Raadsvoorstel Integraal Huisvesting Plan (IHP) primair onderwijs 2025-2041

RAADSVOORSTEL Commissie Samenleving: Afdeling: Zaaknummer:

4 juni 2025

Raadsvergadering:

12 juni 2025

Sociaal Beleid 1105594

Portefeuillehouder: Programma:

Wethouder Doremalen Sociaal

Voorstel over vaststellen Integraal Huisvestingsplan primair onderwijs 2025-2041 1. Voorgesteld besluit 1. Het Integraal Huisvestingplan (IHP) 2025-2041 Gilze Rijen vast te stellen; 2. De investeringen in De Bolster opnemen in de programmabegroting 2026 en het bijbehorende meerjareninvesteringsprogramma (MIP). 2. Eerdere besluitvorming Niet van toepassing 3. Samenvatting Onderwijshuisvesting draagt bij aan het gezamenlijk doel om te zorgen voor kwalitatief goed onderwijs voor alle kinderen in onze gemeente. De gemeente Gilze en Rijen en de schoolbesturen zijn in dat kader samen (wettelijk) verantwoordelijk om hiertoe goede, passende en toekomstbestendige onderwijshuisvesting (incl. bewegingsonderwijs) te realiseren en in stand te houden. Om hieraan invulling te geven hebben gemeente en schoolbesturen samen een Integraal Huisvestingsplan (IHP) primair onderwijs 2025-2041 opgesteld. Het IHP is een strategisch en dynamisch koersdocument dat inzicht geeft in de behoefte aan de onderwijsvoorzieningen in het primair onderwijs voor de komende 16 jaar. Het bepaalt op basis van visie en ambities, gerichte analyse, scenariovorming, prioritering, oplossingsrichting en financiële vertaling de kaders waarbinnen de gemeente Gilze en Rijen en de schoolbesturen investeren in de toekomstbestendige onderwijshuisvesting.

Omdat het IHP naar verwachting pas in 2026 een formele wettelijk status op grond van de onderwijswetgeving krijgt, vindt de definitieve besluitvorming over de in het IHP opgenomen voorzieningen vooralsnog per uitvoeringsjaar via het jaarlijkse huisvestingsprogramma plaats; het IHP wordt bij de beoordeling van deze voorzieningen als uitgangspunt gehanteerd. Tevens fungeert het IHP als instrument c.q. onderlegger voor de raad om jaarlijks (vanaf de begroting 2026) op basis van het budgetrecht financiële middelen voor de in het IHP opgenomen voorzieningen beschikbaar te stellen.

Voorstel 4. Inleiding Het voorliggende IHP moet gezien worden als een richtinggevend beleidskader, waarin de visie, ambities en uitgangspunten met betrekking tot onderwijshuisvesting in Gilze en Rijen zijn vastgelegd. Het vaststellen van de kaders is een bevoegdheid van de raad. Verder zijn aan de in dit IHP opgenomen investeringsprogramma financiële gevolgen verbonden; de besluitvorming hierover behoort ook aan de raad toe. Gemeente en schoolbesturen hebben een gezamenlijke zorgplicht voor onderwijshuisvesting van

Zaaknummer: 1105594

het basisonderwijs inclusief het bewegingsonderwijs. Onderwijshuisvesting draagt bij aan het gezamenlijk doel om te zorgen voor kwalitatief goed onderwijs voor alle kinderen in onze gemeente; goede huisvesting zorgt voor een omgeving waarin een ‘klimaat’ gerealiseerd kan worden waar ontplooiingsmogelijkheden voor kinderen optimaal zijn. Door als gemeente samen met de schoolbesturen zorg te dragen voor goede, passende en toekomstbestendige onderwijshuisvesting wordt actief een bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de jongste inwoners van Gilze en Rijen en daarmee het potentieel van alle toekomstige inwoners. Vanuit die optiek is (het zorgen voor) toekomstbestendige onderwijshuisvesting investeren in ‘onze’ kinderen. Om enerzijds invulling te geven aan de gezamenlijke zorgplicht/verantwoordelijkheid en anderzijds de kwaliteit van (onderwijs-)huisvesting te borgen en in te spelen op nieuwe inzichten en ontwikkelingen, hebben gemeente en schoolbesturen samen een IHP opgesteld. Dit onder begeleiding van ICS-adviseurs. Eerst en vooral beschrijft het IHP de gezamenlijke visie op onderwijs (hoofdstuk 2) en daaraan gekoppeld de uitgangspunten/kaders van gemeente en schoolbesturen ten aanzien van onderwijshuisvesting in onze gemeente (hoofdstuk 3).

