase 1 uit de afkoppelstudie van 2 juni 2021, zodat deze fase eventueel aansluitend aan de werkzaamheden in Rijen Noordoost kan worden uitgevoerd; in te stemmen met het starten van het ontwerpen van een zogenaamde ‘blauwe ader’; de resultaten van een nog op te stellen afwegingsnotitie af te wachten.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 22 november 2021 DE RAAD VOORNOEMD, de griffier,

de voorzitter,

S. van Dijk

D.A. Alssema

Zaaknummer: 359705