Raadsvoorstel cultuurhistorische beleidskaart

RAADSVOORSTEL Commissie Samenleving: Raadsvergadering: Behandelend medewerker: Cluster: Afdeling

7 december 2022 19 december 2022 Elke de Rooij

Agendapunt: Portefeuillehouder:

Ruimtelijke Ordening Ruimtelijke Ontwikkeling

Programma:

8 Wethouder Doremalen

Voorstel tot het vaststellen van een gemeentelijke cultuurhistorische waardenkaart

1. Voorgesteld besluit Het document Gemeente Gilze en Rijen, Cultuurhistorische Waardenkaart inclusief bijlagen van bureau BAAC vast te stellen als gemeentelijke cultuurhistorische waardenkaart. 2. Eerdere besluitvorming n.v.t. 3. Samenvatting De gemeenteraad wordt gevraagd om de gemeentelijke cultuurhistorische waardenkaart vast te stellen. De gemeente heeft op dit moment geen eigen cultuurhistoriekaart en valt terug op de grofmazige en verouderde provinciale cultuurhistorische waardenkaart. Om rekening te kunnen houden met cultuurhistorie in ruimtelijke ontwikkelingen is een gemeentelijke cultuurhistoriekaart zeer wenselijk. De kaart kan na vaststelling juridisch worden verankerd in erfgoed- en ruimtelijk beleid.

Voorstel 4. Inleiding De gemeenteraad dient op grond van artikel 3.1.6, vijfde lid Besluit ruimtelijke ordening bij de vaststelling van een bestemmingsplan rekening te houden met de in het gebied aanwezige cultuurhistorische waarden. Ook onder de Omgevingswet blijft de verplichting om rekening te houden met cultuurhistorie in ruimtelijke ontwikkelingen bestaan, sterker nog, deze verplichting wordt uitgebreid. Om aan deze taak te kunnen voldoen is een gemeentelijke cultuurhistorische waardenkaart wenselijk. Tot op heden heeft de gemeente Gilze en Rijen geen eigen cultuurhistoriekaart gehad. Bij het opstellen en toetsen van plannen wordt in de huidige situatie gekeken naar de provinciale cultuurhistorische waardenkaart. Deze kaart is echter zeer grofmazig (grote vlakken van provinciaal belang) en, waar sprake is van meer detail, sterk verouderd (gebaseerd op een inventarisatie uit ca. 1990). Met een gemeentelijke kaart die inzoomt op het eigen grondgebied kunnen aanwezige cultuurhistorische waarden beter en eenduidiger worden meegenomen in ruimtelijke planprocessen. Hoe is de cultuurhistorische waardenkaart tot stand gekomen? Om tot een cultuurhistorische waardenkaart te komen, is een aantal fases doorlopen.

BAAC heeft een inventarisatie gemaakt van binnen de gemeente bekende historisch-geografische en bouwhistorische elementen, aangevuld met een kartering van historische structuren, gebaseerd op

Zaaknummer: 410165

oude kaarten en overige bronnen. Dit heeft geresulteerd in de kaart Cultuurhistorische Inventarisatie. Op basis van deze kaart is de Cultuurhistorische Waardenkaart opgesteld, waarop grotere vlakken staan aangegeven: cultuurlandschappen en attentiegebieden. Voor de cultuurlandschappen en attentiegebieden heeft BAAC ook een beleidsadvies opgesteld, inhoudende een verplichting tot het laten opstellen van een cultuurhistorische effectrapportage (CHER) bij ontwikkelingen groter dan 0,5 ha in een attentiegebied en groter dan 1 ha bij de overige gebieden buiten de bebouwde kom. Hoe wordt de cultuurhistorische waardenkaart geïmplementeerd? Om de cultuurhistorische waardenkaart te kunnen gebruiken, moet deze eerst worden verankerd in erfgoed- en ruimtelijk beleid. In 2023 stellen we een erfgoedvisie op. Het beleidsadvies dat BAAC bij de cultuurhistorische waardenkaart heeft gegeven wordt hierin gewogen en (zo nodig aangepast) verankerd. Na invoering van de Omgevingswet wordt de kaart gebruikt bij het opstellen van het nieuwe omgevingsplan. Bij ruimtelijke ontwikkelingen die niet passen binnen het vigerende bestemmingsplan en het tijdelijk omgevingsplan na invoering van de Omgevingswet, kan de cultuurhistorische waardenkaart direct na vaststelling worden gebruikt.