Vervolgens wordt (hoofdstuk 4) ingegaan op “vraag en aanbod”: de beschikbare onderwijscapaciteit wordt vergeleken met de toekomstige normatieve ruimtebehoefte aan onderwijscapaciteit in 2041. De leerlingenprognoses van Pronexus (maart 2024) zijn de basis geweest voor de berekening van de ruimtebehoefte. Daarna worden (hoofdstuk 5) de scenario’s per kern en per school geschetst. Tot slot worden (hoofdstuk 6) de geschetste scenario’s vertaald naar de financiële uitgangspunten / benodigde investeringsbedragen, gebaseerd op prijspeil januari 2024 en inclusief BTW. 5. Argumenten 1.1 het IHP geeft mede sturing aan de wettelijke zorgplicht van de gemeente om te voorzien in adequate huisvesting. De gemeente heeft de verantwoordelijkheid om te voorzien in adequate huisvesting van de scholen voor primair onderwijs (incl. bewegingsonderwijs) in Gilze en Rijen. Deze verantwoordelijkheid is vastgelegd in de Wet op het primair onderwijs en uitgewerkt in de verordening ‘voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Gilze en Rijen 2015’. Daar waar deze verordening het wettelijke en procedureel kader voor onderwijshuisvesting vormt, geeft het IHP de lokale beleidsvisie c.q. de gezamenlijke kaders/uitgangspunten van gemeente en schoolbesturen ten aanzien van onderwijshuisvesting weer. Daarmee geeft het IHP sturing aan de wettelijke zorgplicht.

1.2 het IHP bevat de gezamenlijke visie, kaders/uitgangspunten en ambities voor onderwijshuisvesting in Gilze en Rijen en fungeert daardoor als richtinggevend beleidskader c.q. koersdocument. Door in het IHP visie, kaders/uitgangspunten en ambities vast te leggen wordt duidelijk hoe onderwijshuisvesting in Gilze en Rijen vorm en inhoud krijgt. Richtinggevend betekent in dit kader dat het IHP de koers uitzet om te komen tot een toekomstbestendige structuur van onderwijshuisvesting in onze gemeente. 1.3 het IHP verschaft aan de hand van een integrale afweging een meerjarenperspectief, dat inzichtelijk maakt welke voorzieningen en investeringen noodzakelijk zijn om goed onderwijs in toekomstbestendige huisvesting te kunnen garanderen. Door onder andere behoefte en capaciteit op elkaar af te stemmen, leegstand terug te dringen door gebouwen optimaal in te zetten en rekening te houden met een evenwichtige spreiding van voorzieningen, geeft het IHP een duidelijk beeld wat er de komende jaren aan voorzieningen en investeringen nodig is.

Zaaknummer: 1105594

1.4 het IHP wordt als uitgangspunt gehanteerd bij de beoordeling van huisvestingsaanvragen op grond van de ‘verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Gilze en Rijen 2015’. De toekenning van voorzieningen kan niet op basis van het IHP geschieden, maar dient op basis van de in de verordening ‘voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Gilze en Rijen 2015 ’ opgenomen procedure met betrekking tot vaststelling van het jaarlijkse onderwijshuisvestingprogramma plaats te vinden. De bevoegdheid tot het toekennen van huisvestingsvoorzieningen berust weliswaar bij het college maar kan alleen maar plaatsvinden als de raad via het budgetrecht daarvoor middelen beschikbaar stelt. Het college dient evenwel bij de beoordeling van dergelijke voorzieningen het IHP als uitgangspunt te nemen. 1.5 De inhoudelijke samenwerking tussen onderwijs en kinderopvang maakt het noodzakelijk om eenduidige en heldere afspraken vast te leggen over het investeren in de huisvesting van kinderopvang, opdat een langdurige samenwerking en de realisatie van kindcentra worden geborgd en gestimuleerd. Vanuit het streven om een bereikbaar aanbod van kindvoorzieningen in kindcentra te realiseren, hebben gemeente, schoolbesturen en kinderopvangorganisaties er baat bij dat de betrokken partijen langdurig met elkaar kunnen samenwerken in een gebouw.

Deze samenwerking wordt bemoeilijkt doordat er geen eenduidige en heldere afspraken zijn vastgelegd over het investeren in de huisvesting van opvang, in die situaties waarbij onderwijs en opvang zijn of worden gehuisvest in één gebouw. Bij nieuwbouw is het streven van een kindcentrum vanzelfsprekend. Bij bestaande bouw ligt dit vaak lastiger. Uitgangspunt in het IHP is dat vanuit de gedachte van een kindcentrum onderwijs en kinderopvang op basis van gelijkwaardigheid gehuisvest zijn in het gebouw. Dit betekent dat bij vraagstukken rond krimp of groei kinderopvang niet wijkt voor het onderwijs, maar in overleg tussen gemeente, onderwijs en kinderopvang wordt gekeken naar oplossingen. 1.6 ‘Renovatie’ heeft als ‘voorziening’ in de huisvesting’ (nog) geen wettelijke status Evenals het IHP heeft de voorziening ‘renovatie’ nog geen wettelijke status. Op dit moment ligt er wetsvoorstel bij de Tweede Kamer (wetsvoorstel planmatige en doelmatige aanpak onderwijshuisvesting) waarin wordt geregeld dat renovatie als volwaardig alternatief voor nieuwbouw een voorziening is waar de gemeente primair verantwoordelijk voor is. Met inachtneming van de inhoud van dit wetsvoorstel is in het IHP (paragraaf 3.7) beschreven wat in Gilze en Rijen onder “renovatie” wordt verstaan en welke uitgangspunten en spelregels daarbij worden gehanteerd.

1.7 Het IHP is samen met de besturen voor primair onderwijs tot stand gekomen. De schoolbesturen zijn zich er van bewust dat onderwijshuisvesting een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de gemeente en het onderwijs is. Daarom is dit IHP gezamenlijk ontwikkeld. De schoolbesturen hebben ingestemd met het IHP. Dit ondanks het feit dat het ten aanzien van het in het IHP opgenomen uitgangspunt ten aanzien van inzet van leegstand en medegebruik niet door ieder schoolbestuur wordt gedeeld. 2.1 Het IHP dient als beleidsinstrument c.q. onderlegger gebruikt te worden voor de beschikbaarstelling van middelen. In het IHP wordt uitgegaan van vervangende nieuwbouw of levensduurverlengende renovatie van De Bolster te Gilze. In een op korte termijn te starten businesscase dient te worden onderzocht of vervangende nieuwbouw of levensduurverlengende renovatie aan de orde is. In de financiële doorrekening wordt vooralsnog uitgegaan van het duurste scenario: vervangende nieuwbouw. De investering voor vervangende nieuwbouw bedraagt € 9.700.000. De beschikbaarstelling van middelen voor de in het IHP opgenomen voorzieningen dient via de raad te geschieden op basis van het budgetrecht. Zaaknummer: 1105594