Hierbij wordt het beleidsadvies van BAAC nog niet gevolgd, maar wordt wel per ontwikkeling gemonitord wat de toegevoegde waarde van een CHER zou zijn. Op 3 november 2021 is de cultuurhistorische waardenkaart in concept gepresenteerd aan de Raadscommissie Samenleving. Naar aanleiding van (de discussie in) deze commissievergadering heeft het college op 21 juni 2022 een RIB en notitie van Monumentenhuis Brabant inzake cultuurhistorisch beleid aan de gemeenteraad gezonden. In deze RIB stond onder meer: ‘Een geschreven erfgoedvisie vormt het hart van het gemeentelijke erfgoedbeleid. Daaromheen bevindt zich een scala aan beleidsinstrumenten en nadere uitwerkingen van dat erfgoedbeleid. Gilze en Rijen heeft op dit moment geen integrale erfgoedvisie, enkel losse beleidsinstrumenten. Bestaande instrumenten/uitwerkingen zijn de archeologiekaart (2010), de erfgoedverordening (2010, aangevuld 2019) en de gemeentelijke monumentenlijst (2012). Ook de concept-archeologiekaart, concept-cultuurhistoriekaart en bijbehorende beleidsdocumenten zijn losse onderdelen van het erfgoedbeleid. De beleidsdocumenten bij de kaarten stellen kaders voor de bescherming van het erfgoed dat op de kaarten staat weergegeven, maar niet meer dan dat. De archeologiekaart is een actualisatie van de archeologiekaart uit 2010.

De nog vast te stellen cultuurhistoriekaart is een nieuw instrument, dat met name is bedoeld om tot op heden onbeschermde waardevolle locaties en structuren beter te kunnen beschermen tijdens ruimtelijke ontwikkelingen. Het gaat met name om vlakken en in veel mindere mate om (gebouwde) objecten. Na het vaststellen van de kaarten kan er direct mee worden gewerkt door de afdeling RO. De archeologiekaart wordt verankerd in het parapluplan archeologie, dat nog vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet ter inzage wordt gelegd. Hiermee wordt het gemeentelijk archeologiebeleid nog beter geborgd en kan ook de afdeling VVTH er gebruik van maken. Ook de cultuurhistoriekaart kan worden verankerd in bestemmingsplan/omgevingsplan, al zijn hier nog geen concrete plannen voor. Andere beleidsinstrumenten waar op dit moment aan wordt gewerkt zijn een geactualiseerde, Omgevingswet-proof versie van de erfgoedverordening, een kerkenvisie en het genoemde parapluplan archeologie. Ondanks dat er op dit moment geen sprake is van een integrale erfgoedvisie, is het van belang om de verschillende losse onderdelen vast te stellen.’

Zaaknummer: 410165

In de RIB is aangegeven dat in 2023 een integrale erfgoedvisie wordt opgesteld voor Gilze en Rijen. Vooruitlopend op de erfgoedvisie wordt een aantal onderdelen alvast aan de raad voorgelegd: de archeologische beleidskaart, cultuurhistorische waardenkaart, erfgoedverordening en verordening op Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Dit is noodzakelijk omdat deze onderdelen voor inwerkingtreding van de Omgevingswet moeten worden vastgesteld, zodat ze kunnen worden verwerkt in andere beleidsstukken, zoals een paraplu-bestemmingsplan en het omgevingsplan. De positie van de verschillende onderdelen binnen het totale erfgoedbeleid wordt in de erfgoedvisie nader geduid. 5. Argumenten 1.1 Een gemeentelijke cultuurhistorische waardenkaart is zeer wenselijk bij ruimtelijke planvorming Gilze en Rijen beschikt tot op heden niet over een gemeentelijke cultuurhistorische waardenkaart. Artikel 3.1.6, vijfde lid Besluit ruimtelijke ordening verplicht de gemeente om bij de vaststelling van een bestemmingsplan rekening te houden met de in het gebied aanwezige cultuurhistorische waarden. Ook onder de Omgevingswet blijft de verplichting om rekening te houden met cultuurhistorie in ruimtelijke ontwikkelingen bestaan. Bij het opstellen en toetsen van ruimtelijke plannen wordt in de huidige situatie gebruik gemaakt van de grofmazige en verouderde provinciale cultuurhistorische waardenkaart.