6. Risico’s en kanttekeningen 1.1 Ontwikkeling leerlingenaantallen De in het IHP opgenomen voorzieningen zijn mede gebaseerd op de ontwikkeling van de leerlingenaantallen in onze gemeente. Daarvoor is de meest recente leerlingenprognose gebruikt, die in maart 2024 door Pronexus te Eindhoven is opgesteld (zie bijlage 3). Voor deze leerlingenprognose zijn de op dat moment meest recente data gebruikt, zoals de bevolkingsgegevens van de voorafgaande 5 jaar, de woningvoorraad, de woningbouwplanning voor de komende jaren, de leerlingenaantallen per 1 oktober 2023 en de aan deze teldatum gekoppelde herkomstgegevens van de leerlingen (uit welke voedingsgebieden zijn de leerlingen van elke school in Gilze en Rijen afkomstig?). De leerlingenprognoses worden om de twee jaar geactualiseerd. Na de teldatum 1 oktober 2025 vindt op basis van de dan bekende data weer een update van de leerlingenprognose plaats. De leerlingenprognoses blijven een belangrijke rol spelen bij het bepalen van de uiteindelijke omvang van de gewenste huisvestingsvoorzieningen. 1.2 Schoolpleinen Bij de voorbereiding van het IHP is ook gesproken over de inrichting van de schoolpleinen en de ambitie om spelen in de wijk en schoolpleinen beter op elkaar af te stemmen.

De schoolbesturen geven aan behoefte te hebben aan het maken van heldere afspraken over de verantwoordelijkheden (financiën, onderhoud, beheer en aansprakelijkheid) wanneer sprake is van een openbaar schoolplein. Geconstateerd is dat het hierbij gaat om maatwerkafspraken per locatie. Hoewel dit buiten de reikwijdte van het IHP valt is het wel een punt dat in de toekomst de aandacht verdient. Het streven is om binnen twee jaar na vaststelling van dit IHP in overleg met de schoolbesturen te komen tot duidelijke afspraken. 1.3 AZC-school Prinsenbos De huisvesting van AZC-school Prinsenbos maakt, vanwege een andere bekostiging, geen onderdeel uit van het IHP. De gemeente is wel verantwoordelijk voor de huisvesting en inrichting van deze school. De gemeente heeft voor de huisvestingskosten voor het basisonderwijs aan asielzoekerskinderen een beroep gedaan op de regeling Onderwijshuisvestingsbudgetten, de OHBAregeling. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) voert deze regeling uit. De huisvestingskosten voor de Prinsenbosschool worden gedekt uit de door het COA toegekende OHBAmiddelen. 2.1 Voortschrijdend inzicht en (prijs-)ontwikkelingen op de markt e.d. kunnen leiden tot aanpassing van het benodigde realisatiekrediet zoals opgenomen in het IHP.

Het is niet geheel uit te sluiten, dat het in het IHP opgenomen realisatiekrediet voor de permanente huisvesting van De Bolster aanpassing behoeft als gevolg van voortschrijdend inzicht (gewijzigde leerlingenaantallen, andere bouwvorm, temporisering), van prijsontwikkelingen in de markt of van aanpassingen in wet- en regelgeving. Voor De Bolster staat nog niet vast of sprake is van een levensduurverlengende renovatie of van vervangende nieuwbouw. De uit te voeren businesscase zal hier duidelijkheid over moeten geven. In de financiële paragraaf van het IHP (hoofdstuk 6) wordt vooralsnog uitgegaan van de duurste optie, te weten vervangende nieuwbouw. De hoogte van het voor De Bolster aangegeven investeringsbedrag, dat is gebaseerd op prijspeil 2025, staat dus nog niet voor 100 procent vast. Als zich wijzigingen in de investeringsbedragen voordoen, dan worden deze voor wat betreft de korte termijn meegenomen in de jaarlijkse P&C-cyclus en voor de lange termijn in de actualisering van het IHP.

Zaaknummer: 1105594

2.2 Eigen bijdrage schoolbesturen In het IHP (paragraaf 6.1) is opgenomen dat schoolbesturen bijdragen in de kosten van de realisatie van voorzieningen. Deze bijdrage moet per situatie worden bekeken in een businesscase. De bijdrage bestaat uit exploitatiegerichte investeringen met een redelijke terugverdientijd; de bijdrage moet passen binnen het accountantsprotocol van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap / de wetgeving die hierover op dit moment in voorbereiding is. 7. Alternatieven N.v.t. 8. Lasten, baten en dekking Investering: In het IHP 2025-2049 staan de volgende twee investeringen: Tijdelijke uitbreiding De Bolster € 560.000 Vervangende nieuwbouw De Bolster € 9.700.000 Totaal € 10.260.000 Incidentele lasten: Het doen van onderzoek naar de lange termijn situatie voor de huisvesting van De Bolster kost € 15.000. Het IHP gaat ervan uit dat de businesscase in gezamenlijke opdracht wordt gemaakt. De kosten van de businesscase worden 50-50 verdeeld. Het schoolbestuur van De Bolster draagt dus ook € 15.000 bij. Structurele lasten: De structurele lasten bestaan uit de kapitaallasten als gevolg van de investeringen. Tijdelijke uitbreiding De Bolster De kapitaallasten voor de tijdelijke uitbreiding starten in 2026 en bedragen dan € 114.518 (€ 108.918 afschrijving + € 5.600 rente).

In 2029 (4e en laatste jaar van gebruik) bedragen de kapitaallasten nog € 111.251 (€ 108.918 afschrijving + € 2.332 rente). Vervangende nieuwbouw De Bolster De kapitaallasten voor de vervangende nieuwbouw starten in 2030 en bedragen dan € 339.500 (€ 242.500 afschrijving + € 97.000 rente). In 2069 bedragen de kapitaallasten nog € 244.925 (€ 242.500 afschrijving + € 2.425 rente). Dekking: Tijdelijke uitbreiding De Bolster: 2026 bestemmingsreserve ‘Toekomstbestendig Gilze en Rijen’. Vanaf 2027 de stelpost ‘Toekomstbestendig voorzieningenniveau’. Vervangende nieuwbouw De Bolster: Vanaf 2030 de stelpost ‘Toekomstbestendig voorzieningenniveau’. Onderzoek lange termijn situatie huisvesting De Bolster: De onderzoekskosten van € 15.000 kunnen worden gedekt uit de beschikbare middelen voor de ‘inventarisatie maatschappelijk vastgoed Gilze’ dat via de 2e Turap 2024 voor een bedrag van € 40.000 is opgenomen in de begroting.

Zaaknummer: 1105594

9. Duurzaamheid en inclusie Het IHP speelt in op ontwikkelingen die de afgelopen jaren in het kader van duurzaamheid in gang zijn gezet: het Klimaatakkoord, (Bijna) Energie Neutrale gebouwen, het Programma van Eisen Frisse scholen en gasloos bouwen. Ten aanzien van het verduurzamen van schoolgebouwen gaat het IHP ervan uit dat dit plaatsvindt bij natuurlijke momenten zoals (vervangende) nieuwbouw en levensduurverlengende renovatie. In het IHP wordt ook geconcludeerd dat het verzorgen van passend en inclusiever onderwijs invloed heeft op de ruimtebehoefte en -vraag vanuit het onderwijs. Het vraagt om een ander (flexibel) ruimtegebruik, bijvoorbeeld ruimtes waar onder begeleiding, zelfstandig of in kleine groepen gewerkt kan worden door leerlingen, maar ook door externe zorgaanbieders of begeleiders. In een bestaand gebouw met overmaat kan hiervoor eventuele leegstand ingezet worden, maar bij nieuwbouw ‘die aan de maat’ gemaakt wordt, bestaat die mogelijkheid niet. In het IHP wordt dan ook voorgesteld om scholen bij nieuwbouw of een levensduurverlengende renovatie de mogelijkheid te bieden om beargumenteerd 50 - 100 bruto vierkante meter extra te realiseren. Dit geeft de mogelijkheid om de hiervoor genoemde aanvullende ruimten te realiseren. De investering van deze ‘meer meters’ wordt gepleegd vanuit de gemeente. De exploitatielasten komen voor rekening van het schoolbestuur.