Daardoor worden aanwezige waarden vaak niet herkend en/of verkeerd geïnterpreteerd. Met een actuele gemeentelijke cultuurhistorische waardenkaart kunnen de aanwezige waarden in een vroeg stadium worden meegenomen in de ruimtelijke planvorming en daarbij als inspiratie dienen. 6. Risico’s en kanttekeningen Vanwege doorlopende ruimtelijke ontwikkelingen op het gemeenlijk grondgebied en voortschrijdend inzicht over cultuurhistorische waarden, verdient het de aanbeveling de kaart iedere 5 à 10 jaar te actualiseren. 7. Alternatieven Als de cultuurhistorische waardenkaart niet wordt vastgesteld kan deze niet worden verankerd in erfgoed- en ruimtelijk beleid, waardoor we voor cultuurhistorie blijven terugvallen op de grofmazige en verouderde provinciale cultuurhistorische waardenkaart. Dit resulteert in minder specifieke analyses van cultuurhistorische waarden, wat ertoe leidt dat waarden verloren zullen gaan en/of verkeerde conclusies worden getrokken over de aanwezige waarden in een gebied. 8. Lasten, baten en dekking De kaart is opgeleverd en afgerond binnen het daarvoor bestemde budget. 9. Duurzaamheid en inclusie De cultuurhistorische waardenkaart geeft handvatten om meer historische groenstructuren te behouden en te versterken. 10. Relatie tot ABG-Organisatie Ook Alphen-Chaam laat op dit moment een cultuurhistorische waardenkaart door bureau BAAC maken.

Baarle-Nassau heeft nog geen (opdracht gegeven voor een) cultuurhistorische waardenkaart. 11. Communicatie en vorm van participatie De cultuurhistorische waardenkaart is tot stand gekomen in overleg met de cultuurhistoricus van de RWB. Daarnaast heeft Heemkring Molenheide input geleverd en de opgeleverde stukken getoetst. De opmerkingen van Heemkring Molenheide zijn verwerkt in de nu voorliggende versie van de stukken. Zaaknummer: 410165

De vaststelling van de gemeentelijke cultuurhistorische waardenkaart wordt gepubliceerd. 12. Vervolg Na instemming met het voorstel wordt de vastgestelde cultuurhistorische waardenkaart juridisch verankerd in de op te stellen erfgoedvisie (2023), bestemmingsplannen en het omgevingsplan. De beleidsadviezen van bureau BAAC worden daarbij nog nader gewogen.

BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN GILZE EN RIJEN J.A.G.M. (José) van Aaken D.A. (Derk) Alssema Secretaris burgemeester

Bijlage(n) :

1.1 Rapport Gemeente Gilze en Rijen, Cultuurhistorische Waardenkaart 1.2 Kaart Cultuurhistorische Inventarisatie

Zaaknummer: 410165

Agendapunt 8 Vergadering d.d. 19 december 2022 DE RAAD VAN DE GEMEENTE GILZE EN RIJEN; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders nr. 410165; gelet op het bepaalde in; artikel 3.1.6, vijfde lid Besluit ruimtelijke ordening besluit: Het document Gemeente Gilze en Rijen, Cultuurhistorische Waardenkaart inclusief bijlagen van bureau BAAC vast te stellen als gemeentelijke cultuurhistorische waardenkaart.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 19 december 2022 DE RAAD VOORNOEMD, de griffier,

de voorzitter,

S. van Dijk

D.A. Alssema

Zaaknummer: 410165