10. Relatie tot ABG-Organisatie Het proces om te komen tot een IHP is door de drie gemeenten gezamenlijk opgepakt en doorlopen, maar heeft uiteindelijk geresulteerd in drie afzonderlijke IHP’s. 11. Communicatie en vorm van participatie Het IHP is onder leiding van ICS-adviseurs in zeer nauwe samenwerking tussen gemeente en schoolbesturen tot stand gekomen. In het op 25 februari 2025 gehouden Op Overeenstemming Gericht Overleg hebben de schoolbesturen ingestemd met het voorliggende IHP. Dit betekent niet dat over alle onderdelen van het IHP volledige overeenstemming is bereikt. In het verslag van het OOGO (zie bijlage 4) zijn de door de schoolbesturen gemaakte opmerkingen/ kanttekeningen opgenomen. 12. Vervolg Als vervolg op dit IHP wordt voor de toekomstige huisvesting van De Bolster een haalbaarheidsonderzoek opgestart/businesscase voorbereid die in de loop van 2026 wordt opgeleverd. De uitkomsten van deze onderzoeken worden via een RIB aan uw raad ter kennisname gebracht en vormen een cruciale stap in de inventarisatie maatschappelijk vastgoed in Gilze, zoals opgenomen in de 2e Turap 2024 De gemeentelijke Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Gilze en Rijen 2015 dient te worden aangepast.

Het in het IHP opgenomen maatwerk (Bij vraagstukken rond krimp of groei hoeft kinderopvang niet te wijken voor onderwijs / extra m2 voor passend en inclusiever onderwijs) dient formeel te worden vastgelegd in de verordening. Ook het hiervoor genoemde wetsvoorstel planmatige en doelmatige aanpak onderwijshuisvesting, dat naar verwachting per 1 januari 2026 in werking treedt, vraagt om een aanpassing van de verordening. Het voorstel is om beide aanpassingen te combineren en uw raad begin 2026 het voorstel te doen tot het vaststellen van een nieuwe, actuele verordening. Dit IHP is zeker niet in beton gegoten en moet nadrukkelijk als een dynamisch koersdocument worden beschouwd. Wanneer daar aanleiding toe is (gewijzigde regelgeving, prijsontwikkelingen e.d.) zullen wij u op gezette tijden informeren over de eventuele consequenties die uit deze Zaaknummer: 1105594

gewijzigde omstandigheden voortvloeien. Dit geschiedt dan via de reguliere P&C-cyclus of via een Raadsinformatiebrief. BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN GILZE EN RIJEN P.A.M. (Monique) van Bavel D.A. (Derk) Alssema Secretaris burgemeester

Bijlage(n) :

1. Integraal Huisvestingsplan 2025-2041 Gilze en Rijen 2. Bijlagenboek bij IHP; 3. Leerlingenprognose 2024-2044; 4. Verslag OOGO d.d. 25 februari 2025

Zaaknummer: 1105594

Vergadering d.d. 12 juni 2025 DE RAAD VAN DE GEMEENTE GILZE EN RIJEN; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders nr. ……; gelet op het bepaalde in artikel 91 van de Wet op het primair onderwijs besluit: 1. Het Integraal Huisvestingplan (IHP) 2025-2041 Gilze Rijen vast te stellen; 2. De investeringen in De Bolster opnemen in de programmabegroting 2026 en het bijbehorende meerjareninvesteringsprogramma (MIP).

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 12 juni 2025 DE RAAD VOORNOEMD, de griffier,

de voorzitter,

M.J. Geerts

D.A. Alssema

Zaaknummer: 1105594